VII SA/WA 692/18

VII SA/Wa 692/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-12-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-03-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6039 Inne, o symbolu podstawowym 603
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1234/19 - Wyrok NSA z 2023-04-26
Skarżony organ
Prezes Urzędu Lotnictwa Cywilnego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 959
art. 205 a ust. 1, art. 205 b ust. 1 i art. 209 b ust. 1
Ustawa z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mariola Kowalska, , Asesor WSA Joanna Kruszewska-Grońska (spr.), Sędzia WSA Tomasz Stawecki, Protokolant specjalista Piotr Bibrowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. sprawy ze skarg A. M., A. P., A. L., B. K., I. P., J. U., J. S. i W. P. oraz [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia [...] grudnia 2017 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego przepisów rozporządzenia i nałożenia na przewoźnika kary pieniężnej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego z dnia 18 sierpnia 2017 r. w części dotyczącej ustalenia terminu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stosunku do W. F., II. w pozostałym zakresie oddala skargi, III. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego w całości.
Uzasadnienie
W dniu [...] listopada 2013 r. odbył się na trasie [...] ([...]) – [...] ([...]) opóźniony o ponad 10 godzin lot nr [...] [...].
Dziesięć osób spośród pasażerów tego lotu, a mianowicie: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] złożyli do Prezesa Urzędu Lotnictwa Cywilnego (dalej: "Prezes ULC", "organ") skargę o stwierdzenie naruszenia przez przewoźnika lotniczego [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dalej: "przewoźnik", "skarżąca", "spółka") przepisów rozporządzenia WE nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego rozporządzenie nr 295/91 WE (Dz.U.UE.L.2004.46.1; dalej "rozporządzenie 261/2004"). Powyższa skarga wpłynęła do organu 10 kwietnia 2017 r. Pasażerowie podali w niej, że nie uzyskali od przewoźnika odszkodowania ani też stosownej informacji o prawach pasażera.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, przed złożeniem skargi do Prezesa ULC, większość z ww. pasażerów wystąpiła z pozwem do Sądu Rejonowego [...] w [...] (dalej: "Sąd powszechny") przeciwko przewoźnikowi.
W dniu [...] lutego 2017 r. referendarz sądowy w Sądzie powszechnym wydał, na skutek pozwu [...], nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym (sygn. akt [...] Nc [...]) nakazujący pozwanemu przewoźnikowi zapłacić na rzecz powoda [...] kwotę 400 euro wraz z odsetkami ustawowymi za okres od [...] listopada 2013 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 924,50 zł tytułem kosztów procesu.
Wyrokiem z [...] marca 2017 r. (sygn. akt [...] C [...]) Sąd powszechny oddalił powództwa pasażerów: [...], [...], [...], [...] (a także dwóch innych osób niebędących stronami w niniejszej sprawie sądowoadministracyjnej) wniesione przeciwko przewoźnikowi. W uzasadnieniu wyroku Sąd powszechny podniósł, że wszystkie powództwa podlegały oddaleniu z uwagi na zasadność podniesionego przez pozwaną spółkę zarzutu przedawnienia: przedmiotowy lot miał miejsce w dniu [...] listopada 2013 r., a powodowie skierowali powództwa dopiero [...] lutego 2016 r. Sąd powszechny powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego (dalej: "SN") z 17 marca 2017 r., sygn. akt III CZP 111/16, zgodnie z którą roszczenie o odszkodowanie przewidziane w art. 7 rozporządzenia 261/2004 przedawnia się w terminie rocznym na podstawie art. 778 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm.; dalej: "k.c.").
Jednocześnie Sąd powszechny wskazał, iż niezależnie od zasadności zarzutu przedawnienia (podniesionego przez przewoźnika), wszystkie powództwa podlegały oddaleniu również ze względu na wykazanie przez pozwaną spółkę okoliczności zwalniających ją od odpowiedzialności za opóźnienie, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia 261/2004. Przyczyną odwołania lotu była bowiem usterka w układzie zasilania paliwem silnika nr 1 samolotu, która wystąpiła nieoczekiwanie i była spowodowana zaistnieniem nadzwyczajnych okoliczności, których nie można było uniknąć, pomimo zastosowania wszystkich racjonalnych środków. Przewoźnik nie czekał na usunięcie tej usterki, lecz podstawił inny samolot do wykonania rejsu, minimalizując w ten sposób opóźnienie. W rezultacie z opóźnieniem wynoszącym 14 godzin i 30 minut (w stosunku do planowanego czasu wylotu) pasażerowie odlecieli innym samolotem z [...] do [...] (odległość pomiędzy ww. miastami wynosi 2852 km).
Natomiast w dniu [...] lipca 2017 r. zapadł wyrok Sądu powszechnego (sygn. akt [...] C [...]) oddalający powództwa pasażerów: [...], [...] i [...]. W uzasadnieniu tego orzeczenia powołano argumentację analogiczną do tej przedstawionej w uzasadnieniu wyroku Sądu powszechnego z [...] marca 2017 r. (sygn. akt [...] C [...]).
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego, decyzją z [...] sierpnia 2017 r. znak [...], Prezes ULC:
• stwierdził naruszenie przez przewoźnika art. 7 ust. 1 lit. b w związku z art. 6 rozporządzenia 261/2004 poprzez zaniedbanie obowiązku wypłaty pasażerom odszkodowania w wysokości 400 euro na osobę w związku z opóźnieniem lotu;
• ustalił termin usunięcia ww. nieprawidłowości w ciągu 14 dni od dnia uprawomocnienia się decyzji w stosunku do pasażerów: [...] oraz [...];
• umorzył postępowanie w zakresie ustalenia terminu usunięcia ww. naruszenia w stosunku do pasażerów: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...];
• nałożył na przewoźnika karę w wysokości 10000 zł za naruszenie przepisów rozporządzenia 261/2004.
W uzasadnieniu ww. decyzji organ podał, że w następstwie opóźnienia przedmiotowego lotu skarżący pasażerowie ponieśli stratę czasu w dotarciu do [...] przekraczającą 3 godziny, a przewoźnik nie dowiódł nadzwyczajności tego zdarzenia. Spółka zapewniła pasażerom bezpłatną opiekę podczas oczekiwania na opóźniony start, w postaci posiłków i napojów. Odległość z [...] do [...] - mierzona metodą trasy po ortodromie - wynosi 2873 km. Opóźnienie w dolocie skarżonego lotu wyniosło ponad 10 godzin.
Umarzając postępowanie w stosunku do ośmiu pasażerów, Prezes ULC powołał się na powagę rzeczy osądzonej, tj. prawomocne orzeczenia Sądu powszechnego, którymi jest związany w zakresie roszczeń pieniężnych pasażerów, ale nie w zakresie stwierdzenia naruszenia prawa i nałożenia na przewoźnika kary administracyjnej.
Karę w łącznej wysokości 10000 zł (1000 zł za osobę) organ nałożył na spółkę za naruszenie obowiązku określonego w ust. 1 pkt 5 załącznika nr 2 do ustawy z dnia 3 lipca 2002 r. Prawo lotnicze (Dz. U. z 2018 r., poz. 1183 ze zm.; dalej: "p.l.").
Wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją złożyli zarówno pasażerowie, jak i przewoźnik.
Pasażerowie we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy domagali się stwierdzenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego art. 14 ust. 2 rozporządzenia 261/2004, a także ustalenia terminu usunięcia naruszenia w stosunku do pasażerów, co do których zapadły orzeczenia Sądu powszechnego. Podkreślili, że orzeczenia te są nieprawomocne - w sprawie o sygn. akt [...] C [...] została wniesiona apelacja, a w sprawie o sygn. akt [...] C [...] uzasadnienia wyroku nie zostały jeszcze doręczone wszystkim stronom, które o to wystąpiły; z kolei w sprawie [...], w której został wydany nakaz zapłaty (sygn. akt [...] Nc [...]), przewoźnik wniósł sprzeciw. Nadto w dniu [...] stycznia 2017 r. w sprawie [...] (sygn. akt [...] Nc [...]) Sąd powszechny wydał nakaz zapłaty, który również spółka zaskarżyła sprzeciwem.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przewoźnik wniósł o uchylenie decyzji w całości i umorzenie postępowania. Zaakcentował, iż w wyrokach Sąd powszechny nie ograniczył się do kwestii formalnych, lecz wypowiedział się odnośnie zaistnienia okoliczności nadzwyczajnych, zwalniających przewoźnika z obowiązku wypłaty odszkodowania. Do wniosku spółka załączyła zanonimizowane decyzje Prezesa ULC dotyczące przedmiotowego lotu, w których organ stwierdził brak naruszenia rozporządzenia 261/2004 wobec wykazania przez przewoźnika zaistnienia okoliczności nadzwyczajnych.
Po rozpoznaniu wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z [...] grudnia 2017 r. znak [...] organ uchylił swoją decyzję z [...] sierpnia 2017 r. w części stwierdzającej naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b oraz w części dotyczącej nałożenia kary i w tym zakresie:
• stwierdził naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b i art. 14 rozporządzenia 261/2004 w stosunku do wszystkich dziesięciu skarżących pasażerów;
• nałożył na spółkę karę w łącznej wysokości 12000 zł, tj. 10000 zł za naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b w stosunku do dziesięciu pasażerów (po 1000 zł za każdego pasażera, którego dotyczy naruszenie art. 7 ust. 1 lit. b) oraz 2000 zł (tj. po 200 złotych za każdego pasażera, którego dotyczy naruszenie art. 14 ust. 2 rozporządzenia 261/2004),
a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej instancji.
Jako podstawę prawną decyzji drugoinstancyjnej organ wskazał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.; dalej: "k.p.a.") w związku z art. 205a ust. 1 i art. 205b ust. 1 pkt 2 p.l. w związku z art. 6, art. 7 ust. 1 lit. b, art. 8, art. 9, art. 14 rozporządzenia 261/2004.
W uzasadnieniu tej decyzji Prezes ULC co do zasady podzielił argumentację przedstawioną (w poprzedzającej niniejsze rozstrzygnięcie) decyzji z [...] sierpnia 2017 r. Zmiana dotyczyła wyłącznie uznania przez organ, że przewoźnik naruszył również art. 14 rozporządzenia 261/2004, za co zasadnym jest nałożenie na niego kary pieniężnej w łącznej kwocie 2000 zł w stosunku do ujawnionych w postępowaniu stron, którym nie wręczono pisemnej informacji o przysługujących im prawach na podstawie rozporządzenia 261/2004. Według Prezesa ULC, jedynie kara pieniężna w łącznej kwocie 2000 zł spełnia przesłanki wymienione w art. 16 ust. 3 rozporządzenia 261/2004, tj. jest adekwatna do zakresu naruszenia prawa wspólnotowego i spowoduje, iż w przyszłości przewoźnik nie będzie dopuszczał się podobnych naruszeń.
Skargę na powyższą decyzję organu z [...] grudnia 2017 r. do tut. Sądu wniosło ośmiu pasażerów: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] (dalej też: "skarżący") - sprawa ta została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 692/18. Zaskarżonej decyzji pasażerowie zarzucili naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 205b ust. 1 pkt 2 p.l. poprzez jego niezastosowanie polegające na nieokreśleniu obowiązku i terminu usunięcia naruszenia prawa, pomimo ustalenia naruszenia przez przewoźnika lotniczego obowiązku określonego art. 7 ust. 1b rozporządzenia 261/2004;
2. art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji w oparciu o treść nieprawomocnych orzeczeń sądu cywilnego, co nie znajduje umocowania w przepisach prawa.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pasażerowie zażądali uchylenia w części zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z [...] sierpnia 2017 r., tj. w odniesieniu do umorzenia postępowania administracyjnego wszczętego z wniosku [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] - w zakresie określenia obowiązku i terminu usunięcia naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego, tj. obowiązku określonego art. 7 ust. 1b rozporządzenia 261/2004 poprzez dokonanie na rzecz ww. pasażerów wypłaty kwot po 400 euro. Nadto skarżący wnieśli o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania wywołanego wniesieniem skargi według norm przepisanych.
Decyzję organu z [...] grudnia 2017 r. do tut. Sądu zaskarżył również przewoźnik (sprawa z jego skargi została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 693/18), wnosząc o uchylenie w całości decyzji organu wydanych w obu instancjach i stwierdzenie braku naruszenia przez spółkę rozporządzenia 261/2004, względnie umorzenie postępowania, ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi, a także zasądzenie na rzecz spółki kosztów postępowania według norm przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu przewoźnik zarzucił naruszenie:
1. art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez:
- nierozpatrzenie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący i pominięcie faktu toczenia się równolegle postępowania sądowego w przedmiocie tego samego roszczenia pasażerów oraz orzeczenia sądu powszechnego w przedmiocie przedawnienia roszczenia, co skutkowało wydaniem zaskarżonej decyzji,
- brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, mającego na celu ustalenie stanu faktycznego zgodnego z rzeczywistym stanem sprawy,
- bezpodstawne przyznanie prymatu interesowi publicznemu polegającemu na jednostronnym uwzględnieniu wyłącznie interesów związanych z zasadą fiskalizmu państwa, podczas gdy prawidłowe stosowanie art. 7 k.p.a., w przypadku konfliktu pomiędzy interesem publicznym a interesem prywatnym wymaga udowodnienia, że interes publiczny jest na tyle ważny, iż nie jest możliwym ochrona interesu prywatnego;
2. art. 5, art. 117 § 1 i § 2 w zw. z art. 778 k.c. w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie całokształtu okoliczności faktycznych, w tym skutecznego upływu terminu przedawnienia roszczeń pasażerów;
3. art. 5, art. 56 i art. 60 k.c. w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez naruszenie zasady subsydiarnego stosowania ogólnych norm prawa cywilnego w innych dziedzinach prawa jako wyrazu zasady zupełności systemu prawnego;
4. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez niezawieszenie postępowania w sytuacji, gdy między tymi samymi stronami toczyło się postępowanie przed sądem powszechnym i został skutecznie podniesiony zarzut przedawnienia, który eliminuje możliwość wydania przez organ decyzji o nakazaniu wypłaty odszkodowania na rzecz pasażerów;
5. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez rozpatrzenie sprawy merytorycznie równolegle do Sądu powszechnego i naruszenie zasady zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej, co doprowadziło do powstania dwóch tytułów egzekucyjnych oraz nałożenia na przewoźnika nadmiernych sankcji w stosunku do rzekomego naruszenia;
6. art. 138 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez uchybienie wynikającemu z zasad postępowania odwoławczego obowiązkowi rozpatrzenia sprawy od nowa w jej całokształcie, tj. z uwzględnieniem wszystkich elementów stosowanych w sprawie norm prawa materialnego oraz należytego uzasadnienia decyzji;
7. art. 205b ust. 1 pkt 2 p.l. poprzez stwierdzenie naruszenia art. 7 rozporządzenia 261/2004 nałożenia obowiązku usunięcia nieprawidłowości oraz nałożenie tą samą decyzją administracyjną kary na skarżącą spółkę w trybie art. 209b ust. 1 p.l. w sytuacji, gdy stwierdzenie naruszenia przez spółkę obowiązku z art. 7 rozporządzenia 261/2004 nie stało się jeszcze prawomocne, a ponadto - nie upłynął termin wyznaczony dla skarżącej na usunięcie nieprawidłowości;
8. art. 205b ust. 1 pkt 2 p.l. poprzez jego zastosowanie i nałożenie kary na skarżącą, podczas gdy nie doszło do naruszenia art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, gdyż skarżąca dokonała wypłaty odszkodowania na rzecz pasażerów, którzy zrzekli się dalszych roszczeń w stosunku do skarżącej pod warunkiem jego wypłaty;
9. art. 7 ust. 3 rozporządzenia 261/2004 poprzez przyjęcie, że na skarżącej ciążył obowiązek wypłaty odszkodowania pasażerom, będącym stroną postępowania w niniejszej sprawie w określonym terminie, którego skarżąca nie dotrzymała i w związku z tym działała z naruszeniem przepisów rozporządzenia 261/2004 uprawniającym Prezesa ULC do nałożenia kary z art. 209b ust. 1 p.l.;
10. art. 209b ust. 1 p.l. w zw. z art. 7 ust. 1 lit. b rozporządzenia 261/2004 poprzez nałożenie kary za naruszenie przez skarżącą obowiązku wynikającego z rozporządzenia 261/2004, podczas gdy obowiązek taki na skarżącej nie ciążył przed wydaniem decyzji stwierdzającej naruszenie;
11. nałożenie na skarżącą kary finansowej niewspółmiernej do naruszenia i tym samym przyznanie prymatu zasadzie fiskalizmu.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") postanowił połączyć sprawy o sygn. akt: VII SA/Wa 692/18 i VII SA/Wa 693/18 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzić postępowanie pod sygn. akt VII SA/Wa 692/18.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, w przypadku odwołania do niniejszego artykułu pasażerowie otrzymują odszkodowanie w wysokości:
a) 250 euro dla wszystkich lotów o długości do 1 500 kilometrów:
b) 400 euro dla wszystkich lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości od 1 500 do 3 500 kilometrów;
c) 600 euro dla wszystkich innych lotów niż loty określone w lit. a) i b).
Według 6 ust. 1 lit b pkt i) rozporządzenia 261/2004, jeżeli obsługujący przewoźnik lotniczy ma uzasadnione powody, by przewidywać, że lot będzie opóźniony w stosunku do planowego startu o trzy lub więcej godzin w przypadku lotów wewnątrzwspólnotowych dłuższych niż 1 500 kilometrów i wszystkich innych lotów o długości pomiędzy 1 500 a 3 500 kilometrów pasażerowie otrzymują od obsługującego przewoźnika lotniczego pomoc określoną w art. 9 ust. 1 lit. a) i art. 9 ust. 2.
Z kolei przepis art. 9 ust. 1 lit. a rozporządzenia 261/2004 stanowi, że w przypadku odwołania do niniejszego artykułu, pasażerowie otrzymują bezpłatnie posiłki oraz napoje w ilościach adekwatnych do czasu oczekiwania. Natomiast art. 9 ust. 2 rozporządzenia 261/2004 przewiduje, iż pasażerom bezpłatnie przysługują dwie rozmowy telefoniczne, dwa dalekopis, dwie przesyłki faksowe lub e-mailowe.
Zgodnie z art. 205a ust. 1 p.l. Prezes ULC kontroluje przestrzeganie przepisów rozporządzenia 261/2004/WE, a w szczególności rozpatruje skargi, o których mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia 261/2004/WE.
W myśl art. 205b ust. 1 p.l., w razie złożenia skargi, o której mowa w art. 205a ust. 1, Prezes ULC stwierdza, w drodze decyzji administracyjnej:
1) brak naruszenia prawa przez przewoźnika lotniczego albo
2) naruszenie prawa przez przewoźnika lotniczego, określając zakres nieprawidłowości oraz nakładając karę, o której mowa w art. 209b ust. 1, zaś w razie stwierdzenia naruszenia przepisu art. 7, art. 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261/2004/WE określa również obowiązek i termin jego usunięcia.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że sporny lot nr [...] na trasie [...] ([...]) – [...] ([...]), liczącej 2873 km, był znacznie opóźniony - o ponad 10 godzin. Bezsporna między stronami jest również okoliczność, iż przewoźnik lotniczy zapewnił pasażerom bezpłatną opiekę na czas oczekiwania na opóźniony start, w postaci posiłków i napojów.
Zasadniczy problem w rozstrzyganej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Prezes ULC mógł umorzyć postępowanie w zakresie ustalenia prawa pasażerów do odszkodowania na podstawie art. 7 rozporządzenia 261/2004 w stosunku do tych pasażerów, który skorzystali z powództwa cywilnego przed sądem powszechnym.
Odpowiadając na ten problem należy w pierwszej kolejności zwrócić uwagę na treść uchwały SN z 7 lutego 2014 r. sygn. akt III CZP 113/13, zgodnie z którą: "W sprawie, w której pasażer domaga się od przewoźnika lotniczego odszkodowania za opóźniony lot na podstawie art. 7 Rozporządzenia (WE) nr 261/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 lutego 2004 r. ustanawiającego wspólne zasady odszkodowania i pomocy dla pasażerów w przypadku odmowy przyjęcia na pokład albo odwołania lub dużego opóźnienia lotów, uchylającego Rozporządzenie (EWG) nr 295/91 (Dz.U. U E. L z dnia 17 lutego 2004 r. s. 1 i n.) zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed P. U. L. C.". Uchwała ta zapadła w wyniku przedstawienia zapytania prawnego przez Sąd Okręgowy rozpoznający zażalenie pozwanego przewoźnika na postanowienie Sądu Rejonowego odmawiające odrzucenia pozwów pasażerów o odszkodowanie za opóźniony lot. Na tle tego zapytania powstała istotna wątpliwość odnośnie właściwości sądów powszechnych w zakresie rozpoznawania spraw dotyczących naruszenia praw pasażerów w rozumieniu rozporządzenia 261/2004 oraz art. 205a i art. 205b p.l., a w konsekwencji odszkodowania za naruszenie tych praw w oparciu o art. 7 rozporządzenia 261/2004. Rozstrzygając tę wątpliwość, SN zaznaczył, że stosownie do treści art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, pasażerowi przysługuje odszkodowanie w zryczałtowanej wysokości w zależności od długości i rodzaju opóźnionego lotu. W art. 7 ust. 2 rozporządzenia 261/2004 zostały z kolei wskazane reguły pomniejszenia ryczałtowego odszkodowania, a w art. 12 ust. 1 rozporządzenia 261/2004 zastrzeżono prawo do dochodzenia dalszego odszkodowania, które może przysługiwać na podstawie prawa międzynarodowego (np. konwencji montrealskiej) lub na podstawie prawa krajowego. SN podkreślił jednak, że niezależnie od ryczałtowego określenia odszkodowania przewidzianego w art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, nie ulega wątpliwości, iż stanowi ono cywilnoprawną kompensację zarówno szkód materialnych, jak i niematerialnych, związanych z nienależytym wykonaniem zobowiązania przez przewoźnika wynikającego z zawartej umowy przewozu. W związku z tym SN uznał, że odszkodowanie dochodzone na podstawie art. 7 ust. 1 rozporządzenia 261/2004 musi być uznane za sprawę cywilną w rozumieniu art. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 1360 ze zm.; dalej: "k.p.c."), do rozpoznania której – w myśl art. 2 § 1 k.p.c. – właściwy jest sąd powszechny. Zasada ta nie obowiązuje tylko w odniesieniu do spraw, które na mocy szczególnych przepisów zostały przekazane do właściwości innych organów niż sądy powszechne SN. W dalszej części rozważań, SN, prezentując szczegółowe argumenty przemawiające za przyjęciem, że art. 105a i 205b p.l. przyznały Prezesowi ULC rozpatrywanie spraw pasażerów o zapłatę odszkodowania należnego na podstawie art. 7 rozporządzenia 261/2004, wskazał jednocześnie na fakultatywność możliwości złożenia skargi, o której mowa w art. 16 ust. 2 rozporządzenia 261/2004. Z tej przyczyny uznał również, że instrument dochodzenia praw pasażerów w postaci wskazanej skargi nie może być traktowany jako wyłączny i wykluczający podjęcie innych środków ochrony tych praw. Zaakcentował, iż pkt 22 motywów rozporządzenia 261/2004 (stanowiący, że nadzór nad przestrzeganiem jego przepisów, który jest realizowany w danym państwie członkowskim) nie powinien mieć wpływu na prawa pasażerów i przewoźników lotniczych do dochodzenia odszkodowania przed sądem zgodnie z procedurami krajowymi. Dlatego środki wynikające z art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia 261/2004 powinny mieć znaczenie uzupełniających środków kontroli i nadzoru wykonywania postanowień rozporządzenia 261/2004. W konsekwencji SN stwierdził, że pomimo przyznania w art. 205a i 205b p.l. Prezesowi ULC kompetencji do orzekania o odszkodowaniu, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia 261/2004, w następstwie wniesienia skargi określonej w art. 16 ust. 2 rozporządzenia 261/2004, nie można przyjąć wyłączenia ani ograniczenia drogi sądowego dochodzenia tego roszczenia, a ze względu na fakultatywny charakter przedmiotowej skargi należy opowiedzieć się za tym, iż w sprawie o odszkodowanie na podstawie art. 7 rozporządzenia 261/2004 zachodzi przemienność drogi postępowania przed sądem powszechnym lub przed Prezesem ULC. Co istotne i znamienne dla rozstrzyganej sprawy, SN w podsumowaniu swoich rozważań zwrócił uwagę, że z pozostawienia prawa wyboru drogi dochodzenia odszkodowania na podstawie art. 7 rozporządzenia 261/2004 mogą wynikać określone (nie zawsze pozytywne dla pasażerów) konsekwencje w przypadku równoległego korzystania przez nich z obu środków ochrony prawnej, chociażby związane z szybkością uzyskania ochrony, a także wzajemnym wpływem obu toczących się postępowań i znaczeniem wydawanych w tych postępowaniach rozstrzygnięć. Wspomniane ewentualne problemy (których rozwiązania SN upatruje w odpowiednich zmianach legislacyjnych), nie zmieniają jednakże w żaden sposób konkluzji, iż SN jednoznacznie przesądził o przemienności drogi postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem ULC w zakresie odszkodowania przewidzianego w art. 7 rozporządzenia 261/2004.
Zatem tut. Sąd musi odpowiedzieć na pytanie, jakie konsekwencje dla prowadzonego postępowania administracyjnego rodzi wcześniejsze lub równoległe wystąpienie strony na drogę postępowania przed sądem powszechnym o odszkodowanie, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia 261/2004. Nie ulega bowiem wątpliwości, że Prezes ULC posiada kompetencje do stwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej o naruszeniu prawa przez przewoźnika lotniczego, określenia zakresu nieprawidłowości oraz nałożenia kary pieniężnej, a w razie stwierdzenia naruszenia art. 7, 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261/2004 - określenia również obowiązku oraz terminu jego usunięcia. Stwierdzenie naruszenia art. 7, 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261/2004 polega na ustaleniu, że przewoźnik lotniczy powinien był wypłacić przewidziane w tych przepisach należności pasażerowi, czyli zapłacić mu ryczałtowe odszkodowanie, zwrócić koszt biletu lub część jego ceny, czego wbrew temu obowiązkowi nie uczynił. Z kolei określenie obowiązku spoczywającego na przewoźniku lotniczym polega na stwierdzeniu przez organ obowiązku zapłacenia przez przewoźnika lotniczego wskazanych należności pasażerowi. Wreszcie w decyzji następuje określenie terminu usunięcia naruszenia, które sprowadza się do wyznaczenia przewoźnikowi lotniczemu terminu, w ciągu którego powinien zadośćuczynić ciążącemu na nim obowiązkowi, czyli wypłacić należności pasażerowi. Reasumując, Prezes ULC rozstrzyga w decyzji administracyjnej o roszczeniach pasażera, który wniósł skargę, przysługujących mu na podstawie art. 7, 8 ust. 1 lit. a lub art. 10 ust. 2 rozporządzenia 261/2004. W tej sytuacji powstaje wątpliwość, czy wcześniejsze (bądź równoległe) wszczęcie postępowania przed Sądem powszechnym pozostaje bez wpływu na prowadzenie postępowania administracyjnego przez Prezesa ULC we wszystkich wskazanych wyżej obszarach dotyczących naruszenia praw pasażera i przysługujących mu należności, czy też – w zależności od treści złożonego pozwu – czyni w pewnym zakresie postępowanie bezprzedmiotowym, co w rezultacie skutkuje umorzeniem postępowania administracyjnego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a.
Należy opowiedzieć się za stanowiskiem, zgodnie z którym skuteczne złożenie pozwu do sądu powszechnego pozbawia Prezesa ULC możliwości prowadzenia postępowania administracyjnego w zakresie objętym pozwem i to niezależnie od wydanego w tej sprawie wyroku sądu powszechnego czy też od przymiotu prawomocności tego wyroku. Podkreślenia bowiem wymaga, iż SN w omówionej wyżej uchwale przyjął zasadę przemienności postępowania przed sądami powszechnymi lub przed Prezesem ULC, a zatem – rozstrzygając o cywilnoprawnym charakterze odszkodowania (zarówno ryczałtowego, jak i dalszego uzupełniającego) – zaaprobował dualizm postępowania w ww. sprawach. Jednakże dualizm ten nie oznacza w żadnym stopniu, że oba postępowania tj. z powództwa przed Sądem powszechnym oraz z wniosku przed Prezesem ULC mają się toczyć równolegle lub jeden po drugim. Wręcz przeciwnie – akceptacja dualizmu postępowania prowadzi do wniosku, że to strona decyduje, z której drogi postępowania skorzystać. Dokonanie wyboru konkretnej procedury powinno skutkować brakiem możliwości skutecznego prowadzenia innej, np. przed Prezesem ULC. W tym miejscu należy także wskazać na skutki procesowe skutecznego złożenia pozwu do sądu powszechnego. Zdaniem tut. Sądu, skoro Sąd powszechny przyjmuje do rozpatrzenia pozew strony i nie jest on odrzucony, to oznacza, że Sąd ten uznał swoją właściwość i prowadzi postępowanie w celu merytorycznego rozpatrzenia pozwu i wydania wyroku. Z tą zatem chwilą Prezes ULC traci swoją właściwość do rozpatrzenia tej samej sprawy, choć oczywiście generalnie pozostaje organem właściwym do rozstrzygania spraw, o których mowa w art. 7 rozporządzenia 261/2004, w drodze decyzji administracyjnej. Z przyczyn procesowych, formalnych, ale także organizacyjnych niedopuszczalna jest interpretacja pozwalająca na równoległe prowadzenie obu postępowań tj. przed Sądem powszechnym i przed Prezesem ULC. Oczywiście tut. Sąd zdaje sobie sprawę z trudności we wzajemnej wymianie informacji o toczących się postępowaniach, na które to problemy zwrócił również uwagę SN na marginesie swoich wywodów w uzasadnieniu uchwały z 7 lutego 2014 r., sygn. akt III CZP 113/13. Nie zmienia to jednak zasadniczo reguły wskazującej na konieczność wyboru przez stronę najskuteczniejszej dla niej drogi postępowania – przed Sądem powszechnym lub przed Prezesem ULC. Składając pozew przed Sądem powszechnym i wybierając właściwość tego Sądu, strona pozbawia się możliwości złożenia wniosku obejmującego swym zakresem analogiczne żądanie do Prezesa ULC, albowiem organ ten traci z tą chwilą właściwość do prowadzenia postępowania w tym samym zakresie, choć oczywiście może prowadzić je w odniesieniu do innych kwestii np. stwierdzenia w drodze decyzji administracyjnej o naruszeniu prawa przez przewoźnika lotniczego, określenia zakresu nieprawidłowości oraz nałożenia kary pieniężnej. Utrata właściwości po stronie Prezesa ULC trwa dopóty dopóki pozew jest skutecznie procedowany w sądzie powszechnym i nie zostanie odrzucony jako niedopuszczalny lub skutecznie cofnięty przez stronę, w tym również w trybie art. 332 § 2 k.p.c. Z kolei prawomocny wyrok Sądu powszechnego zyskuje powagę rzeczy osądzonej i wiąże nie tylko strony i Sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby, o czym wprost stanowi art. 365 § 1 k.p.c., a w konsekwencji również Prezesa ULC.
Zatem podkreślić raz jeszcze należy, że Prezes ULC traci właściwość do prowadzenia postępowania w zakresie żądania wypłaty odszkodowania za opóźniony lot z chwilą skutecznego wniesienia powództwa do Sądu powszechnego obejmującego to samo roszczenie i stan ten trwa do czasu odrzucenia lub cofnięcia pozwu. Z kolei prawomocne orzeczenie Sądu powszechnego kończy sprawę wypłaty odszkodowania od przewoźnika dla pasażera, co z oczywistych powodów także stanowi przeszkodę do prowadzenia postępowania administracyjnego przez Prezesa ULC w tym zakresie. Odnosząc te konkluzje do możliwych procesowych rozstrzygnięć, które mogą zapaść w postępowaniu administracyjnym, trzeba konsekwentnie przyjąć, iż w zależności od etapu postępowania prowadzonego przed Sądem powszechnym i Prezesem ULC ten ostatni zobligowany będzie bądź do umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. bądź do odmowy wszczęcia postępowania w oparciu o art. 61a § 1 k.p.a. z powodu wystąpienia przeszkody przedmiotowej w postaci prawomocnego rozstrzygnięcia tej samej sprawy przez sąd powszechny. Prowadząc dalej postępowanie administracyjne i wydając decyzję administracyjną, rozstrzygającą o meritum sprawy, Prezes ULC narażałby się na wydanie rozstrzygnięcia dotkniętego wadą kwalifikowaną powodującą jej nieważność.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy przypomnieć, że w świetle zaskarżonego rozstrzygnięcia organ umorzył postępowanie wobec ośmiu pasażerów, którzy wystąpili do Sądu powszechnego. Rozstrzygniecie to Sąd uznaje co do zasady za prawidłowe. Z akt administracyjnych sprawy wynika bowiem, że o orzeczeniach zapadłych przed Sądem powszechnym organ dowiedział się już w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji.
Jednakże organowi umknęła okoliczność - podnoszona przez skarżących pasażerów we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy – iż [...] (uczestnik postępowania w niniejszej sprawie) także wystąpiła do Sądu powszechnego i – podobnie jak w przypadku skarżącego [...] – został w jej sprawie wydany nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym, od którego przewoźnik wniósł sprzeciw.
Z tego względu, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., wydane w niniejszej sprawie decyzje Prezesa ULC należało uchylić w części dotyczącej ustalenia terminu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stosunku do [...]. Ponownie rozpoznając w tym zakresie sprawę, organ zweryfikuje i oceni – w świetle powyższych rozważań prawnych Sądu - kwestię wystąpienia przez [...] do Sądu powszechnego.
W pozostałym zakresie Sąd oddalił skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Sąd podzielił stanowisko organu co do naruszenia przez przewoźnika – oprócz art. 7 - również art. 14 rozporządzenia 261/2004. Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia 261/2004, obsługujący przewoźnik lotniczy dba o to, aby w punkcie odpraw pasażerów była umieszczona w miejscu widocznym dla pasażerów czytelna informacja zawierająca następujący tekst: "Jeżeli odmówiono Państwu przyjęcia na pokład lub Państwa lot został odwołany lub opóźniony o co najmniej dwie godziny, możecie Państwo poprosić obsługę na stanowisku odpraw lub w punkcie przyjęć pasażerów na pokład samolotu o tekst określający przysługujące Państwu prawa, w szczególności w odniesieniu do odszkodowania i należnej Państwu pomocy". Natomiast według art. 14 ust. 2 zd. 2 rozporządzenia 261/2004, obsługujący przewoźnik wręcza odpowiednią informację o przepisach na temat odszkodowania i pomocy zgodnie z rozporządzeniem 261/2004 każdemu pasażerowi dotkniętemu opóźnieniem o co najmniej dwie godziny.
Trafnie, na gruncie niniejszej sprawy, przewoźnik uznał, iż skoro sporny lot odbywał się z portu lotniczego w [...] ([...]), a więc spoza terenu Unii Europejskiej, to pasażerowie nie mieli obiektywnej możliwości zapoznania się z przysługującymi im prawami, a przewoźnik nie przedstawił, poza własnym oświadczeniem, żadnego dowodu, że wręczył pasażerom pisemną informację o przysługujących im prawach na podstawie rozporządzenia 261/2004.
Sąd aprobuje również wymiar kar nałożonych przez Prezesa ULC na spółkę za stwierdzone naruszenia. Stosownie do treści art. 209b ust. 1 p.l. w związku z punktem 1.5 załącznika nr 2 do p.l., za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 7 rozporządzenia 261/2004 Prezes ULC nakłada karę w wysokości od 1000 do 2500 zł. Z kolei w myśl art. 209b ust. 1 p.l. w związku z punktem 1.4 załącznika nr 2 do p.l., za naruszenie obowiązku, o którym mowa w art. 14 rozporządzenia 261/2004 Prezes ULC nakłada karę w wysokości od 200 do 4 800 zł. Wymierzone spółce przez organ kary – w wysokości 10000 zł z tytułu pierwszego z ww. naruszeń (po 1000 zł od każdego pasażera) oraz w kwocie 2000 zł (po 200 zł od pasażera) za drugie naruszenie – stanowią, w ocenie Sądu skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje, zgodnie z art. 16 ust. 3 rozporządzenia 261/2004.
Na podstawie art. 206 p.p.s.a. Sąd odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania, bacząc, iż skargi zostały uwzględnione jedynie w zakresie ustalenia terminu usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w stosunku do uczestnika postępowania – [...].
Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.