VII SA/WA 2801/19

VII SA/Wa 2801/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-07-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek /sprawozdawca/
Joanna Gierak-Podsiadły /przewodniczący/
Monika Kramek
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 3264/20 - Wyrok NSA z 2023-09-28
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 1446
art. 13 ust 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły, Sędziowie sędzia WSA Monika Kramek, sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Magdalena Banaszek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2020 r. sprawy ze skargi J N na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2019 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]czerwca 2019 r. znak: [...] II. zasądza od Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rzecz skarżącego J N kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2019 r. znak: [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej jako: "Minister", "organ") działając na podstawie art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6, art. 89 pkt 1 ustawy z dni a 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2020, poz. 282 ze zm., dalej jako u.o.z.o.z.) oraz art. 18 pkt 1, art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 poz. 256 ze zm., dalej jako: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J N (dalej jako "skarżący") od swojej decyzji z dnia [...]czerwca 2019 r., znak: [...] odmawiającej skreślenia z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu, położonego w miejscowości [...] przy ul. [...] (dz. ewid. nr [...] ); wpisanego do tego rejestru pod numerem [...]– utrzymał w mocy ww. decyzję.
Z akt postępowania administracyjnego wynika, że:
Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...]decyzją z dnia [...]marca 1969 r., wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], dwór w [...], pow. [...]. W uzasadnieniu wskazał: "dwór zbudowany został w 1 połowie XIX wieku, wnętrza przebudowane w 2 połowie XIX w., jest cennym przykładem architektury dworskiej".
Decyzją z dnia [...] kwietnia 1979 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...]udzielił G N zgody na rozbiórkę całego zniszczonego dworu położonego w [...] , jednocześnie decyzją z dnia [...]stycznia 1979 r. odmówiono skreślenia z rejestru zabytków ww. obiektu.
Na początku lat 80-tych została rozebrana zachodnia część dworu. Decyzją z dnia [...] marca 1980 r. Naczelnik Miasta i Gminy [...] wydał pozwolenie na budowę nowego budynku mieszkalnego w miejscu rozebranej zachodniej części dworu. Budynek taki został wybudowany.
W dniu 8 czerwca 2005 r. została przeprowadzona wizja lokalna omawianego obiektu, a następnie pismem z dnia 26 stycznia 2006 r. Kierownik Delegatury w [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony zabytków zwrócił się do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego o skreślenie z rejestru zabytków omawianego dworu. Pismu nie został nadany dalszy bieg
W dniu 8 grudnia 2011 r. do Ministra wpłynęło pismo J N, w którym zwrócił się z prośbą o udzielenie informacji, czy omawiany budynek jest nadal wpisany do rejestru zabytków. Podkreślił, że była prowadzona procedura wykreślenia z rejestru zabytków. Podniósł, że obiekt jest w bardzo złym stanie technicznym i grozi awarią budowlaną. To pismo skarżącego zostało uznane za wniosek o skreślenie obiektu z rejestru zabytków.
W dniu 6 marca 2012 r. pracownicy Narodowego Instytutu Dziedzictwa Narodowego Oddział Terenowy w [...] (dalej jako "NID") przeprowadzili wizję lokalną omawianego budynku, a następnie NID sporządził opinię z dnia [...] marca 2012 r., w której stwierdzono, że dwór w [...] został częściowo rozebrany, a jego odbudowa uwzględniająca przywrócenie rozebranej części nie jest możliwa. Zachowana część budynku znajduje się w złym stanie technicznym. Spowodowało to utratę jego wartości artystycznej i walorów użytkowych. Zachodzą zatem przesłanki przewidziane w art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. umożliwiające skreślenie obiektu z rejestru zabytków.
Decyzją z dnia [...]maja 2012 r. Minister odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku dworu w [...], wskazując, że wciąż możliwe jest ocalenie zachowanej połowy dworu, jako cennego świadectwa kultury materialnej, artystycznej i duchowej minionych pokoleń.
W dniu 1 grudnia 2015 r. do Ministra wpłynął kolejny wniosek skarżącego o skreślenie z rejestru zabytków zachowanej wschodniej części budynku dworu. Do wniosku skarżący załączył ekspertyzę techniczną omawianego budynku.
W dniu 2 lutego 2016 r. pracownicy NID ponownie przeprowadzili wizję lokalną omawianego budynku, a następnie NID sporządził opinię z dnia [...] lutego 2016 r., w której stwierdzono, że remont zachowanej części budynku ze względu na bardzo zły stan techniczny wiązałby się w bardzo dużym stopniu z utratą autentycznej substancji zabytkowej. Zachodzą zatem przesłanki przewidziane w art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. umożliwiające skreślenie obiektu z rejestru zabytków.
Decyzją z dnia [...] października 2016 r. Minister odmówił skreślenia z rejestru zabytków zachowanej wschodniej części dworu w [...] . Po rozpoznaniu wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister decyzją z dnia [...] marca 2017 r. utrzymał w mocy swoją decyzję z [...]października 2016 r.
Decyzją z dnia [...]czerwca 2017 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków nakazał skarżącemu przeprowadzenie robót budowlanych polegających na zabezpieczeniu pozostałości budynku dworu w [...] . Następnie decyzją z dnia [...] listopada 2018 r. Minister skreślił z rejestru zabytków nieistniejącą, zachodnią część dworu (działka ewid. nr [...] ), położonego przy ul. [...], z uwagi na fakt, że ww. połowa dworu została rozebrana w 1980 r,, na podstawie zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z dnia [...]kwietnia 1979 r., a na jej miejscu wzniesiono nowy budynek mieszkalny.
Pismem z dnia 6 grudnia 2018 r. J N - właściciel zachowanej wschodniej części omawianego budynku - zwrócił się z wnioskiem o skreślenie rejestru zabytków ww. nieruchomości. Podniósł, że cyt: "po wprowadzeniu nowoczesnej zabudowy w całym kompleksie gospodarstwa pozostałości dworu utraciły charakter i walor historyczny oraz naukowy, ponieważ zostały zachwiane proporcje przestrzenne całego kompleksu dworu ziemskiego". Stwierdził ponadto, że budynek stale ulega degradacji, oraz że obecny stan techniczny nie pozwala na użytkowanie obiektu. Pismem z dnia 9 lutego 2019 r. ww. wniosek został uzupełniony o protokół z kontroli obiektu budowlanego przeprowadzonej przez Państwowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w [...] , sporządzony w dniu 17 stycznia 2019 r. na wniosek skarżącego. W protokole tym stwierdzono zły stan techniczny ścian, schodów i kominów. Odnośnie dachu wskazano na jego ucięcie i zarwanie w wielu miejscach, skutkujące stanem awaryjnym. Oceniono także, że istnieje zagrożenie bezpieczeństwa mienia i ludzi wynikające z niebezpieczeństwa spadających dachówek, niebezpieczeństwa zawalenia się kominów znajdujących się ponad dachem, niebezpieczeństwa zarwania się stropu drewnianego i niebezpieczeństwa przewrócenia się ściany zachodniej. Jako winnego uchybień powodujących zagrożenie wskazano właściciela nieruchomości.
Minister pismem z dnia 19 lutego 2019 r. wystąpił do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii w przedmiotowej sprawie.
Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] , po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku w dniu [...] kwietnia 2019 r., przygotował opinię specjalistyczną z dnia [...] kwietnia 2019 r. W opinii tej przedstawiono historię miejscowości i dóbr w [...], wskazując, że "klasycystyczny dwór stanowiący przez dziesięciolecia miejsce zamieszkania dzierżawcy powstał zapewne w 1 połowie XIX wieku", a w 2 pol. XIX w. przekształcono częściowo jego wnętrze. Pozostały po wyburzeniu zachodniej części wschodni fragment dworu był zamieszkały do 1991 r., a później wykorzystywany jako pomieszczenia magazynowe. W dalszej części opinii zamieszczono analizę kompozycyjną zespołu dworsko- folwarcznego w [...] wskazując na częściowo zatarty układ kompozycyjny założenia. Następnie zamieszczono opis przedmiotowego dworu i jego stanu zachowania stwierdzając, że w ścianach zewnętrznych występują liczne uszkodzenia i pęknięcia (pionowe i ukośne), z zachowanymi od południa i wschodu fragmentami tynku, z widocznym wypłukaniem cegieł oraz zaprawy, przy czym fragmenty ścian uległy zawaleniu do wnętrza budynku. Stwierdzono ponadto, że: ściany wewnętrzne znajdują się w nie najlepszym stanie technicznym; w budynku brak jest rynien i opierzeń; stropy - częściowo zarwane (w trakcie północnym), a w części wschodniej widoczne ugięcia; więźba dachowa - z licznymi uszkodzeniami, zawilgocona, zmurszała, zagrzybiona i zaatakowana przez szkodniki, częściowo zawalona (konstrukcja dachowa naczólka od strony wschodniej); dach - ugięty z licznymi ubytkami dachówek, nieszczelny; kominy - powyżej kalenicy zostały rozebrane, wewnątrz budynku - zawilgocone; stolarka okienna i drzwiowa w złym stanie technicznym; wnętrze - zdewastowane z częściowo zachowanymi piecami i deskowymi podłogami. W dalszej kolejności opisano sytuację prawną i własnościową nieruchomości wskazując, że Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzjami z dnia [...] maja 2012 r., z dnia [...]października 2016 r. i [...]marca 2017 r. (po ponownym rozpatrzeniu sprawy zakończonej decyzją z dnia [...]października 2016 r.) odmawiał skreślenia z rejestru zabytków istniejącej części dworu w [...]. We wnioskach przedmiotowej opinii, sporządzonej przez NID OT w [...] stwierdzono, że "zachowana, wschodnia połowa dworu w [...]- jako pozostałość dawnej zabudowy wsi i majątku ziemskiego - nie posiada w obecnym stanie wartości historycznej, artystycznej i zabytkowej", a także utraciła swe walory użytkowe. Stan ten spowodowało rozebranie zachodniej części budynku, brak przeprowadzenia prac remontowych i wzniesienie nowego budynku mieszkalnego w miejscu rozebranego fragmentu dworu. W opinii wskazano, że "stan obiektu od czasu wykonania pierwszej opinii przez NID w [...] w marcu 2012 roku uległ bardzo znacznemu pogorszeniu". Aktualny stan i uszkodzenia budynku "mogą spowodować w krótkim czasie zawalenie się części zachowanego budynku". Podkreślono, że "mimo nadal czytelnego kontekstu przestrzennego dawnego majątku ziemskiego" w obecnym stanie zachowania obiekt "przestał być cennym przykładem architektury dworskiej", a remont zachowanej części "ze względu na bardzo zły stan techniczny, który systematycznie ulega pogorszeniu, wiązał się będzie w bardzo dużym stopniu z utratą autentycznej substancji zabytkowej". Specjaliści NID wskazali także, że niemożliwe jest odtworzenie całego budynku, ze względu na wybudowanie na miejscu rozebranej części nowego domu mieszkalnego. Wobec powyższego stwierdzono, że zachodzą przesłanki, o których mowa w art. 13 u.o.z.oz,, umożliwiające skreślenie dworu w miejscowości [...] z rejestru zabytków.
Decyzją z dnia [...]czerwca 2019 r., znak: [...] Minister Kultury I Dziedzictwa Narodowego odmówił skreślenia z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu, położonego w miejscowości [...]przy ul. [...] (dz. ewid. nr [...]); wpisanego do tego rejestru pod numerem [...].
Organ przytaczając treść art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. podkreślił, że w stosunku do omawianej zachowanej - wschodniej części dworu w [...], nie zachodzi żadna z ww. przesłanek, gdyż obiekt ten nie uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości, jak również jego wartość nie została zakwestionowana w nowych ustaleniach naukowych. W świetle materiału dowodowego, zniszczenia substancji budowlanej omawianego obiektu, nie przesądzają o trwałej i nieodwracalnej utracie wartości zabytkowych, w tym zarówno wartości historycznej jak i artystycznej. Budynek zachował bowiem czytelną formę i wyraz architektoniczny, które wprost definiują ww. obiekt jako dokument historii założenia dworsko-folwarcznego w [...]oraz jako materialnego świadka jego historii, Najcenniejszą wartością przedmiotowego obiektu jest bowiem fakt, że prezentuje on zabudowę dworską pochodzącą z 1 połowy XIX w. Wbrew wnioskom zawartym w opinii NID, wartość ta została zachowana do chwili obecnej, bowiem pomimo znacznego zniszczenia, budynek niezmiennie posiada walory architektoniczne. W dalszym ciągu czytelna jest jego bryła z mansardowym dachem, rzut i zasadnicze rozplanowanie wnętrza.
Zdaniem Ministra zachowana część budynek dawnego dworu w [...]bezsprzecznie zachowała także wartość historyczną i naukową, jako autentyczny i integralny element pochodzącej z 1 połowy XIX w. historycznej zabudowy majątku, stanowiąc materialne dziedzictwo przeszłości [...] oraz istotny element lokalnej tożsamości kulturowej. Tym samym, okoliczność nawet bardzo złego stanu zachowania budynku, nie może stanowić uzasadnienia dla skreślenia omawianego zabytku z rejestru, na podstawie przepisu art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z.
W ocenie organu określone w protokole Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2019 r. zagrożenie bezpieczeństwa mienia i ludzi nie wskazuje na konieczność rozbiórki budynku. Powyższy protokół nie świadczy także o utracie przez obiekt wartości zabytkowych oraz zniszczeniu w stopniu uzasadniającym jego skreślenie z rejestru. Choć wskazuje, że z punktu widzenia użytkowego, technicznego i inwestycyjnego obecny stan zachowania budynku jest zły, nie dowodzi jednak, aby istniejący stopień destrukcji budynku był równoznaczny z utratą posiadanej przez niego wartości zabytkowej.
Minister stwierdził, że okolicznością bezspornie udowodnioną, której nie kwestionuje organ prowadzący niniejsze postępowanie, jest zły stan techniczny obiektu. Jednakże wskazane w materiale dowodowym zniszczenia oraz sformułowane w opinii NID stwierdzenie dotyczące "dużego stopnia utraty autentycznej substancji zabytkowej" nie wskazują jednoznacznie, iż nie jest możliwy remont obiektu przeprowadzony zgodnie ze sztuką konserwatorską, pozwalającą na zachowanie autentycznej substancji zabytkowej.
Pismem z dnia [...] lipca 2019 r.skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzja. Podniósł, że ww. decyzja dotyczy w istocie sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną dlatego postępowanie powinno zostać umorzone. Przedmiotowa sprawa została już rozstrzygnięta pozostającymi w obrocie prawnym, wydanymi uprzednio ostatecznymi i prawomocnymi decyzjami, tj. decyzją z dnia [...]kwietnia 1979 r. będącą w istocie zgodą na rozbiórkę całego zniszczonego budynku mieszkalnego - dworu położonego w [...] nr [...], oraz decyzją z dnia [...] marca 1980 r. o pozwoleniu na budowę nowego budynku mieszkalnego - decyzja ta została wydana z zastrzeżeniem dopełnienia przez stronę warunku rozebrania dworu
Zdaniem skarżącego zezwolenie na rozbiórkę z 1979 r. zdjęło automatycznie z właściciela zabytku obowiązek opieki nad tym zabytkiem i utrzymywania go we właściwym stanie technicznym. Los tego obiektu został już przesądzony w dniu wydania decyzji zezwalającej na rozbiórkę (1979 r.), a następnie na budowę nowego budynku mieszkalnego (1980 r.).
W toku ponownego rozpatrywania niniejszej sprawy, Minister pismem z [...] lipca 2019 r., zwrócił się do NID o uzupełnienie opinii specjalistycznej z dnia [...]kwietnia 2019 r. o ustalenia jaki (szacunkowo) procent oryginalnej substancji budowlanej musiałby podlegać wymianie na nowy przy realizacji prac, prowadzonych według treści decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2017 r., a także zaleceń Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego z dnia [...]stycznia2019 r. W odpowiedzi Narodowy Instytut Dziedzictwa przekazał uzupełnienie do opinii specjalistycznej z dnia [...] września .2019 r., w którym na podstawie analizy dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego dokonał oceny stopnia wymiany substancji zabytkowej przy realizacji ww. orzeczeń.
Decyzją z dnia [...]października 2019 r. Minister utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...]czerwca 2019 r. Organ uznał, że w sprawie nie zaszły żadne nowe okoliczności prawne lub faktyczne, które przemawiałyby za skreśleniem z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu.
Zdaniem Ministra materiał dowodowy wyraźnie wykazuje, że zachowana, wschodnia część dworu w [...] od momentu rozbiórki części zachodniej budynku, pozostawiona była bez opieki. Obiekt nie był remontowany, ani zabezpieczany. Działania z zakresu nadzoru konserwatorskiego dotychczas nie odnosiły pożądanego skutku. W konsekwencji powyższego stopień degradacji oryginalnej substancji zabytkowej omawianej części dworu, nie pozwala już na przeprowadzenie jego konserwacji zachowawczej wy pełnej strukturze. Szacunkowa ocena dokonana w uzupełnieniu do opinii specjalistycznej Narodowego Instytutu Dziedzictwa z [...] kwietnia .2019 r. wskazuje, że niemożliwe jest już przeprowadzenie robót budowlanych polegających jedynie na zabezpieczeniu budynku ww. dworu zgodnie z decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2017 r. Zakres prac koniecznych do utrzymania stabilności konstrukcji ww. obiektu wymaga obecnie wymiany materiału budowlanego, przy wykorzystaniu "świadków" oryginalnej substancji zabytkowej.
Minister podkreślił, że powyższe wskazuje na konieczność podjęcia pilnej weryfikacji programu robót budowlanych koniecznych do wykonania przy ww. zabytku, a następnie niezwłocznego przystąpienia do ich realizacji, bowiem jakakolwiek zwłoka grozi jego bezpowrotną utratą. Jednocześnie przy braku aktualnych, precyzyjnych i rzetelnych danych na temat stopnia degradacji poszczególnych elementów konstrukcji i materiału budowlanego oraz oceny technicznych możliwości ich konserwacji lub restauracji - orzeczenie o skreśleniu omawianego obiektu z rejestru zabytków byłoby przedwczesne. Ustalenia w tym zakresie wymagają szczegółowej inwentaryzacji oraz przeprowadzenia badań architektonicznych, co wykracza poza możliwości prowadzonego postępowania administracyjnego, ograniczonego przez ustawowe terminy orzekania ujęte w art. 35 k.p.a.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ uznał je za nietrafne, albowiem skarżący powołuje się na orzeczenia wydane z rażącym naruszeniem prawa, pomijając fakt, iż zachowana część dworu w Smoszewie nadal podlega pełnej ochronie konserwatorskiej. Oznacza to, że nie ustały prawa i obowiązki nałożone na właściciela przedmiotowego obiektu na mocy decyzji z dnia [...]marca 1969 r. wpisującej ww. dwór do rejestru zabytków.
Skargę na powyższą decyzję złożył J N, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji oraz umorzenie postępowania i zasądzenie kosztów postępowania.
Skarżący podniósł, że kluczową kwestią w przedmiotowej sprawie jest to, że pismo Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] znak: [...] z dnia [...] kwietnia 1979 r. jest decyzją o wyrażeniu zgody na "rozbiórkę zniszczonego budynku mieszkalnego - dworu, położonego w [...]nr [...] znajdującego się w spisie zabytków woj. [...]". To prawda, że czym innym jest decyzja o skreśleniu z rejestru zabytków, a czym innym jest decyzja na rozbiórkę obiektu (także zabytkowego). Skreślenie to powinno poprzedzać rozbiórkę budynku wpisanego do rejestru i budowę w jego miejscu obiektu nowego, a pozwolenie na rozbiórkę nie może zostać wydane przed uprzednim skreśleniem budynku z rejestru, co miało miejsce w przypadku decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z dnia [...]kwietnia 1979 r. Skarżący nie negował takiego sposobu rozumowania, ale jednocześnie zauważa, że decyzja z 1979 r. jest decyzją "dalej idącą" i niejako "konsumuje" skreślenie z rejestru zabytków. Decyzja wyrażająca zgodę na rozbiórkę obiektu wpisanego do rejestru zabytków zawiera domniemaną wcześniejszą zgodę na skreślenie takiego obiektu z rejestru zabytków. Skoro zatem Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] w 1979 r. zezwolił na rozbiórkę całego obiektu budowlanego wpisanego do rejestru zabytków, to tym samym uznał, że wcześniej nastąpiło jego skreślenie z rejestru zabytków. Skarżący wskazał, że nie może ponosić odpowiedzialności za ewentualne błędne działanie organów ochrony zabytków.
Zdaniem skarżącego, jeśli Minister uważa, że decyzja z 1979 r. została wydana z naruszeniem prawa lub powinno się stwierdzić jej wygaśnięcie, to powinien podjąć działania mające na celu jej wyeliminowanie z obrotu prawnego. Dopóki jednak pozostawała (i pozostaje) ona w obrocie prawnym, to wydawanie kolejnych decyzji w tej sprawie odbywało się i nadal odbywa z rażącym naruszeniem prawa.
W odenie skarżącego zezwolenie na rozbiórkę z 1979 r. zdjęło automatycznie z właściciela zabytku obowiązek opieki nad tym zabytkiem i utrzymywania go we właściwym stanie technicznym. Właściciel zabytku nie może ponosić odpowiedzialności za takie, a nie inne decyzje konserwatora zabytków. Wydatkowanie jakichkolwiek środków przez właściciela na zabezpieczenie i utrzymanie budynku objętego zgodą na rozbiórkę, którego zabezpieczyć i utrzymać de facto ze środków własnych się nie da, jest irracjonalne
Ponadto w ocenie skarżącego Minister nie odniósł się do końcowej części opinii - uzupełnienia NID z dnia [...] września 2019 r. Skarżący zwrócił uwagę, że skoro w ocenie NID istnieją przesłanki umożliwiające skreślenie dworu, to niezrozumiały jest opór Ministra w podjęciu takiej właśnie decyzji.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia 11 marca 2020 r. skarżący powtórzył argumentację zawartą w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.).
Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydając zaskarżoną decyzję oraz decyzję wcześniejszą naruszył w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego.
Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...]października 2019 r. znak: [...]utrzymująca w mocy własną decyzję z dnia [...]czerwca 2019 r., znak: [...], odmawiającą J N skreślenia z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu, położonego w miejscowości [...] przy ul. [...] (dz. ewid. nr [...]).
W rozpoznawanej sprawie, materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, w myśl którego zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Właściwy w tym względzie jest Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (art. 13 ust. 5 omawianej ustawy).
Podstawą postępowania w sprawie wykreślenia zabytku z rejestru jest fakt ustalenia znacznego stopnia zniszczenia danego obiektu, powodującego przy tym utratę jego wartości historycznych, artystycznych lub naukowych. Właściwe organy są więc zobowiązane do ochrony zabytków, która polega m.in. na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych przy wykorzystaniu przysługujących środków i instrumentów o charakterze władczym (art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami). Skreślenie zabytku z rejestru do którego został uprzednio wpisany powinno mieć zatem miejsce jedynie w wyjątkowych sytuacjach, po spełnieniu łącznie dwóch przesłanek, tj. zniszczenia obiektu i równoczesnej utraty przez tenże wartości wymienionych w art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Zatem podstawą do wykreślenia zabytku wpisanego do rejestru zabytków nie jest jego zły stan techniczno-użytkowy, ale takie jego zniszczenie, które powoduje utratę wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Kryteria techniczne dotyczące stanu obiektu uznawanego za zabytek i powiązane z nimi aspekty ekonomiczne nie mogą mieć wpływu na podjęcie decyzji w przedmiocie skreślenia obiektu z rejestru zabytków, a wyłącznie decydujący powinien być wzgląd na to, iż nawet zrujnowany obiekt stanowi dziedzictwo minionej epoki i jako taki powinien być zachowany. W postępowaniu o wykreślenie zabytku z rejestru nie są rozstrzygane kwestie dotyczące zakresu niezbędnych do wykonania robót budowlanych, ich opłacalność, możliwości właściciela lub posiadacza zabytku, a wyłącznie to, czy stopień zniszczenia obiektu wpisanego do rejestru jest taki, że utracił on swą wartość historyczną, artystyczną czy naukową. Przy skreśleniu z rejestru nie jest więc decydujący stan zachowania zabytku, jego walor użytkowy, czy wreszcie estetyka jaką prezentuje w chwili dokonywania takiej oceny. Zasadnicze i decydujące znaczenie ma to, czy wartości chronione, które stanowiły podstawę wpisu nie zostały utracone na skutek zniszczenia zabytku.
Organ, orzekający w sprawie o wykreślenie zabytku ujętego w rejestrze ma więc obowiązek ustalenia, czy w okresie pomiędzy wpisaniem obiektu do rejestru zabytku, a wnioskiem o jego wykreślenie nastąpiły takie zdarzenia, które wpłynęły na wartość zabytkową przedmiotowego obiektu. Jednym ze sposobów dokonania powyższego sposobu ustalenia jest wystąpienie do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o sporządzenie w tym zakresie opinii. Jest to środek dowodowy w rozumieniu art. 75 § 1 w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., zmierzający do ustalenia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), podlegający ocenie organu (art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a.). Podkreślić należy, że Narodowy Instytut Dziedzictwa jest państwową instytucją kultury, działająca m.in. na podstawie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (§ 1 statutu Instytutu z dnia 23 stycznia 2014, stanowiącego załącznik do zarządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z tegoż dnia, wydanego na podstawie art. 13 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 25 października 1991 r. o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej - Dz. U. z 2012 r. poz. 406). Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 8 tego statutu, zadaniem Instytutu jest m.in. wydawanie opinii i ekspertyz dotyczących działań przy zabytkach na rzecz organów administracji publicznej.
Okoliczność, czy zabytek utracił zabytkowy charakter, stanowiący przyczynę wpisania go do rejestru zabytków, na skutek zniszczenia, jest niewątpliwie okolicznością istotną dla niniejszej sprawy. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, jako naczelny organ administracji publicznej zarządzający tym działem administracji publicznej, posiada niezbędną wiedzę specjalistyczną, pozwalająca temu organowi na samodzielne i własne ustalanie istnienia lub braku wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku, albo tego, że wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Minister nie jest związany treścią opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa Narodowego.
Jednakże w niniejszej sprawie wyraźnie wskazać należy, że skarżący wcześniej już dwukrotnie –w dniu 8 grudnia 2011 r. oraz 1 grudnia 2015 r. – składał wnioski o skreślenie z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu, położonego w miejscowości [...] przy ul. [...]. Dwukrotnie też organ zwracał się do Narodowego Instytutu Dziedzictwa o wydanie opinii w tym zakresie. NID dwukrotnie przeprowadzał oględziny obiektu, a następnie w swoich opiniach – odpowiednio z dnia 8 marca 2012 r. oraz 26 lutego 2016 r. – stwierdzał, że dwór w [...] został częściowo rozebrany, a jego odbudowa uwzględniająca przywrócenie rozebranej części nie jest możliwa. Zachowana część budynku znajduje się w złym stanie technicznym. Spowodowało to utratę jego wartości artystycznej i walorów użytkowych. Zachodzą zatem przesłanki przewidziane w art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. umożliwiające skreślenie obiektu z rejestru zabytków. Pomimo brzmienia opinii NID Minister dwukrotnie odmawiał skreślenie z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu.
Także w niniejszej sprawie, rozpatrując wniosek skarżącego Minister zasięgnął opinii Narodowego Instytut Dziedzictwa. Narodowy Instytut Dziedzictwa Oddział Terenowy w [...] , po przeprowadzeniu oględzin przedmiotowego zabytku przygotował opinię specjalistyczną z dnia [...] kwietnia 2019 r., w której dobitnie ponownie wskazał, że "dwór w [...] po rozebraniu jego połowy i budowie nowego domu utracił swe wartości artystyczne i zabytkowe , dla których został wpisany do rejestru zabytków. Obiekt w obecnym stanie zachowania przestał być cennym przykładem architektury dworskiej, jak zapisano w decyzji o wpisie do rejestru zabytków, mimo nadal czytelnego kontekstu przestrzennego Dawnego majątku ziemskiego. Remont zachowanej wschodniej części budynku ze względu na bardzo zły stan techniczny, który systematycznie, ulega pogorszeniu, wiązał się będzie w bardzo dużym stopniu z utratą autentycznej substancji zabytkowej. Niemożliwa jest również odbudowa rozebranej części zachodniej, a tym samym odtworzenie całego budynku, ze względu na wybudowanie na jej miejscu nowego mieszkalnego". Reasumując wskazano, że zachodzą przesłanki zgodne z art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. umożliwiające skreślenie dworu z rejestru zabytków.
Dodatkowo NID sporządził w dniu [...] września .2019 r., na wniosek Ministra, uzupełnienie opinii specjalistycznej z dnia [...] kwietnia 2019 r. o ustalenia jaki (szacunkowo) procent oryginalnej substancji budowlanej musiałby podlegać wymianie na nowy przy realizacji prac, prowadzonych według treści decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...]czerwca 2017 r., a także zaleceń Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego z dnia [...]stycznia2019 r. w którym na podstawie analizy dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego dokonał oceny stopnia wymiany substancji zabytkowej przy realizacji ww. orzeczeń. Z treści tej opinii wynika, że:
- więźba dachowa zachowanej części wschodniej dworu kwalifikuje się w 100 % do wymiany;
- przewody kominowe mogą utracić 100 % substancji zabytkowej;
- rozebranie ściany zachodniej i wymurowanie jej na nowo wiąże się ze 100 % wymianą substancji zabytkowej i nowymi rozwiązaniami konstrukcyjnymi;
- w przypadku remontu należy wykonać cały strop na nowo - wymiana substancji historycznej w 100 %;
- konieczne jest wykonanie nowych rynien i rur spustowych dla całego budynku’
- oprócz zachodniej ściany, do rozebrania, ze względu na zniszczoną strukturę, a nawet częściowe zawalenie, kwalifikuje się również ściana północna, co stanowi łącznie 50% zachowanej części połowy dworu (w części murów obwodowych);
- ponad 50% stolarki nadaje się do całkowitego odtworzenia.
W ocenie Sądu powyższe opinie Narodowego Instytutu Dziedzictwa zawierają dobitne stanowisko, że omawiany obiekt utracił swoje utracił swe wartości artystyczne i zabytkowe, a tym samym zachodzą przesłanki z art. 13 ust. 1 u.o.z.o.z. umożliwiające skreślenie dworu z rejestru zabytków. Dosyć szczegółowo w opinii uzupełniającej oszacowano wielkość oryginalnej substancji budowlanej, która musiałaby podlegać wymianie na nowy przy realizacji prac, prowadzonych według treści decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...]czerwca 2017 r., a także zaleceń Powiatowego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego z dnia [...] stycznia 2019 r., które to prace mogłyby odprowadzić do zachowania zabytkowej substancji obiektu. Podkreślić należy, że ww. opinie wraz protokołem oględzin oraz dokumentacją fotograficzną obiektu stanowiły podstawowy, jeśli nie jedyny, materiał dowodowy w sprawie. Na organie, zgodnie z zasadami ogólnymi, spoczywał obowiązek pełnego wyjaśnienia sprawy zgodnie ze stanem faktycznym oraz dokonanie swobodnej oceny dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.). Zgodnie z art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Ocena dowodów zgodna z zasadą swobodnej oceny dowodów winna uwzględniać reguły prawidłowego rozumowania i doświadczenia życiowego i nie może być oceną dowolną. Jak wskazano w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2019 r. sygn. II OSK 3301/17 cyt.: "obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj. po pierwsze - opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie - organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. W końcu, po czwarte - rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki".
W świetle powyższego w niniejszej sprawie na naczelnym organie administracji publicznej zarządzającym tym działem, jakim Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego, co prawda posiadającym niezbędną wiedzę specjalistyczną pozwalającą samodzielne ustalić istnienia lub braku wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku, spoczywał jednakże obowiązek pełnego, wszechstronnego, niedowolnego ustosunkowania się do ww. opinii Narodowego Dziedzictwa Narodowego, szczególnie że to Minister zlecił w trakcie postępowania administracyjnego wykonanie tych opinii. W ocenie Sądu Minister temu obowiązkowi nie sprostał, a jego ocena ww. środków dowodowych była dowolna, niepełna i niewystarczająca.
Podkreślić należy, że w zaskarżonej decyzji Minister ponownie arbitralnie stwierdził, że zachowana część wschodnia dworu zachowała wartości zabytkowe, przynależne jej jako materialnemu świadkowi, dokumentującemu historię ww. założenia dworsko-folwarcznego oraz jako reliktu dawnej architektury- dworskiej. Następnie organ przyznał, że obiekt jest w złym stanie, a stopień degradacji oryginalnej substancji zabytkowej omawianej części dworu, nie pozwala już na przeprowadzenie jego konserwacji zachowawczej wy pełnej strukturze. Szacunkowa ocena dokonana w opinii uzupełniającej wskazuje, że niemożliwe jest już przeprowadzenie robót budowlanych polegających jedynie na zabezpieczeniu budynku ww. dworu zgodnie z decyzją konserwatorską [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2017 r gdyż zakres prac koniecznych do utrzymania stabilności konstrukcji ww. obiektu wymaga obecnie wymiany materiału budowlanego, przy wykorzystaniu "świadków" oryginalnej substancji zabytkowej. Zdaniem Sądu organ w żaden sposób w zaskarżonej decyzji nie odniósł się zarówno do twierdzeń opinii specjalistyczną NID z dnia [...]kwietnia 2019 r., natomiast tylko pobieżnie odniósł się do opinii uzupełniającej NID, mimo że zawiera ona dosyć szczegółową, choć szacunkową ocenę stopnia wymiany substancji zabytkowej przy realizacji ww. decyzji konserwatorskiej. Organ winien ustalić, czy możliwe technicznie jest zachowanie starych elementów budynku, czy też obiekt budowlany de facto wymaga wykonania robót rekonstrukcyjnych w takim zakresie, że po ich wykonaniu nie będzie już można stwierdzić że po wymianie materiału budowlanego obiekt nadal jest zabytkiem, lecz tylko jego imitacją.
Minister w zaskarżonej decyzji wskazał na konieczność podjęcia pilnej weryfikacji programu robót budowlanych koniecznych do wykonania przy ww. zabytku jednakże przyznał, że przy braku aktualnych, precyzyjnych i rzetelnych danych na temat stopnia degradacji poszczególnych elementów konstrukcji i materiału budowlanego oraz oceny technicznych możliwości ich konserwacji lub restauracji - orzeczenie o skreśleniu omawianego obiektu z rejestru zabytków byłoby przedwczesne. Stwierdził także, że ustalenia w tym zakresie wymagają szczegółowej inwentaryzacji oraz przeprowadzenia badań architektonicznych, co wykracza poza możliwości prowadzonego postępowania administracyjnego, ograniczonego przez ustawowe terminy orzekania ujęte w art. 35 k.p.a. W ocenie Sądu właśnie na etapie postępowania z wniosku właściciela obiektu o skreślenie dworu z rejestru zabytków, szczególnie w świetle twierdzeń zawartych w ww. opiniach NID, konieczne jest ustalenie przez Ministra stopnia degradacji poszczególnych elementów konstrukcji i materiału budowlanego oraz oceny technicznych możliwości ich konserwacji lub restauracji, a następnie ocena, czy mawiany zabytek wpisany do rejestru uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej czy też nie. Zdaniem Sądu podnoszenie przez Ministra niemożności podjęcia takich działań ze względu na upływ terminów orzekania ujętych w art. 35 k.p.a., w świetle działań skarżącego, który od 2011 r. składa wnioski o skreślenie obiektu z rejestru zabytków, może wskazywać na naruszenie zawartej w art. 8 k.p.a. zasady zaufania do władzy publicznej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że organ administracji publicznej zobowiązany jest działać zgodnie z prawem (art. 6 k.p.a.) i rozstrzygać sprawę dopiero po należytym ustaleniu stanu faktycznego (art. 7 k.p.a.) w oparciu o zebrane i właściwie rozpatrzone dowody (art. 77 § 1 k.p.a.). Ponadto sporządzone zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji administracyjnej jest odzwierciedleniem toku postępowania, ustaleń poczynionych przez organ i dowodów, które doprowadziły do takich, a nie innych wniosków. Wedle tego przepisu, uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności mających znaczenie w sprawie oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza także zasady ogólne postępowania administracyjnego, przede wszystkim określoną w art. 7 k.p.a. zasadę dochodzenia prawdy obiektywnej i realizujący tę zasadę szereg przepisów nakładających na organy administracji obowiązek wyczerpującego zebrania, rozpatrzenia i oceny całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), oraz zasadę pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.).
W ocenie Sądu nie zostały przez organ wyjaśnione w sposób należyty wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, co w konsekwencji pociąga za sobą niemożność oceny, czy, uwzględniając przedstawione wyżej uregulowania, w niniejszej sprawie odmowa skreślenia z rejestru zabytków zachowanej, wschodniej części dworu, położonego w miejscowości [...] przy ul. [...] znajdowała oparcie w obowiązujących przepisach prawa i czy była uzasadniona wskazanymi w tych przepisach okolicznościami.
Stwierdzenie wyżej opisanych wad doprowadziło do uznania, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania tj. art. 7, 77, 80, 107 § 3 k.p.a..
Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącego, że zezwolenie na rozbiórkę z 1979 r. (a następnie pozwolenie na budowę z 1980 r.) jest decyzją dalej idącą i "konsumuje" skreślenie z rejestru zabytków jednocześnie zdejmując automatycznie z właściciela zabytku obowiązek opieki nad tym zabytkiem, podkreślić należy, że jest on bezzasadny.. Wskazane przez skarżącego decyzje rozstrzygają o możliwości rozbiórki przedmiotowego budynku (decyzja z 1979 r.) oraz budowy nowego budynku mieszkalnego (decyzja z 1980 r.) natomiast decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października orzeka w przedmiocie odmowy skreślenia tego budynku z rejestru zabytków. Ewentualne skreślenie z rejestru zabytków powinno poprzedzać rozbiórkę budynku wpisanego do rejestru i budowę w jego miejscu obiektu nowego, a pozwolenie na rozbiórkę nie może zostać wydane przez uprzednim skreśleniem budynku z rejestru, co miało miejsce w przypadku decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z [...]kwietnia 1979 r. Pomiędzy decyzjami obu rodzajów istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy. Nie zachodzi natomiast tożsamość spraw rozstrzygniętych tymi decyzjami. Podkreślić należy, że w świetle ww. przytoczonego stanu faktycznego zachowana część dworu w [...]nadal podlega pełnej ochronie konserwatorskiej., gdyż nie została wykreślona z rejestru zabytków.
Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego organ winien mieć na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu w zakresie konieczności wszechstronnego i obiektywnego rozważenia okoliczności faktycznych sprawy niezbędnego do wydania prawidłowej decyzji. Swoje rozstrzygnięcie organ uzasadni w sposób odpowiadający art. 107 § 3 k.p.a., odnosząc się do ww. opinii NID oraz ustalając w sposób konkretny stopień degradacji poszczególnych elementów konstrukcji i materiału budowlanego oraz oceny technicznych możliwości ich konserwacji lub restauracji, a następnie oceniając, czy zabytek wpisany do rejestru uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej czy też nie.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji. O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 powołanej ustawy.