VII SA/WA 2693/23

VII SA/Wa 2693/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/
Lucyna Staniszewska /sprawozdawca/
Mirosław Montowski
Symbol z opisem
6280 Utworzenie Kościoła lub innego związku wyznaniowego, wykreślenie z rejestru
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1989 nr 29 poz 155
art. 33 ust. 2
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Artur Kuś Sędziowie: sędzia WSA Mirosław Montowski asesor WSA Lucyna Staniszewska (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 maja 2024 r. sprawy ze skargi T. U., C.F. i H. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2023 r. znak: DWRMNiE-WROOA-65350-2/2020 w przedmiocie wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz T. U., C. F. i H. Z. solidarnie kwotę 731 (siedemset trzydzieści jeden) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
I. Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: ,,Organ rejestrowy’’, ,,MSWiA’’) z dnia 29 września 2023 r., znak DWRMNiE-WROOA-65350-2/2020 w przedmiocie odmowy wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Kościoła [...] wydana na podstawie art. 33 ust 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (Dz. U. z 2023 r., poz. 265 z późn. zm.) wydana po rozpoznaniu wniosku T. U., C. F., H. Z. (dalej: ,,skarżący’’, ,,wnioskodawcy’’) z dnia 28 lipca 2020 r.
II. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
1. W dniu 31 lipca 2020 r. do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji wpłynął wniosek o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wspólnoty o nazwie: ,,Kościół [...]’’ (zwany dalej: "Kościołem"). Do wniosku dołączono m.in.:
1) listę 103 osób deklarujących utworzenie Kościoła;
2) Informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania Kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
3) Informacja o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych oraz obrzędach religijnych;
4) statut Kościoła.
Załączono również protokół z zebrania założycielskiego, które odbyło się 16 lutego 2020 r. w T.
2. MSWiA w trakcie prowadzonego postępowania rejestrowego pismami z dnia: 18 września 2020 r., 7 stycznia 2021 r., 19 maja 2021 r., 17 sierpnia 2021 r., 28 grudnia 2021 r;, 5 kwietnia 2022. r. oraz 21 lipca 2022 r. wzywał skarżących do uzupełnienie braków formalnych, w tym o dostosowanie statutu Kościoła do przepisów art. 32 ust. 2-5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 265), zw. dalej "ustawą".
Pierwsze wezwanie z dnia 18 września 2020 r. dotyczyło przedłożonych do wniosku dokumentów. Organ rejestrowy miał wątpliwości w kwestii złożonego przy wniosku dokumentu: lista osób deklarujących utworzenie Kościoła [...] składających wniosek o wpis Kościoła do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz udzielających pełnomocnictwa do reprezentowania w postępowaniu rejestrowym Kościoła niżej wymienionym osobom: 1. C. F., 2. T. U., 3. H. Z. (wraz ich numerami dowodu osobistego i adresami zamieszkania). Organ rejestrowy poinformował, iż ww. dokument nie spełnia wymogów określonych w przepisach art. 31 ust. 2 ustawy w sposób prawidłowy, ponieważ skarżący nie potwierdzili na ww. dokumencie treści wniosku, ponadto podpisy na ww. liście nie zostały notarialnie poświadczone. Poświadczone przez notariusza zostały natomiast podpisy każdego z wnioskodawców pod kolejnymi dokumentami złożonym przy wniosku, każdy zatytułowany ,,wzór podpisu założyciela Kościoła [...] w T.’. Organ rejestrowy wskazał ponadto, iż wnioskodawcy na dokumencie zatytułowanym ,,wzór podpisu założyciela Kościoła [...] w T.’’ przywołali odmienną, niż we wniosku o wpis do rejestru nazwę nowoutworzonej wspólnoty religijnej.
Organ powołując się na przepisy art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy powiadomił, że nadesłana przy wniosku informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest niewystarczająca, nie określa bowiem działalności jej członków założycieli w kontekście nowej wspólnoty religijnej - Kościoła [...] i jej kształtowania się na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Sam fakt potwierdzenia w dokumentacji złożonej przy wniosku, iż członkowie założyciele Kościoła [...] w 100% rekrutują się ze "Zboru Kościoła [...] w T., wpisanego do Rejestru Zborów Kościoła [...] [...] czerwca 1996 roku w pozycji [...]" nie zwalnia - co stwierdził Organ - Kościoła [...] od obowiązku prawidłowego dopełnienia dyspozycji art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy. Powołując się na przepisy art. 32 ust. 1 pkt 3 ustawy Organ wezwał wnioskodawcę do uzupełnienia złożonej przy wniosku informacji o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych, ponieważ nadesłany dokument zatytułowany informacja o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych oraz obrzędach religijnych nie wyczerpuje w pełni dyspozycji ww. przepisu ustawy, nie precyzuje bowiem istoty doktryny nowo tworzonej wspólnoty religijnej, jej celów, źródeł i obrzędów religijnych. Nie określa ponadto, jakiej wspólnoty religijnej ww. dokument dotyczy. Departament poinformował ponadto, iż nadesłane przy wniosku dwa dokumenty tj. ustawa z dnia 20 lutego 1997 r. o stosunku Państwa do Kościoła [...] w Rzeczypospolitej Polskiej oraz Prawo wewnętrzne Kościoła [...] w Rzeczypospolitej Polskiej, nie mogą zostać uznane przez organ rejestrowy jako prawo wewnętrzne nowo tworzonej wspólnoty religijnej, winny to być bowiem odrębne wspólnoty religijne - skoro już złożono wniosek o wpis do Rejestru Kościoła [...]. W przypadku bowiem pozytywnego zakończenia niniejszego postępowania administracyjnego, co podkreślił Organ w ww. piśmie, będą to dwie odrębne, niezależne kościelne osoby prawne.
W związku z tak zakreślonym przez Organ rejestrowy brakiem formalnym wniosku, Kościół [...] pismem z dnia 19 listopada 2020 r. dokonał uzupełnienia wniosku o "zbiorczą listę z potwierdzonymi notarialnie podpisami osób deklarujących utworzenie Kościoła [...], składających wniosek o wpis Kościoła [...] do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych oraz udzielających pełnomocnictwa do reprezentowania w postępowaniu rejestrowym". Kościół przedstawił Informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania Kościoła [...] na terytorium RP, a także Informację o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych oraz obrzędach religijnych Kościoła [...].
Kolejne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych z dnia 7 stycznia 2021 r. dotyczyło rozbieżności w zakresie danych ujętych w liście i dokumentach sporządzonym przez notariusza. Kościół uzupełnił brak formalny pismem z dnia 10 marca 2021 r. W przedmiotowym piśmie wyjaśniono wszelkie rozbieżności oraz załączono do niego listę osób z poprawnymi danymi.
Kolejne pismo Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 19 maja 2021 r. dotyczyło kwestii złożonego przy wniosku dokumentu: "Lista osób deklarujących utworzenie Kościoła [...] składających wniosek o wpis Kościoła [...] do Rejestru Kościołów i innych związków wyznaniowych oraz udzielającym pełnomocnictwa do reprezentowania w postępowaniu rejestrowym Kościoła [...] niżej wymienionym osobom:..." (w tym miejscu wskazano imiona i nazwiska, numery dokumentu tożsamości oraz adresy pp. C. F., T. U., H. Z.), stanowiącego załącznik, do wniosku, uzupełnionego kolejną Listą złożoną przy piśmie, z dnia 10 marca 2021 r, organ rejestrowy powiadomił, iż po dokonaniu szczegółowej kwerendy ww. List nie uznaje jedynie jako wnioskodawcy p. M. B. C., z uwagi na brak podpisu pod ww. dokumentem. Skarżący odpowiedział pismem z dnia 6 lipca 2021 r.
Kolejne wezwanie zostało do skarżących wysłane dnia 17 sierpnia 2021 r. i dotyczyło zmian statutu Kościoła. Skarżący dokonali zmian w statucie i odesłali dokument dnia 12 października 2021 r. Następnie wezwano skarżących dnia 28 grudnia 2021 r. o kolejne uzupełnienie statutu oraz wskazanie numerów PESEL osób wchodzących w skład organu wykonawczego, a odpowiedź na to wezwanie skarżący przygotowali 25 lutego 2022 r. Organ wezwał dnia 5 kwietnia 2022 r. skarżących do kolejnych zmian statutu, które zostały wprowadzone a Organ otrzymał odpowiedź dnia 6 czerwca 2022 r. w tym przedmiocie. Następnie pismem z dnia 21 lipca 2022 r. wezwano skarżących do uzupełnienia po raz kolejny statutu i dostosowanie go do obowiązujących przepisów prawa. Organ wskazał, że zgodnie z art. 32 ust. 2-5 cytowanej wyżej ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, określone zostały minimalne wymogi co do treści statutu wspólnoty religijnej. Stwierdził, iż w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji oznacza to, że na Organie rejestrowym ciąży obowiązek sprawdzenia w trakcie postępowania administracyjnego czy wniosek w sprawie wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych nowej wspólnoty religijnej również w kwestii statutu nie zawiera braków, uchybień lub postanowień pozostających w sprzeczności z przepisami cytowanej wyżej ustawy oraz ustaw chroniącymi bezpieczeństwo i porządek publiczny, zdrowie, moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób. Skarżący wezwanie wykonali i dołączyli kolejną wersję statutu przy piśmie z dnia 6 sierpnia 2022 r.
3. Wobec braku decyzji w przedmiocie załatwienia sprawy, skarżący zastępowani przez radcę prawną złożyli do Organu ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie. Zwrócili uwagę, że Organ nie powiadomił skarżących o jakichkolwiek przyczynach determinujących brak możliwości dochowania terminu z dyspozycji normy art. 34 ust. 1 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
4. Decyzją z dnia 29 września 2023 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Kościoła [...].
W decyzji odmownej Organ rejestrowy wskazał, że po dokonaniu wnikliwej analizy zarówno całości dokumentacji złożonej w toku postępowania, jak i informacji o Kościele znajdującej się w przestrzeni medialnej, tj. zwłaszcza na oficjalnej stronie internetowej, należy wskazać, iż ww. Kościół nie spełnia wymogów określonych w przepisach art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy w sposób transparentny.
W ocenie Organu, nadesłana przy wniosku - informacja o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - jest niespójna w dokumentacji złożonej we wniosku z informacjami, jakie znajdują się na oficjalnej stronie internetowej Kościoła, który to adres został przez skarżących wskazany w piśmie z dnia 6 lipca 2021 r.
Organ rejestrowy zauważył, że nazwa nowo tworzonej wspólnoty - w świetle złożonych przy wniosku dokumentów brzmi ,,Kościół [...]’’, podczas gdy na oficjalnych stronach ww. Kościoła występuje on każdorazowo pod nazwą ,,Zbór Kościoła [...] w T.’’. Powyższa rozbieżność zaprzecza - w ocenie Organu - informacjom przedłożonym przez Kościół:
1) w załączniku nr 2 do wniosku z dnia 28 lipca 2020 r. zawierającym informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tu cytat: "Kościół [...] został utworzony w 100% z członków Zboru Kościoła [...] w T., wpisanego do Rejestru Zborów Kościoła [...]. [...].06.1996 roku w pozycji [...]. Kościół [...] w Rzeczypospolitej Polskiej ukonstytuował się na mocy uchwały przyjętej przez Synod obradujący w Warszawie w dniach 22-23 maja 1987 roku. Sytuację prawną Kościoła [...] w Rzeczypospolitej Polskiej reguluje w szczególności Ustawa z dnia 20 lutego 1997 roku o Stosunku Państwa do Kościoła [...] w RP [...]" a ww. załącznik został podpisany przez Starszego Zboru T. U., Starszego Zboru C. F. oraz Starszego Zboru H. Z.;
2) w jego piśmie z dnia 10 marca 2021 r., tu cytat: "[...] Tworzony Kościół [...] nie bazuje na innym kościele lub związku wyznaniowym. Założycielami Kościoła [...] są osoby, które były w różnych związkach wyznaniowych, a także takie które nie były w żadnym związku wyznaniowym. Kościół [...] nie jest tworzony na bazie innego zarejestrowanego kościoła ani nie jest jego następcą prawnym. [...]".
Drugą wątpliwość Organu budzi fakt posługiwania się przez Kościół różnymi określeniami organów Kościoła, które to różnice mają miejsce w statucie Kościoła i na oficjalnej stronie internetowej Kościoła:
1) Zgodnie z przepisami nadesłanego projektu statutu organem wykonawczym Kościoła [...] jest ,,Rada [...]’’, składająca się z co najmniej 3 [...]. Kościół w toku niniejszego postępowania, zgodnie z przepisami art. 32 ust. 1 pkt 4 ustawy powiadomił Organ rejestrowy, iż powyższe funkcje w Radzie [...] pełnią: Przewodniczący Rady [...] T. U., [...] C. F. oraz [...] H. Z.
2) Na oficjalnej stronie internetowej Kościoła mowa jest natomiast o ,,Radzie Zboru Kościoła [...] w T.’’, w osobach: [...] Zboru C. F., [...] Zboru T. U. oraz [...] Zboru H. Z.
Wobec powyższego, mając na względzie tak duże rozbieżności wskazane powyższej, Organ rejestrowy nie ma pewności, czy Kościół [...] faktycznie działała jako nowa wspólnota religijna, czy też nadal funkcjonuje on w strukturach Kościoła [...] w RP jako jeden z jego zborów, z którego wywodzą wszyscy jego członkowie.
III. 1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Kościół reprezentowany przez pełnomocników zaskarżył w całości decyzję MSWiA.
Pod adresem zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie art. 33 ust. 2 Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265):
a) polegające na błędnej jego wykładni przejawiającej się niezasadnym uznaniem, że wymieniony przepis ma zastosowanie do merytorycznej oceny i wartościowania poszczególnych elementów wniosku o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych, o których mowa w art. 32 ww. ustawy, podczas gdy prawidłowa jego wykładnia sprowadza się do weryfikacji/oceny wniosku wyłącznie pod kątem warunków formalnych a weryfikacja ta polega na sprawdzeniu czy wniosek zawiera wszystkie elementy, o których stanowi art. 32 ww. ustawy, co w konsekwencji oznacza, że przepis ten podlega zastosowaniu tylko wówczas, gdy doszło do bezskutecznego upływu terminu wyznaczonego celem uzupełnienia braków formalnych wniosku, co w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy nie miało miejsca, albowiem wszelkie braki formalne zostały uzupełnione a potwierdza to korespondencja prowadzona pomiędzy Organem rejestrowym a skarżącą a zatem zaskarżona decyzja jest oparta na błędnej podstawie prawnej,
b) poprzez jego błędne zastosowanie w wyniku przeprowadzenia postępowania rejestrowego w sposób odbiegający od procedury zakreślonej ustawą z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, przejawiający się brakiem związku pomiędzy treścią ostatniego pisma Organu rejestrowego datowanego na dzień 21 lipca 2022 r. a odnoszącego się wyłącznie do nieścisłości w Statucie Kościoła w zakresie stosowanej numeracji odesłań a zastosowaną argumentacją odmawiającą wpisu opierającą się na twierdzeniu, że Kościół nie spełnił wymogów określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, czyli w przepisie, który nie stanowi o elementach składowych statutu,
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 32 ust. 1 pkt 2 Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 265) poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przepis ten opiera się na uznaniowości Organu rejestrowego w zakresie oceny przedstawionych przez skarżącą informacji o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w tym poprzez błędne przekonanie o dopuszczalności weryfikacji tego elementu przez pryzmat strony internetowej, podczas gdy przepis ten ma charakter czysto formalny, w tym nie wskazuje strony internetowej jako źródła weryfikacji wniosku a zatem przepis ten obligował Organ rejestrowy do weryfikacji tego, czy rzeczone informacje zostały zawarte we wniosku a nie do oceny jej treści ideologicznej, co błędnie uczynił Organ rejestrowy w niniejszej sprawie odchodząc od weryfikacji wniosku pod kątem zawarcia tej informacji na rzecz oceny jej treści doktrynalnej;
3) naruszenie art. 53 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) poprzez nieuzasadnioną odmowę wpisu Kościoła [...] do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych opartą na uznaniowości Organu rejestrowego pozostającej w bezpośrednim związku z błędną wykładnią zastosowanej przez Organ podstawy prawnej decyzji, tj. art. 33 ust. 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania oraz z niewłaściwą interpretacją art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania co w konsekwencji doprowadziło do bezpodstawnego ograniczenia konstytucyjnej wolności sumienia i wyznania członków Kościoła [...].
Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 w zw. z art. 145a p.p.s.a. Kościół wniósł o uchylenie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 29 września 2023 r., znak sprawy DWRMNiE-WROOA-65350-2/2020 w całości i o zobowiązanie Organu do wydania decyzji merytorycznej o wpisie Kościoła [...] do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych. A na podstawie art. 200 p.p.s.a. wniósł o zasądzenie na rzecz Skarżącego od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący podnieśli, że z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie sposób wywnioskować co stanowi rzeczywistą podstawę odmowy wpisu do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych Kościoła [...], albowiem Organ rejestrowy przedstawił przebieg postępowania rejestrowego, w tym przytoczył treść poszczególnych wezwań do uzupełnienia braków wniosku łącząc powyższe z wydaniem zaskarżonej decyzji w wyniku "wnikliwej analizy zarówno całości dokumentacji złożonej w toku postępowania, jak i informacji o Kościele znajdującej się w przestrzeni medialnej".
Odnosząc się do zarzutu pierwszego skarżący wskazali, że nie sposób zgodzić się z argumentacją Organu, że istnieją duże rozbieżności w nazewnictwie Kościoła i jego organów sprawiające, że nie ma pewności, czy Kościół [...] faktycznie działa jako nowa wspólnota religijna ubiegająca się o wpis do rejestru, czy też nadal funkcjonuje on w strukturach Kościoła [...] w RP jako jeden z jego zborów, z którego wywodzą wszyscy jego członkowie. Tak ujęte stanowisko prezentuje model twierdzenia opartego na uznaniowości, w ocenie skarżących, a tym samym nie pozostaje adekwatne do zastosowanej przez Organ rejestrowy podstawy prawnej, która ma charakter czysto formalny, co oznacza, że nie opiera się na uznaniowości i ocenie merytorycznej.
Zastosowana podstawa prawna z art. 33 ust. 2 Ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania, w przekonaniu skarżących, wymaga wyłącznie weryfikacji wniosku pod kątem spełnienia warunków formalnych, stąd też brak jest związku pomiędzy nią a stosowaną przez Organ rejestrowy argumentacją. Skarżący uzupełniali braki formalne m.in. dołączyli ,,Informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania Kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Skoro tak, to nie sposób uznać, że wystąpił błąd natury formalnej, który uzasadniałby zastosowaną przez Organ rejestrowy podstawę prawną decyzji. Nadto w skardze przywołano, że na rządowej stronie internetowej znajduje się odpowiedź sekretarza stanu w Ministerstwie Administracji i Cyfryzacji na zapytanie nr [...] w sprawie rejestracji związków wyznaniowych, z której wynika m.in. następujące stanowisko: "Obowiązujące przepisy prawa nie pozostawiają pola do uznaniowości w trakcie postępowania w sprawie wpisu Kościoła do rejestru, ograniczając kompetencje organu rejestrowego do oceny wniosku jedynie w aspekcie zgodności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa chroniącymi bezpieczeństwo publiczne, porządek, zdrowie lub moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób (art. 33 ust. 3 ustawy z dnia 17 maja 1989 r)". Odmowa wpisu do rejestru - w świetle zapisu normatywnego wynikającego z art. 33 ust. 2 ustawy powinna być konsekwencją wyłącznie nieuzupełnienia braku w wyznaczonym przez ustawę terminie dwóch miesięcy.
Skarżący zwrócili uwagę, że w stanowiącym przedmiot analizy stanie faktycznym nie doszło do przekroczenia ustawowego terminu w zakresie uzupełnienia braków formalnych, albowiem Kościół przekazał szczegółowe informacje o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z zachowaniem ustawowego terminu. Taki stan rzeczy nie kształtuje zatem błędu formalnego, który uzasadniałby zastosowanie art. 33 ust. 2 ustawy. Czym innym jest bowiem, w ocenie skarżących, brak formalny polegający na nieuzupełnieniu wniosku pomimo wezwania ze strony Organu rejestrowego w tym względzie, czym innym zaś ocena elementu uzupełnionego, wyznaczająca aspekt merytoryczny sprawy. Rozróżnienie na braki formalne i merytoryczne wniosku znajduje swoje usprawiedliwienie w świetle ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania. Odmowa dokonania wpisu ma swoje źródło w dwóch miejscach ustawy - wynika z art. 33 ust. 2 i art. 33 ust. 3. O ile pierwszy z nich jest legislacyjnie utrzymany w tonie formalnym, o tyle drugi prezentuje sferę stricte merytoryczną, gdyż nieodnoszącą się do stosowania metody zero - jedynkowej, weryfikującej wyłącznie spełnienie warunków formalnych. Stosowanie art. 33 ust. 3 ustawy, w ocenie skarżących, wymaga bowiem dogłębnej oceny kwestii niekonieczne widocznych prima vista. Ponadto, skarżący podkreślili, że art. 33 ust. 2 ustawy obejmuję swą treścią wewnętrzne odesłanie do art. 32. Jest on zatytułowany "Elementy wniosku o wpis do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych; wymagane elementy statutu", co oznacza, że Organ rejestrowy powinien zweryfikować, czy treść wniosku zawiera części składowe wynikające z art. 32 ustawy. Skarżący wskazali, że tylko ich brak usprawiedliwia zastosowanie analizowanej podstawy prawnej. Ewentualne, wartościowanie poszczególnych elementów, stanowiące przejaw merytorycznego rozpoznania sprawy, powinno zaś nastąpić przez pryzmat art. 33 ust. 3 ustawy. Proces wartościowania, w ocenie skarżących, czyli ocena informacji o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania Kościoła na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przekazanych przez Kościół, powinna zatem opierać się na stosownej analizie przez pryzmat art. 33 ust. 3 ustawy, implicite jest to jedyna norma prawna, która mogła stanowić ewentualną podstawę prawną zaskarżonej decyzji, albowiem elementy formalne wniosku zostały finalnie zachowane.
Błędnie zatem w przekonaniu skarżących Organ rejestrowy, wskazał, że cyt. "Kościół nie spełnia wymogów określonych w przepisach art. 32 ust. 1 pkt 2 ustawy w sposób transparentny", sugerując w dalszej części uzasadnienia zaskarżonej decyzji (str. 4) rzekomą sprzeczność informacji przekazanych przez Kościół w pismach z dnia 19 listopada 2020 r. oraz dnia 10 marca 2021 r. Dogłębna analiza treści tych pism pozwala na zajęcie stanowiska opozycyjnego względem zapatrywania przyjętego przez Organ rejestrowy. Skarżący w sposób spójny i logiczny proces wyodrębnienia Kościoła [...] ze wskazaniem powodów, dla których powinien być on scharakteryzowany jako Kościół oryginalny i indywidualny poglądowo. Zakreślona w piśmie z dnia 19 listopada 2020 r. intencja co do wskazania Kościoła [...] jako punktu odniesienia jest jak najbardziej poprawna, albowiem był on źródłem urzeczywistnianych form życia religijnego. Odczuwalna potrzeba modyfikacji jego doktryny i próba stworzenia jej na nowo sprawiała, że aktualnie skarżący proponują zarejestrowanie zupełnie nowego tworu religijnego, tj. Kościoła [...]. Tym samym nie można postawić znaku równości pomiędzy Kościołem [...] a Kościołem [...] a powody tego zostały szczegółowo opisane w piśmie z dnia 19 listopada 2020 r.. Skarżący wskazali, że nie w dniu 8 grudnia 2019 zgromadzenie członków zboru podjęło bez jednego głosu sprzeciwu (5 wstrzymujących się) o opuszczeniu struktur Kościoła [...]. Decyzja ta została umotywowana niemożliwymi do pogodzenia różnicami doktrynalnymi, ale też postępującym ograniczeniom autonomii zborów w ramach Kościoła [...]. Przeważyły kwestie takie jak przyzwolenie Kościoła [...] na powtórne małżeństwo w razie rozwodu, ale też dopuszczenie do instytucjonalnego kapłaństwa kobiet poprzez możliwość powoływania kobiet na stanowisko pastora pomocniczego, co w ocenie nowoutworzonej wspólnoty nie jest zgodne z nauczaniem Pisma Świętego.
Ponadto, skarżący za nieuprawnioną, albowiem nieznajdującą uzasadnienia w obowiązujących przepisach prawa, uznali dokonaną przez Organ rejestrowy ocenę wniosku przez pryzmat treści zawartych na stronie internetowej. Skarżący zauważyli, że strona internetowa nie stanowi w świetle obowiązującego prawa, w tym art. 32 ustawy o gwarancjach wolności sumienia i wyznania kryterium, które mogłoby być. stosowane w procesie weryfikacji wniosku o wpis. Usprawiedliwienia dla stosowania takiego kryterium nie znajdujemy również w oparciu o całościową analizę tej Ustawy. Żaden przepis w niej zawarty nie stanowi o stronie internetowej jako o źródle mogącym mieć zastosowanie w ocenie wniosku o wpis a tym bardziej nie stanowi elementu tego wniosku podlegającego ocenie. Wniosek powinien być zatem weryfikowany w oparciu o załączone do niego w formie załączników dokumenty. Kościół wskazał, że wskazane przez Skarżącego w piśmie z dnia 6 lipca 2021 r. informacje odnośnie strony internetowej stanowią o jej oficjalnym charakterze, w szczególności, że była w nim zawarta wzmianka o tym, iż strona internetowa jest w przebudowie (cyt. "Mając na uwadze Państwa wątpliwości zawarte w piśmie z dnia 19 maja 2021 r., informuję, że zamieszczone na w. stronie internetowej dane, odnoszące się do nazwy kościoła, zostały sprostowane").
Skarżący podkreślili, że Organ rejestrowy nie wykazał w jaki sposób rejestracja Kościoła [...] miałaby zagrażać ochronie bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób czy też w jaki sposób postanowienia wniosku pozostają w sprzeczności z przepisami ustaw chroniącymi bezpieczeństwo i porządek publiczny, zdrowie, moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób. Skarżący zwrócili także uwagę, że decyzja odmawiająca wpisu do rejestru powinna być wydana w terminie 3 miesięcy od daty wszczęcia postępowania o wpis do rejestru, co potwierdza brzmienie art. 33 ust. 4 ww. ustawy. W realiach, niniejszej sprawy w ocenie skarżących, ewidentnie doszło do przekroczenia czasu postępowania uwzględniając fakt, że wniosek o wpis wpłynął do MSWiA w dniu 31 lipca 2020 r. a rozpoznany został decyzją z dnia 29 września 2023 r.
2. W odpowiedzi na skargę z dnia 20 listopada 2023 r. (data wpływu do Sądu: 21 listopada 2023 r.) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od strony skarżonej kosztów postępowania według norm przepisanych. Organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz uznał zarzuty skarżących za bezpodstawne.
IV. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
1. Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję jeśli stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Z przywołanych przepisów wynika, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
2. Złożona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie.
3. Wniosek w sprawie rejestracji Kościoła [...] został złożony na podstawie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 265, dalej: ,,g.w.s.w’’). Postępowanie w sprawie rejestracji określone jest w dziale III ustawy ,,Rejestracja kościołów i innych związków wyznaniowych" w art. 30 – 38. Zgodnie z art. 31 ww. ustawy prawo wniesienia wniosku, o którym mowa w art. 30, przysługuje co najmniej 100 obywatelom polskim posiadającym pełną zdolność do czynności prawnych. Wnioskodawcy składają listę zawierającą ich notarialnie poświadczone podpisy potwierdzające treść wniosku, o którym mowa w ust. 1, i deklarację o utworzeniu kościoła lub innego związku wyznaniowego, imię i nazwisko, datę urodzenia, miejsce zamieszkania oraz rodzaj, serię i numer dokumentu tożsamości oraz numer PESEL każdego z wnioskodawców. Wnioskodawcy mogą wybrać spośród siebie co najmniej pięcioosobowy komitet założycielski reprezentujący ich w postępowaniu w sprawie wpisu do rejestru.
Natomiast, wymogi formalne wniosku o rejestrację kościoła określa art. 32 ustawy natomiast art. 33 i 34 zawierają podstawy prawne rozstrzygnięcia wniosku.
Organ rejestrowy odmawiając wpisu skarżącym Kościoła [...] do rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych wskazał jako podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia art. 33 ust. 2 ustawy z 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
4. Istotne jest zatem brzmienie art. 33 g.w.s.w. stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Zgodnie z art. 33 ust. 1 w trakcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru organ rejestrowy może żądać od wnioskodawców wyjaśnień treści wniosku w zakresie określonym w art. 32, a także zwracać się do odpowiednich organów państwowych o sprawdzanie prawdziwości zawartych we wniosku danych. Natomiast w art. 33 ust. 2 g.w.s.w. ustawodawca wskazał, że jeżeli organ rejestrowy w trakcie postępowania w sprawie wpisu do rejestru stwierdzi braki lub uchybienia w treści wniosku, w zakresie określonym w art. 32, wyznacza dwumiesięczny termin ich uzupełnienia, a po upływie tego terminu wydaje decyzję o odmowie wpisu do rejestru. Ponadto, w ust. 3 ustawodawca określił, że jeżeli wniosek zawiera postanowienia pozostające w sprzeczności z przepisami ustaw chroniącymi bezpieczeństwo i porządek publiczny, zdrowie, moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób, organ rejestrowy wydaje decyzję o odmowie wpisu do rejestru.
Wskazując na powyższe przepisy w pierwszej kolejności należy stwierdzić, że odmowa wpisu do Rejestru kościołów i innych związków wyznaniowych może nastąpić jedynie na podstawie okoliczności wymienionych w art. 33 ust. 2 i 3 ustawy.
Biorąc pod uwagę brzmienie ww. regulacji wskazać należy, że podstawą rozstrzygnięcia było uznanie, iż wniosek nie może być uwzględniony, gdyż zachodzi wątpliwość czy Wnioskodawca może być uznany za odrębny od Zboru Kościoła [...], kościół.
Jednakże ust. 2 artykułu 33 ustawy, stanowiący w niniejszej sprawie podstawę rozstrzygnięcia, wskazuje, że organ odmówi rejestracji jeżeli stwierdzi braki lub uchybienia w treści wniosku, w zakresie określonym w art. 32. Przepis ten, jak wspomniano wcześniej określa wymogi formalne wniosku wymieniając co taki wniosek powinien zawierać. W związku z tym pokreślić należy, że nie każdy brak wniosku dostrzeżony przez organ rejestrowy może być podstawą odmowy wpisu ale tylko taki, który odnosi się do wymogów określonych w art. 32.
Niezależnie od tego trzeba wskazać, iż z treści art. 33 ust. 2 ustawy wynika, że decyzja odmawiająca dokonania wpisu może być podjęta po wyznaczeniu wnioskodawcy dwumiesięcznego terminu do uzupełnienia wniosku w zakresie stwierdzonych braków lub uchybień. Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że procedura taka w niniejszym postępowaniu nie została przeprowadzona.
5. Minister nieprawidłowo stwierdził braki/uchybienia we wniosku o wpis ,,Kościoła [...]" do rejestru w zakresie wynikającym z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Organ rejestrowy, wskazał jako przejaw braku realizacji spełnia wymogów określonych w art. 32 ust. 1 pkt 2 g.w.s.w. sprzeczność informacji przekazanych przez Kościół w pismach z dnia 19 listopada 2020 r. oraz dnia 10 marca 2021 r. ze stroną internetową w zakresie nazwy Kościoła jak i nazwy jego organu wykonawczego co prowadzi do wniosku o braku wyodrębnienia Kościoła [...] ze Zboru [...] w T. Tymczasem skarżący uzupełnili wezwania Organu rejestrowego i przedstawili proces wyodrębnienia Kościoła [...] ze wskazaniem powodów, dla których powinien być on scharakteryzowany jako Kościół odrębny od Kościoła [...]. Zauważyć należy, że brak podstaw prawnych do przyjęcia, że nowoutworzona wspólnota nie mogła wyodrębnić się z już zarejestrowanego Kościoła o ile zawiera oryginalne poglądowo informacje formach życia religijnego, metodach działania kościoła, celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych. Skarżący przedstawili dokumenty: a) informację o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; b) informację o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych. W piśmie z dnia 19 listopada 2020 r. skarżący nakreślili, że wyodrębniona wspólnota ze Zboru Kościoła [...] odczuła potrzebę istotnej modyfikacji doktryny a właściwie stworzenia nowej doktryny. W piśmie tym szczegółowo opisane zostały przesłanki odrzucenia dogmatów Kościoła [...] i przyjęcia własnych. Skarżący wskazali, że nie w dniu 8 grudnia 2019 zgromadzenie członków zboru podjęło bez jednego głosu sprzeciwu (5 wstrzymujących się) o opuszczeniu struktur Kościoła [...]. Ponadto, zauważyć należy, że Organ rejestrowy nie wyjaśnił w decyzji odmownej, dlaczego w jego przekonaniu o braku wyodrębnienia Kościoła [...] od Zboru [...] w Ta. świadczą zapisy strony internetowej skoro dokumenty złożone do wniosku zawierały spójne określenie nazwy Kościoła jak i jego organów wykonawczych.
Zasadna jest argumentacja skarżących kwestionująca zgodność z prawem stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji, że treści strony internetowej mogły stanowić przesłankę do negatywnej oceny elementów wniosku zgodnie z art. 32 g.w.s.w.
6. Sąd podkreśla, że ustawodawca nie wymaga, aby wnioskodawcy podawali stronę internetową nowoutworzonej wspólnoty, a nawet jej wskazanie nie stanowi o modyfikacji treści wniosku ze względu na zapisy znajdujące się na takiej stronie internetowej. To art. 32 ust. 1 ustawy wskazuje wyraźną treści wniosku. Zgodnie z art. 32 ust. 1 pkt 4) we wniosku i jego uzupełnieniach prawidłowo powołane zostały dane osób wchodzących do kierowniczych organów wykonawczych jak i wskazano nazwę organu kierowniczego. Ponadto, w sposób jasny i wielokrotnie powtarzający się w dokumentach złożonych wraz z wnioskiem skarżący określili nazwę Kościoła. Co więcej skarżący usunęli w toku postępowania rozbieżności występujące na stronie internetowej dedykowanej nowoutworzonej wspólnocie.
W takiej sytuacji, Sąd nie może samodzielnie poszukiwać podstawy do wydania negatywnego rozstrzygnięcia przez organ rejestrowy. Ponadto, Sąd wskazuje, że wątpliwości w zakresie merytorycznym co do realizacji pkt 32 ust. 1 pkt 2 i 3 g.w.s.w. nie należą do wymogów formalnych określonych w art. 32 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o gwarancjach wolności sumienia i wyznania.
7. W ocenie Sądu informacje o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" winny być ocenione w świetle art. 33 ust. 3 ustawy, zgodnie z którym jeżeli wniosek zawiera postanowienia pozostające w sprzeczności z przepisami ustaw chroniącymi bezpieczeństwo i porządek publiczny, zdrowie, moralność publiczną, władzę rodzicielską albo podstawowe prawa i wolności innych osób, organ rejestrowy wydaje decyzję o odmowie wpisu do rejestru a nie w oparciu o przepis art. 33 ust. 2, który odnosi się do elementów formalnych czyli nieuzupełnionych braków. Organ nie zawiadamiał, że braki nie zostały uzupełnione w sposób prawidłowy, a co więcej przystępując do kolejnych pytań o dodatkowe dokumenty aprobował ty samym udzielone informacje, dokumenty i wyjaśnienia Kościoła.
8. Wobec powyższego, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 33 ust. 2 g.w.s.g. przez jego nieuprawnione zastosowanie w sytuacji, w której w treści dokumentacji wnioskowej nie znajdują się braki ani uchybienia wykazane w motywach zaskarżonej decyzji. Nie ma sporu co do tego, że wnioskodawcy uzupełnili braki/nieścisłości pierwotnego wniosku o szczegółowe informacje o dotychczasowych formach życia religijnego i metodach działania kościoła lub innego związku wyznaniowego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej; jak również o informacje o podstawowych celach, źródłach i zasadach doktrynalnych, obrzędach religijnych. Minister nie zarzucił bowiem w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dalszego występowania takich braków. Naruszenie to niewątpliwie miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Prawidłowa wykładnia art. 33 ust. 2 ustawy nie pozwalała na jego zastosowanie w przedmiotowej sprawie, bowiem przyjęte przez organ rejestrowy stanowisko o braku cech kościoła podmiotu wskazanego we wniosku o rejestrację nie jest brakiem, o którym mowa w art. 32 ww. ustawy. Stwierdzone naruszenie prawa materialnego prowadzi do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd uwzględniając skargę wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.
Opisane naruszenia prawa organu rejestrowego powodowały, że pozostałe zarzuty Skarżących pozostawały bez wpływu na treść wyroku.
9. Ponownie rozpatrując sprawę, organ uwzględni stanowisko Sądu co do niewystępowania braków stwierdzonych przez niego w zaskarżonej decyzji i przystąpi do dalszych czynności przewidzianych przez prawo, kontynuując procedurę rejestracji związku wyznaniowego.
10. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. O kosztach (na które składają się 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, a także 51 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa) orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 powołanej ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r., poz. 1800).