VII SA/Wa 2905/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2025-04-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
zabytkiarcheologiadepozytochrona zabytkówpostępowanie administracyjnestrona postępowaniainteres prawnyrzeczy znalezionekodeks cywilnykodeks postępowania administracyjnego

WSA uchylił decyzję Ministra Kultury o umorzeniu postępowania odwoławczego, uznając Stowarzyszenie za stronę postępowania w sprawie przekazania w depozyt znalezionych zabytków.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która umorzyła postępowanie odwoławcze w sprawie przekazania w depozyt znalezionych zabytków archeologicznych. Sąd uznał, że Stowarzyszenie H. miało interes prawny do bycia stroną postępowania, mimo że organ odwoławczy twierdził inaczej. Kluczowe było ustalenie, czy wszystkie znalezione przedmioty są zabytkami archeologicznymi, co wpływa na prawa znalazcy do ewentualnego nabycia własności przedmiotów niebędących zabytkami.

Sprawa dotyczyła skargi W. Stowarzyszenia H. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego, która umorzyła postępowanie odwoławcze. Organ II instancji uznał, że Stowarzyszenie nie jest stroną postępowania, ponieważ decyzja o przekazaniu zabytków w depozyt dotyczy muzeum, a nie znalazcy. Stowarzyszenie odwołało się, zarzucając naruszenie przepisów KPA i ustawy o ochronie zabytków, argumentując, że organ I instancji nie dokonał właściwej kwalifikacji znalezionych przedmiotów, a część z nich może nie być zabytkami archeologicznymi, co otwiera drogę do ich nabycia przez znalazcę na podstawie Kodeksu cywilnego i ustawy o rzeczach znalezionych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że kluczowe jest ustalenie, czy wszystkie przekazywane przedmioty są zabytkami archeologicznymi. Wskazał, że protokół oględzin sugeruje, iż tylko jeden przedmiot jest zabytkiem archeologicznym, a pozostałe zabytkami ruchomymi. Brak właściwej klasyfikacji przez organy konserwatorskie pozbawia znalazcę możliwości dochodzenia swoich praw, w tym potencjalnego nabycia własności przedmiotów niebędących zabytkami. Sąd uznał, że Stowarzyszenie posiadało interes prawny do bycia stroną postępowania, a organ odwoławczy naruszył przepisy KPA, nie wyjaśniając statusu strony i autorytarnie umarzając postępowanie. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, stowarzyszenie posiada status strony, ponieważ ma interes prawny w ustaleniu klasyfikacji znalezionych przedmiotów, co może wpływać na możliwość nabycia przez nie własności przedmiotów niebędących zabytkami.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że brak właściwej klasyfikacji przedmiotów przez organy konserwatorskie pozbawia znalazcę możliwości dochodzenia swoich praw, w tym potencjalnego nabycia własności przedmiotów niebędących zabytkami. Dlatego stowarzyszenie ma interes prawny do bycia stroną postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

u.o.z.i.o.z. art. 35 § ust. 3

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Określa miejsce przechowywania zabytków archeologicznych, przekazując je w depozyt muzeum lub innej jednostce.

k.p.a. art. 28

Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego - każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie.

Pomocnicze

u.o.z.i.o.z. art. 35 § ust. 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Przedmioty będące zabytkami archeologicznymi stanowią własność Skarbu Państwa.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Podstawa do umorzenia postępowania odwoławczego.

k.p.a. art. 9

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu udzielania wyjaśnień i wskazówek stronom.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu podejmowania wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

u.r.z. art. 3

Ustawa o rzeczach znalezionych

Przepisów ustawy nie stosuje się do zabytków archeologicznych.

k.c. art. 187 § § 1

Kodeks cywilny

Reguluje możliwość nabycia własności przez znalazcę rzeczy znalezionej.

k.c. art. 189

Kodeks cywilny

Reguluje nabycie własności rzeczy znalezionej w okolicznościach wskazujących na bezcelowość poszukiwania właściciela.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Stowarzyszenie posiada interes prawny do bycia stroną postępowania, ponieważ organ I instancji nie dokonał właściwej kwalifikacji znalezionych przedmiotów, a część z nich może nie być zabytkami archeologicznymi, co otwiera drogę do ich nabycia przez znalazcę. Organ odwoławczy naruszył przepisy KPA, nie wyjaśniając statusu strony i autorytarnie umarzając postępowanie.

Odrzucone argumenty

Organ odwoławczy argumentował, że Stowarzyszenie nie jest stroną postępowania, ponieważ decyzja o przekazaniu zabytków w depozyt dotyczy muzeum, a nie znalazcy.

Godne uwagi sformułowania

Błędne uznanie za stronę przez organ nie kreuje przymiotu strony. Krąg stron w postępowaniu administracyjnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. Brak jest przy tym definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. O posiadaniu przymiotu strony rozstrzyga organ, badając, czy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej jednostki żądającej takiej ochrony. Wydanie decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze wobec uznania braku interesu prawnego podmiotu odwołującego się od decyzji pierwszoinstancyjnej prowadzi bowiem do nierozpoznania sprawy przez organ odwoławczy.

Skład orzekający

Agnieszka Wilczewska-Rzepecka

przewodniczący

Włodzimierz Kowalczyk

sprawozdawca

Iwona Ścieszka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalanie statusu strony w postępowaniach dotyczących zabytków, znaczenie interesu prawnego znalazcy, obowiązki organów w zakresie wyjaśniania statusu procesowego strony."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z klasyfikacją zabytków archeologicznych i ruchomych oraz prawami znalazcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy interesujących kwestii prawnych związanych z własnością znalezionych przedmiotów, w tym potencjalnych zabytków, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i cywilnym.

Czy znalezione skarby należą do znalazcy? Sąd rozstrzyga o prawach do zabytków.

Dane finansowe

WPS: 200 PLN

Sektor

kultura

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 2905/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-04-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Wilczewska-Rzepecka /przewodniczący/
Iwona Ścieszka.
Włodzimierz Kowalczyk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6364 Udostępnianie kolekcji lub innych zabytków  ruchomych dla celów badawczych lub wystawienniczych
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 840
art. 35
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Agnieszka Wilczewska-Rzepecka, Sędziowie: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk (spr.), asesor WSA Iwona Ścieszka, , Protokolant: ref. Tomasz Bilewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi W. Stowarzyszenia H. w L. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 września 2024 r. znak: DOZ-APN.650.177.2024.WK w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz W. Stowarzyszenia H. w L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 26 września 2024 r. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Po rozpatrzeniu odwołania W. Stowarzyszenia H. od decyzji Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 05.03.2024 r., znak: WUOZ.ELBLAG.517o.4-2024.mma, przekazującej Muzeum A. w E. w depozyt, wskazane w niej zabytki archeologiczne z okresu nowożytnego, odkryte w wyniku poszukiwań prowadzonych przez Stowarzyszenie H., na podstawie decyzji tego organu nr: 3026/2023, z dnia 05.04.2023 r. - działając na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 840 zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 3 Kodeksu postępowania administracyjnego – umorzył postępowanie odwoławcze
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że Warmińsko-Mazurski Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dn8ia 5 marca 2024 r. przekazał w depozyt Muzeum A. w E., następujące zabytki archeologiczne z okresu nowożytnego:
1. naparstek XX w.,
2. obrączka XIX w.,
3. guzik pruski mundurowy XIX-XX w.,
4. pokrywka fajki XX w.,
5. guzik niemiecki ogólno - wojskowy tzw. groszek XIX - XX w.,
6. guzik cywilny płaszczowy XVIII- XIX w.,
7. guzik cywilny ozdobny XVIII - XIX w.,
8. guzik cywilny wypukły XVIII - XIX w.,
9. moneta 1 fenig Cesarstwo Niemieckie mennica Berlin 1896 r.,
10. moneta 10 fenigów Cesarstwo Niemieckie mennica Berlin 1898 r.,
11. moneta 5 fenigów Cesarstwo Niemieckie mennica Monachium 1905 r.,
12. moneta 1 fenig Cesarstwo Niemieckie mennica Berlin 1904 r.,
13. moneta 10 fenigów Cesarstwo Niemieckie mennica nieczytelna 1890 r.,
14. moneta półtorak Zygmunt III Waza, 16... r. (data nieczytelna),
15. moneta 5 fenigów Rzesza niemiecka Berlin 1941 r.,
odkryte w wyniku poszukiwań prowadzonych przez W. Stowarzyszenie H., na podstawie decyzji tego organu nr 3026/2023, z dnia 05.04.2023 r.
W uzasadnieniu organ I instancji przypomniał, że w dniu 05.03.2024 r., Muzeum A. w E. wyraziło gotowość przyjęcia w depozyt zabytków archeologicznych odkrytych podczas poszukiwań prowadzonych przez Stowarzyszenie H., na podstawie decyzji tego organu nr: 3026/2023, z dnia 05.04.2023 r., na terenie działki ewid. nr [...], obręb [...] E. (miasto), gm. E., pow. E. Organ stwierdził, że " (...) zasadne jest, aby przedmiotowe zabytki znajdowały się oraz były eksponowane w jednostce, w tym wyspecjalizowanej, która również wyraziła gotowość przyjęcia ww. zabytków wg art. 35 w/w ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (...)".
Od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, odwołanie wniosło W. Stowarzyszenie H. z siedzibą w L., zarzucając jej naruszenie art. 7 i art. 107 § 1 Kpa, w związku z art. 3 pkt 1 i 3 oraz art. 35 ust. 3 i 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W uzasadnieniu odwołania wskazano m. in., że organ przyjmując a priori kwalifikację wszystkich przedmiotów jako zabytków archeologicznych, uchybił zapisom art. 7 i art. 107 § 1 Kpa, nie przeprowadzając dowodu oceny przedmiotów, do czego zobowiązany był przez ustawodawcę, który nakazuje by organ podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także zawarł w decyzji uzasadnienie faktyczne i prawne. Kwalifikacja jako zabytki archeologiczne przedmiotów niesie za sobą konsekwencje dla Skarbu Państwa, poprzez nałożenie na państwo polskie, jako właściciela na mocy ustawy, szeregu obowiązków, w tym trwałego przechowywania i konserwacji.
Po przeanalizowaniu akt sprawy organ odwoławczy wskazał, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji służy stronie odwołanie. Zgodnie z przepisem art. 28 Kpa, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Związek normatywny między interesem prawnym lub obowiązkiem danego podmiotu a postępowaniem administracyjnym wyraża się w tym, że postępowanie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tego podmiotu. Oznacza to, że w wyniku takiego postępowania organ administracji publicznej wydaje decyzję, która rozstrzyga o prawach lub obowiązkach tej osoby. Badając istnienie interesu prawnego należy więc odnieść się do konkretnego przepisu prawa, z którego ten interes prawny można wywodzić.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 35 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej jako: ustawa), przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych, stanowią własność Skarbu Państwa. Własność Skarbu Państwa stanowią również przedmioty będące zabytkami archeologicznymi, pozyskane w wyniku poszukiwań, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 12 (art. 35 ust. 2).
Przymiot strony w postępowaniu administracyjnym jest uzależniony od posiadania własnego, indywidualnego interesu prawnego, opartego na konkretnym przepisie obowiązującego prawa. Powyższe oznacza, że poprzez wykazanie interesu prawnego należy rozumieć odwołanie się do przepisu powszechnie obowiązującego prawa, na podstawie którego można skutecznie żądać czynności organu z zamiarem zaspokojenia jakiejś potrzeby albo żądać zaniechania lub ograniczenia czynności organu sprzecznych z potrzebami tej osoby. Interes prawny, o którym mowa w przepisie art. 28 Kpa, musi wynikać z konkretnej normy prawa materialnego, przy czym powinien on wyrażać się w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji danego podmiotu.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 35 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym miejsce przechowywania zabytków archeologicznych odkrytych, przypadkowo znalezionych albo pozyskanych w wyniku badań archeologicznych bądź poszukiwań, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 12, określa wojewódzki konserwator zabytków, przekazując je, w drodze decyzji, w depozyt muzeum lub innej jednostce organizacyjnej, za jej zgodą.
Organ odwoławczy stwierdził, że zaskarżona decyzja, wydana na podstawie powyższego przepisu, określająca miejsce przechowywania zabytków archeologicznych, stanowiących własność Skarbu Państwa, pozyskanych w wyniku poszukiwań przeprowadzonych przez Stowarzyszenie, skierowana jest do muzeum, w którym zabytki mają być przechowywane, a zatem nie rozstrzyga o żadnych prawach lub obowiązkach podmiotu, który pozyskał zabytki w wyniku poszukiwań, o których mowa w art. 36 ust. 1 pkt 12. Wobec powyższego Stowarzyszenie nie posiada przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu.
Z powyżej opisanych względów organ II instancji uznał, że bezpodstawne było uznanie Stowarzyszenia przez organ I instancji za stronę zaskarżonej decyzji. Błędne uznanie za stronę przez organ nie kreuje przymiotu strony.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu należy podkreślono, że klasyfikacja znalezisk pozyskanych w wyniku poszukiwań jako zabytków i zabytków archeologicznych, odbywa się poza postępowaniem administracyjnym. Natomiast w przedmiotowym postępowaniu, dotyczącym przekazania zabytków w depozyt, skarżące Stowarzyszenie nie posiada praw strony.
W tej sytuacji, stosownie do przepisu art. 138 § 1 pkt 3 Kpa, konieczne było umorzenie postępowania odwoławczego, jako wniesionego przez podmiot nieuprawniony.
Skargę na powyższą decyzję złożyło W. Stowarzyszenie H.
Zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie art. 28 i 29 Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) w związku z art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 4 i 5, art. 13 ust 5 Ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych (dalej jako urz), art. 187 § 1, art. 189 Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej jako kc) oraz art. 34 ust. 1 Ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (dalej jako uozoz) poprzez odebranie W. Stowarzyszeniu H. przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego prawa strony w postępowaniu odwoławczym i na tej podstawie umorzenia postępowania odwoławczego.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że w ocenie WMSHK, organ odwoławczy błędnie uznał, iż Skarżący nie posiada prawa strony w sprawie, czym ewidentnie naruszył przepisy art. 28 i 29 kpa. Strona skarżąca wskazywała, że organ I instancji nie dokonał właściwej oceny, które ze znalezionych przedmiotów i dlaczego należy uznać za zabytki, w szczególności zabytki archeologiczne. W kontekście właściwej kwalifikacji przedmiotów z przedstawionego inwentarza prawa strony zostały jasno wyartykułowane w sprawozdaniu z realizacji decyzji pozwolenia na poszukiwanie ukrytych lub porzuconych zabytków ruchomych. WMSHK zwraca się w nim z wnioskiem o jednoznaczne i precyzyjne określenie, które z przedstawionych w inwentarzu znalezisk przedmioty są zabytkami oraz informacją, że do przedmiotów nie będących zabytkami zostaną zastosowane przepisy Ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny oraz Ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o rzeczach znalezionych w części umożliwiającej pozyskanie ich na własność Stowarzyszenia. WMSHK wywodzi swoje prawa z zapisów art. 187 § 1 kc, który stanowi że rzecz znaleziona, która nie zostanie przez osobę uprawnioną odebrana w ciągu roku od dnia doręczenia jej wezwania do odbioru, a w przypadku niemożności wezwania (przyp. do odbioru) - w ciągu dwóch lat od dnia jej znalezienia, staje się własnością znalazcy, jeżeli uczynił on zadość swoim obowiązkom oraz art. 189 kc, który stanowi że jeżeli rzecz znaleziono w takich okolicznościach, że poszukiwanie właściciela byłoby oczywiście bezcelowe, staje się ona przedmiotem współwłasności w częściach ułamkowych znalazcy i właściciela nieruchomości, na której rzecz została znaleziona [...]. Prawa swoje WMSHK wywodzi także z art. 12 ust 4 i 5, które określają że właściwy starosta może odmówić przyjęcia rzeczy, której szacunkowa wartość nie przekracza 100 złotych, chyba że jest to rzecz o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej. W przypadku odmowy przyjęcia rzeczy przez właściwego starostę znalazca albo właściwy zarządca może postąpić z rzeczą według swojego uznania oraz art. 13 ust 2 [...] Właściwy starosta poucza znalazcę o prawie do żądania znaleźnego oraz zasadach nabycia własności w przypadku bezskutecznego upływu terminu do odbioru rzeczy przez osobę uprawnioną. [...].
W konsekwencji strona skarżąca wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").
Kluczową w rozpoznawanej sprawie kwestią, jest posiadanie przez stronę skarżącą statusu strony. Brak interesu prawnego, a w konsekwencji przymiotu strony, stanowił bowiem przyczynę umorzenia postępowania odwoławczego.
Rozstrzygając tę kwestię w pierwszej kolejności należy wskazać, że przepisy ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami nie zawierają norm regulujących posiadanie przez określone podmioty legitymacji strony postępowania w sprawach rozstrzyganych w oparciu o tę ustawę, a zatem - w sprawach tych zastosowanie znajduje zasada ogólna wynikająca z art. 28 k.p.a.
Stosownie do dyspozycji art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Uprawnienie to oparte jest na przepisach prawa materialnego i przysługuje jedynie podmiotom, których interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie. O tym więc, czy dany podmiot posiada przymiot strony w konkretnym postępowaniu, decyduje norma prawna, z której dla tego podmiotu wynikają wprost określone prawa i obowiązki. Interes prawny pojawia się wówczas, gdy istnieje związek między obowiązującą normą prawa materialnego a sytuacją prawną konkretnego podmiotu prawa, polegający na tym, że akt stosowania tej normy może mieć wpływ na sytuację tego podmiotu w zakresie prawa materialnego. Cechami interesu prawnego jest to, że jest on indywidualny, konkretny, aktualny i sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami stosowania przepisu prawa materialnego.
W ocenie Sądu organ odwoławczy nie dokonał należytej oceny istnienia po stronie skarżącej interesu prawnego zgodnie ze wskazanym wyżej rozumieniem art. 28 k.p.a. W zasadzie stanowisko organu II instancji jest wyłącznie stwierdzeniem nie popartym szerszą argumentacją.
Przy czym kluczowe w tej sprawie jest rozstrzygnięcie organu I instancji, który w swojej decyzji opartej na art. 35 ust. 3 ustawy stwierdził, że przekazuje w depozyt wszystkie 15 przedmiotów.
Wskazany wyżej przepis upoważnia do przekazania w depozyt wyłącznie zabytki archeologiczne i takiego określenia użył organ I instancji wobec wszystkich przedmiotów.
Rzeczywiście, gdyby wszystkie przekazywane przedmioty były bez żadnych wątpliwości zabytkami archeologicznymi, twierdzenie o braku interesu prawnego po stronie Stowarzyszenia było by bardziej uzasadnione. Zgodnie bowiem z art. 35 ustawy o ochronie zabytków przedmioty będące zabytkami archeologicznymi odkrytymi, przypadkowo znalezionymi albo pozyskanymi w wyniku badań archeologicznych, stanowią własność Skarbu Państwa. W rezultacie trudno doszukiwać się interesu prawnego znalazcy tego zabytku.
W przedmiotowej jednak sprawie istnieją w tym zakresie zasadnicze wątpliwości, bowiem z protokołu oględzin z dnia 5 marca 2024 r. przeprowadzonego przez przedstawiciela WUOZ Delegatura w E. i dwóch przedstawicieli Muzeum A. w E. wynika, że tylko półtorak Zygmunta III Wazy został uznany za zabytek archeologiczny, pozostałe zaś przedmioty za zabytki ruchome.
W treści decyzji organu I instancji w tym zakresie nie ma żadnych ustaleń.
Podkreślić jednak należy, że zarówno z treści wspomnianego protokołu jak też uzasadnienia decyzji organu I instancji nie można wywnioskować jakie wartości artystyczne, historyczne lub naukowe ww. przedmioty posiadają.
Natomiast dokonanie klasyfikacji na zabytki archeologiczne, zabytki ruchome i inne przedmioty nie mające wartości zabytkowych ma zasadnicze znaczenie dla znalazcy.
W dniu 20 lutego 2015 r. uchwalono ustawę o rzeczach znalezionych ( dalej ustawa o r. z. ). Weszła ona w życie w dniu 21 czerwca 2015 r. Ustawa o r.z., jak wskazuje jej nazwa, dotyczy rzeczy znalezionych, zawiera jednocześnie regulacje dotyczące zabytków oraz wprowadza istotne zmiany w kodeksie cywilnym i ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
W art. 1 ustawy o r.z. wskazano, że określa ona m.in. postępowanie z rzeczami o wartości historycznej, naukowej lub artystycznej (pkt 3), przy czym przepisów ustawy nie stosuje się do zabytków archeologicznych (zob. art. 3).
Wskazana wyżej ustawa jak też kodeks cywilny w art. 189 przewidują w określonych okolicznościach możliwość nabycia własności przez znalazcę. Oczywiście z wyłączeniem zabytków archeologicznych jak i ruchomych.
W tym miejscu należy wskazać, że organ I instancji w tym ani w żadnym innym postępowaniu nie wydał rozstrzygnięcia, które by dokonywało klasyfikacji znalezionych przedmiotów. Jedyną czynnością w tym zakresie było przeprowadzenie oględzin i stwierdzenie co jest zabytkiem archeologicznym, a co zabytkiem ruchomym z przywołaniem definicji ustawowych bez indywidualnej oceny poszczególnych przedmiotów, w szczególności jakie wartości artystyczne, historyczne lub naukowe poszczególne przedmioty posiadają.
W rezultacie skarżące Stowarzyszenie utraciło wszelkie prawa do znalezionych przedmiotów nie znając przyczyn takiej sytuacji i wedle stanowiska organu odwoławczego nie mając uprawnienia do kwestionowania takiej decyzji.
Jeszcze raz należy podkreślić, że żadne inne rozstrzygnięcie w tej sprawie nie zapadło, zatem tylko w tym postępowaniu strona skarżąca mogła dochodzić ochrony swoich uprawnień do rzeczy znalezionych.
Już w sprawozdaniu z prowadzenia poszukiwań z dnia [...] stycznia 2024 r. Stowarzyszenie w końcowej części zawarło informację o chęci uzyskania własności przedmiotów znalezionych nie będących zabytkami.
W tym kierunku sporządzone zostało również odwołanie od decyzji organu I instancji, w którym między innymi podnoszono wadliwość dokonanego przez organ zakwalifikowania znalezionych przedmiotów.
Reasumując zdaniem Sądu wobec braku jakichkolwiek innych procedur umożliwiających skontrolowanie zasadności uznania przez organy konserwatorskie znalezionych w wyniku poszukiwań przedmiotów za zabytki, przyjęcie, że znalazca nie ma interesu prawnego w postępowaniu opartym na art. 35 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozbawiało by możliwości zakwestionowania ustaleń w zakresie klasyfikacji znalezionych przedmiotów, a w konsekwencji uzyskania własności przedmiotów znalezionych nie będących zabytkami.
Krąg stron w postępowaniu administracyjnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. Brak jest przy tym definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. Nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 k.p.a., które można by zastosować automatycznie w każdej sprawie. O posiadaniu przymiotu strony rozstrzyga organ, badając, czy istnieje obiektywna potrzeba ochrony prawnej jednostki żądającej takiej ochrony.
Na koniec należy przypomnieć, że w sytuacjach, w których podanie wszczynające postępowanie (lub jak w rozpoznawanej sprawie odwołanie) pochodzi od podmiotu, co do którego istnieją wątpliwości odnośnie do jego interesu prawnego, obowiązkiem organu w tym zakresie pozostaje wyjaśnienie roli podmiotu wnoszącego środek zaskarżenia decyzji pierwszoinstancyjnej przez zwrócenie się o wyjaśnienie jej statusu oraz udzielenie stronie niezbędnych wskazówek i wyjaśnień w tym zakresie (por. wyrok NSA z 19 kwietnia 2021 r., I OSK 2783/20, LEX nr 3195322). Dlatego nieudzielenie takich informacji, wyjaśnień i wskazówek stronie, narusza przepis art. 9 k.p.a., co należy traktować jako wystarczającą (samodzielną) przesłankę do uchylenia decyzji. W kontrolowanym postępowaniu organ tymczasem - autorytarnie uznał, że odwołanie pochodzi od podmiotu, któremu nie służy to prawo procesowe. Zdaniem Sądu narusza to zarówno art. 9 k.p.a., jak i art. 7 k.p.a. z uwagi na niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do wyjaśnienia interesu prawnego, a w konsekwencji statusu procesowego odwołującej. Wydanie decyzji umarzającej postępowanie odwoławcze wobec uznania braku interesu prawnego podmiotu odwołującego się od decyzji pierwszoinstancyjnej prowadzi bowiem do nierozpoznania sprawy przez organ odwoławczy.
Mając powyższe na uwadze, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej powoływana jako "ppsa"), orzeczono jak w sentencji.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z treści uzasadnienia niniejszego wyroku. Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 ppsa.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI