VII SAB/Wa 165/23

VII SAB/Wa 165/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Małgorzata Jarecka /sprawozdawca/
Marcin Maszczyński
Mirosław Montowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6147 Archiwa
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Archiwum Państwowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1983 nr 38 poz 173
art. 16d ust. 1 pkt 2, ust. 2
Ustawa z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Jarecka (spr.), asesor WSA Marcin Maszczyński, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym dniu 13 marca 2024 r. sprawy ze skargi M. G. na bezczynność Dyrektora Archiwum Głównego Akt Dawnych w sprawie udostępnienia materiałów archiwalnych oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. G. ("skarżący") jest bezczynność Dyrektora Archiwum Głównego Akt Dawnych ("Dyrektor AGAD") w sprawie udostępniania materiałów archiwalnych, zarzucana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Wnioskiem z 14 lipca 2023 r. skarżący zwrócił się do Dyrektora AGAD o udostępnienie materiału archiwalnego o sygn. 1/369/0/-/44 za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wraz z metadanymi reprodukcji, zawierającego 44 fotografie rodziny N. z lat 1886-1949 r. W odpowiedzi na ten wniosek, pismem z 20 lipca 2023 r., Dyrektor AGAD poinformował skarżącego, że sygn. 44 z zespołu 369 Archiwum N. nie posiada kopii cyfrowych, a jednostka archiwalna jest w dobrym stanie zachowania i może być udostępniona w oryginale w czytelni archiwum.
Skarżący w piśmie z 23 lipca 2023 r. skierowanym do Dyrektora AGAD ponowił swój wniosek z 14 lipca 2023 r. oraz wskazał, że nie jest zainteresowany dostępem do jednostki archiwalnej w czytelni archiwum, gdyż chce udostępnienia materiału we wskazany przeze niego sposób, ponieważ tą metodą łatwiej się komunikować o tym materiale z innymi badaczami i osobami zainteresowanymi z całego kraju (a nawet spoza kraju). Podał również, że zamierza wykorzystać udostępniony materiał archiwalny w planowanej publikacji, dlatego zależy mu na poprawnym jego odwzorowaniu. Zażądał także wydania przez organ decyzji administracyjnej i wskazał, że w przypadku odmowy udostepnienia żądanego materiału archiwalnego złoży skargę do sądu administracyjnego.
Pismem z 26 lipca 2023 r. Dyrektor AGAD ponownie poinformował skarżącego, że nie posiada skanów do sygn. 44 z zespołu 369 Archiwum N., a z uwagi na to, że jednostka archiwalna jest w dobrym stanie zachowania, może być udostępniona w oryginale w czytelni archiwum. Natomiast w piśmie z 6 września 2023 r. Dyrektor AGAD wskazał skarżącemu, że może wykonać usługę archiwalną w postaci zeskanowania całej jednostki archiwalnej. Koszt wykonania usługi skanowania wyniesie 44 zdjęcia x 2 zł, lub 86 skanów (zdjęcie i tył zdjęcia) x 2 zł. Zapoznanie się zaś osobiste z archiwaliami jest całkowicie bezpłatne, nie wywołuje uprzedniego wykonania usług archiwalnych i tym samym nie wiąże się z opłatami za wykonanie usług archiwalnych. W czytelni można wykonywać zdjęcia dokumentów własnym aparatem fotograficznym lub skanować na samoobsługowym skanerze.
Skarżący pismem z 3 października 2023 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Dyrektor AGAD, w której wniósł o stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie organu do udostępnienia materiału archiwalnego o sygn. 1/369/0/-/44 za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wraz z metadanymi reprodukcji; wymierzenie organowi grzywny; przyznanie sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm. – dalej: "p.p.s.a.") oraz zasądzenie zwrotu kosztów postepowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi M. G. przytoczył przebieg korespondencji między nim a Dyrektorem AGAD, Ministrem Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Naczelnym Dyrektorem Archiwów Państwowych, a także wskazał, że jego celem jest uzyskanie z AGAD, na podstawie art. 16d ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 ustawy z dnia 14 lipca 1983 r. o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 164 ze zm. – dalej: "u.n.s.a.a."), materiałów archiwalnych poprzez udostepnienie ich w systemie teleinformatycznym wraz z metadanymi reprodukcji – bezpłatnie. Zdaniem skarżącego archiwa państwowe, w przypadku udzielania informacji z materiałów archiwalnych, zostały zobligowane przez ustawodawcę do działań przekraczających ograniczenie wyrażone w art. 10 ust. 4 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o otwartych danych i ponownym wykorzystywaniu informacji sektora publicznego (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1524 ze zm. – dalej: "u.o.d."). Ustawodawca nazwał te działania usługami archiwalnymi i nie przyznał uprawnienia do pobierania za nie opłat. W ocenie skarżącego Dyrektor AGAD może pobierać opłaty, ale za udostępnianie informacji sektora publicznego, a nie za usługi archiwalne. Informacje i dane zawarte w materiałach archiwalnych to szczególny rodzaj informacji sektora publicznego, bo z uwagi na to, że materiały archiwalne powinny być udostępniane bezpłatnie to i te informacje powinny być udostępniane bezpłatnie wraz z nimi.
Skarżący zwrócił uwagę, że zgodnie z art. 16c ust. 1 u.n.s.a.a. udostępnianie materiałów archiwalnych jest bezpłatne, zaś ustawodawca nigdzie nie zdefiniował czym jest "udostępnienie". Dalej skarżący wskazał, że z już nieobowiązującego art. 16 ust. 2 u.n.s.a.a. (w brzmieniu do 31 grudnia 2006 r.), wynikało jakie czynności ustawodawca uważał za składowe części udostępniania, za które archiwa państwowe mogły pobierać opłaty, gdy udostępnianie miało wynikać z innych potrzeb niż dla potrzeb nauki, kultury, techniki oraz gospodarki. Obydwa ustępy zostały uchylone, a ustawodawca określił, że udostępnianie powinno być bezpłatne niezależnie od tego jakim potrzebom ma służyć (art. 16c ust. 1 u.n.s.a.a.). Uchylenie obydwu ww. ustępów – zdaniem skarżącego – tym bardziej świadczy o tym, że intencją ustawodawcy było to, aby udostępnianie było bezpłatne, także w zakresie czynności wyrażonych w pkt 1-4 art. 16 ust. 2 u.n.s.a.a. (w brzmieniu do 31 grudnia 2006 r.).
W odpowiedzi na skargę Dyrektor AGAD wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Organ wskazał, że świadczenie usług archiwalnych, o których mowa w art. 16 ust. 2a u.n.s.a.a. jest czynnością odrębną od udostępniania materiałów archiwalnych, które uregulowane jest w art. 16a u.n.s.a.a. Ustawa o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach w sposób jednoznaczny obie te czynności rozróżnia i jedynie w stosunku do udostępniania materiałów archiwalnych wyraźnie stanowi, że jest ono bezpłatne (art. 16c ust. 1 u.n.s.a.a.).
Dyrektor AGAD wyjaśnił również, że zgodnie z art. 16 ust. 2a u.n.s.a.a. usługami archiwalnymi są: wyszukiwanie informacji i danych zawartych w materiałach archiwalnych, przetwarzanie tych informacji i danych, a także sporządzanie wyciągów, wypisów, odpisów albo odwzorowań wizualnych bądź dźwiękowych tych materiałów, włącznie z metadanymi odwzorowań cyfrowych. Skoro zatem ustawodawca wyraźnie rozróżnia określone typy czynności, zaznaczając tylko przy jednym z nich (udostępnianie) że jest ono bezpłatne, a przy drugim takiego zaznaczenia nie stosując, dodatkowo określając ten typ czynności mianem usługi - a zatem instytucji prawa cywilnego przy której zastosowanie znajduje domniemanie odpłatności - nie ma wątpliwości, że świadczenie usług archiwalnych, o których mowa w art. 16 ust. 2a u.n.s.a.a., winno odbywać się odpłatnie, zaś archiwum jest zobowiązane do ustalenia taryfy wynagrodzenia odnoszącej się do tych usług i pobierania stosownych opłat.
Organ podkreślił, że nie odmówił skarżącemu udostepnienia żądanego materiału archiwalnego, ale poinformował go, że udostępnienie wskazanego materiału archiwalnego jest w pełni możliwe w siedzibie organu, w przystosowanej do tego czytelni. W takiej sytuacji – Dyrektor AGAD uznał, że brak było jakichkolwiek podstaw do wydania decyzji o odmowie udostępnienia materiału archiwalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga okazała się bezzasadna, gdyż Dyrektor AGAD nie dopuścił się zarzucanej przez skarżącego opieszałości.
Przed rozwinięciem tej oceny Sąd dostrzega, że zakres kognicji sądu administracyjnego określa art. 3 § 2 p.p.s.a. Stosownie zaś do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego może być brak działań administracji publicznej w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Z treści przywołanych przepisów wynika, że zaskarżalna do sądu opieszałość organu administracji w procedowaniu może przybrać dwie postaci – bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a., wymogiem skutecznego wniesienia do sądu administracyjnego omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi uczyniono żądanie udostępniania materiałów archiwalnych lub wydanie decyzji o odmowie dostępu do materiałów archiwalnych, której podstawę stanowiłby art. 16e u.n.s.a.a. W myśl art. 16e tej ustawy, do postępowania w sprawie odmowy dostępu do materiałów archiwalnych stosuje się przepisy k.p.a. Decyzja taka ma zatem charakter administracyjny i podlega kognicji sądownictwa administracyjnego. W świetle powyższego ocena ewentualnej bezczynności organu dotycząca niezałatwienia sprawy w terminie pozostaje we właściwości sądu administracyjnego, gdyż rozpoznawana skarga dotyczy opieszałości organu w przypadku określonym w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., (v. art. 3 § 2 pkt 8 tej ustawy). Skarga jest również dopuszczalna, bo skarżący przed jej wniesieniem skierował do organu ponaglenie (stosując się do art. 37 § 1 k.p.a.). Sąd uznał w tym przypadku, że za ponaglenie należy uznać pismo skarżącego z 23 lipca 2023 r. skierowane do Dyrektora AGAD.
Przechodząc do rozważań, czy w rozpoznawanej sprawie doszło do zarzuconej w skardze opieszałości w udostępnieniu przez Dyrektora AGAD materiału archiwalnego lub w wydaniu decyzji o odmowie dostępu do materiałów archiwalnych Sąd wyjaśnia, że pojęcia bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania zdefiniowane zostały w art. 37 § 1 pkt 1 i pkt 2 k.p.a. po zmianach tej ustawy dokonanych ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2017 r. poz. 935), uzyskując odmienny znaczeniowo sens. I tak, bezczynność zdefiniowana została jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 tej ustawy, zaś przewlekłość określono jako prowadzenie postępowania dłużej, niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy. Z treści przywołanych definicji należy wywieść, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód. "Aby zatem stwierdzić, że organ administracji publicznej prowadzi postępowanie przewlekle, należy wykazać, iż w okolicznościach konkretnej sprawy administracyjnej organ administracji publicznej miał możliwość załatwić sprawę jeszcze przed upływem terminu do jej załatwienia, a mimo to prowadził ją opieszale, niesprawnie i nieskutecznie, a to doprowadziło do naruszenia przepisów o szybkości postępowania. W takim postępowaniu ocenie podlega również zasadność wyznaczenia nowego terminu do rozpoznania sprawy w oparciu o art. 36 § 1 k.p.a." (v. postanowienie NSA z 1 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19). Powyższe prowadzi do wniosku, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu.
Sąd zauważa, że zgodnie z art. 12 § 1 i 2 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, a sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Przepis ten reguluje jedną z zasad ogólnych postępowania administracyjnego, tj. zasadę szybkości, a więc osiągania końcowego celu postępowania administracyjnego w najkrótszym czasie. Jak dostrzega się w doktrynie, zasada ta ma dla skuteczności ochrony interesu społecznego i interesu jednostki istotne znaczenie, bo kardynalne dla dobrego postępowania. Bezczynność, przewlekłość zawsze jest bowiem zaprzeczeniem stabilności i pewności w stosunkach społecznych, podważa w oczach społeczeństwa autorytet władzy oraz oddala moment wykonania nakazu prawa. Realizacja wskazanej zasady jest zagwarantowana przepisami określającymi terminy załatwienia sprawy i środkami ochrony przed przewlekłością oraz bezczynnością organów. W myśl art. 35 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu, niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Przy czym, do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (v. art. 36 k.p.a.). Nowy termin załatwienia sprawy jest terminem o charakterze instrukcyjnym; nie dotyczy poszczególnych czynności procesowych, lecz załatwienia sprawy, a zatem termin określony w tym trybie nie może być zmieniany przez organ, który go ustalił, czy inaczej: nie może być on wielokrotnie wydłużany.
Kierując się powyższym, Sąd orzekając w niniejszej sprawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a Dyrektor AGAD nie naruszył obowiązującego porządku prawnego; w dacie wniesienia przez skarżącego rozpoznawanej skargi organ nie pozostawał bowiem w bezczynności, nie było również podstaw prawnych do wydania decyzji administracyjnej o odmowie dostępu do materiałów archiwalnych.
I tak zgodnie z art. 16a ust. 1 u.n.s.a.a. każdemu przysługuje prawo dostępu do materiałów archiwalnych. Podmioty zobowiązane do udostępniania materiałów archiwalnych, czynią to bezpłatnie – co wynika bezpośrednio z art. 16c ust. 1 u.n.s.a.a. W myśl natomiast art. 16d ust. 1 u.n.s.a.a. podmioty zobowiązane udostępniają zainteresowanym lub ich upoważnionym przedstawicielom materiały archiwalne przez: 1) umożliwienie osobistego: a) zapoznania się z tymi materiałami, b) utrwalenia ich treści w postaci notatek, wyciągów, wypisów, odpisów albo odwzorowań wizualnych, dźwiękowych lub cyfrowych wraz z ich metadanymi; 2) przekazanie informacji w nich zawartych w postaci reprodukcji tych materiałów albo pisemnej odpowiedzi na zapytanie. Z art. 16d ust. 2 u.n.s.a.a. wynika natomiast, że podmioty zobowiązane udostępniają materiały archiwalne w oryginale albo reprodukcje tych materiałów: 1) w dostosowanych do tego celu pomieszczeniach, po pisemnym zgłoszeniu w postaci papierowej lub elektronicznej; 2) za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wraz z metadanymi reprodukcji. Jak stanowi art. 16e ust. 1 u.n.s.a.a. w przypadku uzasadnionego przypuszczenia, że występują ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych, podmiot zobowiązany wszczyna postępowanie w sprawie odmowy dostępu do tych materiałów. W ust. 2 przyjęto, że podmiot zobowiązany wydaje decyzję w sprawie: 1) całkowitej albo częściowej odmowy dostępu do materiałów archiwalnych albo 2) umorzenia postępowania w przypadku: a) o którym mowa w art. 16b ust. 3 pkt 1, b) gdy nie zachodzą ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych.
Mając na uwadze przytoczone wyżej regulacje Sąd zauważa, że art. 16e ust. 1 u.n.s.a.a. przewiduje wydanie decyzji, o ile organ poweźmie uzasadnione przypuszczenie, że występują ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych. Ograniczenia te formułuje art. 16b u.n.s.a.a., który w ust. 1 wskazuje, że dostęp do materiałów archiwalnych podlega ograniczeniu: 1) w zakresie i na zasadach określonych w przepisach: a) o ochronie informacji niejawnych, b) o ochronie innych tajemnic ustawowo chronionych; 2) ze względu na ochronę: a) dóbr osobistych, b) danych osobowych; 3) ze względu na potrzebę zachowania integralności składników państwowego zasobu archiwalnego zagrożonego uszkodzeniem, zniszczeniem lub utratą. Ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych, o jakich mowa w art. 16b ust. 1 u.n.s.a.a., których wystąpienie będzie skutkowało uzasadnionym przypuszczeniem co do ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych a tym samym koniecznością wydania decyzji, ustawodawca nie utożsamia zatem z ograniczeniem w sposobie dostępu do dokumentacji archiwalnej.
Przenosząc powyższe na grunt okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że skarżący pismem z 14 lipca 2023 r. zwrócił się do Dyrektora AGAD o udostępnienie materiału archiwalnego o sygn. 1/369/0/-/44 za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wraz z metadanymi reprodukcji. Wniosek ten oparty zatem na art. 16a ust. 1 u.n.s.a.a. ze wskazaniem, że skarżący chce uzyskać dostęp do żądanych materiałów w osób określony w art. 16d ust. 2 pkt 2 u.n.s.a.a. Organ w piśmie z 20 lipca 2023 r. (a następnie 26 lipca 2023 r.) wskazał skarżącemu, że nie ma kopii cyfrowych ale jednostka archiwalna jest w dobrym stanie zachowania i może być udostępniona w oryginale w czytelni archiwum, a więc w sposób określony w art. 16d ust. 2 pkt 1 u.n.s.a.a. Dyrektor AGAD poinformował więc skarżącego, że bezpłatne udostępnienie żądanego materiału archiwalnego może nastąpić w drodze osobistego zapoznania się z archiwaliami w czytelni archiwum, a zatem odwołując się do jednego ze sposobów udostępnienia materiałów archiwalnych ustalonych w art. 16d ust. 1 u.n.s.a.a. Brak akceptacji skarżącego dla wskazanego przez organ sposobu udostępnienia żądanego materiału nie oznacza jednak konieczności wszczęcia i przeprowadzenia postępowania w sprawie odmowy dostępu do materiałów archiwalnych, zakończonego decyzją. Ograniczenia w dostępie do materiałów archiwalnych, o jakich mowa w art. 16b ustawy, nie miały bowiem miejsca. W tym stanie rzeczy nie sposób zarzucić Dyrektorowi AGAD bezczynności we wszczęciu postępowania i wydaniu decyzji odmawiającej dostępu do materiałów archiwalnych z wniosku M. G. o udostępnienie materiału archiwalnego o sygn. 1/369/0/-/44.
Odnosząc się natomiast do stanowiska skarżącego, że art. 16d ust. 2 u.n.s.a.a. należy interpretować w ten sposób, że organ ma w każdym przypadku udostępniać materiały archiwalne w oryginale albo reprodukcje tych materiałów jednocześnie w obu formach wskazanych w tym przepisie, Sąd zauważa, że interpretacja ta jest błędna. Z przepisu tego jasno wynikają dwie główne formy udostepnienia materiałów archiwalnych – w dostoswanych do tego celu pomieszczeniach (tj. w czytelni archiwum) oraz za pośrednictwem systemów teleinformatycznych. Nie oznacza to jednak, że archiwum ma obowiązek udostępniać każdy materiał archiwalny w obu formach. Jest to bowiem zależne od możliwości technicznych i istnienia materiału archiwalnego w określonej postaci. Jeśli zatem podmiot zobowiązany do udostepnienia materiału archiwalnego posiada go wyłącznie w formie fizycznej, tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – jest zobowiązany do nieodpłatnego udostępniania go w takiej formie, o ile nie zachodzą szczególne okoliczności. Natomiast udostepnienie go za pośrednictwem systemów teleinformatycznych wraz z metadanymi reprodukcji jest zależne od tego, czy zostały wykonane reprodukcje tego materiału. Wskazanie zaś przez podmiot zobowiązany do udostępniania materiałów archiwalnych, że możliwe jest udostepnienie materiału wyłącznie w jednej z form (tj. w czytelni archiwum) nie stanowi o ograniczeniu i naruszeniu obowiązku wynikającego z art. 16a ust. 1 u.n.s.a.a., bowiem nadal podmiot wnioskujący może bezpłatnie zapoznać się z tym materiałem. Taki sposób interpretacji potwierdza także a contrario treść art. 16e ust. 1 w zw. z art. 16b u.n.s.a.a., który reguluje kwestię ograniczenia dostępu do materiałów archiwalnych i prowadzenia w tym przedmiocie postępowania administracyjnego – a w której to regulacji brakuje przesłanki wynikającej z braku dostępności którekolwiek formy określonej w art. 16d ust. 2 u.n.s.a.a.
Na tle powyższej regulacji zwrócić należy również uwagę na art. 16 ust. 2a u.n.s.a.a., zgodnie z którym archiwa państwowe wykonują usługi archiwalne w zakresie wyszukiwania informacji i danych zawartych w materiałach archiwalnych, przetwarzania tych informacji i danych, a także sporządzania wyciągów, wypisów, odpisów albo odwzorowań wizualnych bądź dźwiękowych tych materiałów, włącznie z metadanymi odwzorowań cyfrowych. Wskazana w tym przepisie "usługa archiwalna" nie jest tożsama z pojęciem "udostępniania materiałów archiwalnych". Przede wszystkim prawo dostępu do materiałów archiwalnych ma na celu umożliwienie zainteresowanym zapoznania się z nimi w kształcie, w jakim się one znajdują w archiwum. Zainteresowana osoba może więc żądać udostępnienia np. dokumentów do wglądu w czytelni znajdującej się archiwum. Może ona przeglądać w siedzibie archiwum nie tylko oryginalne materiały archiwalne, ale również ich reprodukcje, które archiwum ma w swoich zasobach. Wykonanie natomiast przez archiwum kserokopii archiwaliów, a także sporządzanie z nich odpisów, wyciągów czy odwzorowań wizualnych mieści się w pojęciu usług archiwalnych, za które archiwum może pobierać opłaty. Kwestia natomiast określania wysokości opłaty i jej zasadności, w niniejszej sprawie, pozostaje poza zakresem rozpoznawanej skargi.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.