VII SA/Wa 772/22

VII SA/Wa 772/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Rudnicki /przewodniczący sprawozdawca/
Izabela Ostrowska
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 2117/22 - Wyrok NSA z 2025-04-15
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, 77, 80, 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2021 poz 710
art. 4, 6 ust 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 13 ust 1, 5
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, sędzia WSA Izabela Ostrowska, Protokolant st. sekr. sądowy Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2022 r. znak [...] w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę
Uzasadnienie
Uzasadnienie.
Zaskarżoną decyzją z [...] lutego 2022 r. znak [...] Minister Kultury u Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister"), po rozpatrzeniu wniosku A S, reprezentowanej przez r.pr. A R o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków - utrzymał w mocy własną decyzję z [...] kwietnia 2021 r., znak: [...] odmawiającą skreślenia z rejestru zabytków pałacu w [...] , gm. [...], wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1983 r., znak: [...], pod numerem [...].
Uzasadniając decyzję Minister wyjaśnił, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] lipca 1983 r., znak: [...], wpisał do rejestru zabytków, pod numerem [...] pałac z końca XIX w. w stylu neobarokowym w miejscowości [...], gm. [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono: "Pałac z 3 ćw. XIX w. wzniesiony w stylu neobarokowym. Budynek na planie prostokąta z dwoma prostokątnymi skrzydłami bocznymi, parterowy w części korpusu a piętrowy w partii skrzydeł. W fasadzie dobrze zachowane zewnętrzne wyposażenie architektoniczne budynku".
Pismem z 19 sierpnia 2020 r. A S wystąpiła z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków pałacu, wskazując, że na skutek zniszczenia utracił on swoje wartości zabytkowe. Decyzją z [...] kwietnia 2021 r., znak[...], Minister odmówił skreślenia z rejestru zabytków tego pałacu wyjaśniając, że z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że pomimo bardzo złego stanu zachowania substancji budowlanej, architektura pałacu w [...] pozostaje czytelna, zachowała się omówiona w decyzji o wpisie do rejestru zabytków parterowa bryła korpusu budynku wraz z piętrowymi skrzydłami bocznymi, zachowały się również pozostałości detalu architektonicznego w postaci gzymsów koronujących, tympanonów, narożnych pilastrów oraz opasek okiennych, wskazujące na styl architektoniczny, w jakim został zaprojektowany. Minister uznał, że w stosunku do budynku pałacu w [...] nie zaszły przesłanki, uzasadniające skreślenie go z rejestru zabytków, ponieważ pomimo znacznego stopnia zniszczenia, obiekt ten nie utracił wartości, dla których został wpisany do tego rejestru. Uznano ponadto, że obiekt "nadal posiada wartość historyczną, artystyczną i naukową, jako materialny dokument historii wsi i jej dziejów w XIX w. Podkreślono, że "obecny stan zachowania pałacu jest wynikiem wieloletnich zaniedbań ze strony jego kolejnych właścicieli, nierespektujących obowiązków nałożonych na nich przepisami prawa". Wyjaśniono, że "choć w niniejszym przypadku znaczny stopień zniszczenia obiektu nie przesądza o utracie jego walorów zabytkowych, to nasuwa jednak wniosek o konieczności niezwłocznego przeprowadzenia odpowiednich robót budowlanych i prac konserwatorskich, które zahamują postępujący proces destrukcji", a Opinia o stanie technicznym wraz ze wskazaniem koniecznych do wykonania prac zabezpieczających i prac remontowych pałacu w [...] ", aut. inż. bud. S Z z lipca 2019 r. wykazała, że remont budynku i przywrócenie mu częściowo zatartych walorów zabytkowych jest w dalszym ciągu możliwe. Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu wyjaśnił, że "sam zły stan zachowania zabytku nie stanowi nigdy bezpośredniej przesłanki do podjęcia działań z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, ponieważ celem postępowania prowadzonego w sprawie skreślenia zabytku z rejestru jest ustalenie, czy obiekt ten utracił wartości zabytkowe lub też ponowna ocena tychże wartości w oparciu o nowe ustalenia naukowe".
Pismem z 8 czerwca 2021 r., A S, reprezentowana przez r. pr. A R, wystąpiła z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z rejestru zabytków pałacu. Organ opisał podniesione w ww. żądaniu zarzuty i stwierdził, że rozstrzygnięcie podjęte przez Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu w decyzji z [...] kwietnia 2021 r. jest merytorycznie słuszne, a sama decyzja nie narusza przepisów prawa.
Podstawą działania Ministra jest art. 13 ust 5 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej: "u.o.z."), zgodnie z którym skreślenie z rejestru następuje na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego, po ocenie czy zachodzą ustawowe przesłanki do takiego działania sformułowane w przepisie art. 13 ust. 1 ww. ustawy, stosownie do którego skreślić można zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.
Minister odniósł się do obowiązków, wynikających z art. 7 k.p.a., wskazując na treść art. 80 k.p.a., art. 81 k.p.a. i art. 10 § 2, stwierdzając, że działał zgodnie z ww. przepisami prawa.
Rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie dokonano na podstawie szeregu dowodów, a w szczególności w oparciu o decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 1983 r., znak: [...], wpisującą do rejestru zabytków, pod numerem [...] pałac z k. XIX w. w stylu neobarokowym w miejscowości [...], gm. [...]; kartę ewidencyjną (tzw. [...] Kartę) pałacu w [...] , sporządzoną w kwietniu 1983 r.; ewidencję parku dworskiego w [...], sporządzoną w 1983 r.; kartę ewidencyjną (tzw. [...] Kartę) zespołu folwarcznego w [...], sporządzoną w czerwcu 1988 r.; kopię protokołu z kontroli pałacu w [...] z 13 listopada 2018 r.; opinię o stanie technicznym wraz ze wskazaniem koniecznych do wykonania prac zabezpieczających i prac remontowych pałacu w [...], wykonaną przez inż. bud. S Z w lipcu 2019 r.; kopię nakazu nr [...] z [...] stycznia 2020 r. wydanego przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, przeprowadzenia robót budowlanych przy pałacu w [...].
Po ponownej analizie całego materiału dowodowego Minister uznał, że w omawianej sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne pozwalające na skreślenie z rejestru zabytków pałacu, położonego w [...]. Natomiast argumenty merytoryczne przemawiające za odmową skreślenia z rejestru zabytków przedmiotowego budynku, zostały dostatecznie wyjaśnione w decyzji Ministra z [...] kwietnia 2021 r. i zachowały swoją aktualność.
Skreślenie z rejestru zabytków powinno być traktowane w kategoriach wyjątku i nie każdy uszczerbek w substancji zabytkowej może zostać zakwalifikowany jako urzeczywistniający przesłankę z art. 13 ust. 1 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Z treści ww. przepisu wynika, że przesłankami uprawniającymi do skreślenia zabytku z rejestru zabytków są: utrata wartości historycznej, artystycznej lub naukowej; brak potwierdzenia wartości zabytku w świetle nowych ustaleń naukowych. Do utraty wartości zabytkowej obiektu może dojść na skutek jego zniszczenia, jednakże dla zaistnienia tej przesłanki konieczny jest bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy faktem częściowego czy całkowitego zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru, a utratą przez ten obiekt wartości historycznej, artystycznej lub naukowej (por. M. Cherka, P. Antoniak, Komentarz do art. 13 ww. ustawy, LEX). W odniesieniu do drugiej przesłanki umożliwiającej skreślenie obiektu z rejestru zabytków należy wyjaśnić, że pod pojęciem "nowych ustaleń naukowych" rozumie się takie dane i informacje o obiekcie, które nie były znane organowi ochrony zabytków w dacie wpisu do rejestru zabytków, a które rzutują na ocenę jego wartości, przesądzającej o wpisie do tego rejestru.
Skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową, która może mieć miejsce jedynie w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 13 u.o.z. Dlatego też dokonanie oceny, czy zaistniała którakolwiek z przesłanek określonych w ust. 1 tego przepisu wymaga ustalenia, czy stopień zniszczenia danego obiektu spowodował utratę jego wartości, lub też, czy nowe ustalenia naukowe faktycznie tej wartości nie potwierdzają. O skreśleniu obiektu z rejestru zabytków powinien decydować rzeczywisty jego stan w dniu wydawania decyzji.
Konieczne jest określenie wartości, które zdecydowały o wpisaniu obiektu do rejestru zabytków. W decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 1983 r. jednoznacznie wskazano na wartość architektoniczną i naukową budynku, stwierdzając, że pochodzący z końca XIX w. pałac stanowi przykład realizacji w stylu neobarokowym (wzniesiony na planie prostokąta ze skrzydłami bocznymi, parterowy w części korpusu i piętrowy w partii skrzydeł, dobrze zachowanym w fasadzie wyposażeniem architektonicznym).
W świetle materiału dowodowego, zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości artystycznej, historycznej jak i naukowej. Budynek zachował bowiem czytelną bryłę (jako obiekt jednokondygnacyjny w części środkowej i dwukondygnacyjny w części ryzalitów bocznych) i formę (z pozostałościami dekoracji architektonicznej), a także kontekst przestrzenny istniejące w momencie wpisu, które wprost definiują ww. obiekt jako materialnego świadka historii miejscowości. Najcenniejszą wartością przedmiotowego obiektu jest bowiem fakt, że stanowi on przykład zabudowy rezydencjonalnej [...] pochodzący z 4 ćwierci XIX w. Wartość ta została zachowana do chwili obecnej.
Pomimo znacznego zniszczenia, obiekt wciąż posiada walory architektoniczne. W dalszym ciągu czytelna jest jego bryła, konstrukcja, rozplanowanie oraz kontekst przestrzenny. W trakcie normalnego użytkowania, nawet przy odpowiedniej dbałości wykazywanej przez właścicieli, np. drewniane elementy obiektów historycznych (takie jak stolarka czy elementy więźby dachowej) wymieniane są etapowo w ramach bieżących prac konserwacyjnych w następstwie ich zużycia i korozji biologicznej. Taka wymiana substancji nie obniża wartości zabytkowej budynku, szczególnie jeśli zachowana zostaje technika budowlana, w tym np. sposób obróbki i gatunek drewna. A zatem, odnosząc się do wskazanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy robót "szczególnie oddziałujących na dotychczasową konstrukcję pałacu i jego wygląd" tj. zrekonstruowanie więźby dachowej i wykonanie pokrycia, należy stwierdzić, że prace takie są akceptowane w trakcie remontów obiektów zabytkowych o ile spełniają ww. założenia. Co więcej, wymiana pokrycia dachowego jest uzasadniona z uwagi na wtórne pokrycie dachu eternitem falistym i konieczna z uwagi na odrębne przepisy. Dodatkowo, trzeba wyjaśnić, że ww. pokrycie dachu jest pokryciem wtórnym i niezgodnym ze stanem pierwotnym. Wskazane we wniosku z 8 czerwca 2021 r. "przemurowanie części murów" także stanowi akceptowaną w remontach konserwatorskich praktykę poprawiania stanu technicznego obiektów zabytkowych.
Budynek pałacu w [...] bezsprzecznie zachował także wartość historyczną i naukową, jako autentyczny i integralny element historycznej zabudowy miejscowości, stanowiąc materialne dziedzictwo przeszłości tego terenu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej. Tym samym, okoliczność nawet bardzo złego stanu zachowania obiektu, nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia omawianego zabytku z rejestru, na podstawie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Obiekt znajdujący się nawet w złym stanie technicznym nie może zostać wykreślony, jeżeli w swoim aktualnym kształcie zachowuje walory historyczne, artystyczne lub naukowe (wyrok WSA w Warszawie z 9.10.2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 1179/13). Nawet obiekt będący ruiną, jeżeli zachowuje jedną z podlegających ochronie wartości nie może zostać wykreślony z rejestru zabytków. Powyższy wniosek pośrednio znajduje również uzasadnienie w brzmieniu art. 6 pkt 1 lit c ww. ustawy, zgodnie z którym, ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Przez utratę wartości artystycznej, historycznej lub naukowej należy rozumieć jej całkowitą utratę.
Stan zachowania całości obiektu nie uzasadnia wniosku o skreślenie z rejestru zabytków. Niezwykle istotny pozostaje bowiem fakt, że omawiany budynek, od chwili wpisania do rejestru zabytków posiada także walor typologiczny, jako dokument historii kultury materialnej regionu.
Okolicznością bezsporną jest zły stan techniczny obiektu. Analiza materiału dowodowego nie daje jednak podstaw do sformułowania wniosku, że omawiany budynek na skutek zniszczenia utracił swą wartość zabytkową, czy też wartości będące podstawą wpisania go do rejestru zabytków zostały zakwestionowane w nowych ustaleniach naukowych i w związku z tym zachodzą przesłanki dla wykreślenia zabytku z rejestru. W postępowaniu nie zakwestionowano wartości zabytkowej, będącej podstawą objęcia go ochroną prawną. Wartość ta, pomimo złego stanu technicznego obiektu, zachowała się do chwili obecnej.
Organ administracji publicznej obowiązany jest podjąć wszelkie kroki prawne, zgodnie z art. 4 u.o.z. w celu zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego. Oznacza to, iż w przypadku braku wystąpienia ustawowych przesłanek do skreślenia zabytku z rejestru, nie można rozpatrywać sprawy w sposób, który w konsekwencji prowadziłby do zniszczenia obiektu, bowiem stoi to w sprzeczności z interesem społecznym, wynikającym z konstytucyjnych obowiązków Rzeczpospolitej Polskiej wobec przyszłych pokoleń (treść preambuły oraz art. 5 Konstytucji RP).
Odnosząc się do uwag zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczących złego stanu zachowania obiektu Minister wyjaśnił, że stan zachowania pałacu został wzięty pod uwagę przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Niemniej, jak wyjaśniono w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji nie może on stanowić podstawy skreślenia z rejestru zabytków, w sytuacji gdy zabytek pomimo złego stanu technicznego zachowuje wartości artystyczne, historyczne i naukowe, będące podstawą wpisania do rejestru zabytków.
Z tą decyzją nie zgodziła się skarżąca, wnosząc pismem swego pełnomocnika, datowanym na 6 kwietnia 2022 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucił pełnomocnik skarżącej naruszenie:
"1. art. 7 KPA w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez błędną jego wykładnię i w konsekwencji uznanie, że pałac w [...] nadal posiada wartość historyczną, artystyczną i naukową w związku z czym nie powinien być skreślony z rejestru zabytków;
2. art. 7,77 i 80 KPA poprzez rozstrzygnięcie niemające oparcia w przepisach prawa, zgromadzenie niewystarczających dowodów i dokonanie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, co prowadziło do nieuprawnionego ustalenia okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie w szczególności poprzez brak zbadania przez Organ aktualnego stanu zniszczenia pałacu w [...];
3. art. 107 § 3 KPA poprzez dokonanie wybiórczego uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji, w szczególności przez lakonicznie odniesienie się do argumentacji Skarżącej dotyczącej utraty przez pałac w [...] wartości historycznej, artystycznej i naukowej".
Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz "na podstawie art. 145a § 1 PPSA wnoszę o zobowiązanie przez Sąd Organu od wydania decyzji o uchyleniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2021 r. (znak: [...] ) odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków pałacu w [...] gmina [...] , wpisanego do tego rejestru decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z dnia [...] lipca 1983 r. (znak: [...]) pod numerem [...]. i skreślenie z rejestru zabytków pałacu w (...)".
Uzasadniając skargę pełnomocnik skarżącej przytoczył stan faktyczny sporawy, stwierdzając, że podstawą skreślenia obiektu z rejestru zabytków jest art. 13 ust. 1 ustawy u.o.z., zgodnie z którym zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Usunięcie wpisu dopuszczalne jest w wyjątkowych sytuacjach, po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. zniszczenia obiektu i równoczesnej utraty wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Organ przychylił się do stwierdzenia, że pałac w [...] znajduje się w złym stanie technicznym. Już w 2019 r. (w opinii dot. stanu technicznego z dnia 30 lipca 2019 r. wykonanej przez inż. S Z na zlecenie WWKZ) stwierdzono, że budynek niemalże całkowicie utracił nośność zespołów konstrukcyjnych i wykończeniowych, a kompletnej destrukcji uległa klatka schodowa i pokrycie dachowe. W obiekcie nie istnieją również żadne elementy wykończeniowe, a w północno-zachodniej części pałacu na skutek zawalenia powstał wyłom od poddasza do piwnicy o powierzchni ponad 35 metrów kwadratowych. Warto nadmienić, że stan pałacu w [...] już w momencie wpisu do rejestru zabytków daleki był od poprawnego. Z "Karty ewidencyjnej zabytków architektury i budownictwa" prowadzonej dla obiektu wynika, że już blisko czterdzieści lat temu pałac posiadał zawilgocone mury i ubytki w tynku, a detale architektoniczne elewacji bocznej i ogrodowej zostały zniszczone. W momencie wpisu do rejestru pałac w [...] posiadał jednak pokrycie dachowe, klatkę schodową, a jego elementy konstrukcyjne nie były poważnie zdewastowane.
Organ swoje stanowisko o złym stanie technicznym pałacu w [...] wywiódł z opisanych przez siebie dokumentów. ale uchybił w sposób istotny dla wyniku sprawy przepisom postępowania, a w szczególności art. 7, 77 i 80 k.p.a., ponieważ nie dokonał oceny skali zniszczenia pałacu w [...] na moment wydawania decyzji.
W toku postępowania o skreślenie zabytku z rejestru na organie prowadzącym spoczywa obowiązek oceny stanu zachowania obiektu oraz posiadanych przez niego wartości zabytkowych. Zwyczajowo zadanie to powierzane jest Narodowemu Instytutowi Dziedzictwa, a wnioski płynące z wykonanego raportu dołączane są do merytorycznej treści rozstrzygnięcia. O skreśleniu obiektu z rejestru zabytków powinien decydować jego rzeczywisty stan w dniu wydawania decyzji, natomiast w niniejszej sprawie organ ocenił stan pałacu w [...] na podstawie nieaktualnych dokumentów. Pomiędzy powstaniem protokołu z kontroli pałacu, opinii o stanie technicznym oraz nakazu przeprowadzenia robót budowlanych, a chwilą rozstrzygania o ewentualnym skreśleniu obiektu z rejestru zabytków upłynęło kilka lat. Stan pałacu w [...] nieustannie się pogarsza, a wspomniane opinie i protokoły nie obrazują aktualnej skali zniszczenia obiektu. Organ zaniechał obowiązku zbadania obecnego stanu technicznego pałacu w [...], nie rozważył również zasięgnięcia opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa. Z tego powodu dopuścił się naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ tylko aktualny i dokładny opis stanu obiektu pozwoliłby na rozważenie czy doszło do jego zniszczenia oraz czy utracił on walory historyczne, artystyczne lub naukowe. Skarżąca zwracała uwagę na powyższe okoliczności już we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Odnosząc się do utraty przez zabytek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, pełnomocnik skarżącej wskazał, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem za najcenniejszą wartość zabytku uznaje się jego autentyzm, czyli stopień zachowania oryginalnej substancji. O istnieniu wartości zabytkowej decyduje zachowanie substancji, która inkorporuje rdzeń wartości zabytkowej, zabytek przestaje być zabytkiem o ile stan zniszczenia doprowadził do tego, że nie jest możliwe określenie cech tego zabytku, decydujących o jego wartości historycznej, artystycznej czy naukowej. Ewidencja zabytków powinna obejmować obiekty, które ze względu na posiadane wartości historyczne, naukowe lub artystyczne zasługują na zachowanie. Posiadanie takich walorów nie może być z góry zakładane, lecz winno być poprzedzone ekspertyzą czy badaniami. Analogicznie, rozważenie ewentualnej utraty wartości historycznych, naukowych lub artystycznych zabytku wskutek jego zniszczenia powinno być oparte na dokładnej analizie eksperckiej dokonanej przez Organ. Słusznie wskazuje się w orzecznictwie, że wprawdzie organ dokonuje oceny wartości zabytkowej rzeczy, ale pojęcia takie jak "wartość historyczna, artystyczna lub naukowa" - choć mają charakter ocenny - podlegają wyjaśnieniu w procesie stosowania prawa, To, że organ ma należytą wiedzę nie jest równoznaczne z uzasadnieniem jasnym dla strony, dlaczego rzecz jest zabytkiem.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił, że wartość architektoniczna i naukowa przejawia się w tym, że obiekt jest pałacem z końca XIX wieku i stanowi przykład realizacji w stylu neobarokowym (wzniesiony na planie prostokąta ze skrzydłami bocznymi, parterowy w części korpusu i piętrowy w partii skrzydeł z dobrze zachowanym w fasadzie wyposażeniem architektonicznym). Takie walory uzasadniały wpisanie pałacu w [...] w 1983 r. do rejestru zabytków.
Wartość historyczna obiektu powinna być oceniania przez pryzmat jego walorów dokumentacyjnych dla określonych zdarzeń historycznych - im ważniejsza jest kwestia, którą dokumentuje dany przedmiot, tym większa jest jego wartość historyczna. O wartości obiektów zabytkowych decyduje przede wszystkim to, że są one przekazami określonych znaczeń. Chodzi bowiem o utrwalenie i przekazanie pamięci o ludziach, procesach, wydarzeniach czy wyobrażeniach przez te obiekty w różnorodny sposób reprezentowanych.
Skarżąca wskazywała, że pałac w [...] nie posiada wartości historycznej, nie był świadkiem żadnych ważnych zdarzeń politycznych, społecznych, naukowych, gospodarczych czy kulturowych. Brak jest jakichkolwiek powiązań obiektu ze zjawiskami historycznymi, które miały miejsce w okolicy, a także z wydarzeniami w dziedzinie architektury czy kultury. Nie przebywały w nim również, ani nie mieszkały żadne ważne postaci historyczne.
Organ nie wykazał w toku postępowania, ani w wydanej decyzji, że pałac w [...] posiada walory historyczne w powyższym znaczeniu, w szczególności nie przywołał żadnych dowodów, które dokumentują minione znaczenie obiektu, poza lakonicznym stwierdzeniem że pałac jest autentycznym i integralnym elementem historycznej zabudowy miejscowości i stanowi materialne dziedzictwo przeszłości tego terenu oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej. Za najcenniejszą wartość pałacu w [...] organ uznał fakt, że stanowi on przykład zabudowy rezydencjonalnej [...] pochodzący z 4 ćwierci XIX wieku. Okoliczność, że pałac powstał w końcówce XIX wieku świadczy jednak jedynie o tym, że jest obiektem minionej epoki, a nie, że posiada wartość historyczną. Z kolei podkreślana przez organ "istotność" dla lokalnej tożsamości kulturowej nie została w żaden sposób wykazana. W obecnym stanie identyfikacja pałacu w [...] jako obiektu o walorach historycznych graniczy z niemożliwością - skala zniszczeń uniemożliwia rozpoznanie w budynku cech charakterystycznych dla danej epoki.
Wartość artystyczna obiektu jest oceniana poprzez ustalenie czy obiekt stanowi dzieło sztuki, czyli czy oprócz funkcji użytkowych zawiera w sobie element piękna postrzegalny przez odbiorcę. Wartość naukowa jest kryterium aktualnej naukowej oceny danego obiektu. Objęcie prawną ochroną konserwatorską dotyczy m.in. obiektów o wysokich wartościach naukowych i artystycznych, uzasadnionych okolicznościami m.in. takimi jak występowanie cech stylowych - zarówno wewnątrz jak i na zewnątrz obiektu, powiązanie z osobą wybitnego architekta lub budowniczego itp., które przesądzają o jego znaczeniu jako świadectwa określonego etapu rozwoju architektury i budownictwa. Nie wystarczy więc opisać wygląd obiektu i stwierdzić, że taki właśnie opis przesądza o wartości artystycznej.
Argumentacja organu w zakresie posiadania przez pałac w [...] wartości artystycznej i naukowej jest (podobnie jak w przypadku wartości historycznej) niezwykle lakoniczna. Minister wskazał jedynie, że pałac nadal posiada czytelną bryłę, formę, konstrukcję, rozplanowanie i kontekst przestrzenny, a wymiana niektórych elementów (jak więźby dachowej) jest procesem uzasadnionym nawet w trakcie normalnego użytkowania obiektu. Organ opisał pozostałości pałacu w [...] , nie przedstawiając jednak obiektywnych kryteriów oceny jego walorów artystycznych.
Pałac nie przedstawia już wartości estetycznych, ponieważ postępujące przez czterdzieści lat zniszczenia przyczyniły się do całkowitej i bezpowrotnej destrukcji elementów dekoracyjnych, zdobień, zarówno we wnętrzu pałacu jak i na elewacji zewnętrznej. Do utraty artyzmu przyczynił się również Skarb Państwa, który zaadaptował pałac dla celów reformy rolnej i dokonał w jego wnętrzu istotnych zmian (łącznie ze stworzeniem nowych przegród i pozbawieniem wnętrz dekoracji). Wnętrze pałacu w [...] w obecnym stanie nie może być postrzegane jako świadectwo historyczne, a tym bardziej jako dzieło sztuki. Obiekt ten nie był również wzniesiony przez żadnego znanego architekta czy budowniczego, a jego stan konstrukcyjny wyłącza możliwość bezpiecznego i efektywnego prowadzenia badań naukowych. Na marginesie należy zauważyć, że od początku swego istnienia obiekt nie charakteryzował się indywidualnością i oryginalnością w swym wyglądzie, ani nie stanowił szczególnego przy Wadu architektury tego okresu.
Dokonując oceny wartości historycznej, artystycznej i naukowej pałacu w [...] Organ ponownie w istotny sposób uchybił przepisom postępowania w zakresie gromadzenia materiału dowodowego i przekonującego wyjaśnienia podstaw rozstrzygnięci a w uzasadnieniu decyzji (art. 7,77 i 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.). Twierdzenia o zachowaniu walorów zabytkowych przez pałac w [...] są lakoniczne i nie znajdują poparcia w szczegółowych ekspertyzach lub badaniach. Organ nie powołuje się na obiektywne kryteria, które przesądzałyby o utrzymaniu wartości historycznej, artystycznej czy naukowej. Dokonuje jedynie opisu obiektu, bez odwołania do wydarzeń historycznych lub cech świadczących o artyzmie w architekturze pałacu. Podnoszony wcześniej brak zapoznania się organu z aktualnym stanem pałacu w [...] doprowadził również do sformułowania nietrafnych twierdzeń w ocenie jego walorów zabytkowych.
Organ uznał, że przeprowadzenie prac konserwatorskich i robót budowalnych pozwoli na zachowanie wartości zabytkowej pałacu w [...]. Obowiązki nałożone na skarżącą przez WWKZ w zakresie naprawy budynku mogą wpłynąć na poprawę technicznej kondycji pałacu, jednakże nie przywrócą mu walorów zabytku. Organ zwraca uwagę, że nawet w obiektach charakteryzujących się dobrym stanem technicznym przeprowadza się konieczne prace remontowe, w tym etapową wymianę elementów więzi dachowej. Takie roboty nie są jednak równoznaczne z koniecznością zrekonstruowania całej więzi, wykonania nowego pokrycia dachowego oraz przemurowania części murów w partii środkowej. Ze względu na znaczne zawilgocenie ścian, ewentualne prace naprawcze doprowadzą do zniszczenia pierwotnej elewacji i wnętrz obiektu. Pałac utracił nośność elementów konstrukcyjnych i wykończeniowych.
W toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ zaniechał również kompleksowego zbadania aktualnego stanu budynku, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, ponieważ prowadziło do nietrafnych ustaleń w zakresie utrzymania przez pałac walorów zabytkowych. Organ uchybił również swoim obowiązkom w zakresie wyczerpującego uzasadnienia zaistnienia w obiekcie wartości historycznej, naukowej i artystycznej.
W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał swoje stanowisko i wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329), zwanej dalej "p.p.s.a." wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa, a skarga nie była zasadna.
Na wstępie wyjaśnić należy, że ochrona dziedzictwa narodowego (a więc również zabytków) jest konstytucyjnym obowiązkiem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 5 Konstytucji RP). Konstytucyjna zasada ochrony świadectw tego dziedzictwa, jakimi są zabytki, znajduje odzwierciedlenie w odpowiednich przepisach ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zgodnie z art. 3 pkt 1 u.o.z. zabytkami są bowiem rzeczy (ich części lub zespoły), będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. a u.o.z. ochronie i opiece - bez względu na stan zachowania - podlegają zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Podstawową zaś formą ochrony zabytków, do której organa administracji publicznej są zobowiązane dyspozycją art. 4 u.o.z., jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1).
W zawisłej przed tut. Sądem sprawie materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 6 ust.1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1 i art. 13 ust. 1,5 i 6 u.o.z. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c u.o.z. ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa. Podstawową formą ochrony zabytków jest wpis do rejestru zabytków (art. 7 pkt 1 u.o.z.). Z dyspozycji art. 13 ust. 1 i 5 u.o.z. wynika natomiast, że wyłącznie taki zabytek zostaje skreślony na podstawie decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego z rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych.
Innymi słowy, gdyby Minister dokonał wykreślenia z rejestru zabytków obiektu, który nie uległ w ww. sposób zniszczeniu lub co do którego ustalenia naukowe nie zanegowałyby wartości będącej przyczyną ujęcia obiektu w rejestrze zabytków to naruszyłby (i to rażąco) zarówno art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, jak i art. 13 ust. 1 u.o.z.
Jak w każdej sprawie, której przedmiotem jest wpis do rejestru zabytków lub wykreślenie z rejestru zabytków, przepisy mające w tym zakresie zastosowanie nie zawierają szczegółowych przesłanek, którymi powinien kierować się organ dokonując oceny celowości objęcia zabytku ochroną lub odjęcia tejże ochrony. Dlatego też decyzja tego organu ma charakter uznaniowy i opiera się na ocenie danej rzeczy nieruchomej przez pryzmat ustawowej definicji zabytku, zgromadzonej w sprawie dokumentacji oraz wiedzy i doświadczenia orzekającego Ministra. Jako, że jest to decyzja uznaniowa, organ w postępowaniu jest związany zasadami ogólnymi normowanymi w rozdziale 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Obowiązkiem organu jest więc podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, przy uwzględnieniu słusznego interesu właściciela rzeczy tak dalece, jak dalece nie koliduje on z interesem społecznym w postaci ochrony zabytków (art. 7 k.p.a.). W efekcie, w szczególności decyzja o wykreśleniu obiektu z rejestru zabytków powinna być poprzedzona wnikliwą analizą zasadności takiej czynności organu oraz powinna wynikać z niekwestionowanych wartości obiektu, jako zabytku. Z uzasadnienia decyzji powinno wynikać, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego, ale zakres ich kontroli zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np.: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego - Komentarz, C. H. Beck, Warszawa 2004, s. 494-495, wraz z powoływanym tam orzecznictwem NSA).
W kontekście takiej oceny prawnej należy podkreślić, że w sprawie zawisłej przed tut. Siedem Minister w uzasadnieniu swej decyzji wyczerpująco ustalił i opisał walory historyczne przedmiotowego budynku – zarówno te, które były przyczyną decyzji WKZ o wpisie do rejestru zabytków, jak i te, które świadczą o obecnie nadal zachowanych wartościach. Nie ulega wątpliwości tut. Sądu, że powyższe ustalenia przesądzają o wartościach historycznych, ujętych w dyspozycji art. 3 pkt 1 u.o.z. i stanowią negatywną przesłankę skreślenia obiektu z rejestru zabytków.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że – jak wskazuje się w orzecznictwie – stanowiące podstawę do wykreślenia z rejestru zabytków zniszczenie zabytku "polega na takim uszkodzeniu, przy którym przywrócenie stanu poprzedniego nie jest w ogóle możliwe" (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III KRN 98/93, OSNKW 1993, z. 9–10, poz. 64, s. 46; zob. też M. Bojarski, W. Radecki, Pozakodeksowe przepisy, s. 285; por. M. Kulik, A. Szczekała, Odpowiedzialność karna, s. 132; M. Kulik, Komentarz do art. 108, teza 29).
Zniszczenie zabytku to jego unicestwienie; może się przejawiać całkowitym unicestwieniem rzeczy lub wartości (historycznej, artystycznej lub naukowej), która powodowała, że obiekt był uznany za zabytek (zob. także M. Kulik, Komentarz do art. 108, teza 16 i 17; M. Kulik, A. Szczekała, Odpowiedzialność karna, s. 131–133; M. Kulik, Przestępstwo i wykroczenie uszkodzenia rzeczy, Lublin 2005, s. 63–66).
Przesłanką do wykreślenia zabytku z rejestru zabytków nie jest natomiast jego uszkodzenie i to niezależnie od stopnia uszkodzenia lub zły stan techniczny. Według słownika języka polskiego "uszkodzić" znaczy zniszczyć częściowo, spowodować powstanie niewielkiego defektu; zepsuć, nadpsuć, nadwerężyć, naruszyć (Słownik języka polskiego, red. H. Szkiłądź, S. Bik, B. Pakosz, C. Szkiłądź), t. III, Warszawa 1981, s. 629). Uszkodzenie zabytku polega więc na takiej zmianie właściwości lub stanu zabytku, która powoduje, iż zabytek na stałe lub czasowo nie może służyć celom, do których był przeznaczony (tak w wyroku SN z 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III KRN 98/93, OSNKW 1993, Nr 9–10, poz. 64, s. 46).
Uszkodzenie zabytku to fizyczne naruszenie jego integralności, które nie powoduje jego unicestwienia lub naruszenie wartości (historycznej, artystycznej lub naukowej), które powodowały, że obiekt był uznany za zabytek (zob. także M. Kulik, Komentarz do art. 108, teza 26; M. Kulik, A. Szczekała, Odpowiedzialność karna, s. 134–135; M. Kulik, Przestępstwo i wykroczenie, s. 66–74).
Skoro z rejestru zabytków (art. 13 ust. 1 u.o.z.) wykreślić można wyłącznie taki zabytek, który uległ zniszczeniu (a nie uszkodzeniu) i to dodatkowo w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, to obowiązkiem organu jest (art. 6 w zw. z art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.) w wypadku braku ziszczenia takiego warunku wydanie decyzji odmownej.
Organ administracji publicznej zobowiązany jest działać zgodnie z prawem (art. 6 k.p.a.) i rozstrzygać sprawę dopiero po należytym ustaleniu stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) i w oparciu o zebrane i wszechstronnie rozpatrzone dowody (art. 77 § 1 k.p.a.). Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ ocenia, czy okoliczność istotna dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego. Organ, orzekający w sprawie o wykreślenie zabytku ujętego w rejestrze ma więc obowiązek ustalenia, czy w okresie pomiędzy wpisaniem obiektu do rejestru zabytku, a wnioskiem o jego wykreślenie nastąpiły takie zdarzenia, które wpłynęły na utratę wartości zabytkowej przedmiotowego obiektu.
Ustalony przez Ministra stan faktyczny nie budzi w ocenie tut. Sądu wątpliwości co do tego, że przedmiotowy zabytek jest w bardzo złym stanie technicznym i jego przywrócenie do stanu niezagrażającego katastrofą budowlaną lub zapobieżenie jego zniszczeniu jest technicznie trudne i z pewnością bardzo kosztowne. Tym niemniej jednak, zabytkowy budynek w dniu wydawania zaskarżonej decyzji nie uległ zniszczeniu w ww. rozumieniu tego słowa.
Jak słusznie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny, "wykładnia art. 13 pkt 1 ustawy dokonywana jest przez pryzmat celów, którym obowiązywanie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami służy, tj. trwałego zachowania wartości zabytków i zapobieganie wszelkim zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, nakazuje uznać, że utrata dotychczasowej wartości przez zabytek, by mogła skutkować jego skreśleniem z rejestru, musi być całkowita. Oznacza to, że ocena ta nie może podlegać stopniowaniu prowadzącemu m.in. do uznania, że zabytek powinien podlegać skreśleniu, albowiem utracił większą część swojej znaczenia i aktualnie wartość ta ma charakter szczątkowy. Tym samym w świetle ustaleń odnoszących się do stanu obiektu zabytkowego, podstawą skreślenia zabytku z rejestru może być wyłącznie ustalenie pozwalające stwierdzić, że określone zdarzenie lub proces doprowadziły do tego, iż można mówić o całkowitym, stałym, a przez to definitywnym pozbawieniu określonego zabytku nieruchomego, w tym dzieła architektury i budownictwa (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy), jakiejkolwiek wartości historycznej, artystycznej lub naukowej uzasadniającej przekonanie, że jego ochrona leży w interesie społecznym. Przy wykładni art. 13 pkt 1 ustawy uwzględnić jednocześnie trzeba, że w myśl art. 6 ust. 1 ustawy, ochronie i opiece podlega zabytek bez względu na stan jego zachowania. Znaczenie normatywne powyższego zastrzeżenia należy rozumieć w ten sposób, że stan zniszczenia zabytku nie ma jakiegokolwiek znaczenia dla utrzymywania jego ochrony, jeżeli poziom degradacji technicznej zabytku nie doprowadził do zaistnienia wyżej zauważonego skutku, tj. całkowitego pozbawienia obiektu wartości zabytkowej" (wyrok z 7 lutego 2018 r., sygn. akt II OSK 896/16, CBOSA).
Należy też wyjaśnić, że okolicznością przemawiającą za wykreśleniem obiektu zabytkowego z rejestru zabytków nie są nigdy kwestie ekonomiczne. Wysokie koszty robót budowlanych, wymaganych przy remoncie lub konserwacji obiektu zabytkowego, a nawet nieopłacalność takiego remontu lub odbudowy nie stanowią żadnej przesłanki istotnej dla rozstrzygnięcia wniosku o wykreślenie go z rejestru zabytków, gdyż nie wynikają z przepisu cogentis – art. 13 ust. 1 u.o.z.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia ponadto, że w wypadku zabytkowego charakteru budynku jego właściciel może ubiegać się o przyznanie dofinansowania w ramach Programu MKiDN Ochrona Zabytków. Wysokość takiej dotacji na remont zabytku wynosi 50% kosztów, a w szczególnych wypadkach nawet 100%, przy czym kwota minimalna dotacji to 25.000 zł. W ramach tego programu właściciel może uzyskać dofinansowanie min. na pokrycie kosztów prac konserwatorskich, restauratorskich lub robót budowlanych przy zabytku wpisanym do rejestru zabytków planowanych do przeprowadzenia w roku udzielenia dofinansowania.
Odnosząc się natomiast do stanowiska pełnomocnika skarżącej w zakresie, w jakim zarzuca Ministrowi zaniechanie prowadzenia dodatkowego postepowania dowodowego wyjaśnić należy, co następuje.
Narodowy Instytut Dziedzictwa, powołany 1 stycznia 2011 r. zarządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, to państwowa instytucja kultury, będąca eksperckim i opiniodawczym wsparciem dla Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu. W ramach działań statutowych tej instytucji mieści się również wydawanie opinii i ekspertyz dotyczących działań przy zabytkach; w tym m.in. zasadności odjęcia obiektowi ochrony przez jego wykreślenie z rejestru zabytków. Opinie wydawane przez Narodowy Instytut Dziedzictwa nie mają jednak mocy wiążącej dla Ministra. Stanowią wyraz wiedzy specjalistycznej z zakresu regulowanego ustawą o ochronie zabytków, pomocny organowi w podejmowaniu decyzji dotyczących zabytków, ale wyłącznie wówczas, gdy Minister – jako wyspecjalizowany organ ochrony zabytków – może powziąć uzasadnione wątpliwości co do treści rozstrzygnięcia. Skoro jednak z akt sprawy w sposób niewątpliwy – wbrew twierdzeniom skargi – wynikało, że pałac w [...] nie uległ zniszczeniu w wyżej opisanym znaczeniu tego terminu, powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, a także jego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych – to Minister nie miał podstaw do powzięcia jakichkolwiek wątpliwości co do koniecznej treści rozstrzygnięcia wniosku skarżącej.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji, Minister uzasadnił w sposób wystarczający (art. 107 § 3 zw. z art. 11 k.p.a.) brak zarówno przesłanki zniszczenia obiektu, jak i brak niepotwierdzenia wartości stanowiącej podstawę wpisu pałacu do rejestru zabytków. Wskazał bowiem na te nadal istniejące walory budynku, które nie pozwalając uznać, że utracił on zabytkowy charakter lub charakteru takiego nie posiadał uprzednio.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zwraca też uwagę, że pełnomocnik skarżącej nie przedstawił żadnego dowodu na okoliczności przeciwne. Prawdą jest, że obowiązki gromadzenia dowodów spoczywają na organie, ale jednocześnie organ ten nie może poszukiwać dowodów na okoliczności przeciwne do już wynikających z posiadanych dowodów – nawet, jeżeli strona kwestionuje nie tyle zebrane dowody, ale wnioski z nich wysnuwane przez organ. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 78 § 2 k.p.a. strona ma również prawo do składania wniosków dowodowych, a organ nie może odmówić ich przeprowadzenia, jeżeli dotyczą okoliczności istotnych dla sprawy.
W kontekście dokonanej przez tut. Sąd oceny prawnej niezasadne były zarzuty pełnomocnika skarżącej zawarte w pkt. 1 – 3 skargi.
Z uwagi na powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.