VII U 378/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła odwołania M. R. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) Oddział w W., która stwierdziła, że M. R. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 sierpnia 2022 r. Organ rentowy uznał umowę o pracę zawartą przez M. R. ze spółką, w której jest wspólnikiem i członkiem zarządu, za pozorną. ZUS argumentował, że umowa ta nie miała na celu rzeczywistego świadczenia pracy, lecz uzyskanie świadczeń finansowanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (FUS), do których M. R. wcześniej nie miała prawa. M. R. wniosła odwołanie, twierdząc, że faktycznie wykonywała obowiązki na stanowisku starszego architekta pod kierownictwem pracodawcy. Sąd Okręgowy, po analizie materiału dowodowego, w tym dokumentów, zeznań świadków oraz przesłuchania stron, ustalił stan faktyczny. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było stwierdzenie braku cech stosunku pracy, a w szczególności podporządkowania pracowniczego. Sąd uznał, że czynności wykonywane przez M. R. nie różniły się od tych, które wykonywała wcześniej jako wspólnik spółki, a jej zatrudnienie w ramach umowy o pracę nie miało gospodarczego uzasadnienia po stronie spółki. Sąd podkreślił, że mimo zawarcia umowy o pracę i wypłaty wynagrodzenia, brak było faktycznego podporządkowania pracowniczego, co jest kluczową cechą odróżniającą stosunek pracy od innych stosunków cywilnoprawnych. W związku z tym Sąd Okręgowy podzielił stanowisko ZUS, uznając umowę o pracę za pozorną w rozumieniu art. 83 § 1 Kodeksu cywilnego w związku z art. 300 Kodeksu pracy. W konsekwencji, odwołanie zostało oddalone, a M. R. obciążono kosztami postępowania.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że umowa o pracę zawarta przez wspólnika spółki z tą spółką może być uznana za pozorną, jeśli brak jest cech stosunku pracy, zwłaszcza podporządkowania, a głównym celem jest uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podkreślenie znaczenia faktycznego wykonywania pracy i podporządkowania pracowniczego dla podlegania ubezpieczeniom społecznym.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wspólnika spółki, który jednocześnie zawiera umowę o pracę, a jego sytuacja życiowa (ciąża) mogła wpływać na motywację. Interpretacja pozorności umowy może być różna w zależności od szczegółowych okoliczności faktycznych.
Zagadnienia prawne (3)
Czy umowa o pracę zawarta przez wspólnika spółki, który jest jednocześnie członkiem zarządu, z tą spółką, może stanowić tytuł do objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi, jeśli istnieje podejrzenie pozorności tej umowy?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli umowa o pracę jest pozorna w rozumieniu art. 83 § 1 KC w zw. z art. 300 KP, czyli nie wywołuje skutków prawnych z powodu braku zamiaru stron do jej realizacji lub braku faktycznego wykonywania stosunku pracy, zwłaszcza cech podporządkowania pracowniczego.
Uzasadnienie
Sąd uznał umowę o pracę za pozorną, ponieważ brak było faktycznego podporządkowania pracowniczego, a czynności wykonywane przez odwołującą nie różniły się od tych wykonywanych wcześniej jako wspólnik. Brak było również gospodarczego uzasadnienia zatrudnienia po stronie spółki, a głównym celem było uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych w związku z ciążą.
Jakie są kryteria oceny istnienia stosunku pracy w kontekście podlegania ubezpieczeniom społecznym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym kluczowe jest faktyczne i rzeczywiste realizowanie elementów charakterystycznych dla stosunku pracy (essentialia negotii) wynikających z art. 22 § 1 KP, a nie tylko formalne zawarcie umowy, wypłata wynagrodzenia czy opłacenie składek. Istotne są m.in. wykonywanie pracy określonego rodzaju, na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, co wyraża się w podporządkowaniu pracownika.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że samo zawarcie umowy o pracę nie przesądza o istnieniu stosunku pracy i podleganiu ubezpieczeniom. Konieczne jest wykazanie faktycznego wykonywania pracy w warunkach podporządkowania, co w tej sprawie nie zostało udowodnione.
Jaki jest ciężar dowodu w sprawach o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym, gdy kwestionowana jest pozorność umowy o pracę?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu, że umowa o pracę była faktycznie realizowana i stanowiła tytuł do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, spoczywa na odwołującym się i płatniku składek, zgodnie z art. 6 KC i art. 232 KPC. Niewykazanie tych okoliczności skutkuje oddaleniem odwołania.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że odwołująca nie sprostała obowiązkowi udowodnienia, że faktycznie wykonywała pracę w ramach stosunku pracy i że zatrudnienie miało uzasadnienie. Twierdzenia stron nie znalazły potwierdzenia w materiale dowodowym.
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| M. R. | osoba_fizyczna | odwołująca |
| Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w W. | instytucja | organ rentowy |
| (...) sp. z o. o. z siedzibą w W. | spółka | płatnik składek / zainteresowany |
Przepisy (9)
Główne
k.p. art. 22 § § 1
Kodeks pracy
Definicja stosunku pracy, który charakteryzuje się zobowiązaniem pracownika do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawcy do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem.
KC art. 83 § § 1
Kodeks cywilny
Nieważność oświadczenia woli złożonego drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich.
Pomocnicze
KP art. 2
Kodeks pracy
Definicja pracownika jako osoby zatrudnionej między innymi na podstawie umowy o pracę.
KC art. 6
Kodeks cywilny
Zasada ciężaru dowodu, zgodnie z którą ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
KPC art. 477 § 14 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do oddalenia odwołania.
KPC art. 98 § § 1 i 2
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa prawna do rozstrzygnięcia o kosztach postępowania.
ustawa systemowa art. 68
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Zakres działania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w tym stwierdzanie i ustalanie obowiązku ubezpieczeń społecznych.
ustawa systemowa art. 86 § ust. 2
Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych
Uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do kontroli zgłoszeń do ubezpieczenia oraz prawidłowości obliczania i opłacania składek.
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 9 § ust. 2
Podstawa do zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak faktycznego podporządkowania pracowniczego. • Czynności wykonywane przez odwołującą nie różniły się od tych wykonywanych wcześniej jako wspólnik. • Brak gospodarczego uzasadnienia zatrudnienia po stronie spółki. • Głównym celem zawarcia umowy było uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych w związku z ciążą. • Niewykazanie przez odwołującą faktycznego wykonywania pracy w ramach stosunku pracy.
Odrzucone argumenty
Umowa o pracę została zawarta zgodnie z prawem. • Odwołująca faktycznie wykonywała obowiązki na stanowisku starszego architekta. • Zatrudnienie miało na celu zabezpieczenie interesów pracownika.
Godne uwagi sformułowania
istotą tegoż stosunku jest (...) uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga - stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem • zasadniczym elementem konstrukcyjnym stosunku pracy jest zobowiązanie pracownika do wykonywania pracy pod kierownictwem pracodawcy w czasie i miejscu przez niego wyznaczonym za wynagrodzeniem • Swoistość stosunku pracy wyraża się w jego cechach, które odróżniają go od stosunków cywilnoprawnych • pozorność umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich • zamiar nawiązania stosunku ubezpieczenia społecznego, bez rzeczywistego wykonywania umowy o pracę, świadczy o fikcyjności zgłoszenia do pracowniczego ubezpieczenia społecznego • Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu wykonywania pracy zasadnicze znaczenie ma bowiem nie to, czy umowa o pracę została zawarta i czy jest ważna (...), lecz tylko to, czy strony umowy pozostawały w stosunku pracy • brak cechy podporządkowania pracowniczego • Podporządkowanie pracownika uważane jest za jedyną cechę rzeczywiście odróżniającą stosunek pracy od innych prawnych stosunków świadczenia usług • brak kontroli służbowej ze strony spółki nad pracą M. R.
Skład orzekający
Magdalena Pytel
przewodnicząca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że umowa o pracę zawarta przez wspólnika spółki z tą spółką może być uznana za pozorną, jeśli brak jest cech stosunku pracy, zwłaszcza podporządkowania, a głównym celem jest uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Podkreślenie znaczenia faktycznego wykonywania pracy i podporządkowania pracowniczego dla podlegania ubezpieczeniom społecznym."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wspólnika spółki, który jednocześnie zawiera umowę o pracę, a jego sytuacja życiowa (ciąża) mogła wpływać na motywację. Interpretacja pozorności umowy może być różna w zależności od szczegółowych okoliczności faktycznych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy weryfikują umowy o pracę pod kątem ich rzeczywistego charakteru, zwłaszcza gdy w grę wchodzą świadczenia z ubezpieczeń społecznych i bliskie relacje między stronami. Jest to ważny przykład dla przedsiębiorców i pracowników.
“Czy umowa o pracę z własną spółką to sposób na świadczenia z ZUS? Sąd wyjaśnia, kiedy jest to pozorna czynność.”
Sektor
praca
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.