VII U 1690/24

Sygn. akt VII U 1690/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 lutego 2026 roku Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: sędzia Agnieszka Stachurska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2026 roku w Warszawie sprawy R. C. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. o rekompensatę z tytułu pracy w warunkach szczególnych na skutek odwołania R. C. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...) 1. 
        zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że od 20 sierpnia 2024r. przyznaje R. C. emeryturę wraz z rekompensatą z tytułu pracy w warunkach szczególnych; 2. 
        zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. na rzecz R. C. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty. UZASADNIENIE R. C. w dniu 23 października 2024r. złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...) , i wniosła o jej zmianę poprzez przyznanie prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach oraz o zasądzenie od organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: 1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego – poprzez błędną ocenę dowodów w postaci świadectwa pracy w warunkach szczególnych oraz świadectwa pracy z 31 stycznia 2013r., przejawiającą się w braku zestawienia ze sobą treści ww. dokumentów i niedostrzeżeniu, że są one względem siebie wzajemnie uzupełniające, co skutkowało błędem w ustaleniach faktycznych polegającym na uznaniu, że odwołująca się nie udokumentowała 15 – letniego okresu pracy w warunkach szczególnych; 2. 
        art. 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie wielu emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zw. z art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych – poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy odwołująca się spełnia przesłanki do nabycia prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach. Uzasadniając swe stanowisko, R. C. wskazała, że organ rentowy nie uwzględnił okresu jej pracy w Spółdzielni (...) , gdzie pracowała od 20 sierpnia 1985 roku do 31 stycznia 2013 roku i od początku zatrudnienia wykonywała pracę w warunkach szczególnych, polegającą na konfekcjonowaniu wyrobów gumowych, tj. pracę wymienioną w wykazie A dziale IV pozycji 21 załącznika do rozporządzenia. Praca przy przetwórstwie wyrobów gumowych wykonywana była przez nią na następujących stanowiskach: ⚫ aparatowy produkcji - od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. (24 miesiące i 11 dni); ⚫ konfekcjoner wyrobów - od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. (222 miesiące), tj. łącznie przez 246 miesięcy i 11 dni, czyli 20 lat, 6 miesięcy i 11 dni. Dodatkowo odwołująca się wyjaśniła, że nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach podczas zatrudnienia w Spółdzielni (...) jako nakładca - od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. (44 miesiące i 2 dni) oraz jako gotowacz napojów - od 4 maja 1993r. do 31 lipca 1994r., z uwagi na ciąże i urodzenie dwóch synów (odwołanie z dnia 18 października 2024r., k. 3-7 a.s.). W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. wniósł o oddalenie odwołania na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. , a uzasadniając przedstawione stanowisko zacytował art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych , zgodnie z którym rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Ponadto organ rentowy wskazał, że zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983r., Nr 8, poz. 43 ze zm.) okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku. Okresy pracy, o których mowa wyżej, stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji, w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach (...) lub w świadectwie pracy (§ 2 ust. 2 rozporządzenia). Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy, organ rentowy wyjaśnił, że R. C. nie udowodniła 15 lat pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Zakład wskazał, że przedstawione przez ubezpieczoną świadectwo pracy z 31 stycznia 2013r., na okoliczność zatrudnienia w (...) w okresie od 20 sierpnia 1985r. do 31 stycznia 2013r., podpisane przez syndyka, zawiera informację, że odwołująca się nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze. Natomiast w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie wskazano, kiedy wykonywana była praca w szczególnych warunkach oraz nie podano zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład pracy (odpowiedź na odwołanie z dnia 13 listopada 2024r., k. 12-13 a.s.). W dniu 22 października 2024r. R. C. wniosła również odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. z dnia 9 września 2024r., znak: (...) , w sprawie ustalenia okresowej emerytury kapitałowej oraz w sprawie przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w B. w odpowiedzi wniósł o oddalenie odwołania ( odwołanie z dnia 21 października 2024r., k. 2-3 akt sprawy VII U 1691/24 i k. 2-3 akt sprawy VII U 1692/24; odpowiedzi na odwołania, k. 7-8 akt sprawy VII U 1691/24 i k. 4-5 akt sprawy VII U 1692/24 ). Zarządzeniami z 27 listopada 2024r. oraz 20 marca 2025r. Sąd połączył wszystkie wskazane sprawy celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia ( zarządzenie z 27 listopada 2024r., k. 7 akt sprawy VII U 1692/24; zarządzenie z 20 marca 2025r., k. 47 akt sprawy VII U 1691/24). W piśmie z 17 czerwca 2025r. pełnomocnik odwołującej się cofnął odwołania z dnia 21 października 2024r. od decyzji z dnia 9 września 2024r., znak: (...) , w sprawie ustalenia okresowej emerytury kapitałowej oraz w sprawie przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej ( pismo z 17 czerwca 2025r., k. 77 a.s. ). Postanowieniem z 24 czerwca 2025r. Sąd umorzył postępowanie w sprawie odwołania od decyzji z dnia 9 września 2024r., znak: (...) , dotyczącej przyznania emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej ( postanowienie z 24 czerwca 2025r., k. 80 a.s. ). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: R. C. , ur. (...) , w okresie od 20 sierpnia 1985 roku do 31 stycznia 2013 roku była zatrudniona w pełnym wymiarze czasu pracy w Spółdzielni (...) na stanowiskach: 1) 
        od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. - aparatowy produkcji, 2) 
        od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. - nakładca, 3) 
        od 4 maja 1993r. do 31 lipca 1994r. - gotowacz napojów, 4) 
        od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. - konfekcjoner wyrobów (świadectwo pracy z 31 stycznia 013r., k. 8 akt ZUS). Spółdzielnia (...) zajmowała się produkcją wyrobów z gumy – rękawic gumowych, czepków kąpielowych, rękawic flokowanych, rękawic przemysłowych, smoczków dla dzieci, półmasek itp. Na dziale tzw. drobnicy były produkowane wentyle do rowerów oraz inne drobne elementy z gumy. W zakładzie była jedna hala produkcyjna o wymiarach około 100m x 50m, w której stały maszyny, w tym piece do wulkanizacji, kadzie z parującym koagulantem, otwarte kadzie z mleczkiem kauczukowym. Znajdowały się w niej różne działy, ale nie były oddzielone. Hala była wysoka, sięgała pierwszego piętra, miała na suficie szklane wywietrzniki, pomimo tego było bardzo gorąco i unosił się intensywny zapach alkoholu metylowego i amoniaku. Pracownicy świadczyli pracę w fartuchach oraz bawełnianych rękawicach ( zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). W początkowym okresie zatrudnienia ubezpieczona pracowała w dziale montażu, jako konfekcjoner, gdzie zajmowała się głównie montażem dętek. Praca ta polegała na nałożeniu dętki na formę, przetarciu jej gąbką zamoczoną w benzynie ekstrakcyjnej, a następnie na klejeniu dętek przy użyciu kleju. W tym czasie ubezpieczona była kierowana również do pracy polegającej na obcinaniu nożyczkami oraz wyrównywaniu brzegów rękawic flokowanych gospodarczych i czepków, a następnie po około trzech miesiącach została przeniesiona do działu produkcji. Początkowo na tzw. drobnicy, gdzie były robione wentyle, korki i inne drobne wyroby gumowe, moczyła formy w koagulancie składającym się z alkoholu metylowego i fosforanu wapnia i w mleczku, wkładała do pieca, a następnie ściągała kapturki. Przed urodzeniem syna praca R. C. często była wykonywana przy korycie z mieszanką lateksową na dziale moczenia kapturków, a tuż przed porodem została przeniesiona do działu montażu, gdzie kleiła korki przy użyciu kleju ( zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). Od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r. R. C. w związku z urodzeniem synów została przeniesiona do pracy nakładczej w charakterze wykonawcy pracy polegającej na robieniu na smoczkach odpowietrzaczy przy użyciu maszynki ręcznej. Smoczki były wówczas przywożone do domu ubezpieczonej i stamtąd odbierane ( umowa o pracę nakładczą z 1 września 1987r. – k. 10 akt osobowych; zgoda na przeniesienie – k. 7 akt osobowych; zgoda na przedłużenie pracy chałupniczej – k. 12 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s. ) Z dniem 4 maja 1993r. R. C. została przeniesiona z pracy nakładczej do pracy w kuchni, na stanowisko gotowacza napojów ( pismo z 4 maja 1993r. – k. 21 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s. ). Następnie z dniem 1 sierpnia 1994r. przeniesiono ją z kuchni do pracy w dziale produkcji, gdzie pracowała na trzy zmiany: na dziale smoczków i dętek, które ściągała z form po wulkanizacji, na dziale czepków, gdzie wyciągała wózki i ściągała zwulkanizowane czepki oraz na dziale rękawic przemysłowych, gdzie ściągała rękawice. Przy ściąganiu gorących wyrobów rękawice moczyło się w wodzie, prace te były wykonywane w pobliżu rozpalonego pieca. Czynności zdejmowania należało wykonywać szybko, gdyż ciąg pracował i się nie zatrzymywał. Ubezpieczona najdłużej pracowała na dziale drobnicy, gdzie wykonywała moczenie kapturków. F. również w myciu form smoczkowych, szorowała formy po wyjęciu ich z kadzi z kwasem octowym 33%, którym można było się poparzyć, co też przydarzyło się ubezpieczonej, kiedy kwas skapnął jej na stopę i wypalił dziurę w bucie ( pismo z 11 września 1994r. – k. 23 akt osobowych; zeznania ubezpieczonej – k. 75-76 a.s.; zeznania świadka I. C. – k. 73-74 a.s.; zeznania świadka Ł. V. – k. 74 a.s.; zeznania świadka R. Ł. – k. 74-75 a.s.). R. C. w dniu 22 sierpnia 2024r. wniosła o przyznanie jej emerytury wraz z rekompensatą (wniosek z dnia 22 sierpnia 2024r., k. 1-3 akt ZUS). Organ rentowy decyzją z dnia 9 września 2024r. ustalił okresową emeryturę kapitałową od 20 sierpnia 2024r., tj. od dnia nabycia prawa do emerytury z FUS, w wysokości 368,17 zł (decyzja z dnia 9 września 2024r. – k. 11 akt ZUS). Tego samego dnia organ rentowy wydał drugą decyzję, znak: (...) , którą odmówił ubezpieczonej przyznania prawa do rekompensaty, wskazując że ubezpieczona nie udokumentowała co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy wskazał, że w świadectwie pracy z dnia 31 stycznia 2013r. pracodawca podał informację, że odwołująca się nie wykonywała pracy w szczególnych warunkach, natomiast w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach nie podał okresu, kiedy była wykonywana praca w szczególnych warunkach oraz zarządzenia resortowego, któremu podlegał zakład pracy (decyzja z dnia 9 września 2024r. – k. 15 akt ZUS). Sąd Okręgowy ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie wymienionych dokumentów, których wiarygodność nie była przez strony kwestionowana. Ponadto za podstawę ustaleń faktycznych zostały przyjęte zeznania świadków i ubezpieczonej. Wszyscy zeznający w sprawie świadkowie pracowali wraz z ubezpieczoną u tego samego pracodawcy i szczegółowo opisali, czym zajmowała się R. C. . Dodatkowo wskazali, jaki był przedmiot działalności Spółdzielnia (...) oraz przedstawili panujące w hali warunki. Biorąc pod uwagę spójność zeznań świadków i ubezpieczonej, Sąd ocenił osobowe środki dowodowe jako wiarygodne. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Regulacja dotycząca prawa do rekompensaty z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach, o którą ubiegała się R. C. , została wprowadzona do ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (tekst jedn. Dz. U. z 2024r., poz. 1696). Art. 2 pkt 5 tej ustawy zawiera definicję rekompensaty rozumianej jako odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Z kolei warunki jej przyznawania oraz sposób obliczenia określają art. 21 – 23 zamieszczone w Rozdziale III (...) . Art. 23 stanowi, że ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę, oraz że przyznawana jest ona w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W art. 21 ust. 1 ustawy wskazano natomiast, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat. Z art. 21 ust. 2 ustawy wynika zaś, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. Wskazywane art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty: 1) nienabycie prawa do emerytury pomostowej, 2) osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS wynoszącego co najmniej 15 lat. Z kolei w art. 21 ust. 2 tej ustawy została zawarta przesłanka negatywna, którą stanowi ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych. W rozpatrywanej sprawie niesporne jest, że R. C. nie miała przyznanej prawomocną decyzją organu rentowego emerytury wcześniejszej, ani nie przysługuje jej prawo do emerytury pomostowej, w jej przypadku nie wystąpiły więc przesłanki negatywne, o których była mowa. Jeśli chodzi natomiast o wskazane wcześniej przesłanki pozytywne nabycia prawa do rekompensaty, to analiza cytowanych przepisów ustawy o emeryturach pomostowych , prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948r., które przed 1 stycznia 2009r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Podobnie jak przy ustalaniu tego okresu na potrzeby przyznania emerytury w niższym wieku emerytalnym, tak przy ustalaniu prawa do rekompensaty będą uwzględnione tylko okresy, w których praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Organ rentowy, wydając zaskarżoną decyzję, nie zaliczył ubezpieczonej okresu zatrudnienia w Spółdzielni (...) ze względu na wadliwe wystawienie świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach. W takim dokumencie, znajdującym się aktach osobowych, potwierdzone zostało, że R. C. , pracując od 20 sierpnia 1985r. do 31 stycznia 2013r., wykonywała w pełnym wymiarze czasu pracy pracę w dziale montażu – montaż dętek wentylowych (kontakt z benzyną), wymienioną w Wykazie A, Dział IV, pozycja 21, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie prac wykonywanych w warunkach szczególnych. Zdaniem ubezpieczonej, treść ww. dokumentu w powiązaniu ze świadectwem pracy, z którym tworzy spójną całość, potwierdza wykonywanie pracy w warunkach szczególnych, z tym że jako praca w warunkach szczególnych uwzględniona powinna być tylko ta, która była wykonywana w okresach od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. Odnosząc się do ww. okoliczności i stanowisk stron, należy zwrócić uwagę, że wykonywanie pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze powinno być stwierdzone przez pracodawcę w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze lub w świadectwie pracy ( wyrok Sądu Najwyższego z 15 grudnia 1997 roku, II UKN 417/97 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2001 roku, II UKN 598/00). Jednakże, na etapie postępowania sądowego Sąd samodzielnie, niezależnie od oceny pracodawcy zaprezentowanej w ww. dokumencie, ocenia to, czy praca w spornym okresie może być kwalifikowana jako praca w warunkach szczególnych. Sąd takiej oceny dokonuje nie tylko, gdy brak jest świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach, ale także wtedy, gdy pracodawca wystawi taki dokument. Jest tak dlatego, że jest on dokumentem prywatnym i jego wiarygodność każdorazowo podlega ocenie. O znaczeniu świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach w sądowym postępowaniu odwoławczym wypowiedział się Sąd Najwyższy m.in. w postanowieniu z dnia 6 grudnia 2023r. (III USK 315/22, LEX nr 3649728), podkreślając że prawo do wcześniejszej emerytury warunkuje praca w szczególnych warunkach określona w rozporządzeniu wykonawczym, czyli uprawnienie wynika z takiej pracy na określonym stanowisku, stale i w pełnym wymiarze. Świadectwo pracy w szczególnych warunkach jest tylko dowodem, który z założenia powinien potwierdzać faktyczną pracę na danym stanowisku pracy w szczególnych warunkach. Gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych kwestionuje świadectwo pracy, to spór rozpoznaje sąd ubezpieczeń społecznych. Wówczas, prócz dowodu z dokumentów, dowodem mogą być też zeznania świadków. Pracownik może też wykazywać, że pracodawca wystawił nieprawidłowe świadectwo pracy, gdyż faktycznie wykonywał prace w szczególnych warunkach. Innymi słowy, niezależnie od treści świadectwa wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub jego braku, w sądowym postępowaniu odwoławczym sprawa po odwołaniu od decyzji organu rentowego staje się sprawą cywilną i sąd ustala stan faktyczny, czyli czy ubezpieczony wykonywał jako pracownik pracę w szczególnych warunków. Świadectwo pracy jest wówczas tylko dowodem, który podlega ocenie. Podobne stanowisko zaprezentował Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27 czerwca 2018r. (I UK 325/17, LEX nr 2558479) podkreślając, że świadectwo pracy oraz świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach są dokumentami prywatnymi, wystawianymi przez prywatnego pracodawcę, są jego oświadczeniami wiedzy, które mogą być podważane w każdy sposób przed sądem w postępowaniu w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych. Sąd nie jest zaś w żaden sposób związany oceną charakteru zatrudnienia pracownika dokonaną przez pracodawcę w wystawionym pracownikowi świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Ma ono służyć jedynie celom dowodowym. Dokument ten podlega co do swojej wiarygodności i mocy dowodowej takiej samej ocenie, jak każdy inny dowód ( art. 233 § 1 k.p.c. ). Z uwagi na powyższe Sąd w przedmiotowej sprawie nie ustalił wykonywania przez R. C. pracy w warunkach szczególnych, opierając się tylko na świadectwach, jakie wystawił pracodawca Spółdzielnia (...) . Jak wcześniej zostało wskazane, dokumenty te zakwestionował organ rentowy, to nie oznacza jednak, że nie było możliwości, by dokonać ustaleń zgodnych ze stanowiskiem ubezpieczonej, a to dlatego, że bez względu na to, czy świadectwo pracy w warunkach szczególnych zostało przez pracodawcę wystawione i czy jest poprawne, Sąd każdorazowo bada, jakie prace wykonywał wnioskodawca oraz jak należy je kwalifikować. Jest to możliwie, gdyż w razie wszczęcia postępowania sądowego, toczącego się wskutek odwołania ubezpieczonego od odmownej decyzji organu rentowego w sprawie przyznania uprawnień do wcześniejszej emerytury czy rekompensaty, dopuszczalne jest przeprowadzanie wszelkich dowodów dla wykazania okoliczności, mających wpływ na prawo do świadczenia. W postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego . W postępowaniu sądowym nie ma bowiem takich ograniczeń dowodowych jak w postępowaniu przez Zakładem i wnioskodawca nie tylko świadectwem pracy w warunkach szczególnych może wykazać, że faktycznie pracował w warunkach szczególnych. W tym celu może przedstawić również i inne dowody. Uwzględniając zaprezentowane poglądy i przepisy, Sąd – ustalając, czy R. C. wykonywała przez 15 lat pracę w warunkach w Spółdzielni (...) – przesłuchał ubezpieczoną oraz świadków i dopuścił dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Ustalenia faktyczne, które na podstawie dokumentów oraz zeznań udało się poczynić, potwierdzają rodzaj prac, jakie wykonywała R. C. . Sąd analizując je na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty, miał na względzie, że zgodnie z zacytowanymi przepisami ustawy o emeryturach pomostowych , prawo do rekompensaty mają osoby urodzone po 1948r., które przed 1 stycznia 2009r. wykonywały przez co najmniej 15 lat prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 i 33 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ubezpieczona zatem nie może domagać się uwzględnienia tego okresu jej zatrudnienia u ww. pracodawcy, który przypada po wskazanej dacie, a więc po 1 stycznia 2009r. Poza tym warto odnotować, że zgodnie ze stanowiskiem ubezpieczonej, praca w warunkach szczególnych była przez nią wykonywana tylko w okresach od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. i potem od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r., z tym że – jak już zostało wskazane – okresu przypadającego po 1 stycznia 2009r., z uwagi na brzmienie przepisów ustawy o emeryturach pomostowych , nie można uwzględnić. Sporne zatem – ze względu na stanowisko ZUS – a zarazem mogące podlegać uwzględnieniu i analizowane przez Sąd, były dwa okresy – od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. (2 lata i 11 dni) oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. (14 lat i 5 miesięcy). Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonych dokumentów, zeznań świadków i ubezpieczonej oraz opinia biegłego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy potwierdzają, że ubezpieczona w Spółdzielni (...) w okresie od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. na stanowisku aparatowego produkcji oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. na stanowisku konfekcjonera wyrobów, stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w warunkach szczególnych. Prace te niewątpliwie były wykonywane w narażeniu na działanie szkodliwych substancji chemicznych i ich mieszanin oraz oparów (m.in. metanolu, amoniaku czy benzyny), z ograniczonym dostępem lub wręcz brakiem środków ochrony zbiorowej oraz indywidualnej, w wysokiej temperaturze. Wytworem pracy ubezpieczonej były wyroby gumowe, takie jak smoczki, czepki, rękawiczki, dętki. Praca, o której mowa, wykonywana przez ubezpieczoną, została wymieniona w pozycji 21 W. IV „W chemii” w Wykazie A stanowiącym załącznik do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego. W tej pozycji przewidziano prace polegające na produkcji i przetwórstwie wyrobów gumowych, ebonitowych oraz półproduktów i środków pomocniczych do tych wyrobów oraz produkcję sadzy. Biegły sądowy Maciej (...) , dokonując wskazanej oceny, odwołał się nie tylko do tego, co wynika z zeznań ubezpieczonej i świadków, ale również przeanalizował przepisy, w tym odwołał się do zarządzenia nr 3 Ministra Hutnictwa i Przemysłu (...) z 30 marca 1985r. w sprawie stanowisk, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu hutnictwa i przemysłu maszynowego (Dz. Urz. Z 1985r., Nr 1, poz. 1) oraz do zarządzenia nr 7 Ministra Przemysłu Chemicznego i Lekkiego z 7 lipca 1987r. w sprawie prac wykonywanych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zakładach pracy resortu przemysłu chemicznego i lekkiego (Dz. Urz. MG z 1987r., Nr 4, poz. 7). Ponadto biegły szczegółowo przeanalizował to, co wynika ze złożonych zeznań i na tej podstawie – tak, jak wskazywała ubezpieczona w odwołaniu - przyjął, że pracą w warunkach szczególnych było to, co R. C. wykonywała na stanowisku aparatowy produkcji od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz na stanowisku konfekcjoner wyrobów od 1 sierpnia 1994r. do 31 stycznia 2013r. Natomiast wtedy, kiedy ubezpieczona była nakładcą i gotowaczem napojów nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. W tym jednak zakresie, co ponownie należy podkreślić, stanowisko biegłego zgodne było z tym, co R. C. prezentowała w odwołaniu. Sąd, oceniając opinię biegłego z zakresu BHP, przyjął że – wobec tego, że biegły szeroko i należycie ją uzasadnił - nie było podstaw do przeprowadzenia dowodu z opinii innego biegłego czy też do wydania opinii uzupełniającej. Zarzuty organu rentowego opierały się na tym tylko, że biegły w swojej opinii zbadał cały okres zatrudnienia ubezpieczonej, a nie tylko do 31 grudnia 2008r., jak zostało zakreślone w tezie dowodowej. Choć jest to prawdą, gdyż Sąd tak sformułował tezę dowodową, by biegły przeanalizował jedynie okres do 31 grudnia 2008r., to fakt ten nie dyskwalifikuje opinii w zakresie, w jakim biegły przeprowadził ocenę okresu wskazanego przez Sąd. W tej części analiza biegłego jest szeroka i prawidłowa, a potwierdzeniem jest to, że organ rentowy do samej oceny, jaka z opinii wynika, nie wniósł żadnych merytorycznych uwag. Wskazał jedynie na okoliczność urodzenia dwójki dzieci przez R. C. - pierwszego w dniu 22 kwietnia 1987r. i drugiego w 1991r. (k. 110 a.s.). Odnosząc się do tego, Sąd wskazuje, że po pierwsze, zarzuty, o których mowa, nie podważają poprawności oceny, jakiej dokonał biegły w wydanej opinii. To, że wykroczył poza okres objęty tezą dowodowa, jak i nie wziął pod uwagę urodzenia dzieci, nie powoduje, że analiza pracy wykonywanej przez R. C. i jej ocena, o której była mowa, oraz dokonana kwalifikacja, są niepoprawne. Raz jeszcze podkreślić należy, że w zakresie tej oceny organ rentowy nie zgłosił uwag. Po drugie, urodzenie dziecka w 1991r. nie ma w sprawie żadnego znaczenia, bo zgodnie z tym, co wskazał biegły i co ubezpieczona sama wskazywała w odwołaniu, w okresie od 1 września 1987r. do 3 maja 1993r., jako nakładca, nie wykonywała pracy w warunkach szczególnych. Po trzecie, narodziny pierwszego dziecka w kwietniu 1987r. mogłyby o tyle mieć znaczenie, że R. C. w okresie przed narodzinami dziecka mogła być niezdolna do pracy, choć nie wynika to z dokumentów, a po porodzie mogła korzystać z urlopu macierzyńskiego. O tym jednak, czy takie okresy nieświadczenia pracy podlegają uwzględnieniu do okresów pracy w warunkach szczególnych na potrzeby ustalenia prawa do rekompensaty, wypowiedział się Sąd Najwyższy. W uchwale z 29 października 2020r. potwierdził, że przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, warunkującego prawo do rekompensaty na podstawie art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych , nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po dniu 14 listopada 1991r. wynagrodzenie lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa ( art. 32 ust. 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ) ( III UZP 3/20 , OSNP 2021/3/29). W przypadku R. C. ewentualne okresy nieświadczenia przez nią pracy w związku z urodzeniem pierwszego dziecka przypadały przez 14 listopada 1991r., a więc nie są objęte dyspozycją art. 32 ust. 1a ustawy emerytalnej. Jednak nawet, gdyby tak było, to słuszne jest stanowisko strony odwołującej się przedstawione w piśmie z 3 grudnia 2025r. (k. 114 a.s.), że ciąża nie trwała przez cały okres zatrudnienia przypadający na czas od 20 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. Gdyby ubezpieczona w tym czasie przez całą ciążę była niezdolna do pracy, a po porodzie korzystała z urlopu macierzyńskiego, to i tak początkowy okres jej pracy – około roku – podlegałby uwzględnieniu jako okres pracy w warunkach szczególny i zsumowany z okresem pracy od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. dawałby łącznie wymagane 15 lat. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. pominął wniosek organu rentowego o dopuszczenie dowodu z opinii innego biegłego sądowego z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, jako zmierzający jedynie do przedłużenia postępowania. W ocenie Sądu, ubezpieczona spełnia przesłanki do uzyskania prawa do rekompensaty. W okresach od 1 sierpnia 1985r. do 31 sierpnia 1987r. oraz od 1 sierpnia 1994r. do 31 grudnia 2008r. wykonywała pracę w warunkach szczególnych, o której wcześniej była mowa. Łączny okres takiej pracy – nawet, gdyby wyłączyć niezdolność do pracy w związku z urodzeniem pierwszego syna i okres urlopu macierzyńskiego, przypadający w okresie od porodu do 31 sierpnia 1987, jak też okresy niezdolności do pracy, wymienione w świadectwie pracy z 31 stycznia 2013r. (od 13 marca 1995r. do 17 marca 1995r. – 5 dni i od 8 września 1995r. do 15 września 1995r. – 8 dni) - wynosi co najmniej wymagane 15 lat. Wobec tego, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , Sąd zmienił zaskarżoną decyzję, przyznając ubezpieczonej rekompensatę począwszy od 20 sierpnia 2024 roku, a więc od daty, od której R. C. została przyznana emerytura. Sąd na podstawie art. 98 k.p.c. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) w B. na rzecz R. C. , reprezentowanej przez pełnomocnika, który złożył stosowny wniosek, kwotę 360,00 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi za czas od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Wskazana kwota, stanowiąca stawkę minimalną, została ustalona na podstawie § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn. Dz. U. z 2026r., poz. 118) .