VII SA/Wa 2791/19

VII SA/Wa 2791/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Kowalczyk
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 977/21 - Wyrok NSA z 2024-01-10
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art 36 ust 1 pkt 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik (spr.), , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Protokolant st. sekr. sąd Sylwia Rosińska-Czaykowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2020 r. sprawy ze skargi [...] oraz [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na podział działki oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] października 2019 r., znak [...] Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister", "organ odwoławczy") - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2096 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") - utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "[...] WKZ", "organ I instancji") [...] kwietnia 2019 r., znak [...], w przedmiocie odmowy podziału działki.
Decyzja organu odwoławczego zapadła w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Wnioskiem z [...] lutego 2019 r. [...] [...] oraz [...] [...] wystąpili do organu I instancji o wydanie pozwolenia na podział działki nr [...] obręb [...]-[...], jednostka ewidencyjna: [...], stanowiącej część zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków - założenia dworsko-ogrodowego [...], gm. [...]. W odpowiedzi na wezwanie organu ww. sprecyzowali, że wniosek składają jako wspólnicy spółki cywilnej pod nazwą "Gospodarstwo [...] w [...] [...]" z siedzibą w [...] - (dalej: "skarżący").
[...] WKZ decyzją z [...] kwietnia 2019 r., znak [...] - wydaną na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, z późn. zm.) - odmówił wydania pozwolenia na dokonanie podziału przedmiotowej działki, zgodnie z ww. wnioskiem.
Odwołanie od powyższej decyzji, w ustawowym terminie, wnieśli skarżący.
Utrzymując w mocy decyzję [...] WKZ, Minister podkreślił, że rozstrzygnięcie organu I instancji nie narusza prawa i jest zasadne merytorycznie. Przedstawiony podział stoi bowiem w sprzeczności z podstawowymi zasadami ochrony zabytków, tj. podejmowaniem działań zmierzających do trwałego zachowania wartości zabytkowych obiektów. Wskazał, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków wynika z faktu, iż objęta powyższym wnioskiem nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] obręb: [...], jednostka ewidencyjna: [...], jest zlokalizowana w granicach założenia dworsko-ogrodowego w [...], gm. [...], wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] września 1986 r., nr rej.[...]. Zgodnie zaś z art. 36 ust. 1 pkt 8 pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanego w formie decyzji administracyjnej, wymaga podział zabytku wpisanego do rejestru zabytków. Następnie podniósł, że z uzasadnienia decyzji o wpisie wynika, iż założenie pochodzi z początku XX wieku, na jego wartości zabytkowe składają się: układ przestrzenny z ciągami komunikacyjnymi, systemem rowów nawadniających i odpływowych, stawami i groblą; kompozycja zieleni, w tym aleja wiązowa (wiek ok. 100 lat), dęby okalające sad od pn. i zach. (wiek ok. 150 lat), kwatery sadów i ogrodu oraz zachowane budynki dworskie - stajnia i czworak. Ponadto zapisano, że jest to przykład kwaterowego założenia dworsko-ogrodowego z dominującą funkcją gospodarczą.
Minister wyjaśnił, że w dokumentacji ewidencyjnej z 1985 r. przedstawiano stan zachowania zabytku w dacie jego wpisania do rejestru zabytków. Założenie zostało rozplanowywane na planie wieloboku, którego granice od pn. wyznacza droga z [...], od pn.-wsch. zabudowania wsi [...], od pd.-wsch. rzeka [...], od pd.-zach. grobla z drogą polną wzdłuż rowu melioracyjnego. Jego oś tworzy droga prowadząca od wjazdu z drogi z [...] w kierunku rzeki [...], przechodząca w aleję obsadzoną szpalerem wiązów; na pd.-zach. od drogi znajduje się część rezydencjonalna, gdzie na niewielkim wzniesieniu stał dwór, a od lat 70 XX w - budynek mieszkalny; na pn.-wsch. część gospodarcza z dziedzińcem otoczonym z dwu stron zabudową, w tym stajnią podworską. Za stajnią, po tej samej stronie drogi, znajduje się kwatera ogrodu - młody sad, a po przeciwnej stronie teren dużego stawu otoczonego groblą (w 1985 - zarośnięty), w narożniku pd.-zach. założenia trzy małe, nieużytkowane stawy rybne. Pozostałą część założenia, pomiędzy rzeką a drogą z [...], tworzą kwatery sadów, przecięte rowem melioracyjnym, biegnącym od części gospodarczej w kierunku pd.-zach. wzdłuż części rezydencjalnej i rozwidlającym się w kierunku dużego stawu oraz dalej w kierunku pd.-zach. Kompozycje zieleni tworzą graniczne otulinowe szpalery drzew (m.in. dęby szypułkowe, jesiony wyniosłe, brzozy, lipy drobnolistne), szpaler wiązów na osi założenia, skupiny drzew i krzewów tworzące otuliny sadów oraz kwatery sadów i ogrodów.
Organ odwoławczy podniósł, że skarżąca spółka jest właścicielem części założenia, tj. dz. nr [...] położonej w narożniku pd.-zach. założenia, obejmującej trzy małe, nieużytkowane stawy rybne i zarośla olsowe; dz. nr [...] stanowiącej część drogi na osi założenia na odcinku od wjazdu do szpaleru wiązów; dz. nr [...] zabudowanej budynkiem mieszkalnym, obejmującą dawną część rezydencjalną; dz. nr [...] obejmującej niemal całą pozostałą część założenia, w tym podwórze gospodarcze z zabudową, szpaler wiązów na osi założenia, duży staw oraz kwatery sadów i ogrodów.
Dalej Minister stwierdził, że rozpatrywany wniosek obejmuje podział nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] na dwie części: 1) działkę nr [...] - 3,1593 ha, obejmującą fragment terenu przy części rezydencjonalnej wraz z rowem, duży staw wraz z groblą i rowem, szpaler wiązów, kwaterę ogrodu i podwórze gospodarcze z zabudową oraz 2) działkę nr [...] o powierzchni - 4,4473 ha, obejmującą pozostałe kwatery sadów w zach. części założenia. Ponadto wskazał, że zgodnie z uzasadnieniem wniosku, podział nieruchomości ma służyć uproszczeniu stosunków własnościowych i zapewnieniu prawidłowej opieki nad zabytkiem poprzez wydzielenie z całości założenia części, która nie zachowała wartości zabytkowej, tj. zajmowanej w stanie z 1986 r. przez sad. Jednocześnie wyjaśnił, że użytkujący obiekt właściciele nie mogą ustalić skali i podziału nakładów, które należy ponieść na utrzymanie obiektu objętego ochroną w części, która posiada walory zabytkowe. Zgodnie z oświadczeniem stron, zniesienie współwłasności oznacza jednoznaczne wskazanie, że całość nakładów na utrzymanie i opiekę nad zabytkiem będzie ponosił jej jedyny właściciel. Wydzielane części będą użytkowane w taki sam sposób jak dotychczas. Część po dawnym ogrodzie będzie użytkowana na cele rolnicze przez jednego z dotychczasowych współwłaścicieli zaś część z "założeniami dworskimi" poprzez drugiego ze współwłaścicieli na cele mieszkaniowe i gospodarcze związane z prowadzeniem gospodarstwa rybackiego. Z uwagi na zbliżające się zakończenie wspólnej działalności gospodarczej, ze względu na osiągnięcie wieku emerytalnego przez jednego z wspólników, konieczne jest ich rozliczenie i dokonanie podziału współwłasności powstałej w związku z istnieniem spółki cywilnej zgodnie z art. 857 w zw. z art. 210 kodeksu cywilnego.
Organ odwoławczy wskazał, że ograniczenie dla podziałów zabytków wpisanych do rejestru zabytków, o których mowa w przepisie art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, stanowi ocena ich dopuszczalności przez wyspecjalizowany organ, mając na uwadze cel regulacji art. 4 tej ustawy. Podniósł, że zgodnie z ww. przepisem przyjmuje się, że wszelkie działania i rozstrzygnięcia organu konserwatorskiego powinny być podejmowane dla zapewnienia odpowiednich warunków, umożliwiających zachowanie zabytków we właściwym stanie, ich odpowiedniego zagospodarowania i utrzymania, zapobiegania zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla ich wartości, udaremniania niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków. Stwierdził, że przepis ten zawiera ogólną regulację wyjaśniającą zakres pojęcia ochrona zabytków: określa otwarty katalog celów, których realizacja uprawnia organy administracji publicznej do podejmowania określonych w ustawie działań, w tym do rozstrzygania w sprawach pozwolenia na podział zabytku wpisanego do rejestru zabytków. Zadaniem organu konserwatorskiego jest powstrzymanie działań prowadzących do utraty wartości zabytkowych chronionego obiektu, i które stoją w kolizji z chronionym przez organ konserwatorski interesem społecznym. Minister podniósł, że po rozważeniu obu interesów - organy ochrony zabytków mogą przedłożyć opisany wyżej ważny interes społeczny nad interes strony. Wpisanie obiektu do rejestru zabytków wiąże się bowiem z ograniczeniem prawa własności.
W ocenie organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie zachodzi kolizja zamierzonego podziału działki z chronionym przez organ konserwatorski interesem społecznym. Podział przedmiotowej nieruchomości, z punktu widzenia ochrony zabytków, jest istotną zmianą naruszającą wartości zabytkowe, dla zachowania których założenie dworsko-ogrodowe w [...], gm. [...] zostało objęte ochroną konserwatorską we wskazanych w decyzji wpisowej granicach. Minister zaznaczył, że trafnie wywiódł organ I instancji, iż z treści wniosku o wydanie pozwolenia na podział części założenia wynika, że zgodnie z zamierzeniem współwłaścicieli przedmiotowy podział nie oznacza tylko podziału ewidencyjnego lecz również podział prawny zabytku. Stwierdził również, że jakkolwiek nie jest przewidywany sposób użytkowania omawianej części założenia, jednak skutkiem proponowanego podziału byłoby wydzielenie dwu odrębnych nieruchomości zarządzanych przez różne podmioty, z różnymi programami działania. W jego ocenie, planowane rozdzielenie elementów składowych zespołu doprowadziłoby do rozbicia istniejącej struktury funkcjonalno- przestrzennej, zaburzenia czytelnych relacji przestrzennych pomiędzy poszczególnymi jego elementami oraz naruszenia integralności zespołu, powodujące obniżenie jego wartości zabytkowych. Minister uznał wpływ wnioskowanego podziału na zabytek za negatywny, co przesądziło o niedopuszczalności takiego podziału.
W odniesieniu do zarzutów odwołania Minister podkreślił że ocena zachowania wartości zabytkowych przedmiotowej części założenia nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Kwestia ta pozostaje bez wpływu na niniejsze rozstrzygnięcie.
W związku z powyższym organ odwoławczy uznał, że [...] WKZ miał podstawy do wydania decyzji w przedmiocie odmowy podziału zabytku nieruchomego, tj. działki nr [...], obręb: [...], jednostka ewidencyjna: [...], w oparciu o wstępny projekt podziału nieruchomości.
Pismem z [...] listopada 2019 r. skarżąca - reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika - wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra z [...] października 2019 r., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji [...] WKZ z [...] kwietnia 2019 r. oraz rozstrzygnięcie, co do istoty sprawy.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez wydaną z przekroczeniem granic uznania administracyjnego odmowę wydania pozwolenia na podział zabytku nieruchomego - nieruchomości położonej w miejscowości [...] gm. [...] woj. [...] określonej w decyzji w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków jako "Założenia dworsko - ogrodowe w [...] gm. [...]" pomimo iż, jak wykazano we wniosku o podział oraz odwołaniu, podział ten nie spowoduje jakichkolwiek negatywnych konsekwencji dla dobrostanu zabytku;
2) art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez taką jego wykładnię, że każdy podział zabytku jest niedopuszczalny (gdyż tylko taką argumentację przedstawiono w uzasadnieniu decyzji), co jest wbrew zasadzie racjonalnego ustawodawcy, który w przywołanym przepisie w sposób jednoznaczny dopuścił podział zabytków;
3) art. 36 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, tj. zasadą proporcjonalności tam wyrażoną, poprzez zaniechanie rozważenia czy nie jest możliwe ustalenie warunków które mogą zapobiec ewentualnym negatywnym konsekwencjom podziału zabytku i zaniechanie ich określenia, a zamiast powyższego wydanie decyzji odmawiającej wydania pozwolenia na podział zabytku;
4) art. 77 k.p.a. poprzez niewyczerpującą ocenę materiału dowodowego, czego wyrazem jest odniesienie się w uzasadnieniu decyzji odmownej wyłącznie ewentualnych i hipotetycznych zagrożeń, jakie niesie ze sobą podział zabytku bez przeanalizowania i odniesienia się do konkretnych informacji o braku takiego zagrożenia przedstawianych przez wnioskodawcę, w szczególności poprzez brak odniesienia się do faktu iż część nieruchomości gruntowej (sad) wydzielana od części zabytkowej (zabudowania) zgodnie z planem podziału, utraciła swój zabytkowy charakter ze względu na wycinkę drzew przed laty oraz zniszczenie pozostałych drzew przez bobry;
5) art. 80 k.p.a. poprzez dopuszczenie się przez organ I instancji i utrzymanie przez organ odwoławczy błędnej oceny dowodów, dokonanie z przekroczeniem granic uznania administracyjnego, z których w ocenie skarżących wynika, że podział zabytku nie wywoła jakichkolwiek negatywnych skutków dla zabytku i nie umniejszy możliwości jego ochrony;
6) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. gdyż utrzymano w mocy decyzję I instancji pomimo tego, że w była to decyzja wydana z naruszeniem prawa, a więc nie zachodziły przesłanki jej utrzymania w mocy;
7) art. 138 § 2a k.p.a. gdyż organ I instancji dokonał w zaskarżonej decyzji błędnej wykładni przepisów prawa, a organ odwoławczy nie uchylając decyzji nie określił wytycznych w zakresie wykładni przepisów prawa, które powinny znaleźć zastosowanie;
8) art. 31 ust. 3 Konstytucji RP poprzez niezastosowanie zasady proporcjonalności we władczym działaniu organu.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z [...] października 2019 r. utrzymująca w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] kwietnia 2019 r. o odmowie - [...] [...] oraz [...] [...] wspólnikom spółki cywilnej pod nazwą "Gospodarstwo [...] w [...] [...]" - pozwolenia na podział działki nr ewid. [...], obręb [...], jednostka ewidencyjna: Rajgród, stanowiącej część zabytku nieruchomego, tj. założenia dworsko-ogrodowego w [...], gm. [...] wpisanego do rejestru zabytków decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] września 1986 r. nr rej. [...], na dwie działki, zgodnie z załączonym do wniosku projektem wstępnego podziału.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga dokonywanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru. Przepis ten pozostaje w korelacji z art. 96 ust. 1a w zw. z art. 96 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2204). W myśl bowiem tego ostatniego, w odniesieniu do nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków decyzję, o której mowa w ust. 1, wydaje się po uzyskaniu pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków na podział tej nieruchomości.
W ocenie Sądu, stosując art. 36 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy organy orzekające prawidłowo ustaliły stan sprawy. Miały na uwadze treść wniosku i załączony do niego wstępny podział nieruchomości a także wzięły pod uwagę zakres ochrony zabytku nieruchomego objętego wpisem do rejestru. Wskazać należy, że ww. przepis nie określa przesłanek umożliwiających pozytywne zaopiniowanie podziału nieruchomości zabytkowej. Stąd oceny tej organ ochrony zabytków dokonuje przez pryzmat art. 4 wskazanej ustawy, który określa przykładowo na czym polega ochrona zabytków. Zgodnie z tym przepisem ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu: 1) zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie; 2) zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków; 3) udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków; 4) przeciwdziałanie kradzieży, zaginięciu lub nielegalnemu wywozowi zabytków za granicę; 5) kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków; 6) uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska.
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego utrzymując w mocy decyzję organu I instancji słusznie powołał się na ww. zasady i cele ochrony konserwatorskiej, jak również wystarczająco wskazał na okoliczności, które przemawiają za tym, że zgoda na podział nieruchomości spowoduje naruszenie integralności zabytku nieruchomego.
W decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] września 1986 r. o wpisie do rejestru zabytków wskazano, że na wartości zabytkowe założenia dworsko-ogrodowego składają się: układ przestrzenny z ciągami komunikacyjnymi, systemem rowów nawadniających i odpływowych, stawami i groblą; kompozycja zieleni, w tym aleja wiązowa (wiek ok. 100 lat), dęby okalające sad od pn. i zach. (wiek ok. 150 lat), kwatery sadów i ogrodu oraz zachowane budynki dworskie - stajnia i czworak. Zapisano, że jest to przykład kwaterowego założenia dworsko-ogrodowego z dominującą funkcją gospodarczą, na co wpłynęła duża ilość stawów rybnych.
Skarżący są właścicielami części założenia, tj. czterech działek: działki nr ewid. 7[...] obejmującej trzy małe, nieużytkowane stawy rybne i zarośla olsowe; nr ewid. [...], oraz nr ewid. [...]. Działka nr ewid. [...] stanowi część drogi na osi założenia na odcinku od wjazdu do szpaleru wiązów, zaś dz. nr ewid. [...] zabudowana jest budynkiem mieszkalnym, obejmuje dawną część rezydencjalną. Nabycie od Skarbu Państwa Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w Olsztynie pierwszych trzech działek nastąpiło w dniu [...]kwietnia 2013 r. na podstawie umowy sprzedaży, akt notarialny [...]. Z kolei nabycie działki nr ewid.[...] nastąpiło w dniu [...] kwietnia 2011 r. (umowa sprzedaży, akt notarialny Rep. [...]).
Wnioskowane zamierzenie miałoby polegać na podziale nieruchomości oznaczonej jako działka nr ewid. [...], w skład której w dniu zakupu wchodziły: grunty rolne zabudowane, grunty orne, rowy, grunty pod wodami powierzchniowymi stojącymi, grunty zadrzewione, nieużytki i pastwiska. Wśród budynków i budowli w ww. akcie wymieniono: budynek mieszkalny, stajnia zabytkowa + chlew, piwnica, magazyn pasz, magazyn nawozów, magazyn gospodarczy, ogrodzenie. Jak wskazał organ odwoławczy działka nr ewid. [...]obejmuje niemal całą pozostałą część założenia, w tym podwórze gospodarcze z zabudową, szpaler wiązów na osi założenia, duży staw oraz kwatery sadów i ogrodów.
Po przeprowadzeniu w dniu [...] kwietnia 2019 r. oględzin części założenia, stanowiącej własność skarżących stwierdzono, że obecny stan zachowania zabytku, w stosunku do stanu opisanego w dokumentacji ewidencyjne z 1985 r., nie uległ istotnym zmianom, zarówno jeśli chodzi o układ przestrzenny, zabudowę poddworską, jak i kompozycję zieleni. Najważniejsze zmiany dotyczą zmian w użytkowaniu niektórych części założenia: oczyszczono i odtworzono duży staw a kwatery sadów w części założenia użytkowane są jako rola (grunt rolny), z tym że nawet tam zachowane są pojedyncze stare drzewa owocowe oraz skupiny otulinowe krzewów leszczyny i drzew liściastych.
Skarżący, zamierzają dokonać podziału działki nr ewid. [...] na dwie części: 1) działkę nr [...], obejmującą fragment terenu przy części rezydencjonalnej wraz z rowem, duży staw wraz z groblą i rowem, szpaler wiązów, kwaterę ogrodu i podwórze gospodarcze z zabudową oraz 2) działkę nr ewid. [...] obejmującą pozostałe kwatery sadów w zach. części założenia.
W tym miejscu należy podkreślić, że z uzasadnienia decyzji o wpisie dobra kultury do rejestru zabytków z [...] września 1986 r. wyraźnie wynika, co składa się na wartości zabytkowe założenia. Są to: 1) układ przestrzenny z ciągami komunikacyjnymi, systemem rowów nawadniających i odpływowych, stawami oraz groblami; 2) drzewostan: w tym aleja wiązowa oraz dęby okalające staw od strony płn. i zach.; 3) kwatery sadów i ogrodu; 4) zachowane budynki dworskie: murowana stajnia i czworak.
W ocenie Sądu, z porównania wstępnego projektu podziału działki z uzasadnieniem decyzji o wpisie dobra kultury do rejestru zabytków z [...] września 1986 r. oraz planem założenia dworsko-ogrodowego - stanowiącego załącznik do tej decyzji wynika, że wskutek podziału działki nr ewid. [...] na dwie działki: nr [...] oraz [...] niewątpliwie dojdzie do naruszenia ww. wartości zabytkowych, zakłócenia zintegrowanego układu przestrzennego wyznaczonego granicami wskazanymi w decyzji o wpisie oraz dojdzie do trwałego wyodrębnienia dwóch wtórnych parceli. Świadczy o tym chociażby opis co wchodzić będzie w skład dwóch wyodrębnionych działek nr [...]. W konsekwencji, prawidłowo Minister stwierdził, że "planowane rozdzielenie elementów składowych zespołu doprowadziłoby do rozbicia istniejącej struktury funkcjonalno - przestrzennej i zaburzenia czytelnych relacji przestrzennych pomiędzy poszczególnymi jego elementami".
Sąd nie zaprzecza twierdzeniom skarżących, że w przyszłości wydzielone działki będą użytkowane w taki sam sposób jak dotychczas, istotne jest jednak w sprawie to, że podział zakłóci zorganizowaną przestrzeń (założenie) wyznaczoną przez drogę z [...] przez rzekę [...], rów wodny i drogę polną. To skutkuje zaś tym, że przedmiotowy podział nieruchomości pozostaje w sprzeczności z zasadą ochrony założenia dworsko-ogrodowego.
Sąd w składzie orzekającym nie podziela twierdzeń skarżących, że nie może być mowy o istnieniu interesu społecznego tam gdzie oddzielona od substancji zabytkowej jest część, która walorów zabytków została w toku użytkowania pozbawiona. Chodzi o sad zniszczony przez siły przyrody – bobry zasiedlające teren stawów rybnych, czy wskutek działań człowieka. Jak ustalił bowiem organ I instancji podczas oględzin nieruchomości o ile teren z kwaterami sadów w pn.-zach. części użytkowany jest jako grunty rolne jednakże nawet tam zachowane są pojedyncze stare drzewa owocowe oraz skupiny otulinowe krzewów leszczyny i drzew liściastych. Powyższe obrazują zdjęcia załączone do protokołu oględzin. A przecież właśnie kwatery sadów (według decyzji o wpisie) wchodzą również w układ założenia dworsko-ogrodowego.
Powyższe stanowi, zdaniem Sądu, wystarczającą argumentację przemawiającą za nieuwzględnieniem żądania skarżących. Rozpatrując przedmiotową sprawę należy mieć także na uwadze, że założenie dworsko-ogrodowe w [...] gm. [...] jest zabytkiem nieruchomym obszarowym – stanowiącym zespół budowlany i jedną z form zaprojektowanej zieleni. Sąd orzekając w niniejszej sprawie podziela w całości pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażony w wyroku z dnia 6 czerwca 2013 r., sygn. akt II OSK 382/12, zgodnie z którym "gdy chodzi o zabytek stanowiący pewien kompleks obszarowy, jego podział nie może zagrażać niepodzielności i integralności tego kompleksu". W tym samym wyroku NSA podniósł również, że jeśli zaproponowany podział nie jest uzasadniony podziałami historycznymi, może powodować niejednolity sposób gospodarowania wyodrębnionymi częściami zabytku i utrudnienia w zapewnieniu spójności i integralności zabytku, to zaś stanowi uzasadnienie dla prewencyjnego działania organów ochrony konserwatorskiej, o których mowa we wskazanym na powyżej art. 4 pkt 1, 2 i 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Bez wpływu na ocenę Sądu pozostają kwestie podniesione przez skarżących uzasadniające w ich ocenie podział działki nr [...] tj. rozliczenie między wspólnikami, uproszczenie stosunków własnościowych. Ochrona zabytków polega bowiem m.in. na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu trwałe zachowanie zabytków i zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytku. W świetle tego zasada trwałego zachowania zabytku oznacza obowiązek zachowania integralności i spójności założenia oraz niepodzielności układu przestrzennego w granicach objętych wpisem.
Sąd nie uwzględnił zarzutu naruszenia art. 36 ust. 3 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, tj. zasadą proporcjonalności tam wyrażoną. W przedmiotowej sprawie organy administracji rozważyły bowiem skutki ewentualnego podziału stwierdzając, że podział spowoduje rozdrobnienie struktury zabytku nieruchomego, stworzy to zagrożenie dla integralności całego założenia objętego granicami wpisem. Gdy chodzi o zabytek stanowiący pewien kompleks obszarowy, jego podział nie może bowiem zagrażać niepodzielności. I to stanowisko Sąd uznał za przekonywujące. Nie było więc rolą organów rozważanie także (w tym konkretnym stanie faktycznym sprawy) i określanie czy jest możliwe ustalenie takich warunków dla wnioskodawców, które na podział zezwoliłyby.
W konsekwencji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Jednocześnie Sąd nie podzielił zarzutów w niej podniesionych odnoszących się do naruszenia przepisów postępowania, w tym art. 77 1 k.p.a. W ocenie Sądu, sprawa została należycie wyjaśniona.
Z tych przyczyn, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.