VII U 1416/23

VII U 1416/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 21 listopada 2025 r. Sąd Okręgowy Warszawa – Praga w Warszawie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: sędzia (del.) Magdalena Pytel Protokolant: sekr. sądowy Maria Nalewczyńska po rozpoznaniu 7 listopada 2025 r. w Warszawie na rozprawie sprawy M. F. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. o wysokość kapitału początkowego i wysokość emerytury na skutek odwołania M. F. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. z 11 września 2023 r. (...) (...) oraz z 13 września 2023 r. nr (...) zmienia zaskarżone decyzje, zaliczając do stażu pracy odwołującej zatrudnienie od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. u pracodawcy: (...) (...) na stanowisku sprzedawcy za wynagrodzeniem miesięcznym 2 244 500 zł (dwa miliony dwieście czterdzieści cztery tysiące pięćset złotych) brutto. VII U 1416/23 UZASADNIENIE Decyzją z 11 września 2023 r., znak: (...) (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. ponownie ustalił wartość kapitału początkowego M. F. na 68 779,81 zł, wskazując że nie uwzględnił okresów: od 15 sierpnia 1984 r. do 15 września 1985 r. z uwagi na zatrudnienie w wymiarze czasu pracy niższym niż ½ pełnego wymiaru; od 16 czerwca do 6 sierpnia 1988 r. z uwagi na przebywanie na urlopie bezpłatnym oraz od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. z uwagi na brak podpisu osoby uprawnionej do wystawienia dokumentu (akta rentowe tom I). Decyzją z 13 września 2023 r., znak (...) , Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w N. przeliczył emeryturę w kwocie zaliczkowej M. F. od 1 marca 2020 r., ustalając jej wysokość na 1232,64 zł (akta rentowe tom II). 21 września 2023 r. M. F. złożyła odwołanie od obu decyzji, wskazując, że nie zgadza się z nieuwzględnieniem przez organ rentowy jej okresu zatrudnienia w firmie (...) - (...) ” A. D. (1) od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r., ponieważ w tym czasie firma odprowadzała składki na deklaracjach bezimiennych. Odwołująca wskazała, że na potwierdzenie okresu zatrudnienia posiada świadectwo pracy oraz umowę o pracę. Z uwagi na to, że przedsiębiorstwo już nie istnieje nie jest w stanie uzyskać innych dokumentów na potwierdzenie jej zatrudnienia w spornym okresie. Mając powyższe okoliczności na względzie ubezpieczona wniosła o zaliczenie tego okresu pracy zarówno w kapitale początkowym jak i uwzględnienie go w wysokości emerytury (k. 3). W odpowiedzi na odwołanie z 3 października 2023 r. pełnomocnik organu rentowego wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu wskazał, że do stażu ubezpieczeniowego organ rentowy nie zaliczył okresu zatrudnienia od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. ponieważ ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że co prawda ubezpieczona przedłożyła do akt sprawy zarówno umowę o pracę, którą 1 czerwca 1991 r. zawarła z A. D. (1) - właścicielem firmy (...) - (...) ” w W. , a której wynika, że została ona zatrudniona na czas nieokreślony i w pełnym wymiarze czasu pracy do świadczenia pracy jako sprzedawca, jak i świadectwo pracy wystawione 31 marca 1993 r., z którego wynika, że przedmiotowe zatrudnienie trwało do 31 marca 1993 r., z tym świadectwo to nie zostało podpisane a jedynie opatrzone pieczątką firmową z imieniem i nazwiskiem właściciela firmy - A. D. (1) , czyli nie zawiera podpisu osoby upoważnionej do wystawienia świadectwa pracy. Organ rentowy dodatkowo podkreślił, że przede wszystkim właściwa komórka merytoryczna ZUS - (...) w Oddziale w P. - nie potwierdził podlegania w/w ubezpieczeniu społecznemu z tytułu zatrudnienia w firmie (...) - (...) " w W. , ponieważ płatnik składek rozliczał się z ZUS w tzw. deklaracjach bezimiennych, zbiorczych, w których wskazywał liczbę zatrudnionych pracowników, bez ich personalnego wykazywania ani informacji o składnikach wynagrodzenia tych pracowników. Z przedmiotowego „świadectwa pracy” nie wynika też, czy w/w odwołująca w czasie trwania stwierdzonego nim zatrudnienia przebywała na zasiłkach chorobowych z tytułu czasowej niezdolności do pracy, a jeśli tak, to w jakich konkretnych okresach. Według ZUS takie świadectwo pracy, które nie zostało podpisane, nie stanowi dokumentu (w tym przypadku prywatnego), lecz jest swoistym anonimem. Pismo, na którym nie został złożony podpis osoby je sporządzającej, nie ma wartości dowodowej. Jest anonimem, który nie może skutecznie potwierdzić dokonania przez konkretną osobą czynności prawnej czy innego działania wywołującego określone przepisami skutki prawne. Niezbędnym elementem każdego dokumentu jest bowiem podpis osoby, która w nim złożyła stosowne oświadczenie. Podpis pod świadectwem pracy powinien być własnoręczny i wyraźny tak by można było zidentyfikować osobę, która złożyła podpis. Na świadectwie pracy można też złożyć podpis skrócony (parafę), jednak w takim przypadku konieczne jest wypisanie obok imienia i nazwiska osoby podpisującej lub przystawienie pieczęci zawierającej te dane. Nie mają waloru podpisu wszelkie jego odwzorowania mechaniczne, np. przez kalkę, faksymile i inne (k. 7). Sprawa o przeliczenie emerytury została zarejestrowana pod sygnaturą akt VII U 1417/23 i zarządzeniem z 16 października 2023 r. połączona z niniejszą sprawą celem łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 11 akt sprawy VII U 1417/23). Decyzją z 23 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponownie ustalił kapitał początkowy ubezpieczonej ustalając jego wysokość na 68.779,81 zł. Decyzją z 30 kwietnia 2024 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej emeryturę w ostatecznej wysokości 1232,64 zł (k. 46 - 51). Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny: M. F. (wcześniej Balicka), ur. (...) , w okresie od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. była zatrudniona w „ (...) (...) ” A. D. (1) na stanowisku sprzedawcy w pełnym wymiarze czasu pracy za wynagrodzeniem w wysokości 2 244 500 zł brutto. Placówka znajdowała się przy ul. (...) w W. , był to sklep z galanterią skórzaną, butami, odzieżą. Do obowiązków ubezpieczonej należała sprzedaż towarów, wykładanie oraz liczenie towaru (k. 4 - świadectwo pracy, k. 5 – umowa o pracę, k. 114 – zeznania ubezpieczonej, k. 31 - 32 zeznania świadka I. G. , k. 92 - 96 zeznania na piśmie świadka A. D. (2) , k. 97 - 102 – zeznania na piśmie świadka A. D. (1) ). Od 1 kwietnia 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r. odwołująca była zatrudniona w kolejnych przedsiębiorstwach należących do rodziny D. : (...) sp. z o. o. , (...) s. c. G. D. , A. D. (2) oraz (...) A. D. (2) . Zajmowała stanowiska kierownika sklepu i kierownika stoiska, otrzymując wynagrodzenie od 2 000 000 zł do 2 243 100 zł (umowy o pracę i świadectwa pracy - akta rentowe tom II). 9 czerwca 2023 r. M. F. wniosła o przyznanie jej emerytury. Do wniosku załączyła m.in. kserokopię umowy o pracę z 1 czerwca 1991 r. zawartą z (...) (...) w W. oraz świadectwo pracy z 31 marca 1993 r. potwierdzające zatrudnienie ubezpieczonej w okresie od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzedawcy – świadectwo pracy zawierało jedynie pieczątkę zakładu pracy, nie zawierało podpisu osoby uprawnionej do jego wystawienia (akta rentowe tom II). Decyzją z 16 czerwca 2023 r. organ rentowy ustalił wysokość kapitału początkowego M. F. na 39521,90 zł, zaliczając do stażu okres zatrudnienia od 1 kwietnia 1993 r. do 31 sierpnia 1994 r. Jednocześnie wskazał, że nie uwzględnił m.in. okresu od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. z uwagi na prowadzone postępowanie wyjaśniające (akta rentowe tom I). Następnie decyzją z 19 czerwca 2023 r. organ rentowy przyznał ubezpieczonej prawo do emerytury w kwocie zaliczkowej od 1 marca 2020 r. w wysokości 708,29 zł (akta rentowe tom II). 16 sierpnia 2023 r. ubezpieczona złożyła wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno–rentowego z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego (akta rentowe tom II). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, w tym w aktach emerytalnych oraz w oparciu o zeznania ubezpieczonej oraz świadków: I. G. , A. D. (2) , A. D. (1) . Dokumenty zgromadzone w sprawie zostały ocenione jako wiarygodne, gdyż ich treść i forma nie budziły zastrzeżeń Sądu. Jako wiarygodne Sąd ocenił również zeznania ubezpieczonej oraz świadków w zakresie w jakim pokrywają się z pozostałym materiałem dowodowym. Co prawda świadkowie powoływali się na znaczny upływ czasu oraz niepamięć odnośnie szczegółów zatrudnienia ubezpieczonej oraz braku podpisu pod świadectwem pracy, jednak potwierdzili, że ubezpieczona pracowała w spornym okresie i otrzymywała w tym czasie wynagrodzenie w wysokości 2.244.500 zł brutto. Wobec powyższego Sąd Okręgowy uznał zgromadzony materiał dowodowy za wystarczający do rozpoznania sprawy. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że w niniejszym postępowaniu sąd rozpoznał odwołanie M. F. od dwóch decyzji organu rentowego w zakresie, w jakim nie zostało ono uwzględnione przez organ rentowy przez wydanie decyzji z września 2023 r. Spór między stronami dotyczył zaliczenia okresu od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. do stażu ubezpieczeniowego oraz wysokości wynagrodzenia jaka winna być uwzględniona przy obliczaniu kapitału początkowego, a w konsekwencji także emerytury ubezpieczonej. Zgodnie z treścią przepisu art. 173 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1251), dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r., którzy przed dniem wejścia w życie ustawy opłacali składki na ubezpieczenie społeczne lub za których składki opłacali płatnicy składek, ustala się kapitał początkowy. Stosownie do art. 174 ust. 1 - 3 powoływanej ustawy kapitał początkowy ustala się na zasadach określonych w art. 53, z uwzględnieniem ust. 2 - 12. Przy ustalaniu kapitału początkowego przyjmuje się przebyte przed dniem wejścia w życie ustawy: okresy składkowe, o których mowa w art. 6; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 5; okresy nieskładkowe, o których mowa w art. 7 pkt 1 - 4 i 6 - 12, w wymiarze nie większym niż określony w art. 5 ust. 2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie odmówił uwzględnienia okresu pracy ubezpieczonej od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. wskazując, że na przedłożonym świadectwie pracy brak jest podpisu osoby uprawnionej do jego wystawienia, a podleganie ubezpieczeniom społecznym nie zostało potwierdzone, ponieważ płatnik składek rozliczał się z ZUS w tzw. deklaracjach bezimiennych, zbiorczych, w których wskazywał liczbę zatrudnionych pracowników, bez ich personalnego wykazywania ani informacji o składnikach wynagrodzenia tych pracowników. Z przedmiotowego „świadectwa pracy" nie wynika też, czy w/w odwołująca w czasie trwania stwierdzonego nim zatrudnienia przebywała na zasiłkach chorobowych z tytułu czasowej niezdolności do pracy, a jeśli tak, to w jakich konkretnych okresach. Sąd, jednakże nie jest związany ograniczeniami dowodowymi określonymi dla dowodzenia przed organami rentowymi, co wynika z treści art. 473 KPC i sprawia, że każdy fakt może być dowodzony wszelkimi środkami, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe. Według art. 473 § 1 KPC w postępowaniu w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przed sądem przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu z zeznań świadków i z przesłuchania stron. Ten wyjątek od ogólnych zasad, wynikających z art. 247 KPC , sprawia, że każdy istotny fakt, może być dowodzony wszelkimi środkami dowodowymi, które sąd uzna za pożądane, a ich dopuszczenie za celowe (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2007 r., I UK 111/07). Pogląd wyrażony w cytowanym wyżej orzecznictwie jest uzasadniony tym, że z uwagi na upływ lat ubezpieczeni wnioskujący o ustalenie kapitału początkowego lub przyznanie im prawa do świadczenia emerytalnego mogą napotkać pewne trudności w należytym udokumentowaniu nie tylko przebiegu zatrudnienia czy też faktu otrzymywania konkretnych składników wynagrodzeń bądź ich wysokości, lecz również samej okoliczności zatrudnienia w danym zakładzie pracy. Praktyka orzecznicza zna zresztą wiele przypadków, w których dostęp ubezpieczonych do pełnych akt osobowych jest problematyczny. Przyczyną tego stanu rzeczy najczęściej jest likwidacja zakładu pracy, w którym ubezpieczony przed laty pracował, zagubienie dokumentacji w związku z krótkim terminem jej obowiązkowej archiwizacji czy przejęciem zakładu pracy przez inny podmiot, lecz również niestaranne prowadzenie dokumentacji kadrowo - płacowej przez byłego pracodawcę. Ujemne konsekwencje związane z trudnościami w dokumentowaniu okresów składkowych czy też wysokości wynagrodzeń z lat odległych nie powinny jednak obciążać wyłącznie ubezpieczonych, przy czym nie można również odpowiedzialności za taki stan rzeczy przenosić w całości na Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Oznacza to, że w postępowaniu przed sądami pracy i ubezpieczeń społecznych okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość mogą być udowadniane wszelkimi środkami dowodowymi, przewidzianymi w kodeksie postępowania cywilnego , z tym, że zaliczenie nieudokumentowanych okresów składkowych do uprawnień oraz wzrostu świadczeń emerytalno - rentowych wymaga dowodów nie budzących wątpliwości, spójnych i precyzyjnych. Mając to na uwadze Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe związane ze spornym okresem pracy i doszedł do wniosku, że zgromadzone dowody są spójne, precyzyjne i nie budzą wątpliwości, że w niniejszej sprawie możliwe jest przyjęcie zarobków wskazanych w umowie o pracę za okres pracy w „ (...) (...) ” A. D. (1) , które wynosiło 2 244 500 zł brutto. Jak wynika z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków i ubezpieczonej, M. F. w spornym okresie faktycznie wykonywała pracę na stanowisku sprzedawcy, a jej wynagrodzenie było zgodne z tym wskazanym w świadectwie pracy. Zeznania świadków i ubezpieczonej w tym zakresie były spójne i w ocenie Sądu wiarygodne. Jest to nadto spójne z późniejszym zatrudnieniem na podobnych stanowiskach i za podobne zatrudnienie w innych przedsiębiorstwach należących do rodziny D. . Odnosząc się z kolei do argumentacji organu rentowego, że pracodawca rozliczał się deklaracjami bezimiennymi i nie sposób ustalić, czy za odwołującą składki w spornym czasie były odprowadzane należy wskazać, że w przypadkach, w których obowiązek składkowy realizują za ubezpieczonych płatnicy niebędący ubezpieczonymi, nie ma podstaw prawnych ani uzasadnienia stanowisko organu, że ubezpieczeni mogliby ponosić najdalej idące negatywne konsekwencje prawne zaniechań lub zaniedbań nierzetelnych płatników, którzy nie opłacili w całości lub w części należnych składek z przyczyn niedotyczących ubezpieczonych, a organ ubezpieczeń społecznych zaniechał lub zaniedbał wymierzenia lub egzekucji należnych składek za ubezpieczonego od płatnika takich składek. Ryzyko to nie może być też przerzucone na pracowników, gdy płatnicy rozliczali się wspomnianymi deklaracjami bezimiennymi. W konsekwencji należy uznać, że przy ustalaniu prawa do emerytury i renty oraz obliczaniu ich wysokości uwzględnia się okresy składkowe, choćby płatnik nie opłacił należnych składek za niebędącego płatnikiem ubezpieczonego, który podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w tych okresach (a contrario do art. 5 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach) (Wyrok SN z 20 kwietnia 2016 r., II UK 194/15, OSNP 2017, nr 12, poz. 163., Wyrok SN z 24 października 2017 r., I UK 432/16, LEX nr 2426579., Wyrok SN z 7 marca 2017 r., III UK 84/16, LEX nr 2278301, Wyrok SA w Szczecinie z 4 grudnia 2012 r., III AUa 586/12, LEX nr 1259771). Niewypełnienie obowiązku składkowego przez pracodawcę (płatnika), rozliczanie się deklaracjami bezimiennymi nie wyklucza więc zaliczenia okresu pracy jako okresu ubezpieczenia do wyliczenia kapitału początkowego/emerytury. Istotne jest to czy został zrealizowany tytułu ubezpieczenia. Nieuregulowanie w tym czasie składek nie znosi samego tytułu ubezpieczenia. Jest to okres składkowy, który może być nazwany „ułomnym okresem składkowym”, ale tylko dlatego, że obowiązek składkowy nie został wykonany. Obowiązek zapłacenia składek nie ciążył jednak na pracowniku. Jego niewykonanie nie jest podstawą do odmowy zaliczenia okresu pracy jako okresu ubezpieczenia. Natomiast zasady obliczania wysokości przysługującej ubezpieczonej emerytury określają przepisy art. 25 - 26 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych , zwanej dalej ustawą emerytalną. W myśl art. 26 ustawy emerytalnej, emerytura stanowi równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia ustalonej w sposób określony w art. 25 ustawy przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danego ubezpieczonego, z uwzględnieniem ust. 5 i art. 183 ustawy. Z kolei z art. 25 ust. 1 ustawy wynika, że podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 ustawy, stanowi kwota składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury, zwaloryzowanego kapitału początkowego określonego w art. 173 - 175 oraz kwot środków zaewidencjonowanych na subkoncie, o którym mowa w art. 40a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych , z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b oraz art. 185 . Mając na uwadze powyższe, uwzględnienie wynagrodzenia za okres od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. w wysokości 2 244 500 zł miało wpływ na ustalenie kapitału początkowego, co następnie miało przełożenie na ponowne ustalenie wysokości emerytury M. F. . Z opisanych przyczyn sąd na podstawie art. 477 14 § 2 KPC zmienił zaskarżone decyzje, zaliczając do stażu pracy odwołującej zatrudnienie od 1 czerwca 1991 r. do 31 marca 1993 r. u pracodawcy: (...) (...) na stanowisku sprzedawcy za wynagrodzeniem miesięcznym 2 244 500 zł brutto.