VII U 1575/24

VII U 1575/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 13 października 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel po rozpoznaniu 13 października 2025 r. w Warszawie na posiedzeniu niejawnym sprawy I. L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. o wznowienie postępowania na skutek odwołania I. L. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. z 17 września 2024 r. nr (...) 1. oddala odwołanie, 2. przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. celem rozpoznania wniosek z 9 września 2024 r. o ponowne ustalenie wysokości emerytury. VII U 1575/24 UZASADNIENIE Decyzją z 17 września 2024 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. odmówił I. L. wznowienia postępowania w sprawie emerytury. W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw (akta rentowe tom III). Pismem z 7 października 2024 r. I. L. odwołała się od powyższej decyzji, wnosząc o jej zmianę i wznowienie postępowania dotyczącego jej emerytury, ponowne przeliczenie emerytury z wyłączeniem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, zwrot niesłusznie pobranych kwot w związku z zastosowaniem niekonstytucyjnych przepisów oraz wypłatę wyrównania wraz z należnymi odsetkami za okres wypłaty zaniżonej emerytury oraz przeprowadzenie wszystkich zaległych waloryzacji emerytury (k. 3 - 7). W odpowiedzi na odwołanie z 17 października 2024 r., pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że Trybunał Konstytucyjny 4 czerwca 2024 r. wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczania emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy stanowiący podstawę do tego pomniejszenia w zakresie, w jakim dotyczy osób, które przed 6 czerwca 2012 r. złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, jest niezgodny z przepisami Konstytucji . Dalej Zakład podkreślił, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Ogłasza się je w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, a dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy. Organ rentowy wskazał, że wyrok Trybunału z 4 czerwca 2024 r. nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, zatem brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie emerytury odwołującej. Nadto podkreślił, że wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej (k. 8 - 9). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: I. L. urodziła się (...) Decyzją z 28 września 2006 r. organ rentowy przyznał jej prawo do tzw. wcześniejszej emerytury od 1 września 2006 r. (k. 43 tom II akt rentowych). Decyzją z 6 czerwca 2011 r. organ rentowy przyznał odwołującej prawo do emerytury od 5 kwietnia 2011 r. tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Wysokość emerytury ustalono na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej - stanowiącą sumę zewidencjonowanych i zwaloryzowanych składek na koncie oraz zwaloryzowanego kapitału początkowego podzielono przez wskaźnik średniego dalszego trwania życia (k. 8 tom III akt rentowych). 9 września 2024 r. I. L. złożyła do organu rentowego wniosek o ponowne przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. wydanym w sprawie SK 140/20 (nienumerowana karta tom III akt rentowych). Powyższy stan faktyczny nie był sporny pomiędzy stronami i Sąd ustalił go w oparciu o dokumenty zgromadzone w aktach organu rentowego, których strony również nie kwestionowały. Sąd Okręgowy zważył co następuje: Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że w niniejszej sprawie zachodziły podstawy do wydania wyroku na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie bowiem z art. 148 1 § 1 KPC sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, jeśli sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Mając na względzie, że żadna ze stron nie wnioskowała o przeprowadzenie rozprawy, zaś sąd uznał, że jej przeprowadzenie nie jest konieczne - wyrok wydano na posiedzeniu niejawnym. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot rozpoznania sprawy wyznacza decyzja organu rentowego, od której wniesiono odwołanie i tylko w tym zakresie podlega ona kontroli sądu zarówno pod względem jej formalnej poprawności jak i merytorycznej zasadności (tak Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z 18 marca 2015 r., III AUa 15/15). Postępowanie sądowe w sprawach dotyczących ubezpieczenia społecznego wszczynane jest w rezultacie odwołania wniesionego od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Ma więc ono charakter odwoławczy. Jego przedmiotem jest ocena zgodności z prawem - w aspekcie formalnym i materialnym - decyzji wydanej przez organ rentowy na wniosek ubezpieczonego lub z urzędu. Z ukształtowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego i poglądów doktryny wynika jednoznacznie, że odwołanie od decyzji organu rentowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełni rolę pozwu i wszczyna postępowanie sądowe (tak postanowienie Sądu Najwyższego z 19 czerwca 1998 r., II UK 105/98 oraz z 26 września 2005 r., II UZ 52/05). Przeniesienie sprawy na drogę sądową przez wniesienie odwołania od decyzji organu rentowego ogranicza się do okoliczności uwzględnionych w decyzji, a między stronami spornych; poza tymi okolicznościami spór sądowy nie może zaistnieć. Przed sądem ubezpieczony może żądać jedynie korekty stanowiska zajętego przez organ rentowy i wykazywać swoją rację, odnosząc się do przedmiotu sporu objętego zaskarżoną decyzją, natomiast nie może żądać czegoś, o czym organ rentowy nie decydował. Z powyższego wynika, że kontrolna rola sądu musi korespondować z zakresem rozstrzygnięcia dokonanego w decyzji administracyjnej, bowiem zgodnie z systemem orzekania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, w postępowaniu wywołanym odwołaniem do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych sąd rozstrzyga o prawidłowości zaskarżonej decyzji w granicach jej treści i przedmiotu (por. wyrok Sądu Najwyższego z 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09). I. L. 9 września 2024 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania oraz o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Organ rentowy rozpoznał wniosek na podstawie art. 145a KPA wypowiadając się jedynie w zakresie wznowienia postępowania - przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie była zatem jedynie decyzja organu rentowego, która odmawiała wznowienia postępowania w trybie art. 145a KPA . Sąd nie mógł zaś merytorycznie ocenić zasadności roszczenia o ponowne ustalenie wysokości emerytury z uwagi na czasową niedopuszczalność drogi sądowej - organ rentowy nie wydał bowiem decyzji w przedmiocie tego wniosku. Wobec powyższego Sąd w punkcie drugim wyroku, na podstawie art. 477 10 § 2 KPC przekazał Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. celem rozpoznania wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Oceniając zasadność odwołania w zakresie żądania wznowienia postępowania, Sąd zastosował przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego . Zgodnie z art. 145a § 1 KPA , można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja. Art. 145a § 2 KPA wskazuje, że w sytuacji określonej w § 1 skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej , orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny - dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast zgodnie z art. 21 powyższej ustawy, Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2 Tymczasem na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień zamknięcia rozprawy przez niniejszy Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy ogłaszaniu aktów normatywnych, trzeba zaznaczyć, że sporny wyrok Trybunału Konstytucyjnego został wydany na posiedzeniu niejawnym, a publikacja wyroku na stronie internetowej Trybunału czy w publikatorze "Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór Urzędu", nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji . W tym miejscu wskazać należy, że zasada praworządności, wyrażona w art. 7 Konstytucji RP , nakłada na wszystkie organy władzy publicznej, w tym sądy, obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Sądy jako niezależny organ władzy sądowniczej, są zobowiązane do działania w granicach prawa i zgodnie z zasadami konstytucyjnymi. Zwłaszcza nie mają kompetencji do eliminowania skutków zaniechania ustawodawcy. Przyjęcie innego stanowiska prowadziłoby do destabilizacji porządku prawnego i podważenia podstawowych zasad konstytucyjnych, takich jak zasada legalizmu, równości wobec prawa oraz rozdziału i równowagi władzy. Sądy muszą pozostać wierne zasadom praworządności. Ochrona praw jednostki powinna być realizowana w ramach obowiązującego systemu prawnego, z wykorzystaniem przewidzianych środków, takich jak interwencje Rzecznika Praw Obywatelskich, skargi konstytucyjne, czy postępowania przed sądami międzynarodowymi, a nie poprzez samodzielne działania organów władzy sądowniczej lub administracyjnej. Zgodnie z art. 145a § 1 i 2 KPA samo orzeczenie Trybunału o niezgodności nie stanowi podstawy do skutecznego żądania wznowienia. Muszą tutaj wystąpić dwie przesłanki: zarówno wydanie takiego orzeczenia przez Trybunał, jak i utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego. Orzeczenia Trybunału wchodzą w życie z dniem ogłoszenia w organie urzędowym, w którym akt normatywny był ogłoszony, Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej. Dopiero utrata mocy obowiązującej przez przepisy, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia we wcześniejszym postępowaniu administracyjnym, rodzi sytuację, w której prawa i obowiązki jednostki mogą zostać określone w sposób jednoznacznie zgodny z wymogami Konstytucji RP . Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisów, na podstawie których została wydana decyzja administracyjna, może stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z art. 145a (por. w tym zakresie: M. Jaśkowska, M. Wilbrandt - Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do KPA, opubl. W LEX). Skoro zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw, nie może stanowić podstawy do wznowienia postępowania administracyjnego. Wobec powyższego Sąd w punkcie pierwszym wyroku, oddalił odwołanie na podstawie art. 477 14 § 1 KPC .