VII SA/Wa 610/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2013-02-28
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanepozwolenie na użytkowaniestwierdzenie nieważnościk.p.a.strona postępowaniainteres prawnylegitymacja procesowapostępowanie administracyjnenadzór budowlany

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego, uznając skarżącego za stronę pozbawioną interesu prawnego w tym postępowaniu.

Skarżący J. M. wniósł skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, które utrzymało w mocy odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego. Skarżący zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych i niewłaściwe odczytanie intencji wniosku. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że zgodnie z art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego, stroną w postępowaniu o pozwolenie na użytkowanie jest wyłącznie inwestor, a skarżący nie wykazał swojego interesu prawnego.

Przedmiotem sprawy była skarga J. M. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), które utrzymało w mocy wcześniejsze postanowienie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia [...] kwietnia 2009 r. w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego. GINB odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na art. 61a § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), wskazując, że skarżący J. M. nie posiada legitymacji strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności pozwolenia na użytkowanie, ponieważ zgodnie ze zmienionym art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego (obowiązującym od 11 lipca 2003 r.), stroną w takim postępowaniu jest wyłącznie inwestor. Inwestorami byli J. G. i M. O. Skarżący zarzucał błędy w ustaleniach faktycznych, twierdząc, że organ niewłaściwie odczytał intencję jego wniosku, który miał na celu wszczęcie postępowania unieważniającego decyzję WINB z powodu wad prawnych. Podnosił, że organ nie zbadał interesu prawnego przez pryzmat art. 28 k.p.a. i naruszył przepisy prawa budowlanego, wodnego i cywilnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że przepis art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego, stanowiący lex specialis wobec art. 28 k.p.a., ma zastosowanie również w postępowaniu nadzwyczajnym (nieważnościowym) dotyczącym pozwolenia na użytkowanie, jeśli postępowanie o udzielenie pozwolenia zostało wszczęte po wejściu w życie nowelizacji. Ponieważ wniosek o pozwolenie na użytkowanie został złożony po tej dacie, skarżący J. M., nie będąc inwestorem, nie miał legitymacji strony. Sąd podkreślił, że interes prawny musi być oparty na prawie lub chroniony przez prawo, a skarżący wykazał jedynie interes faktyczny. W związku z oczywistym brakiem interesu prawnego, organ zasadnie zastosował art. 61a § 1 k.p.a., odmawiając wszczęcia postępowania. Sąd dodał, że ograniczenie kręgu stron w tym postępowaniu nie pozbawia skarżącego możliwości ochrony praw w innych trybach.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie, w tym w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jest wyłącznie inwestor, zgodnie z art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego, który ogranicza krąg stron postępowania o pozwolenie na użytkowanie do inwestora, stanowi przepis szczególny (lex specialis) wobec ogólnej zasady z art. 28 k.p.a. i ma zastosowanie również w postępowaniu nadzwyczajnym (nieważnościowym), jeśli postępowanie o udzielenie pozwolenia zostało wszczęte po wejściu w życie tej nowelizacji. Skarżący, nie będąc inwestorem, nie wykazał interesu prawnego, a jedynie faktyczny, co uzasadniało odmowę wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (8)

Główne

k.p.a. art. 61a § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Przepis ten pozwala na odmowę wszczęcia postępowania, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn.

Prawo budowlane art. 59 § ust. 1-3

Ustawa - Prawo budowlane

Reguluje procedurę udzielania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.

Prawo budowlane art. 59 § ust. 7

Ustawa - Prawo budowlane

Stanowi, że stroną w postępowaniu w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor. Jest to przepis szczególny (lex specialis) wobec art. 28 k.p.a.

Pomocnicze

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definiuje stronę postępowania jako każdego, kto ma interes prawny lub obowiązek.

Ustawa o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw art. 1 pkt 49

Wprowadziła zmianę do art. 59 Prawa budowlanego, dodając ust. 7.

p.p.s.a. art. 3 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa przesłanki uwzględnienia skargi.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa skutek oddalenia skargi.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zgodnie z art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego, stroną w postępowaniu o pozwolenie na użytkowanie jest wyłącznie inwestor. Skarżący nie wykazał interesu prawnego w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na użytkowanie. Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. było uzasadnione z uwagi na oczywisty brak legitymacji strony.

Odrzucone argumenty

Organ niewłaściwie odczytał intencję wniosku skarżącego. Organ skupił się na badaniu formalnym posiadania przymiotu strony, a nie na meritum sprawy. Odmowa udziału wnioskodawcy w postępowaniu zwyczajnym nie przesądza o braku możliwości prowadzenia postępowania nieważnościowego. Zastosowane ograniczenie kręgu stron w postępowaniu nadzorczym jest sprzeczne z art. 7 i 77 k.p.a.

Godne uwagi sformułowania

stroną w postępowaniu w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor interes prawny oznacza ustalenie powszechnie obowiązującego przepisu prawa - najczęściej materialnego na podstawie, którego formułuje się żądania i obowiązki interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym przepis szczególny wyłącza przepis ogólny

Skład orzekający

Włodzimierz Kowalczyk

przewodniczący-sprawozdawca

Małgorzata Jarecka

członek

Leszek Kamiński

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu stron w postępowaniu o pozwolenie na użytkowanie oraz w postępowaniu nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności takiej decyzji, a także interpretacja pojęcia interesu prawnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej wynikającej ze zmiany Prawa budowlanego z 2003 r. i ma zastosowanie, gdy postępowanie o pozwolenie na użytkowanie zostało wszczęte po tej dacie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie budowlanym – kto jest stroną w postępowaniu o pozwolenie na użytkowanie i w postępowaniu o stwierdzenie nieważności takiej decyzji. Jest to istotne dla prawników procesowych i praktyków prawa budowlanego.

Kto jest stroną w sporze o pozwolenie na użytkowanie? Sąd wyjaśnia kluczowe ograniczenia.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 610/12 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2013-02-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2012-03-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Leszek Kamiński
Małgorzata Jarecka
Włodzimierz Kowalczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II OSK 1604/13 - Wyrok NSA z 2015-05-05
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), , Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędzia WSA Leszek Kamiński, Protokolant ref. staż. Julia Murawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lutego 2013 r. sprawy ze skargi J. M. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]stycznia 2012 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji skargę oddala
Uzasadnienie
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, zwany dalej "GINB" postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r., znak: [...], działając na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej: "kpa", odmówił wszczęcia na wniosek J. M. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, zwanego dalej "[...]WINB" z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...][...]WINB po wznowieniu na wniosek J. G. i M. O. postępowania zakończonego ostateczną decyzją własną z dnia [...]listopada 2008 r., Nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...], zwanego dalej "PINB w [...]" z dnia [...]września 2008 r., Nr [...] odmawiającą udzielenia pozwolenia na użytkowanie budynku przedszkola zrealizowanego na działce nr ewid. [...]w miejscowości [...], gm. [...]- uchylił decyzję własną z dnia [...]listopada 2008r. i decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...]z dnia [...]września 2008 r. oraz na podstawie art. 59 ust. 1-3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2006r., Nr 156, poz. 1118 ze zm.) udzielił J. G. i M. O. pozwolenia na użytkowanie budynku przedszkola zrealizowanego na działce nr ewid. [...]w miejscowości [...], gm. [...], wybudowanego na podstawie decyzji Starosty [...]z dnia [...]czerwca 2007 r., Nr [...], pod warunkiem wykonania przewidzianych w zatwierdzonym projekcie budowlanym tarasów zewnętrznych oraz projektowanego zadaszenia od strony elewacji frontowej - północnej i bocznej - wschodniej w terminie do dnia [...]sierpnia 2009 r.
Organ zaznaczył, że ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 80, poz. 718) w art. 1 pkt 49 wprowadziła zmianę do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane polegającą na dodaniu do art. 59 Prawa budowlanego ust. 7 w następującym brzmieniu: "stroną w postępowaniu w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor". Zmiana ta weszła w życie 11 lipca 2003 r. Organ wskazał, iż przepis art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego z 1994 r., jest przepisem szczególnym (lex specialis) wobec ogólnej normy (lex generalis) zawartej w art. 28 kpa, więc wyłącza stosowanie tegoż art. 28 kpa.
Organ wyjaśnił, że inwestycję wybudowano na podstawie pozwolenia na budowę, a organ wojewódzki nie stwierdził istotnych odstępstw od pozwolenia, a także że wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie, spornej inwestycji złożono po wejściu w życie omawianej nowelizacji. Zastosowanie zatem w niniejszej sprawie, m.in. w kwestii ustalenia kręgu podmiotów, którym przysługuje przymiot strony, mają przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w brzmieniu ustalonym na skutek nowelizacji dokonanej ww. ustawą z dnia 27 marca 2003 r. Organ stwierdził zatem, że z tego względu J. M. nie posiada legitymacji strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności, ww. pozwolenia na użytkowanie, gdyż w przedmiotowej sprawie stroną jest wyłącznie inwestor.
Po rozpoznaniu wniosku J. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy GINB postanowieniem z dnia [...]stycznia 2012 r., znak [...] działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, utrzymał w mocy powyższe postanowienie.
W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia organ powtórzył argumentację jaką zawarł w sowim postanowieniu z dnia [...] grudnia 2011 r.
Wskazał, iż mając na względzie to, że inwestycję wybudowano na podstawie pozwolenia na budowę, a organ wojewódzki nie stwierdził istotnych odstępstw od tegoż pozwolenia, a także że wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie spornej inwestycji złożono po wejściu w życie omawianej nowelizacji, zastosowanie w niniejszej sprawie, m.in. w kwestii ustalenia kręgu podmiotów, którym przysługuje przymiot strony, mają przepisy ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane w brzmieniu ustalonym na skutek nowelizacji dokonanej ww. ustawą z dnia 27 marca 2003 r. Z tego względu, w ocenie organu J. M. nie posiada legitymacji strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności ww. pozwolenia na użytkowanie, gdyż jak wykazano powyżej w przedmiotowej sprawie stroną jest wyłącznie inwestor.
Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł J.M. wnosząc o jego uchylenie.
Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błędy w ustaleniach faktycznych polegające na odmowie rozpatrzenia "Wniosku o unieważnienie Decyzji [...][...]WINB o pozwoleniu na użytkowanie obiektu", jako wydanej z wadą prawną. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił błędy w ustaleniu faktycznym polegającym na przypisaniu mu roli strony w postępowaniu, o którą to rolę się nie ubiegał.
Skarżący podniósł, iż organ skupił się na badaniu formalnym posiadania przez niego przymiotu strony w postępowaniu o udzielenia pozwolenia na użytkowanie, a on o taki przymiot się nie ubiegał. Zarzucił, że organ niewłaściwie odczytał intencję wniosku, który nakierowany był na wszczęcie postępowania unieważniającego, w trybie nadzoru zwierzchniego nad działalnością organu nadzoru budowlanego szczebla wojewódzkiego ([...]WINB), który wydał decyzję Nr [...]obarczoną wadą poświadczenia nieprawdy wobec wielokrotnego naruszenia prawa budowlanego, prawa wodnego, prawa ochrony środowiska oraz Kodeksu Cywilnego. Skarżący podniósł, iż organ nie przeprowadził postępowania administracyjnego w granicach nakreślonych przepisem art. 149 § 2 kpa, zatem naruszył w sposób rażący wspomniany przepis. Skarżący dodał, iż nie ma najmniejszej wątpliwości, że wybudowany obiekt na działce Nr [...]był i jest obarczony wszystkimi przekroczeniami parametrów zabudowy wymaganych w precyzyjnie określonym [...]. Nie ma też wątpliwości, że oddziałuje destrukcyjnie na jego nieruchomość, jeśli po wybudowaniu przedmiotowego obiektu wody opadowe zalewają jego działkę i działki sąsiednie, przez 10-11 miesięcy w każdym roku. W ocenie skarżącego, w tym rozumieniu zachodzą wszelkie przesłanki określone w art. 28 kpa, jak również art. 28 Prawo budowlane wskazujące, że posiada przymiot strony jako dotknięty negatywnym oddziaływaniem obiektu wzniesionego na terenie działki Nr [...]nadmiernie zabudowanej (niezgodnie z [...]).
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne oraz argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
W piśmie z dnia [...]marca 2012 r. stanowiącym uzupełnienie skargi skarżący podniósł, iż wnioskował do GINB o stwierdzenie niezgodności zrealizowanej budowy z zatwierdzonym projektem oraz zweryfikowanie uchybień prawa jakich dopuścił się [...]WINB podczas kontroli obowiązkowej w procedurze odbioru przedmiotowego obiektu w postępowaniu nadzorczym organu wyższej instancji. Skarżący dodał, iż GINB powinien zbadać w postępowaniu nadzorczym nieważnościowym interes prawny nie tylko przez pryzmat art. 59 Prawa budowlanego, ale przez pryzmat art. 28 kpa w związku, z rażącym naruszeniem przepisów prawa budowlanego wodnego tj. braku wykonania operatu wodno-prawnego niezbędnego do uzyskania pozwolenia wodno- prawnego oraz naruszenia art. 29 ustawy Prawo wodne, dokumentów koniecznych dla tego obiektu budowlanego oraz rażących naruszeń Prawa budowlanego i warunków zabudowy określonych w [...], jakich dopuścili się inwestorzy, a które zignorował [...]WINB. Skarżący zaznaczył, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W konsekwencji odmowa udziału wnioskodawcy w postępowaniu zwyczajnym nie przesądza o istnieniu ujemnej przesłanki podmiotowej do prowadzenia postępowania nieważnościowego. Oznaczałoby, to bowiem złamanie zasady dwuinstancyjności postępowania. Skarżący wskazał, że zastosowane ograniczenie w ustaleniu kręgu stron w postępowaniu nadzorczym przeprowadzone przez GINB jest w rażącej sprzeczności z treścią art. 7 oraz art. 77 kpa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Na wstępie należy zauważyć, że stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej z punktu widzenia legalności, tj. z punktu widzenia zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.
Żądanie skargi może być więc uwzględnione w razie stwierdzenia przez sąd, że rozstrzygnięcie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli takie naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź z naruszeniem prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Ponadto sąd stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wady i uchybienia nie wystąpiły, wobec czego skarga nie została uwzględniona.
Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w rozpoznawanej sprawie było postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...]stycznia 2012 r. znak: [...], którym utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] grudnia 2011 r., znak: [...] odmawiające na podstawie art. 61a § 1 kpa wszczęcia na wniosek J. M. postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...]Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...]w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego.
Podstawę prawną kwestionowanego postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji stanowił art. 61a § 1 kpa, zgodnie z którym gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.
Przepis wskazany wyżej, obowiązujący od dnia 11 kwietnia 2011 r., został dodany ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 6, poz. 18). Nowelizacja ta pozwala na wyraźniejsze niż dotychczas, rozróżnienie wstępnego etapu postępowania administracyjnego - jego wszczęcia, od etapu merytorycznego rozpoznania oraz rozstrzygnięcia żądania strony co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. Ustawodawca wprowadził w tej regulacji dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania: wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną oraz zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te nie zostały w ustawie skonkretyzowane. Należy przez nie rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania; przykładowo, gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygniecie lub, gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialno-prawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym. Skoro jednak na skutek odmowy wszczęcia postępowania organ nie prowadzi postępowania administracyjnego i nie rozstrzyga sprawy co do jej istoty, to należy przyjąć, iż w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym.
Zatem z przepisu tego wynika obowiązek organu w zakresie przeprowadzenia wstępnej analizy wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji pod względem ewentualnego wystąpienia okoliczności uniemożliwiających merytoryczne rozpatrzenie podania.
Samo złożenie żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie powoduje automatycznie skutku jego wszczęcia. Na wstępnym etapie rozpoznania sprawy organ administracji przeprowadza badanie pod kątem istnienia przesłanek formalnoprawnych, warunkujących jego dopuszczalność.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że orzeczenie o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności można wydać z przyczyn podmiotowych i przedmiotowych tj. gdy żądanie stwierdzenia nieważności dotyczy decyzji, która jeszcze nie została wydana, która została w określonym trybie wyeliminowana z obrotu prawnego, jak również, gdy podmiot żądający wszczęcia nie ma legitymacji strony.
Odmówić wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a kpa można w zasadzie tylko w takim przypadku, kiedy oczywistym jest, że osoba wnioskująca o stwierdzenie nieważności decyzji nie ma przymiotu strony w tym postępowaniu. W innych przypadkach postępowanie nieważnościowe na żądanie strony wszczyna się zgodnie z art. 61 § 3 kpa, co stwarza możliwości do szczegółowego badania interesu prawnego wnioskodawcy oraz, czy zachodzą ustawowe podstawy do stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.
Z powyższych rozważań wynika, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności rozpoczęte na żądanie strony składa się z dwóch etapów. Pierwszy dotyczy kwestii wszczęcia tego postępowania, drugi zaś – postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1366/09). W pierwszej fazie badane są jedynie kwestie formalne, jak m.in. legitymacja danego podmiotu do wystąpienia z żądaniem wszczęcia postępowania, czy wskazanie przez ten podmiot przesłanki określonej w art. 156 § 1 kpa.
Odnosząc powyższe rozważania do niniejszej sprawy należy zauważyć, iż wniosek o wszczęcie postępowania nieważnościowego dotyczył decyzji udzielającej pozwolenia na użytkowanie.
Procedurę udzielenia pozwolenia na użytkowanie reguluje art. 59 Prawa budowlanego. Z uwagi na fakt, że ustawa z dnia 27 marca 2003 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 2003 r. Nr 80, poz. 718) w art. 1 pkt 49 wprowadziła zmianę do ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane, polegającą na dodaniu do art. 59 Prawa budowlanego ust. 7 w następującym brzmieniu: "stroną w postępowaniu w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor", która weszła w życie z dniem 11 lipca 2003 r., istotne jest ustalenie czy postępowanie w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie zostało wszczęte przed tą datą czy po.
Z akt administracyjnych wynika, że inwestor wniosek o udzielenie pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego złożył w dniu [...]marca 2008 r., a więc po dacie ww. nowelizacji. Zatem na podstawie art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego stroną w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor i jemu organ decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 r., Nr [...]udzielił pozwolenia na użytkowanie. Następnie pismem z dnia [...]sierpnia 2011 r. J. M. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności ww. decyzji.
W tym miejscu należy zaznaczyć, że Sąd stoi na stanowisku, iż zwrot "w postępowaniu w sprawie pozwolenia na użytkowanie" ma szeroki zakres pojęciowy i należy uznać, że nie jest on tożsamy z wąsko ujętym sformułowaniem "postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia na użytkowanie". Zatem "sprawa pozwolenia na użytkowanie" oznacza również sprawę prowadzoną w ramach postępowania nadzwyczajnego (zob. wyrok NSA z dnia 14 kwietnia 2010 r. sygn. akt II OSK 146/10 nie publik). Stąd też zastosowanie przez organy art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego w postępowaniu nadzwyczajnym, było w pełni uzasadnione.
Jak zostało to już wyżej wskazane postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności rozpoczęte na żądanie strony składa się z dwóch etapów. Pierwszy dotyczy kwestii wszczęcia tego postępowania, drugi zaś – postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Zatem rzeczą organu w pierwszej kolejności jest ustalenie czy osoba składająca wniosek o stwierdzenia nieważności jest do złożenia takiego wniosku uprawniona, a jeśli tak to w następnej kolejności organ ustala krąg osób będących stronami danego postępowania i rozstrzyga sprawę. W przypadku gdy organ ustali brak interesu prawnego, bez względu na to czy istnieje interes faktyczny, osoby składającej wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji powoduje to niedopuszczalność rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w tym przedmiocie.
Zgodnie z art. 28 kpa stroną jest każdy kto ma interes prawny. Tak więc osoba, która składała wniosek o stwierdzenie nieważności musi wykazać swój interes prawny w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Interes prawny w postępowaniu administracyjnym oznacza ustalenie powszechnie obowiązującego przepisu prawa - najczęściej materialnego na podstawie, którego formułuje się żądania i obowiązki. Tylko zatem taki przepis prawa stanowiąc podstawę interesu prawnego, stwarza dla określonego podmiotu legitymację procesową w postępowaniu administracyjnym. O tym, czy podmiot ten ma interes prawny nie może decydować jedynie sama wola tego podmiotu z różnych przyczyn zainteresowanego prowadzeniem tegoż postępowania. Interes prawny nie jest tożsamy z interesem faktycznym, który oznacza, iż określony podmiot jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, lecz to "zainteresowanie" nie znajduje oparcia w przepisach prawa powszechnie obowiązującego, które stanowiłoby podstawę żądania stosownych czynności organu administracji.
Należy mieć na względzie, iż generalna zasada postępowania administracyjnego, przewidziana w art. 28 kpa, może doznać z woli ustawodawcy pewnych ograniczeń w zakresie jej stosowania w ściśle określonych przypadkach - dotyczy to m.in. postępowania uregulowanego w ustawie Prawo budowlane, w której wprowadzono szereg szczególnych rozwiązań, z których wynikają odstępstwa od ogólnych reguł postępowania administracyjnego ustanowionych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Intencją ustawodawcy było ograniczenie kręgu stron w ściśle określonym postępowaniu, objętym przepisami tejże ustawy, np. przez enumeratywne wyszczególnienie podmiotów mających przymiot strony w danym postępowaniu.
W postępowaniu o udzielenie pozwolenia na użytkowanie o tym kto ma przymiot strony rozstrzyga prawo budowlane.
Zgodnie z przepisem art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego, który stanowi wobec regulacji art. 28 kpa lex specialis stroną postępowania w sprawie pozwolenia na użytkowanie jest wyłącznie inwestor.
Pojęcie "interes prawny" nie zostało zdefiniowane w przepisach kodeksu, doktryna i orzecznictwo przyjmuje, że oznacza interes oparty na prawie lub chroniony przez prawo. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego.
Z uwagi na fakt, że przepis szczególny wyłącza przepis ogólny, w niniejszej sprawie, której przedmiotem jest pozwolenie na użytkowanie, zarówno w postępowaniu zwykłym jak i nadzwyczajnym – nieważnościowym stroną jest tylko inwestor. Inwestorami w tej sprawie są J. G. i M. O.. Skoro wnioskodawca – J. M. nie jest inwestorem, to jednocześnie z uwagi na powyższe regulacje prawne legitymuje się jedynie interesem faktycznym co oznacza, że nie jest stroną postępowania.
Mając na uwadze powyższe okoliczności należy stwierdzić, że brak po stronie wnioskodawcy interesu prawnego jest na tyle oczywisty że można było skorzystać z art. 61a kpa.
W momencie ustalenia, że wnioskodawca nie jest stroną, organy zobowiązane były na podstawie art. 61a § 1 kpa, wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania i tak też uczyniły.
Konkludując zaskarżone postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, jak i poprzedzająca je postanowienie organu stopnia wojewódzkiego, zostały wydane zgodnie z prawem, co powoduje konieczność oddalenia skargi.
Na marginesie Sąd wskazuje, że ograniczenie stron postępowania w sprawie pozwolenia na użytkowanie nie oznacza, iż nie mają one żadnej możliwości ochrony swoich praw. Może to odbyć się w ramach innych postępowań administracyjnych (m.in. w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę) lub w postępowaniu przed sądami powszechnymi, rozwiązującymi roszczenia negatoryjne i odszkodowawcze. Dyspozycja art. 59 ust. 7 Prawa budowlanego ma zastosowanie tylko w stanie prawnym i faktycznym, w którym inwestor uprzednio uzyskał ostateczne pozwolenie na budowę, a następnie realizuje proces budowlany zgodnie z tym pozwoleniem (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1626/10, w którym stwierdził, że "W sytuacji, gdy przedmiotem postępowania o pozwolenie na użytkowanie jest inwestycja, co do której wyeliminowaniu uległa decyzja o pozwoleniu na budowę, przepis art. 59 ust. 7 p.b. nie ma zastosowania."). Tylko w takim przypadku można uznać, że interesy innych podmiotów, które były eksponowane i podlegały ocenie we wcześniejszych etapach szeroko pojmowanego procesu budowlanego, nie zostaną naruszone (por. wyrok NSA z dnia 29 października 2008 r. , sygn. akt II OSK 1174/07).
W tym stanie rzeczy na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę jako bezzasadną należało oddalić.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI