VII SA/Wa 2935/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2025-03-25
NSAbudowlaneŚredniawsa
prawo budowlaneściana granicznaotwory okienneluksferysamowola budowlanaochrona przeciwpożarowawarunki technicznenadzór budowlanywsaorzecznictwo

WSA w Warszawie oddalił skargę Wspólnoty Mieszkaniowej na decyzję nakazującą doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany szczytowej budynku poprzez wymianę okna na luksfery, uznając, że okno zostało wykonane samowolnie i narusza przepisy budowlane.

Wspólnota Mieszkaniowa zaskarżyła decyzję nakazującą wymianę okna w ścianie szczytowej budynku na luksfery, argumentując brak dowodów na samowolę budowlaną i wadliwe ustalenie daty powstania budynku. Sąd uznał, że niezależnie od dokładnej daty powstania budynku, przepisy budowlane od 1928 roku nie dopuszczały okien w ścianie granicznej, a analiza materiału dowodowego wskazuje, że pierwotnie w otworach znajdowały się luksfery, a nie okna. W związku z tym, wymiana okna na luksfery zgodne z przepisami przeciwpożarowymi została uznana za zasadną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Wspólnoty Mieszkaniowej na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która nakazywała doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku poprzez demontaż okna w lokalu nr [...] i wypełnienie otworu luksferami o określonej klasie odporności ogniowej. Skarżąca kwestionowała ustalenia organów, zarzucając m.in. brak dowodów na samowolę budowlaną, wadliwe ustalenie daty powstania budynku oraz błędną ocenę dowodów. Sąd, analizując przepisy budowlane obowiązujące od 1928 roku, uznał, że lokalizacja okien w ścianie szczytowej znajdującej się w granicy z sąsiednią nieruchomością była niedopuszczalna. Wskazał, że materiał dowodowy, w tym zdjęcia z 1946 roku, sugeruje, iż pierwotnie w otworach znajdowały się luksfery, a nie okna. Sąd podkreślił, że nawet jeśli dokładna data powstania budynku nie została jednoznacznie ustalona, to przepisy prawa budowlanego i cywilnego z różnych okresów historycznych konsekwentnie zakazywały umieszczania okien w ścianach granicznych. W związku z tym, nakaz wymiany okna na luksfery zgodne z wymogami ochrony przeciwpożarowej został uznany za prawidłowy. Sąd oddalił skargę, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, wykonanie okna w ścianie szczytowej w granicy z sąsiednią nieruchomością stanowi naruszenie przepisów budowlanych, a organ ma podstawę do nakazania jego usunięcia i zastąpienia luksferami, jeśli pierwotnie w tym miejscu znajdowały się luksfery lub jeśli przepisy nie dopuszczały okien.

Uzasadnienie

Przepisy budowlane obowiązujące od 1928 roku nie dopuszczały okien w ścianach szczytowych zlokalizowanych w granicy działki. Analiza materiału dowodowego, w tym zdjęć z 1946 roku, sugeruje, że w przedmiotowych otworach pierwotnie znajdowały się luksfery, a nie okna. Wymiana okna na luksfery zgodne z przepisami przeciwpożarowymi jest zatem uzasadniona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (36)

Główne

u.p.b. art. 51 § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakazuje doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego w przypadku robót budowlanych wykonanych bez wymaganego pozwolenia na budowę lub zgłoszenia, lub w sposób niezgodny z przepisami.

k.p.a. art. 104

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję i orzec co do istoty sprawy lub uchylając ją wydać nowe rozstrzygnięcie.

r.w.t. art. 232

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Określa wymagania dotyczące klasy odporności ogniowej dla zamknięć otworów w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego.

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli art. 196

Zakazywał lokalizacji otworów w ścianach ogniotrwałych budynków wznoszonych bezpośrednio przy granicy sąsiadów.

p.u.s.a. art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka na podstawie akt sprawy.

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W przypadku nieuwzględnienia skargi, sąd oddala ją.

u.p.b. art. 7

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa i w sposób zapewniający uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ obowiązany jest wyczerpująco zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ ocenia na podstawie zebranego materiału dowodowego, czy okoliczności faktyczne uzasadniają wydanie decyzji.

k.p.a. art. 75 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

k.p.a. art. 8

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organy prowadzące postępowanie powinny działać w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej.

k.p.a. art. 136 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej może w toku postępowania uzupełnić materiał dowodowy.

k.p.a. art. 6

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa.

r.w.t. art. 12

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Definiuje pojęcie ściany z otworami okiennymi.

r.w.t. art. 272 § 3

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Określa wymagania dotyczące klasy odporności ogniowej ścian oddzielenia przeciwpożarowego.

r.w.t. art. 232 § 6

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Określa klasę odporności ogniowej dla zamknięć otworów przepuszczających światło (luksferów) w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego.

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane art. 36 § 1

Wykonanie otworów okiennych w ścianie zewnętrznej objęte było obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę.

Rozporządzenie Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego

Odległość od ściany z oknami nie mogła być mniejsza niż 4 m od granicy z działką sąsiednią.

Rozporządzenie Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego

Podobne rozwiązania prawne dotyczące odległości od granicy działki.

Rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiskowej z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki

Podobne rozwiązania prawne dotyczące odległości od granicy działki.

Rozporządzenie Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Podobne rozwiązania prawne dotyczące odległości od granicy działki.

k.c. art. 676

Kodeks cywilny

Dotyczy muru niewspólnego przylegającego do cudzej nieruchomości.

k.c. art. 677

Kodeks cywilny

Dotyczy możliwości urządzenia otworów do oświetlenia lub okien w murze niewspólnym.

Pomocnicze

u.p.b. art. 48

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

u.p.b. art. 49f

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

r.w.t. art. 13

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 19

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 23

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 36

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 40

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 60

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 271

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

r.w.t. art. 273

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy budowlane od 1928 roku nie dopuszczały okien w ścianach szczytowych w granicy działki. Analiza materiału dowodowego (zdjęcia z 1946 r.) sugeruje, że w otworach pierwotnie znajdowały się luksfery. Wymiana okna na luksfery zgodne z przepisami przeciwpożarowymi jest uzasadniona.

Odrzucone argumenty

Brak dowodów na samowolę budowlaną. Wadliwe ustalenie daty powstania budynku. Opinia rzeczoznawcy jest dokumentem prywatnym i nie została sporządzona z należytą starannością. Nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i błędna ocena materiału dowodowego.

Godne uwagi sformułowania

nie mamy do czynienia z samowolą budowlaną w znaczeniu powszechnie przyjętym nie można ustalać w drodze domniemań wynikających z braku dokumentacji, okoliczności świadczących o budowie obiektu bez wymaganych pozwoleń nie tylko z przepisów prawa budowlanego, ale także z przepisów prawa cywilnego wynikał zakaz budowy okien w ostrej granicy z sąsiednią nieruchomością ściana wypełniona luksferami nie może być traktowana jako ściana z otworami okiennymi, a jako ściana pełna

Skład orzekający

Mirosław Montowski

przewodniczący

Małgorzata Jarecka

sędzia

Szczepan Borowski

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących okien w ścianach granicznych, dopuszczalność dowodów w postępowaniu administracyjnym, zasady prowadzenia postępowania naprawczego w prawie budowlanym."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego stanu faktycznego i historycznego budynku, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie do innych przypadków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy długotrwałego sporu o okno w ścianie granicznej, łącząc kwestie historyczne, budowlane i prawne. Pokazuje, jak przepisy z różnych epok wpływają na współczesne problemy.

Czy okno w ścianie sąsiada to samowola budowlana? Sąd rozstrzyga spór o historyczny budynek.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 2935/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-03-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Szczepan Borowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Jarecka, asesor WSA Szczepan Borowski (spr.), , Protokolant: referent Radosław Fijałkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 marca 2025 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w W. na decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 2 października 2024 r. nr 1156/24 w przedmiocie nakazu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 2 października 2024 r. nr 1156/24 Mazowiecki Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej także jako organ lub MWINB) uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowanego dla m.st. Warszawy (dalej jako: organ pierwszej instancji lub PINB) z dnia 11 października 2023 r. i działając na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U z 2023 r. poz. 682 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze. zm., obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako: k.p.a.) nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej A w W (dalej także jako: skarżąca lub Wspólnota) doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku przy A w W znajdującej się w granicy z nieruchomością przy A, poprzez , demontaż okna w lokalu nr [...] i wypełnieniu otworu luksferami o klasie odporności ogniowej określonej na podstawie § 232 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002r. w sprawie warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie.
Decyzja ta została wydana w następującym stanie sprawy.
Właściciel nieruchomości przy A w dniu 8 lutego 2013 r. zwrócił się do PINB dla m.st. Warszawy o zbadanie prawidłowości wykucia otworów okiennych w ścianie północnej szczytowej budynku usytuowanego przy A w W, znajdującej się w granicy z jego nieruchomością.
Organ pierwszej instancji przeprowadził w dniu 26 marca 2013 r. oględziny budynku, w trakcie których ustalił, że budynek pochodzi z 1932 r. (według oświadczenia) i posiada w północnej ścianie szczytowej, usytuowanej w granicy z nieruchomością przy A otwory okienne w ilości ok. 73 szt. W dniu oględzin okazano inwentaryzację budowlaną budynku z 4 sierpnia 1964 r., w której zostały naniesione istniejące obecnie otwory okienne. Powyższa dokumentacja nie została zatwierdzona przez organ administracji architektoniczno-budowlanej, wobec czego nie mogła stanowić podstawy do uznania przedmiotowych otworów za wykonane legalnie.
W odpowiedzi na zapytanie organu pierwszej instancji Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] wyjaśnił, że dla nieruchomości przy A nie została wydana decyzja zezwalająca na wykonanie otworów w ścianie szczytowej budynku. Wskazał ponadto, że w zasobach Archiwum Zakładowego Urzędu Dzielnicy [...] m. st. Warszawy nie odnaleziono dokumentacji, na podstawie której możnaby stwierdzić, czy wykonane otwory (w tym w lokalu nr [...]) występowały już wcześniej.
W dniu 30 września 2013 r. organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny lokalu nr [...], w trakcie których ustalono, że znajduje się w nim trzyskrzydłowe okno, o wymiarach 1,90 x 1,10m PCV, usytuowane w ścianie szczytowej sąsiadującej z nieruchomością przy A. Okno to stanowi doświetlenie aneksu kuchennego i części przedpokoju.
Pismem z dnia 11 października 2013 r. PINB zwrócił się do Archiwum Państwowego z zapytaniem, czy w zasobach tego organu znajduje się jakakolwiek dokumentacja budowlana dotycząca wymienionego budynku, która wskazywałaby, czy w przedmiotowej ścianie pierwotnie znajdowały się okna, czy zostały wykute legalnie oraz w jakim czasie. Z tożsamym zapytaniem zwrócono się również do Archiwum Urzędu m.st. Warszawy.
W odpowiedzi na powyższe Biuro Administracyjno - Gospodarcze Urzędu m.st. Warszawy poinformowało PINB, że w zbiorach Wydziału Archiwum Biura nie stwierdzono przechowywania dokumentacji budowlanej dotyczącej budynku przy A w W, także Archiwum Państwowe w Warszawie nie odnalazło dokumentacji dotyczącej tego budynku. Organ pierwszej instancji poszukiwał stosownych dokumentów jeszcze w Pracowni Naukowej Wieloosobowego Stanowiska ds. Dokumentacji Archiwalnej jednak poszukiwania te nie przyniosły oczekiwanych rezultatów.
Decyzją z 11 października 2023 r. PINB dla m.st. Warszawy nakazał skarżącej doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku przy A w W znajdującej się w granicy z nieruchomością przy A, poprzez demontaż okna w lokalu nr [...], odtworzeniu fragmentu ściany i wypełnieniu odtworzonych 2 sztuk otworów luksferami o klasie odporności ogniowej określonej na podstawie § 232 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r.
Wspólnota złożyła od tej decyzji odwołanie.
MWINB wspomnianą na wstępie decyzją z dnia 2 października 2024 r. uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i orzekł doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku przy A w W jak organ pierwszej instancji, z tą tylko różnicą, że nakazał skarżącej demontaż okna i wypełnienie jednego, a nie dwóch otworów okiennych luksferami.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał na brak dokumentów świadczących o tym, że sporne otwory okienne znajdujące się w północnej ścianie szczytowej budynku przy A w W zostały wykonane na podstawie pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia organowi administracji architektoniczno - budowlanej.
MWINB stwierdził, że usytuowanie wspomnianych otworów okiennych narusza zarówno przepisy rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, rozporządzenie Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiskowej z dnia 3 lipca 1980 r., jak i obecnie obowiązującego rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Sytuowanie okien w ścianie znajdującej się w ostrej granicy z działką sąsiednią nie było dopuszczalne także ani przed 1939 r. ani po 1946 r. Przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli w art. 196 stanowiły, że budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwałe, wznoszone w odległości mniejszej od 4 m od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, o grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 centymetrów ponad dach. Podobnie przepisy budowlane obowiązujące od 1960 r., włącznie z ustawą z dnia 7 lipca 1994 r. oraz wydanymi na jej podstawie przepisami wykonawczymi, nie dopuszczają budowy okien i innych otworów w ścianie szczytowej zlokalizowanej w ostrej granicy działek.
Zdaniem organu PINB dla m.st. Warszawy prawidłowo uznał, że w niniejszej sprawie z uwagi na naruszanie przez sporny otwór okienny dyspozycji zawartej w przepisach rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (jak i warunków określonych w poprzednich reżimach prawnych), koniecznym jest doprowadzenie przedmiotowego otworu do stanu poprzedniego, którym jest w tym wypadku stan odpowiadający przepisom prawa. Organ zwrócił uwagę na załączoną do pisma S Sp. z.o.o. (dalej także jako: uczestnik postępowania) – właściciela nieruchomości przy A, opinię techniczną rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych, która wskazuje na niezgodność z warunkami technicznymi spornych otworów okiennych. W opinii wskazano, że w ścianie budynku przy A występują otwory okienne lub wypełnienia luksferami. W trakcie wizji lokalnej przeprowadzonej przez autora opinii stwierdzono, że zarówno okna jak i luksfery pozbawione są cech wskazujących, że mają klasę odporności ogniowej. MWINB wyjaśnił, że w aktualnym stanie istnieje możliwość rozprzestrzenienia się pożaru przez otwory okienne i przeszklenia w północnej ścianie szczytowej budynku przy A na dach budynku przy A oraz z dachu budynku przy A do pomieszczeń przy budynku A. Powyższe, zdaniem organu, stanowi naruszenie przepisów w zakresie ochrony przeciwpożarowej. Spełnienie wymagań ochrony przeciwpożarowej nastąpi, jeżeli ściana szczytowa północna budynku przy A zostanie dostosowana do wymagań przepisów, tj. będzie spełniać wymagania jak dla ściany oddzielenia przeciwpożarowego, co można osiągnąć przez zabezpieczenie występujących w niej otworów do klasy odporności ogniowej El 60.
Od tej decyzji skargę złożyła Wspólnota Mieszkaniowa A wnosząc o jej uchylenie w całości, a także o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 48 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane poprzez uznanie, że okno w lokalu 71 powstało w warunkach samowoli budowlanej i orzeczenie obowiązku demontażu okna i zastąpienia go luksferami choć nie wynika to, ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, ponieważ w aktach sprawy nie znajdują się żadne dokumenty potwierdzające, że otwór został wykonany w warunkach samowoli budowlanej a samowoli budowlanej nie wolno domniemywać;
2. art. 75 § 1 k.p.a. polegające na uznaniu za dowód w sprawie opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych dr. P K z 22 sierpnia.2023 r., podczas gdy stanowi ona dokument prywatny, który nie został sporządzony z należytą starannością, ponieważ został on oparty jedynie na zewnętrznych oględzinach budynku ze znacznej odległości, na podstawie których nie mogła zostać przeprowadzona prawidłowa ocena ogniotrwałości materiałów jakimi zostały wypełnione otwory okienne w lokalu [...] co skutkowało wadliwym przyjęciem, że okno w lokalu nr [...] nie posiada wymaganej klasy odporności przeciwpożarowej;
3. art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego i błędną ocenę zebranego materiału dowodowego poprzez oparcie ustalenia daty powstania budynku przy A w W na 1932 r. jedynie na oświadczeniu nieznanej osoby, co spowodowało przyjęcie, że musiały mieć do niego zastosowanie przepisy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli (Dz.U. z 1939, Nr 34, poz. 216), zgodnie z którym lokalizowanie otworów nie było możliwe w ścianie znajdującej się w granicy działki, podczas gdy ta okoliczność nie została należycie wykazana i potwierdzona za pomocą zgromadzonych dowodów;
4. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na nieprzeprowadzeniu analizy w zakresie obowiązujących przepisów prawnych i stanu faktycznego budynku w okresie od 1939 do 1946 roku co spowodowało nieuzasadnione przyjęcie, że w okresie istnienia budynku nie obowiązywały przepisy, które pozwalałyby na wykonanie otworów okiennych legalnie, co spowodowało wydanie decyzji nakazującej wypełnienie otworów okiennych luksferami, która następnie została utrzymana w mocy decyzją organu odwoławczego;
5. art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 136 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania przez organ w sposób, który nie budzi zaufania do władzy publicznej, w szczególności poprzez nie przeprowadzenie uzupełniającego postępowania wyjaśniającego, co nie pozwoliło na należyte wyjaśnienie okoliczności faktycznych powstania otworu okiennego i wstawienia do niego okna; co skutkowało wadliwym przyjęciem, że decyzja organu pierwszej instancji była prawidłowa merytorycznie i powinna zostać utrzymana w mocy;
6. art. 6 k.p.a. w zw. z art. 48 ustawy Prawo budowlane z uwagi na wydanie zaskarżonej decyzji z oczywistym naruszeniem podstawowej zasady praworządności wynikającej z art. 6 k.p.a., poprzez uznanie w zaskarżonej decyzji, że decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem i prawidłowa pod względem formalnym i merytorycznym, które to opierało się na ustaleniu, że otwory okienne powinny zostać wypełnione luksferami, a stan obecny jest wynikiem samowoli budowlanej.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumenty świadczące o zasadności sformułowanych zarzutów.
Do skargi skarżąca Wspólnota dołączyła opinię historyka architektury J Z zatytułowaną "Służebność światła dla posesji przy A ze strony posesji przy A w aspekcie dokumentów własnościowych". Autor opinii we wnioskach końcowych stwierdził, że okna ukształtowane w północnej części domu przy A, w jego ostatecznej postaci uzyskanej w latach 1928-1931. Wskazał, że brak jest ostatecznego dowodu w postaci umowy o prawie światła ze strony posesji przy A, ale brak jest również jakichkolwiek sensownych przesłanek, które sugerowałyby wtórność i nielegalność zaistnienia rzeczonych otworów okiennych.
W odpowiedzi na skargę MWINB wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 26 lutego 2025 r. uczestnik postępowania wniósł o oddalenie skargi w całości, a ponadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu ze obrazów ze wskazanych w piśmie stron internetowych na okoliczność braku zarejestrowania działalności przez autora wymienionej opinii – J.Z., daty jego zgonu, braku zarejestrowanej działalności gospodarczej pod adresem wskazanym w opinii. W uzasadnieniu pisma uczestnik postępowania przede wszystkim podzielił stanowisko zaprezentowane przez organ w zaskarżonej decyzji oraz zakwestionował wiarygodność opinii przedstawionej przez skarżącą.
Sąd na rozprawie 18 marca 2025 r. oddalił wniosek dowodowy uczestnika postępowania zgłoszony w piśmie z 26 lutego 2025 r.
W piśmie z 21 marca 2025 r. uczestnik postępowania złożył załącznik do protokołu rozprawy uzupełniając w nim swoje stanowisko uzasadniające oddalenie skargi.
Pełnomocnik skarżącej w piśmie z 24 marca 2025 r. wniósł o otwarcie rozprawy i dopuszczenie dowodu ze szkicu do projektu domu mieszkalnego przy A z marca 2025 r. na okoliczność, że zarówno projekt jak i sam budynek powstały przed rokiem 1928.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest, co do zasady, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Zaznaczyć należy, że zgodnie z art. 133 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej jako: p.p.s.a) sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Stosownie zaś do art. 134 p.p.s.a., sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli sądowej w niniejszej sprawie była decyzja Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego nakazująca skarżącej doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku przy A w W znajdującej się w granicy z nieruchomością przy A, poprzez demontaż okna w lokalu nr [...] i wypełnieniu otworu luksferami o wskazanej klasie odporności ogniowej.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 51 ust. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U z 2023 r. poz. 682 ze zm., obecnie: Dz.U. z 2025 r., poz. 418, dalej jako: ustawa Prawo budowlane). Zgodnie z tymi przepisami organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego w przypadku robót budowlanych innych, niż objęte hipotezą art. 48 ust. 1 i 49f tej ustawy (innych niż budowa), wykonanych bez uzyskania wymaganego prawem pozwolenia na budowę lub zgłoszenia. Powołany przepis stosuje się odpowiednio w przypadku przeprowadzenia robót budowlanych w sposób mogący spowodować zagrożenie bezpieczeństwa ludzi lub mienia bądź zagrożenie środowiska, albo na podstawie nieprawidłowo dokonanego zgłoszenia, albo w sposób istotnie odbiegający od ustaleń i warunków określonych w pozwoleniu na budowę bądź w przepisach. Przepisy te regulują zatem procedurę określaną zazwyczaj jako "naprawczą", bo nie mamy do czynienia w tym przypadku z samowolą budowlaną w znaczeniu powszechnie przyjętym. Przepisy art. 51 mają też często zastosowanie w różnych innych sytuacjach, kiedy mogły zostać naruszone przepisy prawa budowlanego lub warunki określone w pozwoleniu na budowę albo wykonane roboty budowlane nie odpowiadają dokonanemu zgłoszeniu (por. A. Gliniecki [w:] A. Despot-Mładanowicz, Z. Kostka, A. Ostrowska, W. Piątek, A. Gliniecki, Prawo budowlane. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2016, art. 51).
Aby nałożyć na właściwy podmiot jeden z obowiązków określonych w art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo budowlane organ nadzoru budowlanego musi przede wszystkim ustalić, że do wykonania określonych robót budowlanych doszło w sposób bezprawny oraz - ewentualnie – jakie czynności należy przedsięwziąć, aby zaistniały stan doprowadzić do stanu zgodności z prawem. W wypadku ustalenia, że nie jest możliwe doprowadzenie do stanu zgodnego z prawem lub też strona nie przejawia koniecznej w tym kierunku inicjatywy, organ ma obowiązek nakazać zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego.
W rozpoznawanej sprawie organy przyjęły, że montaż trzyskrzydłowego okna
o wymiarach 1,90x1,10 m w lokalu nr [...], od ściany północnej szczytowej budynku usytuowanego przy A w W miał miejsce bez pozwolenia na budowę oraz bez zgłoszenia robót budowlanych. Ponadto organy uznały, że wykonane roboty budowlane są niezgodne z przepisami techniczno-budowlanymi.
Spór w niniejszej sprawie w istocie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy organy miały podstawę do uznania, że wykonany otwór okienny w lokalu nr [...] stanowił "samowolę budowlaną", w szczególności w sytuacji, jak twierdzi skarżąca, błędnego przyjęcia przez organ, że otwory okienne w północnej ścianie budynku przy A zostały wykonane samowolnie w okresie po jego wybudowaniu. Zdaniem skarżącej owe otwory okienne, w tym otwór w lokalu [...] funkcjonowały od początku istnienia tego budynku. Skarżąca zarzuciła organom przyjęcie błędnej daty powstania budynku, co z kolei doprowadziło do stwierdzenia, że w sprawie miały zastosowanie przepisy Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanem i zabudowaniu osiedli (Dz. U. z 1928 r. poz. 202).
W ocenie Sądu zebrany przez organy materiał dowodowy pozwalał na wydanie zaskarżonej decyzji, a ewentualne uchybienia natury procesowej, których dopuściły się organy nie miały istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia.
Przed oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego należy zwrócić uwagę, że przepisy prawa budowlanego obowiązujące do 31 grudnia 1994 r. nie zawierały normy zobowiązującej właściciela do przechowywania decyzji o pozwoleniu na budowę, zaś obowiązek przechowywania przez okres istnienia obiektu planu realizacyjnego i projektu ze wszystkimi rysunkami zamiennymi i naniesionymi zmianami został nałożony na właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego dopiero § 34 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 20 lutego 1975 r. w sprawie nadzoru urbanistyczno-budowlanego (tekst jednolity Dz. U. z 1975 r. poz. 48). Dokumentacji pozwalającej na jednoznaczne ustalenie treści decyzji o pozwoleniu na budowę bądź kształtu zatwierdzonego projektu budowlanego obecny właściciel budynku przy A nie okazał.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organy przeprowadziły szerokie poszukiwania dokumentów wskazujących zarówno na datę powstania (rozpoczęcia budowy i jej zakończenia) budynku przy A, jak również pierwotnego projektu, który został zatwierdzony przez właściwe władze budowlane. Podjęły próbę odnalezienia dokumentów świadczących o tym, że sporne otwory okienne znajdujące się w północnej ścianie szczytowej budynku przy A w W (w tym w lokalu nr [...]) zostały wykonane na podstawie pozwolenia na budowę bądź zgłoszenia organowi administracji architektoniczno – budowlanej. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji organy w sprawie spornych otworów okiennych zwróciły się do podmiotów, które mogły znajdować się w posiadaniu dokumentów związanych z budynkiem należącym do skarżącej. W odpowiedzi na zapytania organu Wydział Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy Śródmieście Urzędu m.st. Warszawy w piśmie z 21 marca 2013 r. wskazał, że dla nieruchomości przy A nie została wydana decyzja zezwalająca na wykonanie spornych otworów. W zasobach Archiwum Zakładowego Urzędu Dzielnicy Śródmieście m.st. Warszawy nie stwierdzono przechowywania dokumentacji, na podstawie której możnaby stwierdzić, czy wykonane otwory występowały już wcześniej. W piśmie Biura Administracyjno - Gospodarczego Urzędu m.st. Warszawy z 23 grudnia 2013 r., wskazano, że w zbiorach Wydziału Archiwum Biura Administracyjno - Gospodarczego nie stwierdzono przechowywania dokumentacji budowlanej dotyczącej budynku przy A w W. W piśmie z 15 kwietnia 2014 r. Archiwum Państwowe w Warszawie również stwierdziło, że w dokumentacji archiwalnej nie odnaleziono żadnej dokumentacji dotyczącej spornego budynku. PINB wskazał, iż poczynił działania zmierzające do odnalezienia dokumentacji dotyczącej opisywanego obiektu w Pracowni Naukowej Wieloosobowego Stanowiska ds. Dokumentacji Archiwalnej w M., jednak nie przyniosły one skutku, a ponadto, że inwentarz zespołu nr [...] nie wskazuje na istnienie jakiejkolwiek dokumentacji budowlanej. Dodatkowo PINB dwukrotnie przeprowadził wizję lokalną zarówno budynku, jak też lokalu, którego dotyczyła zaskarżona decyzja.
Tym samym, w ocenie Sądu, organy nie naruszyły art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. albowiem podjęły wszelkie możliwe czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Wskazać należy, że w orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym w przypadku ustalenia, że na właścicielu obiektu budowlanego nie ciąży obowiązek przechowywania dokumentów dotyczących jego budowy, organ, stosownie do art. 7 k.p.a., musi podjąć niezbędne kroki zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, w tym czy w organach architektoniczno-budowlanych nie znajduje się pozwolenie na budowę danego obiektu (por. m.in. wyroki NSA z: 3 lutego 2022 r. sygn. akt II OSK 62/19, 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II OSK 893/15, 23 lutego 2016 r., sygn. akt II OSK 1524/14 oraz z 16 stycznia 2013 r.. sygn. akt II OSK 1705/11). W takiej sytuacji, z jednej strony strona może dowodzić wszelkimi dostępnymi metodami, że sporny obiekt nie został wykonany w warunkach samowoli budowlanej, ale z drugiej strony nie zwalnia to organów od podjęcia próby ustalenia prawdy materialnej. W sytuacji gdy właściciel nie musiał przechowywać dokumentacji budowlanej, brak możliwości okazania takiej dokumentacji sam w sobie nie oznacza jeszcze, że mamy do czynienia z samowolą budowlaną (por. wyrok NSA z 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 1265/22).
Sąd podziela stanowisko skarżącej, że brak jest możliwości domniemania samowoli budowlanej. W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, zgodnie z którym jeśli inwestor lub aktualny właściciel obiektu nie przedłoży na żądanie organu nadzoru budowlanego pozwolenia na budowę wraz z dokumentacją budowlaną dotyczącą obiektu budowlanego wykonanego przed dniem 1 stycznia 1995 r., to nie można ustalać w drodze domniemań wynikających z braku dokumentacji, okoliczności świadczących o budowie obiektu bez wymaganych pozwoleń, a tym samym naruszeń prawa (por: wyrok NSA z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1530/20). Oznacza to, że żaden przepis ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane nie wprowadza "domniemania samowoli budowlanej", ani "domniemania istotnych odstępstw od zatwierdzonego projektu", które byłoby uzasadniane tylko taką okolicznością, że zarządca nieruchomości po kilkudziesięciu latach nie jest w stanie okazać stosownych dokumentów. Nie oznacza to jednak, że organ nie może w sposób pośredni za pomocą innych dowodów wykazać, że określony budynek lub konkretne prace budowlane powodujące naruszenie przepisów budowlanych zostały wykonane samowolnie. Zgodnie z art. 75 § 1 k.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Zaznaczyć jednak należy, że organ przed nałożeniem sankcji za naruszenie przepisów budowlanych w sposób jednoznaczny musi wykazać, w oparciu o istniejące dowody, że samowolne działanie inwestora rzeczywiście miało miejsce (por. wyrok NSA z 17 marca 2022 r., sygn. akt II OSK 746/19).
W ocenie Sądu organy w niniejszej sprawie sprostały temu zadaniu. Oparły one swoje rozstrzygnięcia na podstawie nie tylko dokumentów, ale również zeznań świadków, pisemnych oświadczeń stron, map, fotografii, odnosząc je do regulacji prawnych obowiązujących na przestrzeni funkcjonowania budynku.
Przede wszystkim, zdaniem Sądu, organy słusznie uznały, że niezależnie od przedstawianych przez skarżącą argumentów analiza przepisów regulujących sporną kwestię obowiązujących od momentu ukończenia budynku do czasów współczesnych prowadzi do wniosku, że niemożliwe było usytuowanie okien w ścianie szczytowej, położonej w granicy z działką sąsiednią.
Organy prawidłowo wskazały na akty prawa obowiązujące od roku 1928 zakazujące wykonania okien w ścianie szczytowej budynku posadowionego w granicy z działką sąsiednią.
Zgodnie z art. 196 przywołanego wyżej rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli budynki ogniotrwałe, wznoszone bezpośrednio przy granicy sąsiadów, jako też budynki nieogniotrwale, wznoszone w odległości mniejszej od 4 m od tej granicy, powinny być zaopatrzone od strony granicy w mur ogniochronny bez otworów i próżni, o grubości równającej się co najmniej długości jednej cegły, wykonany z cegły palonej lub innego materiału ogniotrwałego, wyprowadzony od fundamentów przez wszystkie kondygnacje, a wystający 30 centymetrów ponad dach. Stosownie do § 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Budownictwa z dnia 17 listopada 1950 r. w sprawie tymczasowych ulgowych przepisów budowlanych, budynek ogniotrwały, wznoszony bezpośrednio przy granicy sąsiada, mógł nie posiadać muru ogniochronnego, wymaganego przez przepis art. 196 rozporządzenia z 1928 r. jeżeli był budynkiem mieszkalnym, jednorodzinnym w zabudowie szeregowej lub bliźniaczej, albo jeżeli było prawnie zapewnione niezabudowanie sąsiedniej działki do odległości, jaką w myśl przepisów obowiązujących należy zachować między budynkami. W myśl art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane (Dz.U z 1961 r., Nr 7, poz. 46) wykonanie otworów okiennych w ścianie zewnętrznej objęte było obowiązkiem uzyskania pozwolenia na budowę. Zgodnie z przepisami rozporządzenia Przewodniczącego Komitetu Budownictwa, Urbanistyki i Architektury z dnia 21 lipca 1961 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego odległość od ściany z oknami nie mogła być mniejsza niż 4 m od granicy z działką sąsiednią. Podobne rozwiązania prawne były przewidziane w rozporządzeniu Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 11 czerwca 1966 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać obiekty budowlane budownictwa powszechnego, rozporządzeniu Ministra Administracji, Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 1980 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki, rozporządzeniu Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z dnia 14 grudnia 1994 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie(...). Zgodnie z obecnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Infrstruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r., poz. 1225 ze zm., dalej także jako: r.w.t.) jeżeli z przepisów § 13, 19, 23, 36, 40, 60 i 271-273 lub przepisów odrębnych określających dopuszczalne odległości niektórych budowli od budynków nie wynikają inne wymagania, budynek na działce budowlanej należy sytuować od granicy tej działki w odległości nie mniejszej niż: 4 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą z oknami lub drzwiami w stronę tej granicy; 3 m - w przypadku budynku zwróconego ścianą bez okien i drzwi w stronę tej granicy.
Z powołanych przepisów wynika zatem, że ani w chwili obecnej ani w żadnym momencie wcześniej, poczynając od dnia wejścia w życie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli brak było możliwości lokalizacji ściany z otworami okiennymi w granicy z inną nieruchomością.
Skarżąca zarówno w postępowaniu administracyjnym, jak również w postępowaniu sądowym kwestionowała ustalenie organu, który przyjął, że należący do niej budynek przy A powstał na podstawie pozwolenia na budowę wydanego przed 1928 r., a zatem przed wejściem w życie rozporządzenia z dnia 16 lutego 1928 r. o prawie budowlanym i zabudowaniu osiedli. Skarżąca zaznaczyła również, że północna ściana szczytowa budynku została zaprojektowana wraz ze znajdującymi się tam współcześnie otworami okiennymi.
Odnosząc się do tych zarzutów i argumentów skarżącej należy przyznać rację organom, że z zebranego materiału dowodowego wynika, że budynek przy A został ukończony po wejściu w życie rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 16 lutego 1928 r. Organ pierwszej instancji uznał, że budynek powstał (został ukończony) w latach 1929-1930. Natomiast jak wynika z dokumentów złożonych przez skarżącą oraz z informacji dostępnych powszechnie, projekt tego budynku, jak również rozpoczęcie inwestycji budowlanej mogły rozpocząć się wcześniej tj. przed rokiem 1928, choć inne źródła wskazują, że realizacja inwestycji rozpoczęła się w 1929 r. (tak: M. Leśniakowska, Architektura w Warszawie 1918-39, str. 59 "Spółdzielczość mieszkaniowa w Polsce" str. 101-102 Tygodnik "Świat" 1931, nr 21, str. 25, J. Kasprzycki "Korzenie miasta" tom I str. 253-254). W ocenie Sądu, w kontekście braku możliwości realizacji ściany budynku wypełnionej oknami w ostrej granicy z działką sąsiednią, dokładne ustalenie daty rozpoczęcia budowy, a w konsekwencji daty wydania ewentualnego pozwolenia na budowę i zatwierdzenia przez odpowiedni organ Państwa projektu budowlanego, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W Warszawie przed wydaniem przez Prezydenta RP rozporządzenia z 16 lutego 1928 r. obowiązywały przepisy rosyjskiej ustawy budowlanej – Zbiór praw Cesarstwa Rosyjskiego, tom. XII. cz. I (por. Z. Cybichowski (red.), Encyklopedia Podręczna Prawa Publicznego, str. 716). Przepisy te, jak też przepisy dekretu Naczelnika Państwa z 7 lutego 1919 r. w przedmiocie tymczasowych przepisów budowlanych na terenie byłego zaboru rosyjskiego (który przedłużał obowiązywanie dotychczasowych przepisów budowlanych do czasu uchwalenia polskiej ustawy budowlanej), nie przewidywały bezwarunkowej możliwości wykonania okien w granicy z działką sąsiednią. Umiejscawianie okien w ścianach granicznych było niezgodne także z przepisami ogólnymi Policyi budowniczej dla miast w Królestwie Polskiem, zatwierdzonych postanowieniem Księcia Namiestnika Królewskiego z dnia 30 września 1820 r. (Zbiór Przepisów Administracyjnych Królestwa Polskiego. Wydział Spraw Wewnętrznych i Duchownych z 1866 r. cz. I, t. II, poz. 3). W art. 12 policji budowniczej wskazano, że dla bezpieczeństwa od ognia między domami znajdować się musi ściana przedziałowa, murowana lub ściana z pizy przynajmniej łokieć jeden lub ¾ gruba (...). Z przepisu tego również jasno wynika zakaz budowy okien w granicy z nieruchomością sąsiednią zabudowaną budynkiem (nie jest w sprawie kwestionowane, że w dacie budowy budynku przy A, działka przy A była zabudowana).
Nie tylko z przepisów prawa budowlanego, ale także z przepisów prawa cywilnego wynikał zakaz budowy okien w ostrej granicy z sąsiednią nieruchomością. Zgodnie z art. 676 i 677 Kodeksu Napoleona, obowiązującego do czasu uchwalenia Prawa rzeczowego w 1947 r. właściciel muru niewspólnego, przylegającego do cudzej nieruchomości, mógł urządzić w tym murze otwory do oświetlenia lub okna, zaopatrzone w kratę żelazną i nieruchome ramy. Okna lub otwory mogły być urządzone na parterze na wysokości co najmniej 26 decymetrów od podłogi albo posadzki pokoju, który miał być oświetlony, a na piętrach na wysokości co najmniej 19 decymetrów od podłogi. Stosownie do powyższych przepisów w ścianie granicznej budynku możliwe było wykonanie jedynie niewielkich otworów doświetlających wnętrze pomieszczenia. Z akt sprawy, wynika jednak bezsprzecznie, że istniejące okna z uwagi na wielkość i wysokość usytuowania nie odpowiadają takim wymogom.
Analiza zebranego w sprawie materiału dowodowego w kontekście realiów historycznych dotyczących okresu projektowania i realizacji budowy budynku przy A prowadzi do wniosku, że w ścianie północnej tego budynku, zgodnie z pierwotnym projektem mogły znajdować się otwory, ale wypełnione luksferami, a nie oknami. Jak ustalił organ pierwszej instancji ze zdjęć Polskiej Agencji Prasowej wykonanych w 1946 r. przez Jerzego Baranowskiego, wynika, że na ścianie północnej budynku należącego obecnie do skarżącej widoczne są charakterystyczne ośmiokątne luksfery. Wobec tego, że budynek przy A nie został uszkodzony podczas II Wojny Światowej, co potwierdzają zamieszczone na stronie Urzędu Miasta Warszawy zdjęcia lotnicze wykonane w 1945 r., jak też dokumentacji archiwalnej uzyskanej z Pracowni Naukowej Wieloosobowego Stanowiska ds. Dokumentacji Archiwalnej w Milanówku, to zasadne jest przyjęcie, że luksfery w ścianie północnej istniały w budynku jeszcze przed 1939 r. Należy ponadto wskazać, że NSA rozpoznając sprawę dotyczącą nakazu przywrócenia do stanu zgodnego z prawem innego lokalu w budynku skarżącej zwrócił uwagę na znajdującą się w aktach administracyjnych opinię techniczną z czerwca 2015 r., sporządzoną przez rzeczoznawcę budowlanego mgr. inż. M M, w której wywiedziono, że otwory w ścianie północnej budynku przy A były celowym zamierzeniem autora projektu i powstały w trakcie wznoszenia budynku (w 1929-1930 r.), pełniły rolę doświetlenia pomieszczeń i wszystkie były pierwotnie wypełnione luksferami (por. wyrok NSA z 14 lutego 2019 r., sygn. akt II OSK 619/17). Należy zwrócić uwagę, że budynek przy A zaprojektowany przez arch. Adolfa Inatowicza-Łubiańskiego stanowi, jeden z przykładów charakterystycznej dla międzywojennej W zamkniętej kamiennicy, w której okna większości lokali usytuowane są do wewnątrz i wychodzą na wewnętrzny dziedziniec. W tego typu budynkach nie projektowało się okien na wewnątrz, poza oknami ściany frontowej, która wychodziła na ulicę.
Wobec powyższego za niezasadne należało uznać te zarzuty skarżącej, które odnosiły się do braku ustalenia przez organ dokładnej daty rozpoczęcia budowy budynku przy A bowiem, w świetle przytoczonych przepisów oraz poczynionych ustaleń ustalenie dokładnej daty rozpoczęcia budowy nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy.
Podkreślić należy, że MWINB zaskarżoną decyzją nakazał doprowadzenie do stanu poprzedniego ściany północnej szczytowej budynku przy A poprzez, demontaż okna w lokalu nr [...] i wypełnieniu otworu luksferami, a nie poprzez całkowite zamurowanie otworu okiennego. O ile bowiem z materiału dowodowego nie wynika, że ściana ta zgodnie z projektem nie posiadała otworów, to organy miały podstawę do uznania, że otwory te były wypełnione luksferami. Okoliczność tę potwierdza również obecny stan faktyczny. Z oględzin przeprowadzonych przez organ wynika bowiem, że większość z 71 otworów w ścianie północnej do chwili obecnej wypełniona jest luksferami, co z kolei prowadzi do wniosku, że w otworze okiennym w lokalu nr [...] okno (rozmiarami przekraczające rozmiar pozostałych otworów) zostało zamontowane "samowolnie". Wskazać należy, że ściana wypełniona luksferami nie może być traktowana jako ściana z otworami okiennymi, a jako ściana pełna (brak możliwości penetracji wzrokowej). Luksfer jest bowiem kształtką budowlaną wykonaną ze szkła, służącą do wypełniania konstrukcji ściennych lub stropowych. Może być wykonana ze szkła przezroczystego lub barwionego, o powierzchni gładkiej lub wzorzystej. Posiada znaczną przepuszczalność światła, sięgającą ponad 60%. Pomimo tego, że luksfery pełnią funkcję doświetlającą, bezspornie nie są oknami. Wobec tego ścianę z luksferami traktować należy jako ścianę bez otworów okiennych (por. wyrok WSA w Krakowie z 18 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SA/Kr 216/14).Innymi słowy, ścianę, w której znajdują się przeszklenia wykonane z luksferów należy uznać za ścianę bez otworów okiennych w rozumieniu § 12 r.w.t. (por. wyrok NSA z 2 października 2015 r., sygn. akt II OSK 409/14).
W ocenie Sądu organ w zaskarżonej decyzji zasadnie nakazał zastosowanie luksfer o klasie odporności ogniowej określonej w § 232 r.w.t Zgodnie z tym przepisem ściany i stropy stanowiące elementy oddzielenia przeciwpożarowego powinny być wykonane z materiałów niepalnych, a występujące w nich otwory - obudowane przedsionkami przeciwpożarowymi lub zamykane za pomocą drzwi przeciwpożarowych bądź innego zamknięcia przeciwpożarowego. W ścianie oddzielenia przeciwpożarowego łączna powierzchnia otworów, o których mowa w ust. 1, nie powinna przekraczać 15% powierzchni ściany, a w stropie oddzielenia przeciwpożarowego - 0,5% powierzchni stropu. Ograniczenia nie stosuje się do otworów w ścianach oddzielenia przeciwpożarowego w garażu, które znajdują się na drogach manewrowych (ust. 2).
W aktach sprawy znajduje się opinia techniczna sporządzona 22 sierpnia 2023 r. przez rzeczoznawcę ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych dr inż. P K, która wskazuje na niezgodność z warunkami technicznymi spornych otworów okiennych. W trakcie wizji lokalnej przeprowadzonej przez autora opinii stwierdzono, że zarówno okna jak i luksfery pozbawione są cech wskazujących, że mają klasę odporności ogniowej. Okna posiadające cechę odporności ogniowej powinny być wyposażone w urządzenia samozamykające, pozostawiające je w pozycji zamkniętej w normalnych warunkach użytkowania, a klasa odporności ogniowej powinna być potwierdzona stosownymi badaniami. W trakcie wizji stwierdzono okna uchylone, co pozwala wnioskować, że są to okna zwykłe (s. 4 opinii). W analizowanym przypadku północna ściana szczytowa budynku przy A usytuowana jest bezpośrednio przy granicy działki i zgodnie z wymaganiami § 272 ust. 3 r.w.t. uwzględniając klasę odporności pożarowej budynku istniejącego, powinna mieć klasę odporności ogniowej REI 120, a występujące w niej zamknięcia otworów przepuszczające światło (luksfery), powinny mieć klasę odporności ogniowej El 60 (zgodnie z § 232 ust. 6 r.w.t.). Brak spełniania klasy odporności ogniowej otworów w powyższej klasie narusza wymagania przepisów. W ocenie autora, w aktualnym stanie istnieje możliwość rozprzestrzenienia się pożaru przez otwory okienne i przeszklenia w północnej ścianie szczytowej budynku przy A na dach budynku przy A oraz z dachu budynku przy A do pomieszczeń przy budynku A. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko zaprezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 24 kwietnia 2024 r. (sygn. akt VII SA/Wa 292/24), zapadłym w niemal identycznym stanie faktycznym, zgodnie z którym wskazana opinia jest jednym z dowodów w sprawie i mogła być swobodnie oceniona przez organy administracyjne prowadzące postępowanie. Skarżąca wskazała jedynie, że jest to "dokument prywatny" nie przedstawiając przy tym innego przeciwdowodu (np. własnej opinii w tym zakresie). Zatem całkowicie bezzasadny jest zarzut wskazujący na nieprawidłowe przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego poprzez przyjęcie za dowód w sprawie opinii rzeczoznawcy ds. zabezpieczeń przeciwpożarowych P K z 22 sierpnia 2023 r.
Zaznaczyć jednak należy, że podstawową przyczyną orzeczenia nakazu doprowadzenia budynku do stanu pierwotnego było ustalenie, że owe okna (a nie luksfery) musiały stanowić "samowolę budowlaną" i zostały usytuowane w ścianie północnej budynku przy A niezgodnie zarówno z przepisami obowiązującymi obecnie jak też obowiązującymi w dacie powstania tego budynku. Zasadne zatem było stwierdzenie przez organy konieczności doprowadzenia spornego otworu do stanu poprzedniego, którym jest w tym wypadku stan odpowiadający przepisom prawa. Tym samym za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez organy art. 51 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 48 ustawy Prawo budowlane.
Sąd nie uwzględnił wniosku dowodowego uczestnika postępowania o dopuszczenie dowodu z dołączonych do skargi wydruków ze stron internetowych na okoliczność prawdziwości opinii historyka architektury J.Z.. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd zaznacza, że skarżąca nie znosiła o dopuszczenie wspomnianej opinii jako dowodu w sprawie i nie zawierała ona żadnych istotnych informacji mających wpływ na wynik sprawy. Abstrahując od braku możliwości procesowych sądu w odniesieniu do ustalenia autentyczności złożonego przez stronę dokumentu, zdjęcia dołączone przez uczestnika nie były niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości Sądu.
Sąd nie znalazł również podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej o
otwarcie na nowo zamkniętej rozprawy. Zgodnie z art. 133 § 2 i 3 p.p.s.a. Sąd może zamkniętą rozprawę otworzyć na nowo. Rozprawa powinna być otwarta na nowo, jeżeli istotne okoliczności ujawniły się dopiero po jej zamknięciu. W ocenie Sądu takie okoliczności w rozpoznawanej sprawie nie nastąpiły. Wskazanie przez skarżącą w piśmie z 24 marca 2025 r. na szkic projektu budynku mieszkalnego przy A pochodzący z 1923 r. nie dowodzi, że w tej dacie rozpoczęła się inwestycja budowlana.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI