VII SA/Wa 605/23

VII SA/Wa 605/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-08-02
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-03-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska
Michał Podsiadło /sprawozdawca/
Włodzimierz Kowalczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 624
art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, Asesor WSA Michał Podsiadło (spr.), Protokolant st.spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi D.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 28 listopada 2022 r. znak KOA/2192/Wo/22 w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z 28 listopada 2022 r. znak KOA/2192/Wo/22, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie utrzymało w mocy decyzję decyzji Burmistrza Miasta Z. z [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
2. Rozstrzygnięcie to wydano w następujących okolicznościach.
2.1. D.T. (dalej: skarżąca) wystąpiła do Burmistrza Miasta Z.
z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego w związku ze zmianą kierunku odpływu wody opadowej znajdującej się na gruncie sąsiedniej działki nr ewid. [...] obr. [...] położonej w Z. ze szkodą dla swojej działki nr ewid. [...] obr. [...], wnosząc o wydanie decyzji nakazującej właścicielowi sąsiedniego gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
2.2. Burmistrz Miasta Z. (dalej: Burmistrz, organ I instancji) decyzją nr [...]
z [...] września 2020 r. odmówił nakazania właścicielom nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] z obrębu [...] w Z. położonej przy ul. P. [...] (tj. I. A. i K.A.), przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] z obrębu [...] położonej przy ul. K. [...] w Z. Na skutek odwołania skarżącej, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: SKO, Kolegium) decyzją
z 6 listopada 2020 r. znak: KOA/3055/Wo/20 uchyliło ww. decyzję Burmistrza
i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium wskazało, że stwierdzenie czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie wymaga wiadomości specjalnych, zatem konieczne jest powołanie biegłego aby wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy oraz w sposób wszechstronny ustalić stan faktyczny sprawy.
2.3. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, w toku którego dopuszczono dowód z opinii biegłego, organ I instancji decyzją nr [...] z [...] września 2021 r. odmówił zobowiązania właścicieli działki nr ew. [...] z obrębu [...] w Z. położonej przy ul. P. [...], do przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] z obrębu [...] położonej przy ul. K. [...] w Z. Na skutek odwołania skarżącej, SKO decyzją z 27 grudnia 2021 r. znak: KOA/4043/Wo/21 uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. SKO podniosło, że w postępowaniu nie ustalono czy właściciel terenu dokonał zmiany stanu wód na swoim gruncie i czy zmiana ta powoduje szkody na gruncie lub gruntach sąsiednich tj., że istnieje bezpośredni związek przyczynowo skutkowy pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie sprawcy naruszenia, a szkodą występującą na gruncie sąsiednim.
2.4. Rozpoznając sprawę po raz kolejny, organ I instancji decyzją nr [...]
z [...] marca 2022 r. – działając na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca
1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021. poz. 735; dalej: k.p.a.) w związku z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne (Dz. U.
z 2021 r. poz. 624; dalej: p.w.) – odmówił nakazania właścicielowi nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] z obrębu [...] w Z. położonej przy ul. P. [...], przywrócenia stanu poprzedniego na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom na działce nr [...] z obrębu [...] położonej przy ul. K. [...] w Z.
2.4.1. W uzasadnieniu tej decyzji, Burmistrz podniósł, że na działce nr ewid. [...]zostały wykonane pomiary wysokościowe wybranych punktów charakterystycznych, tj. terenu działki przed ogrodzeniem z działką nr ewid. [...] – 87,51 m n.p.m., w części podwórkowej bliżej budynku mieszkalnego – 87,5 m n.p.m., w części między budynkiem mieszkalnym a ogrodzeniem — 87,46 m n.p.m. Najwyższą rzędną stwierdzono tuż przy ogrodzeniu z działką nr [...], spadek terenu w obrębie działki [...]skierowany został
w kierunku północnym i zachodnim, tj. w głąb podwórka i w stronę bramy wjazdowej. Ponadto podobna informacja wskazująca na wyprofilowanie działki mieszczącej się przy ulicy P. [...] ze spadkiem w kierunku północno-zachodnim została ustalona podczas pierwszych oględzin przedmiotowych nieruchomości. Powyższe udokumentowano wykonaniem fotografii nr [...] i [...]. Zatem tut. organ, po dwukrotnej analizie sprawy, nie ma wątpliwości, że nawieziona ziemia na działkę nr [...], w sąsiedztwie działki nr [...], została wyprofilowana ze spadkiem do środka działki.
2.4.2. Organ I instancji ustalił, że w ul. K. znajduje się kanalizacja ogólnospławna, natomiast dostarczone przez skarżącą zdjęcie studzienki kanalizacyjnej nie znajduje się w bliskiej odległości od rozpatrywanego terenu i nie ma wpływu na gospodarkę wodną na analizowanych nieruchomościach. Studzienka kanalizacyjna,
o której mowa powyżej, znajduje się po przeciwnej stronie ul. K. pomiędzy budynkami o nr [...] i [...], w odległości powyżej 50 m w prostej linii od spornego odcinka ogrodzenia pomiędzy działkami [...] i [...] i służy do odprowadzenia wody deszczowej z niewielkiego fragmentu ulicy K. i P. Ustalono również, że na analizowanych działkach nie stwierdzono odpływu liniowego.
2.4.3. Zdaniem Burmistrza, opinia sporządzona przez biegłego w toku niniejszego postępowania nie budzi wątpliwości co do ustalonych faktów, ich oceny i ustalonych na ich podstawie w sposób jednoznaczny związków przyczynowo skutkowych. Opinia tworzy spójną całość materiału dowodowego. Wszelkie próby wybiórczego wyjmowania z kontekstu opinii zdań, nie mogą stanowić uzasadnionych zarzutów strony, która nie zgadza się z obiektywną oceną zagadnień przyrodniczo-technicznych. W ocenie organu I instancji, przyczyną zawilgocenia budynku garażowego zaadoptowanego na budynek mieszkalny jest brak dostosowania tego budynku do mieszkania (brak odpowiedniej izolacji i docieplenia), brak ogrzewania przez cały sezon grzewczy oraz niedostateczne ogrzewanie budynku w okresach zamieszkiwania. Istotnym jest, iż w przedmiotowym budynku przez około jeden rok (2014-2015) nikt nie zamieszkiwał i przez okres nieobecności skarżącej właścicielki, nikt nie ogrzewał budynku. Zgodnie
z oświadczeniem właścicielki, szkody zostały zauważone bezpośrednio po powrocie do budynku po rocznej nieobecności. Zdaniem organu, właścicielka budynku jest świadoma tego stanu, bowiem w łatwo dostępnych miejscach (od wewnątrz swojego podwórka) po obrysie jednego boku fundamentu wykonała wg swojego rozwiązania izolację pionową. Jednocześnie nie potwierdzono zmiany sposobu użytkowania przedmiotowego budynku z garażowego na mieszkalny, co stanowi delikt administracyjny określony w art. 71a Prawa budowlanego. Ponadto, zgodnie
z oświadczeniem właścicieli posesji sąsiedniej znajdującej się pod adresem K. (nr ewid. działki [...]), w garażu na ich posesji, bezpośrednio przylegającym do budynku garażowego skarżącej, nie widać oznak wilgoci. Według właścicieli tego budynku, ściana i podłoga w garażu od strony działki [...] są suche. Przedmiotowa informacja jest dla sprawy istotna ze względu na fakt, że budynek ten jest zbliżony gabarytami, lokalizacją oraz konstrukcyjnie do budynku przy ul. K. [...], a jego właściciele nie potwierdzają żadnego negatywnego wpływu spowodowanego działaniami właścicieli dz. ewid. nr [...].
2.4.4. Na postawie przeprowadzonych wizji terenowych stwierdzono, że analizowane działki są położone w rejonie gęsto zabudowanym, poddanym licznym przekształceniom antropogenicznym. Przedmiotowe działki częściowo są utwardzone (wyłożone kostką betonową lub wylewką betonową), a częściowo porośnięte roślinnością. Na działce nr ewid. [...] znajduje się budynek mieszkalny jednorodzinny (pow. zabudowy 106 m2), budynek handlowy przylegający do budynku mieszkalnego (pow. zabudowy ok. 30 m2), wolnostojący budynek garażowy (pow. zabudowy około 15 m2) oraz przedmiotowy dla niniejszego postępowania budynek garażowy, przylegający dłuższym bokiem do granicy z budynkiem garażowym na działce nr [...], a krótszym do granicy z działką nr [...], obecnie użytkowany jako budynek mieszkalny o powierzchni zabudowy około 35 m2. Na działce nr ewid. [...] nie ma urządzeń kanalizacji deszczowej do odprowadzania wód opadowych, nie ma również urządzeń do retencjonowania tych wód. Wody z powierzchni dachów budynków odprowadzane są systemem rynnowym i rurami spustowymi na teren własnej działki do gruntu. Odprowadzanie wód opadowych z dachu przedmiotowego dla sprawy budynku odbywa się jedną rurą spustową bezpośrednio na teren własnej działki ze spływem zgodnym
z nadanymi spadkami powierzchni gruntowych i trawnika. Przy czym od strony graniczącej z działką nr [...] utrwalony jest stan odprowadzania wód opadowych
z dachu budynku rurą spustową, której wylot znajduje się bardzo blisko naroża fundamentu budynku. W tym obszarze stwierdzono silne uwilgotnienie profilu glebowego. Z kolei na działce nr [...] znajduje się budynek mieszkalny jednorodzinny (pow. zabudowy około 72 m2) oraz budynek gospodarczy (pow. zabudowy około 13 m2). Na terenie tej działki nie ma urządzeń kanalizacji deszczowej do odprowadzania wód opadowych poza teren działki, nie ma również urządzeń do retencjonowania tych wód. Wody z powierzchni dachu budynku mieszkalnego odprowadzane są systemem rynnowym i jedną rurą spustową na teren własnej działki ze spływem w kierunku zgodnym z istniejącymi spadkami nawierzchni utwardzonych, a drugą rurą spustową do kanalizacji sanitarnej. Z chodnika z kostki brukowej, znajdującego się wzdłuż budynku, wody opadowe odprowadzane są do kanalizacji sanitarnej.
2.4.5. Jak podano w uzasadnieniu ww. decyzji, podczas oględzin ustalono, że przedmiotowe działki graniczą ze sobą od północno-zachodniej strony działki nr ew. [...] na długości około 10 m, z czego na długości około 6 m granicy znajduje budynek garażowy użytkowany obecnie jako mieszkalny, pomiędzy którym a ogrodzeniem znajduje się około 20 cm przerwa wypełniona betonem w poziomie podmurówki ogrodzenia. Pomiędzy działkami znajduje się ogrodzenie z siatki oraz drewnianych paneli. Od strony działki [...] dodatkowo zastosowane zostały płyty betonowe
o szerokości 50 cm, częściowo zagłębione w gruncie. Na wysokości budynku przy ul. K., pomiędzy tymi płytami a podmurówką znajduje się folia kubełkowa, również o szerokości 50 cm, dociśnięta do podmurówki płytami betonowymi. Podmurówka ma wysokość około 12-13 cm nad poziomem terenu na działce nr ewid. [...], a poziom terenu na działce sąsiedniej tj. ul. P. [...] jest wyniesiony o 12-15 cm wyżej od poziomu górnej krawędzi podmurówki. Natomiast płyty betonowe sięgają 26 cm ponad podmurówkę. Zatem na terenie działki nr ew. [...] teren jest podniesiony
w stosunku do działki nr ew. [...] o około 24-28 cm. Górna krawędź płyt betonowych
z folią kubełkową o szerokości 50 cm znajdujących się pomiędzy działką skarżącej
a działką nr ew. [...] jest o 11-14 cm wyżej niż poziom działki, której poziom został podwyższony, co umożliwia zatrzymywanie ewentualnego nadmiaru wody. Jednocześnie ustalono, że znajdujący się na działce nr ewid. [...] budynek garażowy, użytkowany jako mieszkalny, ma uniesiony drewniany parkiet w okolicy ściany graniczącej z działką sąsiednią. Ściana ta wg właścicielki budynku jest zawilgocona,
w większości zastawiona meblościanką, z widocznymi niewielkimi śladami pleśni.
W budynku jest wykonana pozioma izolacja przeciwwilgociowa, której poziom jest nieco niżej niż poziom terenu działki sąsiedniej. Ściana zewnętrzna tego budynku od strony granicy działki przy ulicy P. [...] jest trwale zacieniona przed słońcem i poddawana bezpośrednio na działanie opadów atmosferycznych. Ponadto zauważono wyraźną szczelinę o szerokości około 2 cm między przedmiotowym budynkiem a budynkiem garażowym do niego dobudowanym znajdującym się pod adresem K. [...]. Występująca szczelina powoduje dostawanie się do tej przestrzeni wody opadowej. Sprawdzono również, że spadek terenu na działce przy ul. P. [...], następuje
w kierunku ulicy P., gdzie biorąc pod uwagę rzędne z mapy jest zdecydowanie najniżej, natomiast nawieziona ziemia w sąsiedztwie działki nr [...] została wyprofilowana ze spadkiem do środka działki. W czasie oględzin stwierdzono ponadto, że obydwie działki nie są ani podmokłe, ani podtopione, ani tym bardziej zalane. Zdaniem Burmistrza, użytkowanie przedmiotowych działek jest zbliżone. Stopień urządzenia obu działek (zabudowa, nawierzchnie utwardzone, brak zbiorczej kanalizacji deszczowej, brak urządzeń do magazynowania wody) znacząco ogranicza teren biologicznie czynny. Obydwie działki w rejonie ich wspólnej granicy pokryte są roślinnością (trawniki, kwietniki, warzywa, drzewa).
2.4.6. W trakcie oględzin dokonano przez biegłego oceny technicznej sposobu odprowadzania wód opadowych z dachów budynków, ich stan techniczny nie budzi zastrzeżeń. Rury spustowe na działce nr ewid. [...] znajdują się daleko od granicy przedmiotowych działek, a odprowadzane nimi wody opadowe nie spływają na działki sąsiednie, a spływ odbywa się zgodnie z istniejącym spadkiem na teren własnej działki. Zauważono także na działce nr [...] niewłaściwą praktykę polegającą na odprowadzaniu wód opadowych z przedmiotowego budynku garażowego obecnie mieszkalnego, gdzie wody opadowe z jedynej rury spustowej spływają blisko fundamentu powodując namoczenie gruntu w tym obszarze. Wynikiem tego była migracja wody opadowej pod budynek. Na terenie działek nie stwierdzono cech charakterystycznych świadczących
o nadmiernym uwilgotnieniu gruntu, ani jego szkodliwego oddziaływania na roślinność, która nie wykazuje cech chorobowych. W wyniku przeprowadzonych oględzin nie stwierdzono skutków opadów nawalnych, występowania podtopień i zastoisk wody, jedynie w wierzchniej warstwie zauważono grunt organiczny wilgotny. Nie zaobserwowano uszkodzeń budynku gospodarczego z zewnątrz ani zniszczonej roślinności nadmiarem wilgoci. Jednocześnie właścicielka posesji przy ul. K. [...] oświadczyła, że nie zauważyła przelewania się wody z sąsiedniej działki. Woda gruntowa nie napływa do piwnic i części pomieszczeń zagłębionych poniżej powierzchni terenu. Na działce nr ewid. [...] zaobserwowano degradację betonowych nawierzchni chodników i cokołów betonowych ogrodzenia (podmurówki), co wynika z ich konstrukcji i naturalnego starzenia się elementów betonowych. Zagłębienie podmurówki w gruncie wynosi około 20-25 cm, natomiast z uwagi na konstrukcję i przemarzanie gruntu, posadowienie podmurówki jest za płytkie do utrzymania stabilności i trwałości ogrodzenia, stąd liczne jej spękania. Wyklucza się oddziaływanie spływającej wody
z działki nr [...] na obecny stan techniczny ogrodzenia, jednocześnie nie dostrzeżono śladów przelewania się wody nad i pod cokołem betonowym, nie dochodzi również do wypłukiwania gruntu wzdłuż podmurówki. W czasie oględzin wykonano zdjęcia, które obrazują różnice w wysokościach poziomu terenu na przedmiotowych działkach oraz wysokość podmurówki. Kilkukrotne obserwacje prowadzone w wykonanych otworach badawczych w okresie bez opadów oraz w okresie intensywnych opadów deszczu świadczą o tym, że poziom wód gruntowych nie osiągnął poziomu izolacji poziomej
w przedmiotowym budynku garażowym, obecnie mieszkalnym.
2.4.7. W trakcie prowadzonego postępowania nie udowodniono przelewania się wody opadowej z terenu dz. ew. nr [...] na posesję o nr ew. [...], ponadto organ I instancji nie otrzymał żadnej dokumentacji fotograficznej obrazującej taki stan, ani żadnego innego dowodu mogącego mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Nie wykazano także żadnych szkód na działce o nr ew. [...]. Stwierdzono jedynie szkody w budynku garażowym, zaadoptowanym na cele mieszkalne, w postaci uszkodzonego parkietu
i zawilgoconej ściany. Istotnym jest również fakt, iż w przedmiotowym budynku przez około jeden rok (2014-2015) nikt nie zamieszkiwał i przez okres nieobecności właścicielki, nikt nie ogrzewał budynku. Zgodnie z oświadczeniem właścicielki ww. budynku, szkody zostały zauważone bezpośrednio po powrocie do budynku po rocznej nieobecności. Według właścicielki ww. budynku, parkiet w tym budynku był położony jako używany (nie nowy), zatem już częściowo zużyty. W związku z tym stwierdzono, że nie zachodzi związek przyczynowo skutkowy pomiędzy podwyższeniem powierzchni dziatki nr [...] tak, aby nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie w obrębie działek o nr ewid. [...] i [...] ze szkodą na działkę o nr ewid. [...], a zatem właściciel działki nr [...]nie zmienił kierunku spływu wód opadowych z terenu własnej działki na teren działki niżej położonej tj. nr [...], jak również nie przyczynił się do powstania szkód na działce nr [...]. Ustalono, że pomimo nawiezienia gruntu w obrębie dz. o nr ewid. [...], wody opadowe nie mają możliwości spływu na działkę o nr ewid. [...], bowiem uniemożliwia to odpowiednie wyprofilowanie poziomu terenu na działce. Wody opadowe przypadające na połać dachową budynku na działce o nr ewid. [...] są odprowadzane spustami rynien dachowych bezpośrednio na powierzchnię gruntu, po czym zgodnie
z ukształtowanym spadkiem powierzchni terenu kierowane są w głąb działki i w stronę ulicy P. Widoczne ślady wilgoci i uszkodzenia parkietu są wynikiem braku dostosowania budynku garażowego do mieszkania (brak odpowiedniej izolacji
i docieplenia), brak ogrzewania przez cały sezon grzewczy oraz niedostateczne ogrzewanie budynku w okresach zamieszkiwania. Ponadto ustalono, że ściana budynku gospodarczego w granicy z posesją przy ulicy P. [...] jest pod wpływem trwale występującego w tym fragmencie terenu zacienienia przed słońcem oraz znajduje się tam wyraźna szczelina pomiędzy budynkiem od strony posesji ul. K. [...]
i wieloletnie oddziaływanie wilgoci atmosferycznej, co powoduje systematyczną degradację budynku. W niniejszym postępowaniu organ nie dostrzegł powstania szkody na działce skarżącej wynikającej z nawiezienia ziemi, a tym samym nie dostrzegł związku przyczynowego pomiędzy zmianą stanu wód na gruncie, a szkodą na działce nr ew. [...]. Z zebranych dowodów w sprawie wynika, że mimo podniesienia terenu działki o nr ew. [...], z całą pewnością nie została spowodowana zmiana stosunków wodnych związana z konkretnym działaniem właściciela gruntu.
2.5. W odwołaniu od tej decyzji, skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 234 ust. 3 p.w.
i wniosła o jej uchylenie i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie organowi
I instancji do ponownego rozpatrzenia.
2.6. Zaskarżoną decyzją z 28 listopada 2022 r. znak KOA/2192/Wo/22, Kolegium utrzymało w mocy ww. decyzję organu I instancji z [...] marca 2022 r. nr [...].
2.6.1. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji SKO wskazało, że nie nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie w obrębie działek o nr ewid. [...] i [...]. Przypomniano, że organ I instancji rozpatrując sprawę powołał biegłego w osobie D.K. – mgr. inż. melioracji wodnych. W opinii biegły wskazał, że działka nr [...] położona jest wyżej w stosunku do działki nr [...], która jest położona najniżej ze wszystkich działek
z tego obszaru. Niemniej, jak wynika biegłemu z analizy mapy, teren działki nr [...] położony był wyżej o 0,31 m w stosunku do terenu działki nr [...]. W opinii wskazano również, że poziom wód gruntowych na działce nr [...] w warunkach normalnych (bez opadów) stabilizował się poniżej 160 cm p.p.t. do 183 cm p.p.t. a w czasie opadów nie uzyskiwał poziomu wyższego niż 110 cm p.p.t. W przypadku natomiast działki nr [...] poziom wód gruntowych w czasie bez opadów stabilizował się poniżej 186 cm p.p.t.
a w czasie opadów nie uzyskiwał poziomu wyższego niż 183 cm p.p.t. Biegły zaznaczył również, że podczas oględzin obu działek nie stwierdzono cech charakterystycznych świadczących o nadmiernym uwilgotnieniu gruntu i jego szkodliwego oddziaływania na roślinność znajdującą się na działce nr [...] i [...]. Nie zaobserwowano ponadto skutków opadów nawalnych, nie stwierdzono występowania podtopień jak i zastoisk wody. W opinii wskazano, że ustawienie płyt i izolacja folią kubełkową pozostaje skutecznym elementem ograniczającym ew. szkodliwy wpływ na działkę nr [...]. Ponadto pozostawiony na działce nr [...] pas gruntu organicznego z nasadzeniami
w postaci 14 tui tuż przed ogrodzeniem i budynkiem znajdującym się wzdłuż granicy
z działką nr [...] stanowi dodatkową powierzchnię biologicznie czynną do przechwytywania i retencjonowania wody opadowej. W opinii wskazano także, że nasyp dla torowiska pociągów o wysokości ok. 2 m biegnący wzdłuż ul. K. stanowi dodatkową barierę dla naturalnego kierunku odpływu wód opadowych. Podobnie brak zbiorczej kanalizacji deszczowej oraz prawidłowego odwodnienia nasypu kolejowego
i ul. K. pogłębia problem z odpływem wód opadowych. SKO wskazał, że biegły jednoznacznie uznał, że w sprawie nie zachodzi związek przyczynowo- skutkowy pomiędzy podwyższeniem powierzchni działki nr [...] tak, aby nastąpiła zmiana stanu wody na gruncie działki nr [...].
2.6.2. Dodatkowo, w piśmie z 6 października 2022 r. biegły wyjaśnił, że ul. K.
z jednym pasem jezdni i chodnikiem nie posiada wpustów dla spływu wód deszczowych z powierzchni nawierzchni (to również potwierdza brak sieci kanalizacji deszczowej),
a od strony nasypu torowiska kolejowego nie posiada rowu do odprowadzania wód deszczowych (opadowych) z nawierzchni ulicy oraz z nasypu. Dodał, że teren pasa drogowego naprzeciwko nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] od strony nasypu jest płaski, pozbawiony roślinności chłonnej i wyjeżdżony ze względu na postój aut.
2.6.3. Zdaniem Kolegium, przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie wyjaśniające nie wykazało aby dochodziło do szkodliwego oddziaływania na nieruchomość położoną w Z., oznaczoną jako działka nr [...], obręb [...], wskutek zmiany stosunków wodnych na działce nr [...]. Przeczy temu przedstawiona w sprawie opinia. W związku z powyższym uznać należy, że brak jest związku przyczynowo skutkowego pomiędzy działaniami występującymi na działce nr [...]
a zalewaniem działki nr [...].
3. D.T. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na ww. decyzję SKO, zarzucając organowi jej wydanie z naruszeniem:
1) art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, które spowodowało niewyjaśnienie istoty sprawy tj. niewyjaśnienie, czy podniesienie gruntu przez właściciela działki nr [...] spowodowało zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie,
2) art. 234 ust. 3 p.w. poprzez odmowę wydania decyzji nakazującej właścicielowi działki nr [...] przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z utrzymaną nią w mocy decyzją organu I instancji, a ponadto o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu
z dołączonych do skargi załączników na okoliczność faktycznego ukształtowania gruntu oraz istniejących stosunków wodnych na terenie działki nr [...] po podniesieniu gruntu na tej działce.
3.1. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
4. Uczestnicy postępowania: I. A. i K. A. w piśmie z 8 maja
2023 r. wnieśli o oddalenie skargi. Skarżąca ustosunkowała się do ich stanowiska
w piśmie z 21 lipca 2023 r., które spotkało się z repliką uczestników zawartą w piśmie
z 27 lipca 2023 r. Na rozprawie uczestnik postepowania K.A. wniósł
o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
5. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.; dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. W świetle art. 145
§ 1 p.p.s.a. dla kierunku rozstrzygnięcia zasadnicze znaczenie ma to, czy zaskarżony akt został wydany z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo czy doszło do uchybienia uzasadniającego stwierdzenie nieważności zaskarżonego aktu.
5.1. Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria nie wykazała, aby zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem prawa, uzasadniającym jego uchylenie. Za podstawę wyrokowania Sąd przyjął stan faktyczny prawidłowo ustalony
w zaskarżonym akcie.
6. Przedmiotem kontrolowanego postępowania było rozpatrzenie podania skarżącej – właścicielki działki nr [...], która zarzucała właścicielom działki nr [...] spowodowanie zmiany stanu wody na gruncie powodującej szkodę po jej stronie.
6.1. Zgodnie z art. 234 ust. 1 p.w., właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W związku z tym, w myśl art. 234 ust. 2 p.w., na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, że szkodą dla gruntów sąsiednich. Natomiast jak stanowi ust. 3 tego przepisu, jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
6.2. W pierwszej kolejności należało jednak uwzględnić, że stosownie do art. 234 ust. 5 p.w., postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się
o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Skarżąca złożyła wniosek o wszczęcie kontrolowanego postępowania pismem z 27 kwietnia 2020 r., a następnie wyjaśniła, że o szkodliwym oddziaływaniu na jej grunt (tj. działkę nr [...]) dowiedziała się we wrześniu 2015 r. po powrocie z blisko rocznego pobytu poza granicami Polski. Wszczęcie kontrolowanego postępowania (o czym zawiadomiono strony pismem organu I instancji z 5 czerwca 2020 r.) nastąpiło zatem w terminie, o którym mowa w art. 234 ust. 5 p.w.
6.3. Powracając do analizy art. 234 ust. 3 p.w., należy przypomnieć, że celem tego przepisu jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie (por. wyrok NSA z 12.02.2020 r., II OSK 858/18, LEX nr 3053198). Z kolei okolicznościami, które w świetle ww. przepisu muszą być wyjaśnione przez właściwy organ z poszanowaniem przywołanych zasad postępowania administracyjnego, są: zmiany stanu wody na gruncie; osoba właściciela gruntu, na którym występują stwierdzone zmiany; związek przyczynowo skutkowy między działaniami/zaniechaniami właściciela gruntu, a stwierdzonymi zmianami stanu wody; szkodliwy wpływ stwierdzonych zmian na sąsiednie grunty (por. wyrok NSA
z 18.01.2019 r., II OSK 433/17, LEX nr 2624851). Ponadto, skoro organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo skutkowego między dokonaną zmianą na działce a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim, a wymaga to – co do zasady – odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń, to konieczne jest w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu
z opinii biegłego (zob. wyrok NSA z 7.04.2022 r., III OSK 4782/21, LEX nr 3334555).
7. W ocenie Sądu, w toku kontrolowanego postępowania zostały ustalone
i wyjaśnione wszystkie okoliczności sprawy istotne z perspektywy art. 234 ust. 3 p.w.
7.1. W podaniu z 27 kwietnia 2020 r. skarżąca wskazywała, że uczestnicy postępowania nawieźli "duże ilości ziemi", w rezultacie czego doszło do podwyższenia gruntu na należącej do nich działce. Na zdjęciu ilustrującym różnicę wysokości wskazała, że wynosi ona ok. 35 cm (+/- 5 cm). Informacje te podzielił biegły, który na
s. 6 opinii wskazał, że działka nr [...](z rzędną 87,51) jest położona o około "30 i 40 cm" wyżej od działki skarżącej (z rzędną 87,1). Wbrew zarzutom skarżącej, biegły uwzględnił zmiany na gruncie na działce nr [...], wskazując, że aktualne rzędne gruntu na tej nieruchomości ustalono "po podwyższeniu" tych parametrów. Biegły uwzględnił zatem nie tylko zmiany polegające na nawiezieni gruntu na działkę (do których nawiązywało podanie skarżącej o wszczęcie postępowania), ale również inne okoliczności sprawy, jak wykonanie przez uczestników postępowania w 2020 r. utwardzonego wjazdu na ich posesję, przedłużenie chodnika oraz wykonanie innych elementów zagospodarowania terenu, takich jak utworzenie placu zabaw, miejsc na sprzęt rekreacyjny, miejsca parkingowego. Przede wszystkim, biegły wziął pod uwagę ukształtowanie terenu w okolicy nieruchomości należących do skarżącej i uczestników postępowania. Zwrócił uwagę, że działka skarżącej jest położona najniżej z okolicznych działek zabudowanych, co jest z istoty rzeczy okolicznością niekorzystną dla skarżącej
i potencjalnym źródłem szkód związanych ze stosunkami wodnymi.
7.2. W przyjętej za podstawę ustalenia stanu faktycznego opinii biegłego zweryfikowano również sposób odprowadzania wód opadowych na obu działkach będących obszarem zainteresowania w sprawie. Na działce uczestników postępowania ustalono, że wody odprowadzane rurami spustowymi nie spływają na działki sąsiednie, lecz zgodnie z istniejącymi spadkami na teren własnej działki, a częściowo do pojemników w celu wykorzystania wody deszczowej do podlewania istniejącej na tej działce roślinności. Z kolei na działce skarżącej, przy budynku, którego zawilgocenie było przyczyną wszczęcia tego postępowania, zaobserwowano odprowadzanie wód opadowych bardzo blisko fundamentu i tej ściany budynku, która stoi w pobliżu granicy z działką nr [...]. Biegły udokumentował również namoczenie gruntu w tym obszarze
i stwierdził, że długotrwałe utrzymywanie takiego stanu rzeczy miało wpływ na migrację wody opadowej pod ww. budynek, a dopiero aby temu zapobiec skarżąca wykonała izolację poziomą fundamentu budynku garażowego.
7.3. Biegły wziął również pod uwagę, że stan roślinności zlokalizowanej w pobliżu granicy działek [...] i [...]nie wskazuje na nadmierne zwilgocenie gruntu i szkodliwe oddziaływanie na roślinność. Wskazał, że nie zaobserwowano skutków opadów nawalnych ani podtopień czy zastoisk wody. Podkreślono, że woda gruntowa nie napływa do piwnic i części pomieszczeń zagłębionych poniżej poziomu terenu. Biegły zwrócił natomiast uwagę na zły stan techniczny podmurówki ogrodzenia dzielącego te działki, jednak wykluczył oddziaływanie wody spływającej z działki [...] na ten stan rzeczy – w szczególności wskazał, że brak jest śladów przelewania się wody zarówno nad jak i pod cokołem betonowym, jak również brak skutków ewentualnego wypłukiwania gruntu wzdłuż podmurówki. W tym zakresie biegły podkreślił, że wykonana przez uczestników izolacja folią kubełkową i ustawienie płyt zabezpiecza ogrodzenie (od strony uczestników) przed szkodliwym wpływem na działkę skarżącej. Dodatkowo działanie takie wykazuje również zasadzona w tej okolicy roślinność, przechwytująca i retencjonująca wodę opadową.
7.4. W toku oględzin, biegły wykonał otwory badawcze i poczynił obserwacje odnoszące się do poziomu wody gruntowej, zarówno w warunkach normalnych (bez opadów) jak i w czasie opadów. Ustalono, że w warunkach normalnych na działce nr [...] poziom wód gruntowych stabilizował się poniżej 160 cm pod poziomem terenu do 183 cm p.p.t., a na działce [...] poniżej 186 cm p.p.t. W czasie opadów, na działce nr [...] wody gruntowe ten nie uzyskiwały poziomu wyższego niż 100 cm p.p.t., natomiast na działce nr [...]– poziomu wyższego niż 183 cm p.p.t. Okoliczności te nie dowodzą natomiast, że działania uczestników postępowania doprowadziły do szkody po stronie skarżącej. Z danych tych wynika jedynie, że nieruchomość uczestników jest położona wyżej niż działka skarżącej. Z ustaleń szczegółowych biegłego wynika, że rzędna terenu działki nr [...] przy ogrodzeniu z działką [...] to 87,51 m, zaś rzędna terenu działki nr [...] w obrębie środka trawnika przed tym ogrodzeniem to 87,2 m – co daje 0,31 m różnicy.
7.5. Opinia biegłego zawiera jednoznaczną konkluzję, w której stwierdzono, że podwyższenie działki nr [...]nie skutkowało zmianą stanu wody na gruncie ani zmianą kierunku spływu wód opadowych z terenu tej działki na należącą do skarżącej działki nr [...]. Biegły podkreślił, że właściciele działki nr [...] nie przyczynili się do powstania szkód na działce nr [...]. Biegły wyjaśnił natomiast, że przyczyną powstawania zniszczeń w budynku i ogrodzeniu jej działki nie jest przedostawanie się wody z działki nr [...]. Zaznaczył, że podmurówka ogrodzenia w części za spornym budynkiem garażowym "pełni rolę betonowej opaski", a w czasie opadów deszczu następuje bezpośredni spływ wody, która nieszczelnościami w betonie przedostaje się do wnętrza budynku. Wyraził przekonanie, że pod budynkiem mogły powstać kawerny, a brak gruntu i nieszczelność opaski może ułatwiać przedostawanie się wody do budynku.
7.6. Sąd podkreśla, że strona skarżąca nie zakwestionowała skutecznie ustaleń biegłego ani jego dodatkowych wyjaśnień. W piśmie z 10.07.2021 r. wskazała, że samodzielnie dokonała pomiarów luster wody w otworach pomiarowych w celu porównania sytuacji przed i po zmianie sposobu odprowadzania wody deszczowej z jej budynku garażowego. Skarżąca nie wykazała jednak, że posiada stosowne uprawnienia formalne i merytoryczne mogące skutecznie podważyć opinię biegłego.
W szczególności nie przedstawiła kontropinii sporządzonej przez innego biegłego. Stanowisko skarżącej i jej dodatkowe argumenty wzbudziło jednak wątpliwości Kolegium, które decyzją z 27.12.2021 r. poleciło organowi I instancji dokonanie dalszych ustaleń faktycznych. Należy podzielić spostrzeżenia biegłego, że skarżąca nie przedstawiła danych dotyczących historycznego ukształtowania spornego terenu, jak również, że w przeszłości nie wykonywano na tym terenie pomiaru poziomu wód gruntowych. Nie ma zatem obiektywnej możliwości porównania aktualnych wyników obliczeń z historycznymi, bo te drugie nie istnieją. W ocenie Sądu, ani biegły ani organ administracji nie może opierać ustaleń faktycznych na ewentualnych hipotezach, które nie miałyby zakotwiczenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a tego w zasadzie oczekiwała od niego skarżąca. Biegły również rzeczowo, z wykorzystaniem posiadanej wiedzy specjalistycznej, odniósł się do studzienki istniejącej w okolicy.
7.7. Zdaniem Sądu, z całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób wywieźć, że relewantną przyczyną podmakania budynku gospodarczego na działce skarżącej były działania uczestników postępowania. W sprawie nie podważono skutecznie ustaleń faktycznych dotyczących działań zabezpieczających podjętych przez właścicieli działki nr [...]. Nie podważono również tego, że budynek skarżącej jest izolowany pionowo po obrysie jednego boku fundamentu tego budynku, a pozostałe boki takiej izolacji nie posiadają. Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie sposób wykluczyć, że za sytuację budynku garażowego skarżącej odpowiedzialny jest stan izolacji tego obiektu. Ustalenia poczynione przez organy
w zakresie: zmiany stanu wody na gruncie; związku przyczynowo skutkowego między działaniami uczestników, a ewentualnymi zmianami stanu wody; szkodliwy wpływ ewentualnych zmian na sąsiednie grunty – nie dawały zatem podstaw do nakazania uczestnikom postępowania (właścicielom działki nr [...]) przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
8. Odnosząc się do pozostałych twierdzeń zawartych w skardze, należy raz jeszcze podkreślić, że biegły wyraźnie stwierdził brak zmiany stosunków wodnych w wyniku przekształceń, które nastąpiły na działce nr [...]. Skoro nie doszło do takiej zmiany, to nie sposób oczekiwać od biegłego i organu administracji wykazywania, czy zmiana wpływa szkodliwie na grunty sąsiednie. Skarżąca nie przedstawiła przy tym alternatywnej opinii osoby posiadającej wiedzę specjalistyczną, z której wynikałoby, że konkluzje wywiedzione przez biegłego powołanego przez organ, były nieprawidłowe.
W ocenie Sądu, sporządzona w toku postępowania opinia biegłego mogła stanowić podstawę ustaleń faktycznych. Została bowiem przygotowana w oparciu o szczegółową analizę sytuacji w terenie, przeprowadzono badania specjalistyczne – w tym wykonano otwory w celu pomiaru wód gruntowych. Wnioski opinii są jednoznaczne, a dodatkowe wyjaśnienia biegłego usuwają ewentualne wątpliwości, jakie mogły się zrodzić u laika po lekturze tego dokumentu.
8.2. W związku z zawartymi w skardze zastrzeżeniami skarżącej do opinii ww. biegłego, w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym wypada podnieść, że jeśli skarżąca miała wątpliwości lub zastrzeżenia co do prawidłowości wykonania przez biegłego ww. opinii mogła – w ramach własnych środków dowodowych stosownie do art. 75 § 1 k.p.a. – przedstawić kontropinię (przeciwdowód) sporządzoną przez innego biegłego, wówczas organ musiałby przeanalizować obie opinie, dokonać oceny i podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie. Strona w tym zakresie nie wykazała inicjatywy dowodowej, nie przedstawiła żadnego przeciwstawnego dowodu poprzestała (oprócz twierdzeń) jedynie na tym, że to organ winien wystąpić o opinię uzupełniającą tudzież
o nową opinię biegłego. Z powyższym jednak nie można się zgodzić bo w myśl przepisów k.p.a. (art. 7) nie tylko z urzędu na organie spoczywa obowiązek wyjaśnienia dokładnego stanu faktycznego ale także na wniosek strony, zwłaszcza w sytuacji gdy to strona kwestionuje zasadnicze elementy stanu faktycznego czyli opinię biegłego. To stronie, która kwestionuje dowód z opinii powinno zależeć na przedstawieniu takich dowodów i argumentacji, aby wykaz swoje racje (por. wyrok NSA z 18.05.2023 r., III OSK 7725/21, LEX nr 3574435).
8.3. Za uwzględnieniem skargi nie przemawiają również dodatkowe wyjaśnienia zgłaszane przez profesjonalnego pełnomocnika skarżącej. W piśmie z 21 lipca 2023 r. stwierdził on, że sporny budynek garażowy "został wybudowany w 1976 r. przez rodziców skarżącej jako budynek mieszkalny. Uznawany jest za budynek gospodarczy tylko dlatego, ponieważ miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego nie pozwala na posiadanie dwóch budynków mieszkalnych na jednej działce. Ten sam plan nie przewiduje chociażby możliwości posiadania "domku letniskowego" na działce budowlanej. Przedmiotowy budynek musi więc pozostać jako budynek gospodarczy i za taki budynek odprowadzany jest stosowny podatek do urzędu gminy". W ocenie Sądu, prawna kwalifikacja spornego budynku pozostaje poza granicami niniejszej sprawy. Orzekające w sprawie organy uwzględniły aktualny sposób użytkowania tego obiektu oraz jego stan techniczny. Kwestia legalności wykorzystywania tego budynku na cele mieszkalnego może natomiast stać się przedmiotem oceny organów władzy publicznej, w tym organów nadzoru budowlanego, w innym postępowaniu administracyjnym.
8.4. W tym miejscu Sąd wyjaśnia również, że odmówił przeprowadzenia dowodu
z dołączonych do skargi dokumentów na okoliczność faktycznego ukształtowania gruntu oraz istniejących stosunków wodnych na terenie działki nr [...] po podniesieniu gruntu na tej działce. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Należy bowiem podkreślić, że przepis ten nie może służyć do kwestionowania ustaleń faktycznych, z którymi strona się nie zgadza, ani do ustalania stanu faktycznego sprawy przed sądem administracyjnym (por. wyrok NSA
z 12.07.2023 r., I OSK 890/20, LEX nr 3592539), a tego w istocie domagała się od Sądu skarżąca. Ograniczony zakres czynności dowodowych sądu administracyjnego jest powiązany z charakterem i rolą tego sądu. Rolą bowiem sądu jest kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a.), nie zaś prowadzenie postępowania dowodowego (por. wyrok NSA
z 18.04.2023 r., II OSK 1238/20, LEX nr 3575663).
9. Zarzuty skargi okazały się zatem pozbawione usprawiedliwionych podstaw. Również Sąd nie stwierdził, aby zaskarżony akt był dotknięty innymi uchybieniami, które uzasadniałyby jego uchylenie lub stwierdzenie jej nieważności.
W tym stanie rzeczy Sąd oddalił skargę na zasadzie art. 151 p.p.s.a.