VII SAB/WA 1/24

VII SAB/Wa 1/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska /sprawozdawca/
Lucyna Staniszewska
Mirosław Montowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
658
Hasła tematyczne
Ewidencja gruntów
Skarżony organ
Starosta
Treść wyniku
Stwierdzono bezczynność postępowania i że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa
Zobowiązano organ do wydania aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1990
art. 23 usta. 7 i art. 24 ust 2 c
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Montowski Sędziowie: sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska (spr.) asesor WSA Lucyna Staniszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 października 2024 r. sprawy ze skargi M. K. i D. K. na bezczynność Starosty Piaseczyńskiego w przedmiocie aktualizacji ewidencji gruntów i budynków 1) zobowiązuje Starostę Piaseczyńskiego do wydania aktu w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; 2) stwierdza, że Starosta Piaseczyński dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu sprawy; 3) stwierdza, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4) wymierza organowi grzywnę w wysokości 500 (pięćset) złotych; 5) oddala skargę w pozostałym zakresie; 6) zasądza od Starosty Piaseczyńskiego na rzecz skarżących M. K. i D. K.solidarnie kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
M.i D.K. złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Starosty P. (Starosta) w sprawie ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków aktu notarialnego Rep. A [...] z [...] listopada 2022 r. Zarzucili Staroście rażące naruszenie prawa. Wnieśli o zobowiązanie organu do bezzwłocznego załatwienia sprawy i wykonania postanowień Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (MWINGiK). nr 17/2023 z 3 marca 2023 r., oraz nr 55/2023 z 13 czerwca 2023 r. oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, jak i kwoty równej wartości nieruchomości wpisanej ww. w akcie notarialnym - 170 000 zł jako zadośćuczynienia za brak możliwości wykonywania prawa własności wobec nieujawnienia w ewidencji własności i narażenie na jej utratę, jako że Starosta lekceważy i nie wykonuje wyroków Sądu, jak i nadanie wyrokowi klauzuli wykonalności.
Skarżący wskazali, że na przełomie listopada i grudnia 2022 r., do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego wpłynął akt notarialny Rep. A nr [...] z [...] listopada 2022 r. Jednak organ mimo upływu ustawowego terminu i obowiązku wynikającego z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. h ustawy z 17 maja 1989 r. - Prawo Geodezyjne i Kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., póz. 1990) nie ujawnił zmian w ewidencji.
W dniu 16 lutego 2023 r. skarżący skierowali ponaglenie do Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego. W odpowiedzi, 3 marca 2023 r. otrzymali postanowienie nr 17/2023, w którym MWINGIK stwierdził bezczynność i przewlekłość oraz że miała ona charakter rażącego naruszenia prawa, zobowiązał Starostę do załatwienia sprawy do 31 marca 2023 r., wyjaśnienia przyczyn i ustalenia osób winnych przewlekłości, a także podjęcia środków zapobiegających przewlekłości w przyszłości.
Następnie Starosta wniósł o wydłużenie terminu załatwienia sprawy, które postanowieniem z 31 marca 2023 r. wydłużono do 14 kwietnia 2023 r.
Skarżący podnieśli, że Starosta zlekceważył ww. postanowienia MWINGiK i 6 kwietnia 2023 r. wydał postanowienie o zawieszeniu postępowania, które MWINGiK postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. uchylił i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I Instancji.
Jednak mimo upływu ponad roku od wpływu do Starostwa aktu notarialnego i mimo ww. postanowień sprawy nie zakończono
Powołując się na z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e Ustawy PGiK wskazali, że aktualizacja jest czynnością materialno - techniczną, a ujawnienie aktu notarialnego nie wymaga wszczynania postępowania administracyjnego i powinno nastąpić w terminie 30 dni od wpływu aktu notarialnego do organu.
Wskazali, że wysyłali do organu ponaglenia i wezwania przedsądowe, ale pozostały one bez odpowiedzi. Starosta działając wspólnie i w porozumieniu z Burmistrzem na szkodę interesu prywatnego skarżących, zamiast zgodnie z aktem notarialnym ujawnić skarżących, dokonał nieuprawnionej zmiany ujawniając bez podstawy prawnej samoistnego posiadacza (już po podpisaniu aktu notarialnego i sporządzeniu opracowań geodezyjnych). Prawo własności nieruchomości może być ujawnione. w ewidencji tylko na podstawie oryginału dokumentu. Skarżący i ich poprzednicy prawni wykazywali się takimi dokumentami i nieprzerwanie władają gruntem, ale Starosta lekceważy akty notarialne i samowolnie je interpretuje.
Podnieśli, że samoistny posiadacz działając wspólnie i w porozumieniu ze Starostą wystąpił o podważenie aktu notarialnego. Jednak zgodnie z przepisami mogą go podważyć tylko jego strony i przez rok jego podpisania i tylko w określonych okolicznościach, a ani Starosta ani samoistny posiadacz nie byli stronami tego aktu. Uznali, że doszło do celowego działania na zwłokę i próby nielegalnego pozbawienia skarżących prawa do nieruchomości. Jednak nawet sprawa o podważenie aktu notarialnego nie blokuje ujawnienia zmian w ewidencji, gdyż po wydaniu wyroku można wprowadzić dalsze zmiany, co potwierdza MWINGiK. Ujawnienie zmian wynikających z aktu notarialnego jest tez niezależne od decyzji sądu wieczystoksięgowego, czy innych wyroków Sądowych.
W odpowiedzi na skargę Starosta P. wniósł o jej odrzucenie.
Następnie podniósł, że akta sprawy prowadzone są w formie papierowej i do dziś nie zostały zwrócone, mimo pisma do MWINGiK o ich zwrot, co uniemożliwia prowadzanie postępowania.
Wskazał, że 4 stycznia 2023 r. wszczął z urzędu postępowanie w tej sprawie w związku ż wpłynięciem 6 grudnia 2022 r. aktu notarialnego rep. A nr [...] z [...] listopada 2022 r. - Aneksu do umowy sprzedaży zawartego pomiędzy pełnomocnikiem męża zmarłej przed 9 laty właścicielki działki nr [...] T.D. a M. i D. K..
Postanowieniem z 6 kwietnia 2023 r. postępowanie zawieszono do zakończenia przez Sąd Rejonowy w P. postępowania z powództwa Gminy P. w sprawie stwierdzenia nieważności ww. aktu notarialnego.
Akta sprawy przekazano 9 maja 2023 r. do MWINGiK, który postanowieniem z 13 czerwca 2023 r. uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, jednak akt nie zwrócono.
Z pisma organu wojewódzkiego z 1 sierpnia 2023 r. wynika, że na ww. postanowienie wniesiono dwa sprzeciwy.
Organ wskazał, że 18 października 2023 r. zwrócił się do MWINGiK o zwrot akt, który 19 października 2023 r. poinformował, że akta przekazano do WSA w związku ze sprzeciwami na postanowienie, który nie przekazał orzeczenia w tej sprawie.
Starosta zaznaczył, że sprawa ma skomplikowany charakter:
- w Sądzie Rejonowym w P. toczy się postępowanie sygn. akt [...]o stwierdzenie nieważności ww. aktu notarialnego;
- Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej w Warszawie [...] maja 2023 r. podjął uchwałę nr [...] w sprawie wszczęcia postępowania dyscyplinarnego p-ko notariuszowi S.O. w związku ze sporządzeniem ww. aktu notarialnego;
- Sąd Rejonowym w P. IV Wydział Ksiąg Wieczystych postanowieniem z [...] października 2023 r. oddalił wniosek o przyłączenie działki nr [...] do KW nr [...] i sprostowanie wpisu oznaczenia zbioru dokumentów w KW nr [...] i wpisu praw własności na rzecz M. I D.K..
Organ poinformował, że do złożenia odpowiedzi na skargę akt nie zwrócono, co uniemożliwia dalsze prowadzenie postępowania.
Starosta wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4a p.p.s.a. W sprawach indywidualnych, w których wydawane są decyzje oraz postanowienia, bądź inne akty z zakresu administracji publicznej albo czynności materialnotechniczne - możliwe jest zaskarżenie braku działania wymaganego od organu administracji.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 zobowiązuje organ do wydania w określonym
terminie aktu lub dokonania czynności albo stwierdzenia bądź uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, a nadto rozstrzyga w kwestii, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
W przypadku skargi na bezczynność przedmiotem kontroli Sądu nie jest określony akt lub czynność organu administracji publicznej, lecz obowiązek ich wydania w ustawowymi terminie. Kompetencja sądu ogranicza się zatem wyłącznie do zbadania, czy organ miał wynikający z przepisów prawa obowiązek wydania aktu lub podjęcia czynności i czy dokonał tego w terminie ustawowym, określonym zgodnie z art. 35 k.p.a., ewentualnie przedłużonym na zasadach określonych w art. 36 k.p.a. lub w innym, wynikającym z przepisów prawa materialnego, terminie.
W art. 12 § 1 k.p.a. ustawodawca nałożył bowiem na organy administracji obowiązek działania w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia, jak i zobowiązał do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do jej wyjaśnienia i załatwienia - o czym mowa w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Natomiast w świetle art. 35 § 1 i 3 k.p.a. organy obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania.
W tej sprawie skarżący zarzucili Staroście P. bezczynność w zakresie ujawnienia w ewidencji gruntów i budynków opisanego aktu notarialnego.
W świetle przedstawionych wyżej kryteriów skarga okazała się zasadna.
Wskazać należy że zgodnie z art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. e i h ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r., póz. 1990) aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje m in. na podstawie aktów notarialnych oraz dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
Natomiast art. 23 ust 7. ww. ustawy stanowi, że Starosta niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 30 dni od dnia otrzymania dokumentów, o których mowa w ust. 1- 3, wpisuje dane z nich wynikające do ewidencji gruntów i budynków oraz do rejestru cen nieruchomości w zakresie wynikającym z tej ewidencji lub rejestru.
Ujawnienie aktu notarialnego w ewidencji gruntów i budynków następuje zatem z urzędu w formie czynności materialno - technicznej niezwłocznie, a najpóźniej w terminie 30 dni od daty po wpłynięciu aktu notarialnego do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego.
Natomiast w świetle art. 24 ust. 2c. cyt. ustawy odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Z przebiegu postępowania wynika, że akt notarialny, w którym skarżący upatrywali podstawy do dokonania aktualizacji ewidencji gruntów i budynków wpłynął do organu 6 grudnia 2022 r.
Dopiero po upływie blisko miesiąca, bo 4 stycznia 2023 r. organ poinformował strony o wszczęciu postępowania (z urzędu).
W dniu 16 lutego 2023 r. skarżący złożyli ponaglenie do organu wyższego stopnia, który 3 marca 2023 r. stwierdził bezczynność i przewlekłość postępowania i zobowiązał Starostę do załatwienia sprawy do 31 marca 2023 r.
W tak zakreślonym terminie organ podjął dwie czynności: 9 marca 2023 r. poinformował strony o treści art. 10 § 1 k.p.a., a 24 marca 2023 r. wniósł o wydłużenie ww. terminu.
Organ wojewódzki 31 marca 2023 r. zmienił ww. postanowienie i wydłużył termin do 14 kwietnia 2023 r.
W dniu 5 kwietnia 2023 r. skarżący wezwali do ujawnienia treści aktu notarialnego.
Starosta postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. nr [...] zawiesił postępowanie.
Postanowieniem 13 czerwca 2023 r, organ wojewódzki uchylił ww. postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Jak wynika z powyższych ustaleń postępowanie w sprawie nie było prowadzone w sposób sprawny i efektywny. Organ dopiero po upływie około miesiąca od wpływu aktu notarialnego zawiadomił strony o wszczęciu postępowania, po kolejnych dwóch miesiącach, w których nie wykonywał żadnych czynności, poinformował strony o przysługujących im prawach wynikających z art. 10 § 1 k.p.a. Następnie po upływie kolejnego miesiąca - bezzasadnie, co wymaga podkreślenia - zwiesił postępowanie. Toczące się przed Sądem Rejonowym w P. postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności powyższego aktu notarialnego, nie stanowiło bowiem przeszkody do wydania aktu w tej sprawie, czemu dał wyraz organ II instancji w postanowieniu z 13 czerwca 2023r. uwzględniając zażalenie skarżących.
Organ zlekceważył również terminy do załatwienia sprawy wskazane przez organ odwoławczy (31 marca i 14 kwietnia 2024r.).
Z przebiegu postępowania wynika, że organ w istocie nie podjął żadnych merytorycznych czynności, gdyż za takie nie mogą być uznane dzałania formalne – zawiadomienie o wszczęciu postępowania, czy poinformowanie stron o przysługujących im prawach..
Zauważyć przy tym należy, że w uzasadnieniu postanowienia z 3 marca 2023 r. organ wojewódzki stwierdził, że Starosta dysponował kompletem materiałów w sprawie.
Nawet zakładając, że akta nie zostały organowi zwrócone - to, w świetle ugruntowanego orzecznictwa - dla oceny zasadności skargi na bezczynność organu nie mają znaczenia powody, dla których akt nie został wydany lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo niezawinionym opóźnieniem organu (por. wyrok NSA z 12 września 2024 r., sygn. akt I OSK 673/24, LEX nr 3763703). Tym samym brak akt nie mógł stanowić usprawiedliwienia dla zwłoki w ostatecznym rozpoznaniu sprawy. Okoliczności te związane są bowiem z niedochowaniem przez organ należytej staranności w prowadzeniu postępowania, choćby poprzez zabezpieczenie kopii akt, czy prowadzenie ich w formie elektronicznej.
Starosta nie wykonał czynności aktualizacji ewidencji, ani zgodnie z art. 24 ust 2c ustawy p.g.ik. nie odmówił aktualizacji, czym również naruszył określoną w art. 12 k.p.a. zasadę szybkości postępowania, art. 23 ust 7 ustawy p.g.ik. oraz art. 35 § 1-2 k.p.a.
Z przedstawionych przyczyn Sąd obowiązany był stwierdzić bezczynność Starosty P., a w konsekwencji zobowiązać organ do załatwienia wniosku skarżących dotyczącego aktualizacji informacji zwartych w ewidencji gruntów i budynków, w terminie 30 dni od daty zwrotu akt administracyjnych wraz z prawomocnym wyrokiem. Tak wyznaczony termin, pozwoli na podjęcie stosownych działań aktualizujących dane ewidencyjne bądź na wydanie decyzji o odmowie wpisu.
W tej sprawie bezczynność Starosty nosi cechy kwalifikowanego, rażącego naruszenia prawa. Doszło bowiem do oczywistego uchybienia ww. przepisom określającym terminy załatwienia sprawy, a w szczególności art. 23 ust 7 ustawy p.g.i k. Starosta co najmniej od 5 stycznia 2023 r., a więc po upływie 30 dni od dostarczenia aktu notarialnego pozostaje w bezczynności i do chwili wydania wyroku wniosku nie rozpoznał. Z akt sprawy również nie wynika, aby zawiadamiał strony - w trybie art. 36 § 1 k.p.a. - o przyczynach zwłoki i terminie załatwienia sprawy.
Sąd uznał, że grzywna w kwocie 500 zł, ustalona na podstawie art. 154 § 6 w zw. z art. 149 § 2 p.p.s.a, będzie stanowiła wystarczającą sankcję za wadliwe prowadzenie postępowania jurysdykcyjnego. Z tej przyczyny odstąpił od przyznania skarżącym żądanej sumy pieniężnej i w tym zakresie skargę oddalił. Przyznanie sumy pieniężnej jest bowiem ’ dodatkowym środkiem o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy, a więc w tego rodzaju sytuacjach, gdzie całokształt działań organu nosi znamiona celowego unikania załatwienia sprawy. Takich okoliczności Sąd się nie dopatrzył w tej sprawie.
Niezależnie, wniosek o przyznanie sumy pieniężnej winien zawierać uzasadnienie, w którym strona powinna wskazać zakres uszczerbku, straty lub krzywdy wywołanej bezczynnością. Nie była zatem wystarczająca lakoniczna argumentacja skarżących, że bezczynność organu uniemożliwiła im wykonywania prawa własności.
Ponadto, suma pieniężna nie zastępuje zadośćuczynienia za krzywdę wynikającą z naruszenia dóbr osobistych, lecz stanowi pewnego rodzaju zryczałtowaną rekompensatę dla strony za negatywne przeżycia wynikające z bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Obowiązujące w tej kwestii fakultatywne jedynie działanie sądu - przy braku sprecyzowania przesłanek w ustawie - oznacza, że zastosowanie tego środka należy całkowicie do oceny Sądu.
Jednocześnie Sąd zobowiązał Starostę do wydania aktu w terminie 30 dni od dnia doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy.
Z podanych przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1, art. 149 § 1 a i art. 149 § 2 p.p.s.a. orzekł odpowiednio, jak w pkt 1-4 sentencji wyroku, a o kosztach na mocy art. 200 p.p.s.a.