Orzeczenie · 2026-09-18

VII SA/Wa 298/26Stwierdzenie nieważności wpisu zabytku do ewidencji gminnej

Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Miejsce
Warszawa
Data
2026-09-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
ochrona zabytkówgminna ewidencja zabytkówprawo własnościograniczenie prawa własnościzarządzeniesąd administracyjnyKonstytucja RPTrybunał Konstytucyjny

Sprawa dotyczyła skargi E. R. i W. R. na serię zarządzeń Burmistrza Miasta i Gminy S. wprowadzających i zmieniających gminną ewidencję zabytków, w szczególności w zakresie dotyczącym budynku mieszkalnego należącego do skarżących. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami oraz Konstytucji RP, argumentując, że ich nieruchomość została wpisana do ewidencji bez ich udziału i wiedzy, co stanowiło nieuzasadnione ograniczenie prawa własności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, odwołał się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 maja 2023 r. (sygn. akt P 12/18), który uznał art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim dopuszczał wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej. Sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, w tym Konstytucji RP, poprzez brak zapewnienia właścicielom możliwości wypowiedzenia się w sprawie wpisu ich nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonego zarządzenia w części dotyczącej wpisu budynku do ewidencji oraz zasądził od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka
Do czego można powołać

Wszelkie sprawy dotyczące wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, gdzie naruszone zostały prawa właścicieli, a także interpretacja wyroku TK P 12/18 w kontekście ochrony prawa własności.

Ograniczenia stosowania

Dotyczy głównie sytuacji, gdy wpis do ewidencji zabytków nastąpił bez udziału właściciela i narusza jego prawa. Nie dotyczy merytorycznej oceny, czy obiekt faktycznie jest zabytkiem, lecz procedury wpisu.

Zagadnienia prawne (2)

Czy wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi możliwości wypowiedzenia się w tej sprawie narusza jego prawo własności?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Tak, wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia jest niezgodne z Konstytucją RP.

Uzasadnienie

Sąd, opierając się na wyroku Trybunału Konstytucyjnego, stwierdził, że brak możliwości udziału właściciela w procedurze wpisu jego nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków stanowi naruszenie jego prawa własności, ponieważ ogranicza to jego uprawnienia bez zapewnienia odpowiednich gwarancji prawnych i proporcjonalności.

Czy zarządzenie Burmistrza o przyjęciu gminnej ewidencji zabytków, które zawiera wpis nieruchomości bez konsultacji z właścicielem, jest zgodne z prawem?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, takie zarządzenie jest wydane z naruszeniem przepisów prawa, w tym Konstytucji RP.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że zaskarżone zarządzenie zostało wydane z naruszeniem art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy o ochronie zabytków w znaczeniu zdeterminowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego, a tym samym z naruszeniem art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji, co skutkuje stwierdzeniem jego nieważności w zaskarżonej części.

Rozstrzygnięcie

Decyzja
Stwierdzono nieważność
Stwierdzono nieważność zaskarżonego zarządzenia w zakresie obejmującym kartę adresową zabytku nieruchomego znajdującego się na działce ewidencyjnej o numerze [...] z obrębu K., położonej w miejscowości K. w gminie S.

Przepisy (8)

Główne

u.o.z.o.z. art. 22 § ust. 5 pkt 3

Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Przepis ten, w zakresie dopuszczającym ujęcie nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielowi gwarancji ochrony prawnej, został uznany za niezgodny z Konstytucją RP przez TK.

Konstytucja RP art. 21 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona własności i prawa dziedziczenia.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1-3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do własności, jego ochrona i dopuszczalność ograniczeń tylko w drodze ustawy i w zakresie nienaruszającym istoty prawa własności.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 147 § par. 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, naruszającą prawo.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 6

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kognicji sądów administracyjnych, w tym akty organów jednostek samorządu terytorialnego podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej.

Rozporządzenie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. w sprawie prowadzenia rejestru zabytków, krajowej, wojewódzkiej i gminnej ewidencji zabytków oraz krajowego wykazu zabytków skradzionych lub wywiezionych za granicę niezgodnie z prawem art. 18 § § 18

Dotyczy prowadzenia ewidencji zabytków.

Dz.U. 2026 poz 143 art. 147 § par. 1

Dz.U. 2024 poz 1292 art. 22

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa własności właścicieli poprzez wpisanie nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków bez ich udziału i możliwości wypowiedzenia się. • Niezgodność zaskarżonego zarządzenia z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt P 12/18.

Godne uwagi sformułowania

"ograniczenie prawa własności nieruchomości przez dokonanie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielom udziału w procedurze skutkującej ujęciem nieruchomości w gminnej ewidencji zabytków, co skutkowało ograniczeniem przysługującego im prawa własności" • "bezpodstawne i dowolne uznanie budynku za zabytek w sytuacji, gdy nie posiada on cech zabytku" • "brak wyważenia interesu indywidualnego Skarżących jako właścicieli nieruchomości z interesem publicznym zgodnie z zasadą proporcjonalności" • "zarządzenie [...] Burmistrza Miasta i Gminy S. [...] w sprawie przyjęcia gminnej ewidencji zabytków miasta i gminy S. [...] zostało wydane z naruszeniem art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z. w znaczeniu normatywnym zdeterminowanym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 12/18, a tym samym z naruszeniem art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji."

Skład orzekający

Elżbieta Granatowska

przewodniczący

Nina Beczek

członek

Wojciech Białogłowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Wszelkie sprawy dotyczące wpisu nieruchomości do gminnej ewidencji zabytków, gdzie naruszone zostały prawa właścicieli, a także interpretacja wyroku TK P 12/18 w kontekście ochrony prawa własności."

Ograniczenia: Dotyczy głównie sytuacji, gdy wpis do ewidencji zabytków nastąpił bez udziału właściciela i narusza jego prawa. Nie dotyczy merytorycznej oceny, czy obiekt faktycznie jest zabytkiem, lecz procedury wpisu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu między ochroną dziedzictwa narodowego a prawem własności, z silnym odniesieniem do orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego, co czyni ją interesującą dla prawników i właścicieli nieruchomości.

“Ochrona zabytków nie może naruszać prawa własności – WSA uchyla wpis budynku do ewidencji.”

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej.

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.

  • Analiza orzecznictwa i przepisów
  • Drafting pism i dokumentów
  • Odpowiedzi na pytania prawne
  • Pogłębiona analiza z doktryny
Wypróbuj Asystenta AI za darmo

Powiązane przepisy

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.

Przeczytaj pełny tekst