VII SAB/Wa 43/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-08-16
NSAAdministracyjneWysokawsa
bezczynność organukodeks postępowania administracyjnegoterminy załatwiania sprawrejestr zabytkówzażalenienaruszenie prawapostępowanie administracyjnesąd administracyjnykoszty postępowania

Podsumowanie

WSA w Warszawie stwierdził bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w rozpatrzeniu zażalenia na decyzję o odmowie wpisu do rejestru zabytków, uznając ją za rażące naruszenie prawa, i umorzył postępowanie w części zobowiązującej do wydania aktu.

Stowarzyszenie wniosło skargę na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie wpisania budynku do rejestru zabytków. Sąd stwierdził bezczynność organu, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ zażalenie nie zostało rozpatrzone w ustawowym terminie, a nawet po wniesieniu skargi i ponaglenia. Postępowanie sądowe zostało umorzone w części dotyczącej zobowiązania do wydania aktu, gdyż Minister wydał postanowienie już po wniesieniu skargi.

Stowarzyszenie wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w rozpatrzeniu zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 7 czerwca 2021 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wpisania budynku do rejestru zabytków. Skarżący zarzucił organowi II instancji obrazę przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak załatwienia sprawy w terminach określonych ustawą. Zażalenie zostało złożone w czerwcu 2021 r., a na dzień wniesienia skargi (13 stycznia 2023 r.) brak było informacji o działaniach Ministra. Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o umorzenie postępowania, wskazując, że sprawa została zakończona postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że bezczynność Ministra miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ zażalenie wpłynęło 6 lipca 2021 r., a postanowienie zostało wydane dopiero 23 marca 2023 r., po upływie ponad dwudziestu miesięcy. Sąd umorzył postępowanie w części dotyczącej zobowiązania Ministra do rozpatrzenia zażalenia, ponieważ organ wydał postanowienie już po wniesieniu skargi. Sąd zasądził od Ministra na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego.

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, bezczynność organu w rozpatrzeniu zażalenia, która trwała ponad dwadzieścia miesięcy, stanowi rażące naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przekroczenie ustawowych terminów załatwienia sprawy przez organ II instancji (ponad dwadzieścia miesięcy od wpływu zażalenia) jest znaczące, ewidentne i pozbawione racjonalnego uzasadnienia, co kwalifikuje je jako rażące naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

umorzono

Przepisy (10)

Główne

k.p.a. art. 35 § 1-3

Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, a w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.

p.p.s.a. art. 3 § 2 pkt 8

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie.

p.p.s.a. art. 149 § 1 pkt 1 i 1a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.

p.p.s.a. art. 149 § 1 pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.

Pomocnicze

k.p.a. art. 12 § 1-2

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada szybkości postępowania – organy powinny działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami. Sprawy niewymagające postępowania wyjaśniającego powinny być załatwiane bezzwłocznie.

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

Do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań.

p.p.s.a. art. 53 § 2b

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego skargi na bezczynność jest to, aby została ona poprzedzona stosownym środkiem z art. 37 § 1 k.p.a. (ponagleniem).

p.p.s.a. art. 161 § 1 pkt 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd umarza postępowanie, gdy stało się ono bezprzedmiotowe.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasada zwrotu skarżącemu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustalenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w rozpatrzeniu zażalenia. Bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa z uwagi na znaczące przekroczenie terminów ustawowych. Skarga na bezczynność została poprzedzona ponagleniem.

Godne uwagi sformułowania

bezczynność organu ma charakter rażącego naruszenia prawa pozostawienie zażalenia bez podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych i rozpoznawczych przez ponad dwudziesto-miesięczny okres, jest działaniem drastycznym i niedopuszczalnym każda bezczynność jest naruszeniem prawa, ale już nie każde postępowanie dotknięte bezczynnością nosi cechy rażącego naruszenia prawa

Skład orzekający

Agnieszka Wilczewska-Rzepecka

przewodniczący

Mirosław Montowski

sprawozdawca

Grzegorz Rudnicki

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezczynności organu i rażącego naruszenia prawa w kontekście długotrwałego braku działania, a także zasady umarzania postępowania sądowego w przypadku wydania aktu przez organ po wniesieniu skargi."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu II instancji w postępowaniu zażaleniowym dotyczącym rejestru zabytków, ale ogólne zasady dotyczące bezczynności i rażącego naruszenia prawa mają szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa pokazuje, jak długotrwała bezczynność organu administracji może prowadzić do stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez sąd, co jest istotne dla zrozumienia praw procesowych obywateli.

Ponad dwuletnia cisza urzędnika. Sąd administracyjny ukarał Ministra za rażącą bezczynność.

Sektor

nieruchomości

Lexedit — asystent AI dla prawników

Analizuj umowy, identyfikuj ryzyka i edytuj dokumenty z pomocą AI. Wrażliwe dane są anonimizowane zanim opuszczą Twój komputer.

Analiza umów

Ryzyka, klauzule i rekomendacje w trybie śledzenia zmian

Pełna anonimizacja

Dane osobowe usuwane lokalnie przed wysyłką do AI

Bezpieczeństwo danych

Szyfrowanie, brak trenowania modeli na Twoich dokumentach

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

VII SAB/Wa 43/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-03-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska-Rzepecka /przewodniczący/
Grzegorz Rudnicki
Mirosław Montowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Umorzono postępowanie sądowe w części
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 35 par. 1-3 i par. 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Wilczewska- Rzepecka, , Sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 sierpnia 2023 r. ze skargi Stowarzyszenia [...]z siedzibą we W. w przedmiocie bezczynności Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w postępowaniu zażaleniowym 1) umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego do rozpatrzenia zażalenia na postanowienie [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2021 r., nr [...]; 2) stwierdza, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu ww. zażalenia; 3) stwierdza, że bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego Stowarzyszenia [...] z siedzibą we W. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z 17 stycznia 2023 r. Stowarzyszenie [...] z siedzibą we W. (dalej: "Stowarzyszenie", "skarżący"), reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, wniosło skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na bezczynność Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej także: "Minister" lub "organ II instancji") przy rozpoznaniu zażalenia skarżącego Stowarzyszenia na postanowienie Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "Dolnośląski WKZ", "organ wojewódzki") z 7 czerwca 2021 r. znak: WRiD.5140.37.2021.KM w przedmiocie odmowy wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków nieruchomych budynku przy ul. [...] w O., gm. [...] i dopuszczenia Stowarzyszenia do udziału na prawach strony do rzeczonego postępowania.
W skardze zarzucono organowi II instancji obrazę art. 35 § 1, 2 i 3 w związku z art. 12 § 1 w związku z art. 6 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000, zwanej dalej "k.p.a.") poprzez brak załatwienia sprawy w terminach określonych w tej ustawie.
Uzasadniając skargę jej autor podniósł, że zażalenie na ww. postanowienie organu wojewódzkiego Stowarzyszenie złożyło już w czerwcu 2021 r. Terminy rozpatrzenia sprawy przez Ministra, wynikające z art. 35 k.p.a. zostały zatem przekroczone, albowiem na dzień wniesienia skargi, tj. 13 stycznia 2023 r. brak jest informacji o jakichkolwiek działaniach organu II instancji w przedmiotowej sprawie. Minister nie zastosował przy tym normy wyrażonej w art. 36 k.p.a. i nie poinformował o przyczynach opóźnienia.
Mając na uwadze powyższe skarżący wnosi m.in. o:
1. zobowiązanie Ministra do wydania decyzji w sprawie w ciągu jednego miesiąca,
2. stwierdzenie, że organ II instancji dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa,
3. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa, wedle norm przepisanych.
W skardze wskazano również, że została ona poprzedzona ponagleniem na nieterminowe załatwienie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o umorzenie postępowania wyjaśniając, że sprawa została zakończona postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r., znak: DOZ-OAiK.650.947.2021.KS, którym rozpoznano zażalenie Stowarzyszenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna, choć nie wszystkie jej wnioski mogły zostać uwzględnione na dzień orzekania przez Sąd.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 - dalej jako "p.p.s.a.") przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści przywołanych przepisów p.p.s.a. wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci - bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona stosownym środkiem z art. 37 § 1 k.p.a. skierowanym do właściwego organu, co też w niniejszej sprawie miało miejsce (ponaglenie z dnia 15 stycznia 2023 r. – wpływ do organu II instancji 19 stycznia 2023 r. - w aktach sprawy).
Rozpoznawana w niniejszej sprawie skarga obejmuje zarzut bezczynności Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w zakresie nierozpoznania w terminie zażalenia skarżącego Stowarzyszenia z dnia 22 czerwca 2021 r., które wpłynęło do organu II instancji 6 lipca 2021 r.
Oceniając czy doszło do przedmiotowego naruszenia w niniejszej sprawie, Sąd zauważa, że jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale podjętej w składzie siedmiu sędziów w dniu 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, "Pojęcia bezczynności i przewlekłości zdefiniowane zostały w art. 37 § 1 pkt 1) i pkt 2) k.p.a. po zmianach tej ustawy dokonanych ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017 r. poz. 935), uzyskując odmienny znaczeniowo sens. I tak bezczynność zdefiniowana została jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód."
Niewątpliwie więc pojęcie "przewlekłości postępowania" ma inny zakres znaczeniowy niż "bezczynność organu". Wobec tego, aktualność zachowuje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażone jeszcze w wyroku z dnia 26 października 2012 r., sygn. akt II OSK 1956/12 oraz w wyroku z dnia 5 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1031/12. W tym ostatnim orzeczeniu podano, że "Dokonując rozgraniczenia zakresu skarg na bezczynność i przewlekłość postępowania, zauważyć trzeba, iż nowelizacja ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez dodanie skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania, wymagać będzie reinterpretacji pojęcia "bezczynności", poprzez ograniczenie jego rozumienia do niewydania w terminie decyzji lub postanowienia, względnie aktu lub czynności wskazanych w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Natomiast przez pojęcie "przewlekłego prowadzenia postępowania" należy rozumieć sytuację prowadzenia postępowania w sposób nieefektywny poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących że formalnie organ nie jest bezczynny (por. J. P. Tamo Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 5. Warszawa 2012, str. 44; J. Drachal, J. Jasielski, R. Stankiewicz. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz pod red. R. Hausera i M. Wierzbowskiego, Warszawa 2011, str. 69-70), ewentualnie mnożenie przez organ czynności dowodowych ponad potrzebę wynikającą z istoty sprawy (J. Borkowski (w): B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2011, str. 238)."
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy więc do czynienia wówczas, gdy w określonym w prawie terminie organ nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub, gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednakże, mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie kończy go wydaniem stosownego aktu lub nie podejmuje czynności. Wniesienie skargi na bezczynność organu jest przy tym uzasadnione nie tylko w przypadku niedotrzymania terminu załatwienia sprawy, ale także w przypadku odmowy wydania aktu, mimo istnienia ustawowego obowiązku, choćby organ mylnie sądził, że załatwienie sprawy nie wymaga wydania aktu. Dla uznania bezczynności konieczne jest zatem ustalenie, że organ administracji zobowiązany był na podstawie przepisów prawa do wydania decyzji lub innego aktu albo do podjęcia określonych czynności. Innymi słowy, bezczynność organu administracyjnego można najogólniej określić jako taki stan rzeczy, w którym zawisła przed organem sprawa nie została załatwiona, mimo upływu przewidzianych w przepisach prawa terminów, a organ nie podejmuje w tym zakresie żadnych działań.
Należy w tym miejscu podkreślić, że celem skargi na bezczynność jest doprowadzenie do wydania przez organ aktu lub podjęcia czynności, jednakże bez przesądzenia o treści, czy skutkach tych działań. Sąd nie wnika zatem w merytoryczną i procesową poprawność aktu lub czynności, a bierze pod uwagę jedynie sam fakt, czy w danej sprawie została dokonana czynność lub czy z innych powodów organowi nie można zarzucić stanu bezczynności w rozumieniu wyżej przytoczonym.
Bezczynność jest kategorią obiektywną, zachodzi zawsze wtedy, gdy organ nie załatwił sprawy w terminie jednego miesiąca (sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania), lub gdy nie rozpoznał odwołania w ciągu miesiąca od dnia jego otrzymania lub w terminach wskazanych w przepisach szczególnych (art. 35 k.p.a.). Wynika z tego, że dla oceny zachowania organu (stwierdzenia bezczynności organu) istotny jest jedyne upływ czasu między datą wszczęcia postępowania (wniesienia odwołania, wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy) a chwilą orzekania przez sąd w sprawie ze skargi na bezczynność. Skarga na bezczynność ma na celu doprowadzenie do wydania przez organ administracji oczekiwanego przez stronę aktu lub podjęcia określonej czynności. Skarga taka wnoszona jest wówczas, gdy organ wprawdzie prowadzi postępowanie, ale – mimo ustawowego obowiązku – nie kończy go wydaniem stosownego aktu ani nie podejmuje właściwej czynności, której domaga się strona (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, publ. LEX nr 148427 i nr 148280).
Dla stwierdzenia bezczynności organu w zakresie niewydania stosownego aktu lub niepodjęcia czynności nie ma znaczenia fakt, z jakich powodów organ zwleka z realizacją wniosku, a w szczególności, czy zwłoka spowodowana jest zawinioną lub też niezawinioną opieszałością organu. Istotne bowiem jest, że organ dopuszcza się zwłoki w rozpatrzeniu wniosku, a jego procedowanie wydłuża czas oczekiwania przez stronę na rozstrzygnięcie sprawy. Natomiast okoliczności, które powodują zwłokę organu oraz jego działania w toku rozpoznawania sprawy (jak też zaniechania) oraz stopień przekroczenia terminów, wpływają na ocenę zasadności skargi na bezczynność w tym sensie, że Sąd zobowiązany jest je ocenić przy jednoczesnym stwierdzeniu, czy istniejąca bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa czy też nie.
Kierując się powyższym, Sąd rozpoznając niniejszą sprawę uznał, że organ dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu zażalenia skarżącego Stowarzyszenia.
Podkreślić należy, że zgodnie z ustanowioną w art. 12 k.p.a. zasadą szybkości postępowania, organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia (§ 1). Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione bezzwłocznie (§ 2). W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie zaś sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.).
Przyjęta zasada ogólna szybkości postępowania (art. 12 k.p.a.) na pierwszym miejscu wymienia obowiązek działania wnikliwie, a to znaczy z poszanowaniem zasady ogólnej prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz przepisów szczególnych regulujących postępowanie dowodowe.
W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy i w jakiej dacie rozpoczął się bieg terminu do rozpoznania zażalenia skarżącego przez organ II instancji.
W myśl art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postepowania na żądanie strony jest dzień doręczenia organowi administracji publicznej żądania strony.
W przedmiotowej sprawie, jak wynika z akt nadesłanych do Sądu, zażalenie skarżącego Stowarzyszenia zostało przekazane do organu wyższej instancji (Ministra) w dniu 6 lipca 2021 r. Jest to więc także data rozpoczęcia biegu terminu do załatwienia sprawy.
Zgodnie zatem z dyspozycją przepisu art. 35 § 3 k.p.a. w związku z art. 144 k.p.a. (stanowiącym, że do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań), przedmiotowa sprawa w postępowaniu zażaleniowym powinna zostać zakończona rozstrzygnięciem organu II instancji w ciągu miesiąca od dnia otrzymania zażalenia. Okoliczności kontrolowanej sprawy nie wskazują, aby konieczne było prowadzenie postpowania wyjaśniającego lub aby sprawa ta miała "szczególnie skomplikowany" charakter. Co więcej, z akt postępowania II instancji nie wynika, ażeby Minister podejmował jakiekolwiek działania procesowe mające wpływ na bieg terminów w sprawie, zaś wydanie postanowienia drugoinstancyjnego nastąpiło dopiero po wniesieniu skargi do tutejszego Sądu, a mianowicie w dniu 23 marca 2023 r., a więc po upływie ponad dwudziesty miesięcy od dnia wpływu zażalenia do tego organu.
Wbrew stanowisku organu, w sprawie doszło zatem do bezczynności, gdyż sprawa zainicjowana zażaleniem skarżącego Stowarzyszenia została załatwiona w sposób przewidziany prawem (postanowieniem Ministra z dnia 23 marca 2023 r.) już po upływie terminu ustawowego, wynikającego z treści art. 35 § 3 k.p.a. Sąd wziął przy tym pod uwagę fakt, że jeszcze przy piśmie z 30 grudnia 2021 r. Stowarzyszenie przedłożyło dodatkowy materiał dowodowy w sprawie w postaci opinii eksperckiej dotyczącej wartości zabytkowych budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w O. Niemniej, mając na uwadze, że od tego zdarzenia do dnia wydania ostatecznego postanowienia przez organ II instancji upłynęło blisko 15 miesięcy, Sąd nie miał wątpliwości, że Minister dopuścił się oczywistej bezczynności, która na dodatek nosi cechy rażącego naruszenia prawa
Dokonując takiej oceny naruszenia Sąd wziął pod uwagę, iż dla stwierdzenia, że bezczynność organu miała charakter rażący nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie. Jak wskazał bowiem NSA w postanowieniu z 27 marca 2013 r. (sygn. akt II OSK 468/13): "długość trwania przewlekłości postępowania nie jest prymarną przesłanką przemawiającą za uznaniem, że rażąco narusza ono prawo". Kwalifikacja naruszenia jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Dlatego też wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne, nadto oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12). W konsekwencji, w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że rażącym naruszeniem prawa jest stan, w którym wyraźnie, ewidentnie, bezdyskusyjnie i drastycznie naruszono treść obowiązku wynikającego z przepisu prawa, czy inaczej, że każda bezczynność jest naruszeniem prawa, ale już nie każde postępowanie dotknięte bezczynnością nosi cechy rażącego naruszenia prawa.
O rażącym naruszeniu prawa można mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań (zaniechań) organów, które można zinterpretować jako unikanie podejmowania rozstrzygnięcia, bądź lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności w dużym odstępie czasu bądź wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny (zob. wyrok NSA z 23 października 2013 r., sygn. akt I OSK 1181/13).
Analizując akta niniejszej sprawy oraz stanowisko organu wyrażone w odpowiedzi na skargę, Sąd stwierdził, że bezczynność organu miała charakter rażącego naruszenia prawa. Niewątpliwie postępowanie organu naruszyło określoną w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania, jak również przepisy procedury administracyjnej określające terminy załatwiania spraw w postępowaniu administracyjnym (art. 35 § 1-3 k.p.a.). Pozostawienie zażalenia skarżącego Stowarzyszenia, które wpłynęło do Ministra w dniu 6 lipca 2021 r. bez podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych i rozpoznawczych przez ponad dwudziesto-miesięczny okres, jest działaniem drastycznym i niedopuszczalnym. Sąd zauważył przy tym, że wydanie postanowienia organu II instancji z dnia 23 marca 2023 r. miało miejsce już po wniesieniu skargi do tutejszego Sądu, jak i po wniesieniu ponaglenia na brak działania organu wyższej instancji. W okolicznościach niniejszej sprawy, dostrzeżone zaniedbanie organu nie znajduje usprawiedliwienia.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 i ust. 1a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 2 i 3 sentencji wyroku.
Zgodnie z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4a, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa.
W związku z tym, że na datę wydawania wyroku przez tutejszy Sąd w aktach sprawy znajdowało się już postanowienie Ministra z 25 marca 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.947.2021.KS, którym organ II instancji rozpatrzył zażalenie skarżącego, Sąd orzekając w niniejszej sprawie przyjął, iż postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu stało się bezprzedmiotowe i podlegało w związku z tym umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt 1 wyroku). Skoro bowiem przed wydaniem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie przez Sąd, doszło do wydania orzeczenia przez organ odwoławczy, to tym samym brak było podstaw do zobowiązania tego organu do wydania aktu w tym przedmiocie.
Ponadto, Sąd działając niejako z urzędu nie znalazł podstaw do przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a. która ma co do zasady charakter kompensacyjny (zob. m.in.: wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 listopada 2019 r., sygn. akt IV SAB/Po 164/19). Z treści art. 149 § 2 p.p.s.a. wyraźnie wynika, że ustawodawca pozostawił Sądowi ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zadośćuczynienia skarżącemu za oczekiwanie na rozpoznanie jego żądania, czy też na konieczność zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności, czy przewlekłości.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2019r., sygn. akt II OSK 111/19, który to pogląd tutejszy Sąd w pełni podziela i uznaje za własny, wybór środka (grzywna lub suma pieniężna) należy do sądu, przy czym trzeba zauważyć, że środki te występują wobec siebie w ramach alternatywy zwykłej. Wybór sądu powinien być w pierwszym rzędzie uwarunkowany celem skargi na bezczynność, którym jest zwalczenie bezczynności i doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu. Dopiero gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać skarżącemu sumę pieniężną. To, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny, nie podważa stanowiska, że może być ona przyznana tylko w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na bezczynność: zwalczenia bezczynności organu oraz zdyscyplinowania organu.
Nie ulega wątpliwości, że cele skargi w kontrolowanej sprawie zostały już w pełni osiągnięte z uwagi na ostateczne rozpatrzenie sprawy przez organ II instancji.
Sąd uznał zarazem, że w sprawie nie wystąpiły szczególne okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem skarżącemu sumy pieniężnej. Także skarżący nie składał wniosku o przyznanie na jego rzecz określonej sumy pieniężnej i w skardze nie wskazano na konkretne okoliczności, które przemawiałyby za zasadnością takiego działania Sądu w przedmiotowym zakresie. Ponownie należy podkreślić, że zasądzanie wskazanej sumy pieniężnej nie jest bezpośrednią konsekwencją stwierdzenia bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, lecz jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, a zatem możliwością, z której należy korzystać, jeżeli realia rozpoznawanej sprawy to uzasadniają (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt IV SAB/Po 207/19). Ewentualny wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien więc zawierać uzasadnienie, w którym powinno się nawiązać do krzywdy wywołanej bezczynnością lub przewlekłością postępowania (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt III SAB/Wa 48/19).
Ta okoliczność uzasadnia odstąpienie przez Sąd od przyznania od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej.
O kosztach postępowania (pkt 4 wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a., zgodnie z zasadą zwrotu skarżącemu kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw i celowej obrony, ustalając je na podstawie art. 205 § 2 p.p.s.a. (wpis od skargi – 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika – 480 zł, opłata od pełnomocnictwa – 17 zł).