VII U 327/25

Sygn. akt VII U 327/25 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 października 2024 r. Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: Sędzia Dorota Michalska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2025 r. w Warszawie sprawy M. Z. (1) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o rentę rodzinną na skutek odwołania M. Z. (1) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 3 stycznia 2025 roku oddala odwołanie. Sygn. akt VII U 327/25 UZASADNIENIE W dniu 11 lutego 2025 r. M. Z. (1) odwołała się od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z dnia 3 stycznia 2025 r. znak: (...) którą organ rentowy przyznał jej rentę od dnia 1 października 2024 r. Odwołująca się wniosła o zmianę ww. decyzji poprzez przyznanie jej prawa do renty rodzinnej od daty złożenia pierwszego wniosku o to świadczenie. W uzasadnieniu odwołania wskazała, że w 2022 r. złożyła wniosek o przyznanie renty rodzinnej po zmarłym mężu, jednak ZUS odmówił jej prawa do świadczenia z powodu nieprzedłożenia wszystkich dokumentów. M. Z. (2) wskazała, że okoliczności, które uniemożliwiły przedłożenie wymaganych dokumentów, nie były od niej zależy, a wynikały z zaniechania pracodawcy jej męża, który odmówił jej ich udostępnienia. Odwołująca się nadmieniła, że po odmowie udostępnienia dokumentów przez pracodawcę, złożyła pozew do sądu, który na podstawie zgromadzonych dowodów i zeznań świadków wydał prawomocny wyrok ustalający brakujący miesiąc pracy jej męża. Wyrok ten stanowił podstawę do uzupełnienia wcześniej złożonego wniosku do ZUS o przyznanie renty. Odwołująca się podkreśliła, że organ rentowy, opierając się na dodatkowych dokumentach oraz orzeczeniu sądu, przyznał jej rentę, jednak od dnia 1 października 2024 r., a nie od pierwotnej daty złożenia wniosku o świadczenie. Zdaniem M. Z. (1) decyzja ZUS z dnia 3 stycznia 2025 r. jest niezgodna z przepisami prawa, ponieważ zgodnie z art. 138 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , renta rodzinna powinna być jej przyznana wstecz, z uwagi na niemożność złożenia przez nią wszystkich dokumentów w dacie wystąpienia z wnioskiem o świadczenie (odwołanie M. Z. (1) – k. 3 – 5 a.s.). W odpowiedzi Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. Uzasadniając stanowiska organ rentowy wskazał, że zaskarżoną decyzji przyznał prawo do renty rodzinnej od daty określonej w decyzji wobec braku podstaw do przyznania świadczenia od daty pierwszego wniosku tj. od stycznia 2022 r. z uwagi na to, że zmarły mąż M. Z. (1) nie spełniał warunków dotyczących stażu pracy, a jego zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia (odpowiedź na odwołanie – k.10 – 11 a.s.). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. Z. (1) i A. Z. byli małżeństwem od 26 października 1991 r. (akt małżeństwa – k. 7 akt ZUS). A. Z. zmarł w dniu 24 października 2017 r. (akt zgonu – k. 8 akt ZUS). W dniu 27 stycznia 2022 r. M. Z. (1) złożyła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniosek o rentę rodzinną po zmarłym mężu (k.1 akt ZUS). Po rozpoznaniu wniosku M. Z. (1) organ rentowy w dniu 23 lutego 2022 r. wydał decyzję, którą odmówił jej prawa do renty rodzinnej uzasadniając, że odmawia przyznania świadczenia po zmarłym mężu A. Z. , ponieważ: nie miał ustalonego prawa do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, nie pobierał zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego ani nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Nie spełniał też warunków wymaganych do przyznania renty z tytułu niezdolności do pacy: warunku 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych. W ostatnim 10-leciu przed dniem zgonu tj. od 24-10-2007 r. do 23-10 2017 r. został udokumentowany staż pracy wynoszący: okresy składkowe: 4 lata, 10 m-cy, 27 dni i okresy nieskładkowe 0 lat, 0 m-c, 0 dni, a więc łącznie 4 lata, 10 miesięcy i 27 dni. Zgon nastąpił po upływie 18 miesięcy od ustania zatrudnienia (ubezpieczenia), a ostatnie ubezpieczenie z tytułu pobierania zasiłku dla bezrobotnych ustało z dniem 7 sierpnia 2013 r. Nie udowodniono też 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych (decyzja z 23 lutego 2022 r. – k. 51 I tom akt ZUS). M. Z. (1) nie odwołała się od decyzji z dnia 23 lutego 2022 r., decyzja uprawomocniła się (bezsporne). W dniu 6 kwietnia 2022 r. M. Z. (1) wniosła do sądu pozew o ustalenie, że jej zmarły mąż A. Z. był zatrudniony u J. C. jako mechanik samochodowy w okresie od września 2013 r. do września 2017 r. Rozpoznający sprawę Sąd Rejonowy w Ostrołęce wyrokiem z dnia 18 października 2023 r. IV P 149/22 oddalił powództwo. M. Z. (1) wywiodła apelację od ww. orzeczenia. W toku postępowania apelacyjnego przed Sądem Okręgowym w Ostrołęce III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 września 2024 r. doszło do zawarcia ugody pomiędzy M. Z. (1) a J. C. , w której J. C. oświadczył, że A. Z. pracował u niego na podstawie umowy zlecenia w okresie od 2 stycznia 2017 r. do 15 lutego 2017 r. J. C. zobowiązał się przygotować stosowne dokumenty na okoliczność wykonywania umowy zlecenia oraz do opłacenia obciążeń publiczno-prawnych za A. Z. za ww. okres oraz do dostarczenia ich powódce na określony adres. Postanowieniem z dnia 13 września 2024 r. Sąd Okręgowy w Ostrołęce uchylił zaskarżony wyrok i umorzył postępowanie wobec zawarcia przez strony ugody. Nieuiszczone koszty sądowe przyjął na rachunek Skarbu Państwa Sądu Okręgowego w Ostrołęce (akta sprawy III Pa 33/23). W dniu 30 października 2024 r. M. Z. (1) złożyła kolejny wniosek o rentę rodzinną po zmarłym mężu. Do wniosku załączyła ugodę zawartą przed sądem w sprawie II Pa 33/23 (wniosek – k. 1-6 II tom akt ZUS). Pismem z dnia 22 listopada 2024 r. ZUS (...) Oddział w W. poinformował M. Z. (1) , że przedłożony przez nią dokument ugody nie stanowi środka dowodowego w postępowaniu przed organem rentowym i wezwał ją do dostarczenia dokumentu potwierdzającego świadczenie umowy zlecenie przez zmarłego A. Z. w okresie od 2 stycznia 2017 r. do 15 lutego 2017 r. (pismo organu rentowego z 22 listopada 2024 r. – k. 7 II tom akt ZUS). W dniu 11 grudnia 2024 r. J. C. złożył do organu rentowego druk (...) dotyczący zgłoszenia zmarłego A. Z. do ubezpieczeń społecznych: emerytalnego, rentowych i wypadkowego od 2 stycznia 2017 r. (nienumerowana karta II tom akt ZUS). W dniu 3 stycznia 2025 r. organ rentowy wydał decyzję znak: (...) , którą – zważywszy na ugodę sądową i zgłoszenie A. Z. przez J. C. do ubezpieczeń społecznych, przyznał M. Z. (1) rentę rodzinna od dnia 1 października 2024 r., tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku (decyzja – k. 10 – 11 II tom akt ZUS). M. Z. (1) wniosła odwołanie od ww. decyzji, domagając się przyznania renty od stycznia 2022 r. – od daty złożenia pierwszego wniosku o rentę (odwołanie – k. 3 – 5 a.s.). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego i w aktach sprawy akt III Pa 33/23. Wartość dowodowa tych dokumentów nie budziła wątpliwości Sądu i nie była kwestionowana przez strony. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie jako niezasadne podlegało oddaleniu. Stosownie do art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1631) , zwaną dalej także jako ustawa emerytalna, renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. W myśl art. 100 ust. 1 ww. ustawy, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Z kolei przepis art. 116 ust. 1 pkt 5 ustawy z stanowi, że do wniosku w sprawie przyznania świadczeń powinny być dołączone dowody uzasadniające prawo do świadczeń i ich wysokości. Przechodząc do rozważań o niezasadności odwołania wskazać należy na wstępie, że samo prawo M. Z. (1) do renty rodzinnej nie było sporne w realiach przedmiotowej sprawy, albowiem zaskarżoną decyzją organ rentowy przyznał jej świadczenie. Sporna pomiędzy stronami pozostawała jedynie data, od której świadczenie zostało przyznane. Organ rentowy przyznając M. Z. (1) rentę rodzinną po zmarłym mężu A. Z. od 1 października 2024 r. działał w oparciu o przepis art. 129 ust. 1 ustawy emerytalnej, w myśl którego świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu, z uwzględnieniem ust. 2. Z kolei M. Z. (1) domagała się przyznania renty rodzinnej od stycznia 2022 r., tj. od miesiąca, w którym złożyła pierwszy wniosek o to świadczenia Odwołująca się nie ma racji domagając się zmiany zaskarżonej decyzji poprzez przyznania renty rodzinnej od stycznia 2022 r. Wniosek wówczas przez nią złożony, tj. wniosek z dnia 27 stycznia 2022 r. został rozpatrzony przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych i załatwiony poprzez wydanie decyzji odmownej z dnia 23 lutego 2022 r., ponieważ w styczniu 2022 r. zmarły A. Z. nie był osobą, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy, nie spełniał również warunków wymaganych do uzyskania jednego z tych świadczeń. Zasadnie więc Zakład odmówił M. Z. (1) w przebiegu rozpoznawania wniosku z dnia 27 stycznia 2022 r. prawa do świadczenia, w tej bowiem dacie jej zmarły mąż nie spełniał warunku, o którym mowa w cytowanym wyżej przepisie art. 65 ustawy emerytalnej. Prawo do renty rodzinnej jest prawem pochodnym wynikającym od uprawnień osoby ubezpieczonej do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy. Renta rodzinna jest należna nie tylko w przypadku, gdy osoba zmarła miała już ustalone prawo do świadczeń, ale również po osobie, która w dacie śmierci spełniała warunki do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy (art. 65 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Oznacza to, że niemożność ustalenia prawa zmarłego do emerytury lub renty np. z powodu braku wymaganego okresu składkowego i wyklucza możliwość przyznania renty rodzinnej. Taka właśnie sytuacja – m.in. brak wymaganych okresów składkowych A. Z. – uniemożliwiała rozpoznanie złożonego przez jego żonę wniosku pozytywnie i przyznanie jej renty rodzinnej od styczniu 2022 r. Decyzja odmowna, wydana po rozpoznaniu wniosku ze stycznia 2022 r. uprawomocniła się. M. Z. (1) od ww. decyzji nie wniosła odwołania, podjęła natomiast starania, by wykazać spełnienie przez zmarłego męża wymogu posiadania okresów składkowych. Przejawem tego było wystąpienie z powództwem o ustalenie istnienia zatrudnienia A. Z. u J. C. w oparciu o umowę zlecenie i podleganie ubezpieczeniom społecznym z tego tytułu, co potwierdziło wsteczne zgłoszenie zmarłego A. Z. do ubezpieczeń. Dopiero zatem postępowanie o ustalenie istnienie zatrudniania, zawarta ugoda sądowa i będące jej następstwem działanie J. C. przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, dały podstawy do zmiany stażu pracy A. Z. , a to z kolei skutkowało tym, że ponowny wniosek M. Z. (1) o rentę rodzinną – złożony w październiku 2024 r. – został rozpatrzony pozytywnie. Decyzja w tym przedmiocie została wydana w dniu 3 stycznia 2025 r., a rentę rodzinną przyznano od 1 października 2024 r., tj. w myśl art. 129 ustawy emerytalnej. Nie było podstaw natomiast podstaw, do przyznania świadczenia od daty wcześniejszej, tj. od stycznia 2022 r., ponieważ wniosek wówczas złożony został już rozpoznany – dotyczyła tego decyzja z 23 lutego 2022 r., dlatego kolejnego wniosku złożonego przez M. Z. (1) nie należy traktować jako uzupełnienia wniosku poprzedniego. Ponadto w styczniu 2022 r. nie doszło do spełnienia warunków uprawniających do renty rodzinnej. Dokumenty, które wówczas odwołująca się złożyła do wniosku o świadczenie nie były wystarczające do ustalenia jej prawa do renty rodzinnej. W przypadku bowiem tego wniosku o rentę rodzinną – data jego złożenie, tj. 27 stycznia 2022 r. jest wcześniejsza aniżeli data spełniania przesłanek uprawniających do świadczenia, dlatego też wniosek ten został rozpoznany odmówienie. Z kolei rozpoznając drugi wniosek z października 2024 r. organ rentowy ustalił, że przesłanki z art. 65 ustawy emerytalnej warunkujące prawo do renty rodzinnej zostały spełnione, słusznie jednak przyjął, że przyznanie renty rodzinnej nie może nastąpić wcześniej niż od miesiąca, w którym ten wniosek zgłoszono – zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, którego wykładnia jest utrwalona w judykaturze i orzecznictwie. Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych odróżnia moment powstania prawa (tj. spełnienie warunków - art. 100 tej ustawy) od momentu wypłaty świadczenia, tj. co do zasady nie wcześniej niż od miesiąca zgłoszenia wniosku lub wydania decyzji z urzędu – art. 129 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 21 marca 2019 r., III AUa 753/18). Ustawodawca nie przewidział możliwości domagania się wypłaty świadczenia za okres od nabycia prawa do niego do chwili złożenia wniosku. Świadczenia wypłaca się, poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Nie wypłaca się świadczeń z wyrównaniem za czas od nabycia do nich prawa in abstracto bez względu na to, czy niezłożenie wniosku spowodowane było brakiem staranności w prowadzeniu własnych spraw, czy też innymi okolicznościami w tym niezależnymi od wnioskodawcy np. brakiem stosownej wiedzy (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 26 października 2017 r., III AUa 1642/16). Mając powyższe na uwadze, wobec braku podstaw do uwzględnienia odwołania, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , orzekł jak w sentencji wyroku.