VII SA/Wa 1958/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-02-02
NSAbudowlaneŚredniawsa
roboty budowlanewstrzymanie robótstwierdzenie nieważnościpostanowienieKodeks postępowania administracyjnegoPrawo budowlaneskarżącyorgan nadzoru budowlanegosąd administracyjny

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie GINB odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB z 2004 r. wstrzymującego roboty budowlane, uznając je za niedopuszczalne.

Skarżący J.B. domagał się stwierdzenia nieważności postanowienia PINB z 2004 r. wstrzymującego roboty budowlane. Organy administracji dwukrotnie odmówiły wszczęcia postępowania w tej sprawie, wskazując, że postanowienie z 2004 r. nie było zaskarżalne w tamtym czasie i nie może być przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia, które nie było zaskarżalne, jest niedopuszczalny.

Skarżący J. B. złożył skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) z dnia 21 lipca 2022 r., które utrzymało w mocy postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia 5 listopada 2021 r. o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) w S. z dnia 28 września 2004 r. Postanowienie PINB z 2004 r. wstrzymało skarżącemu wykonywanie robót budowlanych. Organy administracji uznały, że wniosek o stwierdzenie nieważności postanowienia z 2004 r. jest niedopuszczalny, ponieważ w dacie jego wydania nie przysługiwało na nie zażalenie, a możliwość jego zaskarżenia pojawiła się dopiero po zmianie przepisów w 2017 r. Ponadto, sprawa legalizacji samowoli budowlanej została już prawomocnie zakończona decyzjami nakazującymi rozbiórkę, które zostały utrzymane w mocy przez sądy administracyjne. WSA w Warszawie oddalił skargę, stwierdzając, że zaskarżone postanowienie GINB nie narusza prawa. Sąd podkreślił, że postępowanie o stwierdzenie nieważności może dotyczyć jedynie decyzji lub postanowień, od których przysługuje zażalenie, a postanowienie z 2004 r. nie spełniało tego kryterium w dacie jego wydania. Skarżący podnosił zarzuty naruszenia Konstytucji RP (art. 64 ust. 2) i Europejskiej Konwencji Praw Człowieka (art. 13), jednak sąd uznał je za niezasadne w kontekście braku możliwości merytorycznego rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności nie może być wszczęte w stosunku do postanowienia, od którego nie przysługuje zażalenie.

Uzasadnienie

Przepisy k.p.a. (art. 126) wykluczają możliwość stosowania instytucji stwierdzenia nieważności w odniesieniu do postanowień, na które nie przysługuje zażalenie. Wniosek o wszczęcie takiego postępowania w stosunku do postanowienia niezaskarżalnego jest niedopuszczalny i organ jest zobowiązany do odmowy jego wszczęcia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 61a § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 126

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Pr. bud. art. 48 § 2

Prawo budowlane

Pr. bud. art. 48 § 3

Prawo budowlane

P.u.s.a. art. 1

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 142

Kodeks postępowania administracyjnego

Dz.U. poz. 2255 art. 5 § 11

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców

Argumenty

Skuteczne argumenty

Postanowienie z 2004 r. nie było zaskarżalne w dacie jego wydania, co wyklucza możliwość wszczęcia postępowania o stwierdzenie jego nieważności. Sprawa legalizacji samowoli budowlanej została prawomocnie zakończona decyzjami nakazującymi rozbiórkę, które zostały utrzymane w mocy przez sądy administracyjne.

Odrzucone argumenty

Niezgodność postanowienia z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Niezgodność postanowienia z art. 13 EKPC. Możliwość zaskarżenia postanowienia z 2004 r. w trybie art. 142 k.p.a. wraz z decyzją nakazującą rozbiórkę.

Godne uwagi sformułowania

nie każdy zatem akt administracyjny może być objęty postępowaniem nieważnościowym postępowanie nadzwyczajne może być prowadzone w stosunku do decyzji czy zaskarżalnego postanowienia; nie może być natomiast skutecznie wszczęte w stosunku do postanowienia, od którego nie przysługuje zażalenie.

Skład orzekający

Tomasz Janeczko

przewodniczący sprawozdawca

Izabela Ostrowska

sędzia

Elżbieta Granatowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących dopuszczalności wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności postanowień, które nie były zaskarżalne w momencie ich wydania."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej z przeszłości (postanowienie z 2004 r.) i zmian przepisów Prawa budowlanego oraz k.p.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z możliwością kwestionowania starych postanowień administracyjnych, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Czy można unieważnić postanowienie sprzed lat, na które nie można było się odwołać?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 1958/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Elżbieta Granatowska
Izabela Ostrowska
Tomasz Janeczko /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6012 Wstrzymanie robót budowlanych, wznowienie tych robót, zaniechanie dalszych robót budowlanych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Janeczko (spr.), Sędziowie sędzia WSA Izabela Ostrowska, asesor WSA Elżbieta Granatowska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 lipca 2022 r. znak: DON.7101.518.2021.KPI w przedmiocie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia oddala skargę
Uzasadnienie
Podlaski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego postanowieniem z dnia 5 listopada 2021 r. znak: [...].MM na podstawie art. 61a § 1 oraz art. 126 w związku z art. 157 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił wszczęcia postępowania administracyjnego na podstawie wniosku z dnia [...]października 2021 r. J. B. w sprawie stwierdzenia nieważności ostatecznego postanowienia z dnia [...] września 2004 r. nr [...] Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S., wstrzymującego J. B. wykonywanie robót budowlanych na nowo budowanym budynku murowanym na działce o nr geod. [...] przy ul. [...] i jednocześnie zobowiązującego do opracowania i przedłożenia w Powiatowym Inspektoracie Nadzoru Budowlanego w S., w terminie do 24 listopada 2004 r. wskazanych dokumentów i opracowań.
Z powyższym postanowieniem Podlaskiego WINB z dnia [...] listopada 2021 r. nie zgodził się J. B. wnosząc zażalenie.
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego ( dalej: "GINB", "organ odwoławczy"), postanowieniem z dnia 21 lipca 2022 r. znak: DON.7101.518.2021.KPI na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a., po rozpatrzeniu zażalenia J. B. na postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2021 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że odmowa wszczęcia postępowania nieważnościowego, a zatem negatywna ocena możliwości prowadzenia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, na wstępnym etapie badania wniosku strony poprzedzającym właściwe rozpoznanie sprawy, może nastąpić z przyczyn podmiotowych, jak i przedmiotowych. Podstawą prawną takiego rozstrzygnięcia jest art. 61a § 1 k.p.a.
Przyczyny podmiotowe odmowy wszczęcia postępowania nieważnościowego dotyczą np. sytuacji, gdy żądanie wnosi podmiot niebędący stroną w sprawie lub strona niemająca zdolności do czynności prawnych, a działająca bez przedstawiciela ustawowego.
Jeśli chodzi o przyczyny przedmiotowe, to do tej kategorii zaliczyć trzeba m.in. sprawy dla których nie przewidziano administracyjno - prawnej formy rozstrzygania, albo też sprawy należące wprawdzie do spraw publiczno - prawnych, ale dla załatwienia których nie przewidziano żadnej formy aktu administracyjnego. Przesłanka odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych powodów" dotyczy przede wszystkim sytuacji, w których sprawa w ogóle nie podlega załatwieniu przez organ administracyjny w formie decyzji.
GINB wskazał, że w sprawie należy odmówić wszczęcia postępowania nieważnościowego z przyczyn przedmiotowych. J. B. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności postanowienia PINB w S. z dnia [...] września 2004 r.
PINB w S. postanowieniem z dnia [...]września 2004 r., wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016), wstrzymał J. B. prowadzenie robót budowlanych w nowo budowanym budynku murowanym i zobowiązał inwestora do przedłożenia w Inspektoracie w wyznaczonym terminie określonych dokumentów.
Organ wskazał, że w myśl przepisów obowiązujących w dacie wydania postanowienia PINB w S. z dnia 28 września 2004 r., na postanowienie wydane na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego, nie przysługiwało zażalenie. Możliwość zaskarżenia postanowienia wydanego na podstawie ww. przepisu została wprowadzona na mocy art. 5 pkt 11 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców (Dz.U. poz. 2255). Zmiana ta weszła w życie 1 stycznia 2017 r. Art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, ani żaden inny przepis prawa materialnego czy k.p.a., w stanie prawnym obowiązującym na dzień wydania postanowienia PINB w S., tj. na dzień [...] września 2004 r., nie zawierał normy prawnej, która uprawniałaby adresata tego postanowienia do wniesienia zażalenia. Postanowienie to, z woli ustawodawcy, nie było wówczas zaskarżalne w administracyjnym toku instancji.
Dalej GINB wskazał, że zgodnie z art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że jeżeli od postanowienia nie przysługuje zażalenie, to nie mają do niego zastosowania przepisy art. 156-159 w związku z art. 126 k.p.a.
Tak więc niezaskarżalne postanowienie PINB w S.z dnia [...] września
2004 r. nie może być weryfikowane w trybie nadzwyczajnym, dotyczącym stwierdzenia nieważności postanowienia.
W świetle przedstawionego powyżej stanu faktycznego i prawnego organ stwierdził, że Podlaski WINB zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] listopada 2021 r. prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB w S. z dnia [...] września 2004 r.
Zgodnie z art. 142 k.p.a., postanowienie, na które nie służy zażalenie, strona może zaskarżyć tylko w odwołaniu od decyzji. Możliwość ewentualnego kwestionowania postanowienia wydanego na podstawie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego powstaje dopiero wówczas, gdy sprawa robót budowlanych, których dotyczy ww. przepis, zostanie rozstrzygnięta decyzją administracyjną. W odwołaniu od tej decyzji (a później w skardze do sądu administracyjnego) jej adresat może podnosić zarzuty dotyczące wydanego postanowienia na podstawie art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego.
W rozpatrywanej sprawie postępowanie legalizacyjne prowadzone przez organy nadzoru budowlanego zostało zakończone ostateczną decyzją Podlaskiego WINB z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję PINB w S. z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...], nakazującą J. B. rozbiórkę samowolnie wybudowanego budynku murowanego, zlokalizowanego na działce nr geod. [...] w S. przy ul. [...].
Wyrokiem z dnia 13 listopada 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 270/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. B. na decyzję Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 413/15, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku WSA w Białymstoku z dnia 13 listopada 2014 r.
Organ wskazał, że oddalenie skargi na decyzję Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r., oznacza przyjęcie przez Sąd, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja PINB w S. z dnia [...] grudnia 2013 r. a także kwestionowane obecnie przez skarżącego postanowienie z dnia 28 września 2004 r., są zgodne z prawem.
W zażaleniu skarżący wniósł o "wznowienie postępowania administracyjnego zawisłego przed Głównym Inspektorem Nadzoru Budowlanego w Warszawie, a dotyczącego stwierdzenia nieważności decyzji" Podlaskiego WINB z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], "w celu rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych łącznie z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanych decyzji - na zasadzie przewidzianej przez art. 142 K.p.a.".
Odnosząc się do powyższego, organ wskazał, że GINB postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...], utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia [...] lipca 2017 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku J. B. z dnia [...] marca 2017 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1969/17, oddalił skargę J. B. na postanowienie GINB z dnia 5 lipca 2017 r., NSA wyrokiem z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 1463/19, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2018 r.
Niezrozumiałe jest zdaniem organu zatem żądanie skarżącego, aby rozpatrzyć łącznie już rozpoznane wnioski, tj. wniosek z dnia 28 marca 2017 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r. oraz wniosek z dnia 11 października 2021 r. o stwierdzenie nieważności postanowienia PINB w S. z dnia 28 września 2004 r.
Reasumując powyższe, w związku z tym, że niemożliwe jest wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB w S. z dnia 28 września 2004 r., GINB uznał, że zaskarżone postanowienie Podlaskiego WINB z dnia [...] listopada 2021 r. jest prawidłowe.
Skargę do sądu administracyjnego na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 21 lipca 2022 r. złożył J. B.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
1) niezgodność z art. 64 ust.2 Konstytucji R.P., albowiem o prawie dysponowania cudzą własnością, zgodnie z wskazaną normą konstytucyjną, nie może decydować urzędnik w postępowaniu jednoinstancyjnym;
2) niezgodność z art. 13 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
Wniósł o skierowanie sprawy na rozprawę; stwierdzenie nieważności w całości zaskarżonego postanowienia i go poprzedzającego; zasądzenie od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się wyroku oraz obciążenie GINB kosztami sądowymi, co do których J. B. zostanie ewentualnie zwolniony; zwolnienie w całości od kosztów sądowych, w tym ewentualnie II instancji.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że zgodnie z art. 64 ust.2 Konstytucji RP prawo własności obejmuje między innymi prawo do dysponowania swoją własnością bez potrzeby uzyskiwania zgody innych osób i podmiotów. Tym samym art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego obowiązujący w dacie wydania postanowienia PINB w Sokółce z dnia 28 września 2004 r., który nie przewidywał prawa do wniesienia zażalenia był niezgodny z wskazaną normą konstytucyjną.
W następstwie tego, aby zaskarżyć takie postanowienie należało celowo wykonać jakieś drobne roboty budowlane, w tym przypadku ustawić krokwie na budynku, aby uzyskać prawo do wniesienia zażalenia na zasadzie art.142 K.p.a. - czyli wraz z decyzją nakazującą rozbiórkę. Jak wiadomo z akt sprawy, decyzje zostały uchylone i wraz z nimi przestało istnieć w obrocie prawnym wskazane postanowienie. Zamiast tego postanowienia PINB w S. nie wydał nowego postanowienia o wstrzymaniu robót budowlanych tylko pouczył stronę o prawie zalegalizowania samowoli budowlanej, warunkach na jakich to może nastąpić oraz o kosztach legalizacji. W tym czasie weszły w życie nowe przepisy - zgodne z Konstytucją. Obecnie zatem można unieważnić postanowienie o wstrzymaniu robót budowlanych oddzielnie lub razem z decyzją nakazującą rozbiórkę.
Tym samym odmowa wszczęcia postępowania jest oparta na niezgodnych z Konstytucją przepisach i ich niekonstytucyjnej interpretacji, tj. nie uwzględniającej faktu istnienia nakazu rozbiórki i art.142 K.p.a.
Zaskarżone postanowienie jest również niezgodne z ratyfikowaną przez Polskę Europejską Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, która w art. 13 ustanawia prawo do skutecznego środka odwoławczego: "Każdy, kogo prawa i wolności zawarte w niniejszej Konwencji zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka odwoławczego do właściwego organu państwowego także wówczas, gdy naruszenia dokonały osoby wykonujące swoje funkcje urzędowe".
Tak więc wstrzymanie robót budowlanych z mocy postanowienia wydanego w oparciu o przepisy Prawa budowlanego następowało na czas trwania postępowania, którego celem było ustalenie czy doszło do samowoli budowlanej. O istocie sprawy można było orzekać więc dopiero po zebraniu materiałów dowodowych. Tylko w takim znaczeniu obowiązujące wówczas przepisy, a nie przewidujące zaskarżenia incydentalnego postanowienia były zgodne z art.13 Europejskiej Konwencji.
Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy, lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi przepisami prawa, określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej, normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") wynika, że w wypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.
Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe kryteria, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie GINB nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu w rozpoznawanej sprawie, jest postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego znak: [...] z dnia [...] lipca 2022 r., utrzymujące w mocy postanowienie Podlaskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2021 r., znak: [...], odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia [...] września 2004 r., znak: [...].
Podstawę prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 61a § 1 k.p.a., zgodnie z którym, gdy żądanie wszczęcia postępowania zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepis ten przewiduje dwie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania - przesłankę podmiotową, a więc sytuację gdy z wnioskiem o wszczęcie postępowania zwróciła się osoba, która nie posiada stosownej legitymacji procesowej, tj. nie jest stroną postępowania, oraz przesłankę przedmiotową, tj. gdy istnieją inne uzasadnione przyczyny, dla których postępowanie nie może być wszczęte.
Przyczyną odmowy wszczęcia postępowania przez organy obu instancji w rozpatrywanej sprawie była przesłanka o charakterze przedmiotowym.
Przypomnieć należy, że skarżący, wnioskiem z dnia 11 października 2021 r., wystąpił o stwierdzenie nieważności postanowienia PINB w S. z dnia [...] września 2004 r.
Postanowieniem tym, wydanym na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2003 r. Nr 207, poz. 2016), PINB w S., wstrzymał skarżącemu prowadzenie robót budowlanych w nowo budowanym budynku murowanym i zobowiązał go do przedłożenia w Inspektoracie w wyznaczonym terminie określonych dokumentów.
Wskazać należy w tym miejscu, że w myśl przepisów obowiązujących w dacie wydania kwestionowanego postanowienia przez PINB w S. tj. w dniu [...] września 2004 r., na postanowienie wydane na podstawie art. 48 ust. 2 i 3 Prawa budowlanego, nie przysługiwało zażalenie.
Możliwość zaskarżenia postanowienia wydanego na podstawie tego przepisu, została wprowadzona na mocy art. 5 pkt 11 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zmianie niektórych ustaw w celu poprawy otoczenia prawnego przedsiębiorców (Dz.U. poz. 2255). Zmiana ta weszła w życie 1 stycznia 2017 r.
W dacie wydania postanowienia przez PINB w Sokółce, zarówno art. 48 ust. 2 Prawa budowlanego, ani żaden inny przepis prawa materialnego czy k.p.a., nie zawierał więc normy prawnej, która uprawniałaby adresata tego postanowienia do wniesienia zażalenia. Postanowienie to, z woli ustawodawcy, nie było wówczas zaskarżalne w administracyjnym toku instancji.
W konsekwencji, możliwość ewentualnego kwestionowania tego postanowienia powstawała dopiero wówczas, gdy sprawa robót budowlanych została rozstrzygnięta decyzją administracyjną. W odwołaniu od tej decyzji (a później w skardze do sądu administracyjnego) jej adresat mógł podnosić zarzuty dotyczące wydanego na podstawie art. 48 ust. 2 postanowienia (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 1350/14). Dodać przy tym należy, że zgodnie z art. 26 ust. 2 ww. ustawy zmieniającej z 16 grudnia 2016 r., tylko w sprawach wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie tej ustawy, stosuje się art. 48 w brzmieniu nadanym tą ustawą.
Zgodnie z art. 126 k.p.a., do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Z przytoczonego przepisu wynika zatem, że jeżeli od postanowienia nie przysługuje zażalenie, to nie mają do niego zastosowania przepisy art. 156-159 w związku z art. 126 k.p.a. Postanowienie to nie może być zatem przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności.
Jednocześnie zauważyć trzeba, że przepis art. 141 k.p.a. stanowi, że na wydane w toku postępowania postanowienie służy zażalenie tylko wówczas, gdy kodeks tak stanowi, oraz, że art. 126 k.p.a. wyklucza możliwość stosowania instytucji stwierdzenia nieważności w odniesieniu do postanowień, na które nie przysługuje zażalenie. ( por. wyroki NSA z 17 października 2017 r., sygn. akt II OSK 224/16; z 18 listopada 2015 r., sygn. akt II OSK 567/14).
Zgodnie bowiem z jego treścią, do postanowień stosuje się odpowiednio przepisy art. 105, art. 107 § 2-5 oraz art. 109-113, a do postanowień, od których przysługuje zażalenie, oraz do postanowień określonych w art. 134 - również art. 145-152 oraz art. 156-159, z tym że zamiast decyzji, o której mowa w art. 151 § 1 i art. 158 § 1, wydaje się postanowienie.
Nie każdy zatem akt administracyjny może być objęty postępowaniem nieważnościowym. Tego rodzaju postępowanie nadzwyczajne może być prowadzone w stosunku do decyzji czy zaskarżalnego postanowienia (czy też postanowienia z art. 134 k.p.a.); nie może być natomiast skutecznie wszczęte w stosunku do postanowienia, od którego nie przysługuje zażalenie. W sytuacji więc, gdy żądanie wszczęcia takiego postępowania -wobec postanowienia niezaskarżalnego- wpłynie do organu, jest on zobowiązany do odmowy jego wszczęcia na podstawie cyt. art. 61a § 1 k.p.a. Skoro bowiem przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności, prowadzonego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. może być tylko decyzja administracyjna lub określone rodzaje postanowień, to żądanie stwierdzenia nieważności w tym trybie innego rodzaju postanowienia (w tym: niezaskarżalnego), należy uznać za niedopuszczalne. W konsekwencji, postępowanie w sprawie stwierdzenia jego nieważności nie może być wszczęte, co oznacza, że została spełniona w takim przypadku przesłanka warunkująca zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a.
Przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, wskazać należy, że organy nadzoru budowlanego, prowadziły w niej postepowanie legalizacyjne zakończone ostateczną decyzją Podlaskiego WINB z dnia [...] lutego 2014 r., znak: [...], utrzymującą w mocy decyzję PINB w S. z dnia [...] grudnia 2013 r., znak: [...], nakazującą skarżącemu rozbiórkę przedmiotowego samowolnie wybudowanego budynku.
Wyrokiem z dnia [...] listopada 2014 r., sygn. akt [...], Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. B. na ww. decyzję Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 23 listopada 2016 r" sygn. akt II OSK 413/15, oddalił skargę kasacyjną J. B. od wyroku WSA w Białymstoku z dnia 13 listopada 2014 r.
Oddalenie skargi na decyzję Podlaskiego WINB z dnia [...]lutego 2014 r., oznacza przyjęcie przez Sąd, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja PINB w S. z dnia [...] grudnia 2013 r. a także kwestionowane obecnie przez skarżącego postanowienie z dnia [...] września 2004 r., są zgodne z prawem.
Legalność decyzji Podlaskiego WINB z dnia [...]lutego 2014 r., badana była również pod katem wystąpienia przesłanek do stwierdzenia nieważności.
GINB postanowieniem z dnia [...] maja 2017 r., znak: [...], utrzymanym w mocy postanowieniem z dnia 5 lipca 2017 r., znak: [...], po rozpatrzeniu wniosku skarżącego z dnia 28 marca 2017 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Podlaskiego WINB z dnia 3 lutego 2014 r. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1969/17, oddalił skargę J. B. na postanowienie GINB z dnia 5 lipca 2017 r., zaś NSA wyrokiem z dnia 1 grudnia 2021 r., sygn. akt II OSK 1463/19, oddalił skargę kasacyjną skarżącego od wyroku WSA z dnia 20 czerwca 2018 r.
Biorąc powyższe pod uwagę, nie jest możliwe wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności postanowienia PINB w S. z dnia [...] września 2004 r. z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI