II SA/Kr 1182/21

II SA/Kr 1182/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-11-09
Data wpływu
2021-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Paweł Darmoń /przewodniczący sprawozdawca/
Piotr Fronc
Małgorzata Łoboz
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono decyzję organu II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art 145 par 1 pkt 1 lit a i c  w zw z art 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2017 poz 1566
art 234
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Darmoń (spr.) SWSA Piotr Fronc SWSA Małgorzata Łoboz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi F. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 22 lipca 2021 r., znak: SKO-PW-4171-11/21 w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu na rzecz skarżącego F. P. kwotę 300,00 zł (trzysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 lipca 2020 r., znak: RiOŚ.6225.1.2020, Wójt Gminy K. orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie o przywrócenie naruszonych stosunków wodnych na działce ewidencyjnej nr [...] położonej w miejscowości W. mogącej mieć szkodliwy wpływ na działkę ewidencyjną nr [...] położoną miejscowości W., gmina K..
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdzono, iż dnia 31 stycznia 2020 roku F. P. złożył wniosek o zweryfikowanie stanu rzeczywistego na działce ewidencyjnej nr [...], w związku z wykonanym nasypem ziemi i gruzu powodującym znaczne podniesienie terenu oraz podejrzeniem naruszenia stosunków wodnych, oraz złożył wyjaśnienia na piśmie.
Następnie Wójt Gminy K. przedstawił stanowisko biegłego zawarte w przedłożonej do akt sprawy ekspertyzie wykonanej przez mgr inż. R. W. - W., występującą jako rzeczoznawca w zakresie melioracji wodnych, technologii i organizacji robót uznaną przez Stowarzyszenie Inżynierów i Techników Wodnych i Melioracyjnych, zdaniem organu prowadzącego postępowanie ekspertyzę tę należy uznać za w pełni wiarygodną i wyczerpującą.
W oparciu o w/w opinie organ I instancji ustalił, że teren działki nr [...] obręb W. został podniesiony przez nadsypanie gruntem. Omawiany teren pod względem morfologicznym i geomorfologicznym położony jest w obrębie łagodnego obniżenia pomiędzy drogą powiatową, a korytem potoku [...] na jego lewym brzegu. Koryto potoku w sąsiedztwie omawianej działki jest dwudzielne, ubezpieczone, spadki skorygowane betonowymi stopniami. Ponadto dno ustabilizowane jest gurtami siatkowo-kamiennymi z narzutem kamiennym. Teren, o którym mowa, stanowią pola uprawne (użytki zielone) bez zabudowy mieszkaniowej. Na teren działki nr [...] obręb W. została nawieziona ziemia, co pozwoliło na wyniesienie jej ponad poziom terenu. Od strony działki nr [...] obręb W. teren został podniesiony około 40-50 cm na długości około 70,0m. Powierzchnia gruntu została wyrównana i przeprowadzono prace niwelacyjne. W dalszej części w stronę mostu ziemia została nadsypana o dalsze 0,5 m. Tutaj teren nie został uporządkowany. Od strony potoku podniesienie działki zostało wykonane aż do skarpy grobli koryta dwudzielnego. Od strony drogi nie zakończono wyrównywania gruntu.
Dalej, posiłkując się opinią biegłego, organ I instancji stwierdził, że działka nr [...] obręb W. położona jest na prawym brzegu potoku [...]. Koryto potoku [...] jest dwudzielne tzn. posiada koryto właściwe oraz na obydwu brzegach półkę. Przekrój koryta jest symetryczny. Ponadto koryto jest ogroblowane. Na prawym brzegu na grobli urządzono drogę dojazdową do działki nr [...] obręb W.. Takie ukształtowanie koryta pozwala na zachowanie naturalnej zdolności retencyjnej oraz zmniejsza zagrożenie powodziowe. Właściwe koryto przeznaczone jest dla przeprowadzenia wód średnich i niskich. Szersza część koryta ma za zadanie przeprowadzenie wód wielkich. Ogroblowanie koryta dodatkowo stanowi ochronę terenów przyległych przed powodzią.
W końcowej części kwestionowanej decyzji wyjaśniono, że w związku z tym, że nie stwierdzono naruszenia stosunków wodnych na działce ewidencyjnej nr [...] położonej w miejscowości W. mogących mieć szkodliwy wpływ na działkę ewidencyjną nr [...] położoną miejscowości W. postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć na podstawie art. 105 §1 KPA.
Od powyższej decyzji F. P. wniósł odwołanie.
Decyzją z dnia 14 września 2020r., znak: SKO-PW-4171-38/20 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu uchyliło zaskarżoną decyzję Wójta Gminy K. i przekazało organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.
Po rozpoznaniu sprzeciwu wniesionego przez M. T. i T. T. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 14 września 2020r., znak: SKO-PW-4171-38/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, wyrokiem z dnia 27 stycznia 202lr., sygn. akt II SA/Kr 1229/20 uchylił zaskarżoną decyzję w całości.
Postanowieniem z dnia 4 kwietnia 202lr., znak: SKO-PW-4171-11/21, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu zleciło organowi I instancji - Wójtowi Gminy K. przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego, tj. dowodu z uzupełniającej opinii biegłego na okoliczność ustalenia i wykazania, czy działania dokonane na działce ewid, nr [...], polegające na nawiezieniu ziemi i gruzu, powodujące znaczne podniesienie terenu wpływają szkodliwie czy też mogą wpływać szkodliwie na działkę ewid. nr [...], a jeżeli tak, to na czym ten szkodliwy wpływ polega lub miałby polegać oraz ustalenia i wykazania, jakie ewentualnie działania należałoby podjąć, aby temu szkodliwemu wpływowi zapobiec oraz uzupełnienie akt sprawy poprzez dołączenie wypisów z rejestrów gruntów dotyczących nieruchomości, będących przedmiotem postępowania,
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu decyzją z dnia 22 lipca 2021 r., nr SKO-PW-4171-11/21 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w ten sposób, że odmówiło nakazania właścicielom dz. nr ewid.[...], położonej w miejscowości W. M. T. i T. T. przywrócenia stanu poprzedniego stosunków wodnych lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2021r., poz. 735) w związku z art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 202lr., poz. 624).
W uzasadnieniu tej decyzji SKO wskazało, że materialną podstawę prawną prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji stanowią przepisy art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (tj. Dz. U. z 2021 r., poz. 624).
Prowadzone w tym przedmiocie postępowanie administracyjne powinno zmierzać do wyjaśnienia i ustalenia, czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela gruntu obowiązków określonych w art. 234 ust. 3 prawa wodnego. W tym przepisie mowa o każdej zmianie stanu wody, która pociąga za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości. Ustawa prawo wodne, z wymienionymi w art. 234 nagannymi działaniami właściciela wobec gruntów sąsiednich wiąże określoną odpowiedzialność. Organ administracji ma zatem obowiązek zastosować art. 234 ust. 3 w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 234 ust. 1 pkt 1 i 2, a następnie nałożyć w drodze decyzji administracyjnej sankcję za spowodowanie zmiany stosunków wodnych.
Kolegium podkreśliło, iż aby móc zastosować w sposób poprawny ww. art. 234 ust.3 Prawa wodnego i na jego podstawie wydać decyzję nakazującą przywrócenie stanu poprzedniego, bądź też wykonanie urządzeń zapobiegającym szkodom, względnie odmawiającą wydania takiego nakazu, musi dojść najpierw do właściwego ustalenia przedmiotu postępowania, a następnie do ustalenia - w wyniku prawidłowej oceny zebranych dowodów - stanu faktycznego sprawy oraz osób, mających interes prawny w tym postępowaniu. Kolegium podzieliło pogląd, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w przedmiotowych sprawach to przede wszystkim ustalenie: jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, kto jest sprawcą tej zmiany i na czym ona polegała, czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty i na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także, kto posiada interes prawny w tym postępowaniu.
Na wstępie Kolegium podkreśliło okoliczność, że w treści swojego wniosku, F. P. wskazuje na podejrzenie naruszenia stosunków wodnych przez właściciela działki ew. nr [...], poprzez jej podniesienie oraz wyraża obawy przed hipotetyczną szkodą na jego działce, tj. dz. ew. nr [...]. Przy czym należy zwrócić uwagę, iż działki ew. nr [...] oddzielone są od siebie uregulowanym potokiem.
Mając jednakże na uwadze treść wniosku strony, jak również to co wyżej wskazano, należało ustalić, jaki był stan wody na przedmiotowych działkach przed zmianą, czy doszło do jego zmiany, a jeżeli tak, to na czym ona polegała i kto jest sprawcą tej zmiany, czy dokonana zmiana szkodliwie wpływa na grunt wnioskodawcy (dz. ew. nr [...]), a jeżeli tak, to na czym ten szkodliwy wpływ polega, a więc, czy pomiędzy zmianą i stwierdzoną lub wysoce prawdopodobną szkodą zachodzi adekwatny związek przyczynowy, a także, kto posiada interes prawny w tym postępowaniu.
Organ I instancji prawidłowo ustalił krąg stron niniejszego postępowania, dołączając do akt sprawy stosowne wypisy z rejestru gruntów. Stronami postępowania w trybie art. 243 ustawy Prawo wodne są właściciele (lub odpowiednio - posiadacze samoistni albo użytkownicy wieczyści) nieruchomości, na której miało dojść do zmiany stanu wody na gruncie - w niniejszej sprawie są to: M. T. i T. T. oraz właściciele (lub odpowiednio -posiadacze samoistni albo użytkownicy wieczyści) nieruchomości, która w wyniku tej zmiany mają ponosi szkodę, którym w niniejszej sprawie jest F. P..
Następnie, po ponownej analizie akt sprawy oraz treści załączonej do akt sprawy opinii biegłego, jak również opinii uzupełniającej, Kolegium stwierdziło, iż braki w zakresie ustaleń faktycznych i zarazem w materiale dowodowym zostały przez organ I instancji uzupełnione.
Kolegium ustaliło, że teren działki nr [...] obręb W. położony jest pomiędzy drogą powiatową relacji N. S. - W. (od północy), a korytem dwudzielnym potoku [...] (od południa). Od strony zachodniej działka sąsiaduje z innymi działkami uprawianymi rolniczo - użytki zielone (działki nr [...] obręb W.), od strony wschodniej - z najazdem na most w ciągu drogi lokalnej. Koryto potoku w sąsiedztwie omawianej działki jest dwudzielne, ubezpieczone, spadki skorygowane betonowymi stopniami. Ponadto dno ustabilizowane jest gurtami siatkowo-kamiennymi z narzutem kamiennym. Łuk drogi posiada nachylenie w stronę przeciwną niż omawiane działki - w kierunku północnym. Droga uzbrojona jest od strony północnej w chodnik i rów przydrożny, który zbiera wody z chodnika i stoku opadającego od strony przysiółka S.. Do rowu odprowadzane są wody z pasa jezdni za pomocą dwóch wpustów ulicznych. Działka nr [...] obręb W. zbliżona jest kształtem do trójkąta prostokątnego, którego przyprostokątna biegnie wzdłuż drogi, a przeciwprostokątna wzdłuż potoku.
Na teren działki nr [...] obręb W. została nawieziona ziemia, co pozwoliło na wyniesienie jej ponad poziom terenu. Od strony działki nr [...] obręb W. teren został podniesiony około 40-50 cm na długości około 70,0m. Powierzchnia gruntu została wyrównana i przeprowadzono prace niwelacyjne. W dalszej części w stronę mostu ziemia została nadsypana o dalsze 0,5 m. Tutaj teren nie został uporządkowany. Od strony potoku podniesienie działki zostało wykonane aż do skarpy grobli koryta dwudzielnego. Od strony drogi nie zakończono wyrównywania gruntu. Grunt nie został "dosypany" do pasa drogowego na nieuporządkowanym odcinku.
Jak wynika z ustaleń dokonanych w trakcie postępowania wyjaśniającego, w szczególności w czasie wizji nie stwierdzono szkód, które mogłyby być wyrządzone na terenie działek sąsiadujących z działką nr [...] obręb W., wskutek nawiezienia na jej powierzchnię ziemi. Zatem zasadnie organ I instancji nie stwierdził związku przyczynowo - skutkowego podniesienia poziomu działki nr [...] obręb W., a stanem działek sąsiednich.
W tym miejscu zauważyć trzeba, że działki ew. nr [...] oraz działka ew. nr [...], będąca własnością odwołującego, nie są położone w bezpośrednim sąsiedztwie, gdyż dz. ew[...] znajduje się na lewym brzegu potoku [...], zaś dz. ew. nr [...] znajduje się na prawym brzegu potoku [...], oddziela je działka ew. nr [...] stanowiąca potok [...].
Posiłkując się uzupełniającą opinia biegłego, Kolegium stwierdziło, że działką ew. nr [...], stanowiącą koryto potoku [...] o szer. ponad 30 m, odprowadzane są wody do odbiornika jakim jest rzeka [...] i odpływ wód potoku zgodnie ze spadkiem terenu następuje w kierunku północnym. Z kolei odpływ wód z działki ew. nr [...] do potoku [...] następuje praktycznie na wysokości istniejącego mostu grogi gminnej (w km 0+760 potoku [...]). Większość działki [...] na prawym brzegu potoku znajduje się powyżej tego mostu - więc zgodzić się należy z opinią biegłego, że prawdopodobieństwo przepływu wody z działki ew. nr [...] na działkę ew. nr [...] (w górę terenu) jest wątpliwe.
Nadto, co również wynika z ustaleń biegłego, zawartych w opinii uzupełniającej, brak jest informacji dotyczących faktów przelania się wód przez prawe ogroblowanie potoku [...] w ostatnim czasie, w szczególności na wysokości działki ew. nr [...] po dokonaniu zmian jej ukształtowania.
Kolegium podkreśliło, że powołany przepis art. 234 ust. 3 należy rozumieć w ten sposób, że sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie wystarczający do jego zastosowania. Konieczne jest nadto ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunki wodnych niezbędne jest ustalenie związku przyczynowego między działaniem a szkodą.
Jak zatem wynika z powyższego, konieczną przesłanką do zastosowania nakazu z art. 234 ustawy Prawo wodne jest szkodliwe oddziaływanie. Kolegium podzieliło zatem pogląd, że decyzji nakazującej przywrócenie stanu wód lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom nie można wydać jedynie na podstawie obaw, tylko musi dojść do ustalenia, że właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie i zmiana te szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie, która to sytuacja, w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Z przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania wyjaśniającego wynika, iż na działce ew. nr [...], będącej własnością odwołującego się, nie stwierdzono szkód, powstałych w wyniku zmiany ukształtowania działki ew. nr [...]. Powołując się na ocenę biegłego zawartą w opinii uzupełniającej, przypuszczalnie domniemane szkody odnoszą się do przypadku wystąpienia wód powodziowych. Należy zgodzić się z opinią biegłego, że w czasie powodzi, zazwyczaj przybór wód jest nieprzewidywalny, gdyż powódź jest zjawiskiem ekstremalnym, na które praktycznie nie mamy wpływu.
Kolegium podziela zatem stanowisko biegłego, iż stwierdzenie, że ukształtowanie działki ew. nr [...] zwiększa zagrożenie powodziowe działki ew. nr [...] pozostaje w sferze spekulacji i domysłów i opiera się na domniemaniach.
Kolegium stwierdza, ze organ I instancji uzupełnił materiał dowodowy w brakującym zakresie, pozwalającym na orzeczenie w sposób nie budzący wątpliwości.
Równocześnie Kolegium w ślad za stanowiskiem wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Krakowie zawartym w wyroku z dnia 27 stycznia 202lr., sygn. akt: II SA/Kr 1229/20 uznało, że różnica w treści znajdujących się w aktach protokołów nie dotyczy istotnych elementów stanu faktycznego i nie ma znaczenia dla wyników postępowania dowodowego.
Z przeprowadzonego postępowania dowodowego wynika, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia ze zmianą stosunków wodnych szkodliwie oddziaływującą na grunty sąsiednie. Jak również Kolegium podziela stanowisko organu I instancji, iż w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia z odprowadzaniem wód na grunty sąsiednie.
W tej sytuacji należało odmówić żądaniu wnioskodawcy przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom. W przypadku stwierdzenia przez organ, iż na przedmiotowym gruncie nie są dokonywane jakiekolwiek zmiany stanu wody szkodliwie wpływające na grunty sąsiednie i tym samym nie doszło do naruszenia art. 234 ustawy - Prawo wodne, organ powinien odmówić zobowiązania właściciela gruntu do przywrócenie stanu poprzedniego na gruncie, czy też wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, a nie umarzać postępowanie jako bezprzedmiotowe. W sytuacji bowiem, gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, iż brak jest przesłanek do wydania decyzji pozytywnej, należy wydać decyzję negatywną, a nie umarzać postępowanie, gdyż ta instytucja ma zastosowanie do innych sytuacji, gdy brak jest przedmiotu postępowania.
Opisaną wyżej decyzję zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie F. P., zarzucając jej, że jest niezrozumiała. Podkreślił, że właściciele działki nr [...] nie okazali pozwolenia wodnoprawnego na podniesienie poziomu tej działki. Skarżący zaznaczył, że jego dom znajduje się po drugiej stronie koryta w osi z nawiezioną ziemią, a do wyrządzenia mu szkody wystarczy "oberwanie chmury". Powodzie miały miejsce w roku 2001 i 2010. Skarżący zaznaczył, że wszystkie jego uwagi były przez biegłą odrzucane, a właściciele działki nr [...] złamali prawo. Skarżący wniósł o nakazanie właścicielom działki nr [...] uporządkowania terenu, wykonanie odprowadzenia wody oraz okazanie pozwolenia wodnoprawnego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu wniosło o jej oddalenie i w całości podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Na wstępie należy wyjaśnić, że na mocy § 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 z późn. zm.) w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Aktualnie stan epidemii został zastąpiony przez stan zagrożenia epidemicznego. Zgodnie z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zmianami) w brzmieniu obowiązującym od dnia 3 lipca 2021 r., wprowadzonym art. 4 pkt 3 ustawy z dnia 28 maja 2021 r. (Dz.U.2021.1090), w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID -19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich, wojewódzkie sądy administracyjne przeprowadzają rozprawę wyłącznie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających prowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym, że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. W myśl art. 15zzs4 ust. 3 ustawy Przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów. W rozpoznawanej sprawie strony postępowania zostały wezwane o podanie, czy wnoszą o przeprowadzenie rozprawy zdalnej, a jeżeli tak – to o wskazanie adresu elektronicznego na platformie ePUAP - w terminie 7 dni od dnia doręczenia - pod rygorem przyjęcia, że strona nie ma możliwości technicznych uczestniczenia w rozprawie zdalnej.
Na mocy art. 15zzs4 zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 1 września 2022 r. (k – 76) niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, wobec nie przedłożenia przez strony postępowania i uczestników adresów na platformie ePUAP.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2021 r. poz. 137 z późn. zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej zwana p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a., aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania albo stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według tych kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie doszedł do wniosku, że skarga jest zasadna i w konsekwencji prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Zaskarżona decyzja wraz z poprzedzająca ją decyzją organu I instancji naruszają prawo materialne a to art. 234 ust 1 pkt 2 ustawy prawo wodne a także procedury administracyjnej w szczególności art. 7 , art 77 § 1 , art. 78 § 1, art. 80, art. 84 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r kodeks postepowania administracyjnego ( Dz. U. Nr 30 , poz. 168 z późn. zm.).
Stosownie do art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r prawo wodne (Dz.U.2021.2233 t.j. z dnia 2021.12.03)
1. Właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
Uregulowanie wynikające z art. 234 ust 1 pkt 2 prawa wodnego ma charakter bezwzględny i nie jest uzależnione od tego czy na nieruchomości sąsiedniej wystąpi szkoda czy też nie. Takie naruszenie zakazu ustawowego może spowodować wszczęcie postępowania administracyjnego w wyniku, którego możliwe jest wydanie decyzji nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom (alternatywny sposób załatwienia sprawy). Prowadzone postępowanie administracyjne powinno, zatem zmierzać do wyjaśnienia i ustalenia czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela obowiązków określonych w art. 234 ust 3 prawa wodnego. W tej normie prawnej mowa o każdej zmianie stanu wód, która pociąga za sobą szkodliwe skutki dla sąsiednich nieruchomości. Ustawa prawo wodne dotyczy szeroko rozumianych "stosunków wodnych " a z wymienionymi w art. 234 ustawy nagannymi działaniami właściciela wobec gruntów sąsiednich wiąże określoną odpowiedzialność. Organ administracji ma, zatem obowiązek zastosować art. 234 ust 3 w przypadku stwierdzenia zaistnienia okoliczności, o których mowa w art. 234 ust 1 pkt 1 i 2 a następnie nałożyć w drodze decyzji administracyjnej sankcję za spowodowanie zmiany stosunków wodnych. Podobne stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 8 lutego 2007 r (mającym również zastosowanie do aktualnego stanu prawnego) , sygn. akt II SA/KR 3049/03 , w którym wyjaśnił, że : zastosowanie sankcji przewidzianej w art. 29 ust. 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. - Prawo wodne (Dz.U. Nr 115, poz. 1229 ze zm.), może mieć miejsce w przypadku stwierdzenia, iż zachodzi którakolwiek z okoliczności wymienionych w ust. 1 tej normy. Sankcja przewidziana w ust. 3 nie dotyczy natomiast sytuacji unormowanej w ust. 2, ponieważ unormowano tam obowiązki właściciela gruntu dotyczące usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody powstałych na skutek działań osób trzecich lub wskutek przypadku, niezależnie od woli właściciela gruntu. Nałożenie obowiązku wynikającego z ust. 3 ustawy musi być zatem poprzedzone ustaleniem, że właściciel gruntu zmienił stan wody na gruncie, zwłaszcza kierunek odpływu wody opadowej, lub kierunek odpływu wody ze źródeł, bądź też, że odprowadza wody lub ścieki na grunty sąsiednie.
Oceniając dotychczasowy przebieg postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie stwierdzić należy że organy nie zbadały należycie czy spełnione zostały przesłanki art. 234 ust 3 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r prawo wodne do wydania decyzji, nakazującej właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, w kontekście możliwego odprowadzania wód przez właściciela działki nr [...] obręb W. (ust. 1 pkt 2 ) na działkę ew. nr [...] będącej własnością skarżącego. Nie zbadano w dostateczny sposób jak zmiany ukształtowania działki ew. nr [...] wpływają na stosunki wodne w terenie. Organy nie przeprowadziły kompleksowego postępowania a także nie dokonały prawidłowej wykładni powołanego przepisu ustawy.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia, a zatem z naruszeniem art. 7 , art. 77 § 1 i 80 k.p.a. W tym zakresie zasadne okazały się zarzuty skargi.
W orzecznictwie zwraca się uwagę, że sprawy z zakresu zastosowania dawnego art. 29 prawa wodnego (obecnie art. 234) są na tyle skomplikowane, że ustalenie okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia wymaga wiadomości specjalnych, które bądź posiadają wyspecjalizowani pracownicy organu gminy, bądź istnieje potrzeba zasięgnięcia opinii rzeczoznawcy. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. II OSK 1621/13 (LEX nr 1794210) stwierdził, że "postępowanie wyjaśniające w sprawie dotyczącej uregulowania stosunków wodnych na gruncie, w tym ewentualnego nałożenia w trybie administracyjnym obowiązków na podstawie art. 29 ust. 3 p.w., z racji na jego specyfikę i skomplikowanie wymaga sięgnięcia do wiedzy specjalistycznej. Nie może ograniczać się wyłącznie do stwierdzenia wykonania określonych prac na gruncie. Organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo - skutkowego między dokonaną zmianą na działce a wynikłą z powodu tej zmiany szkodą na gruncie sąsiednim. Wymaga to, co do zasady odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych oraz ewentualnie przeprowadzenia odpowiednich badań, analiz i obliczeń. Celowe jest, zatem w tej kategorii spraw dopuszczenie dowodu z opinii biegłego". Podobny pogląd wyraził NSA również w wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. II OSK 1538/11 (LEX nr 1367319): "Wydanie decyzji o nałożeniu lub o odmowie nałożenia sankcji określonej w art. 29 ust. 3 p.w. wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, którego celem jest ustalenie, czy właściciel nieruchomości w istocie dokonał zmiany stosunków wodnych na swoim gruncie i czy zmiany te spowodowały szkodę dla sąsiadujących gruntów. Postępowanie takie wymaga wiedzy specjalistycznej i nie może ograniczyć się do stwierdzenia wykonania prac powodujących podwyższenie gruntu. Błędny jest przy tym pogląd, że wykonanie tego rodzaju prac powoduje automatycznie zmianę stosunków wodnych w rozumieniu przepisu art. 29 ust. 1 pkt 1 p.w."
Sporządzona w sprawie opinia biegłej mgr inż. R. W. - W., występującej jako rzeczoznawca w zakresie melioracji wodnych, technologii i organizacji robót nie jest ani zupełna ani przekonująca, by mogła stanowić dla organu rozstrzygającego sprawę podstawę do prawidłowych ustaleń faktycznych. Opinia posiada braki w zakresie ustaleń hydrologicznych (brak mapy spływu wód przed i po dokonaniu zmiany stanu wód na gruncie) a następnie ich analizy z punktu widzenia tej dziedziny nauki. Bez tego dokumentu niemożliwe jest określenie kierunków spływu wody przed i po zrealizowaniu prac ziemnych w postaci nawiezienia ziemi.
Co istotne - sporządzona opinia nie zawiera mapy, na której zaznaczony byłby kierunek spływu wód, na badanym obszarze, przed i po zmianie stosunków wodnych a także wyjaśnień w tym względzie. Skarżący stanowczo twierdzi (wbrew opinii biegłej), że obecnie odprowadzanie wody z działki [...] nie następuje na wysokości mostu, "bo tam zalega duża ilość ziemi wyniesionej powyżej wału równo z mostem", a - "do tyłu do przepustu, który jest w dość dużej odległości". Te twierdzenia muszą zostać zweryfikowane przez kompetentnego biegłego hydrologa. Dalej skarżący zarzuca, że istniejące " grobla, czyli wały są marne, niewystarczające do odprowadzania wód nawet nie powodziowych ", a przecież jego dom znajduje się "w osi z nawiezioną ziemią po drugiej stronie koryta". Jego zdaniem podniesienie terenu spowoduje "przerzucenie wody na drugą stronę wału, czyli centralnie do jego domu"
Zaprezentowany w dotychczasowej opinii sposób rozumowania biegłego (powielony przez organ), bez dokładnego zbadania stanu wód na gruncie nie zasługuje na aprobatę. Wbrew stanowisku z uzasadnienia zaskarżonej decyzji opinia mgr inż. R. W.-W. (opinia z marca 2020r wraz z uzupełnieniem z maja 2020r) nie jest ani w pełni wiarygodna ani wyczerpująca.
Protokoły wizji w terenie z 8 lipca 2020 r i 21 lutego 2020 r zawierają wyłącznie oświadczenia stron i biegłego. Strony prezentują odmienne stanowiska i wchodzą w spór, co do przyczyn powstania stwierdzonych faktów i zaobserwowanych zjawisk ( skarżący :" w momencie wezbrania wód potoku obszar działki [...] nie zapewnia miejsca na rozlanie, co powodować będzie zalanie jego nieruchomości ", pełnomocnik uczestnika ; "ewentualne zmiany ukształtowania terenu nie wpływają na zmianę stanu wody na gruncie"). Pracownicy organu ograniczyli się do sporządzenia kilku zdjęć powierzchni nieruchomości i stwierdzili świeży nasyp ziemny o warstwie około 80 cm rozrównany na obszarze około 2/3 działki.
Organ II instancji w zaskarżonej decyzji właściwie nie ocenił złożonej opinii biegłej w kontekście jej braków, tak by dokument ten miał wystarczającą moc dowodową.
Biegła mgr inż. R. W. – W. w sporządzonej opinii używa nieprecyzyjnych i nieweryfikowalnych określeń jak : "na teren działki [...] mogą spływać wody", "wody opadowe i roztopowe z przedstawionych wyżej terenów mogą spływać w kierunku działki nr [...] obręb W.. Uprzednio wody stagnowały na terenie działki nr [...] obręb W. "część wód wsiąknie na teren przedmiotowej działki, część wyparuje"... "nie ma możliwości idealnego powrotu do stanu pierwotnego". Brak opisu zastosowanej metody obliczeń i jej wyjaśnienia a także danych przyjętych do obliczeń i opisu przeprowadzonych badań.
Jednak z wniosków opinii podstawowej (k - 15 ) stanowczo wynika, że podniesienie terenu działki [...] może naruszać art. 234 ustawy prawo wodne. W czasie ulewnych opadów i wiosennych roztopów podniesienie terenu działki nr [...] obręb W. może spowodować częściowe podtopienie działek sąsiednich. Wody opadowe i roztopowe w normalnych warunkach powinny zostać przejęte przez grunt działek położonych na omawianym terenie. Podniesienie rzędnej działki [...] narusza ustalone stosunku wodne (taką sytuację można interpretować jako skierowanie wody na grunty sąsiednie). Zaistniały stan może stanowić potencjalne ryzyko prowadzące do hipotetycznych szkód. Z zaleceń biegłej wynika (k - 16), że warunkiem prawidłowo ukształtowanych stosunków wodnych jest bezpieczne odprowadzanie wód opadowych i roztopowych poza zagrożone podtopieniem obszary. Można to uzyskać kształtując rów otwarty u podnóża skarpy pasa drogowego i wzdłuż granicy z działką 450 obręb W. tak , by odprowadzać wody do koryta potoku [...], na co należy uzyskać pozwolenie wodnoprawne.
Wobec takich wniosków opinii podstawowej nie są przekonujące stwierdzenia wynikające z opinii uzupełniającej z maja 2020r, że jeżeli właściciel działki [...] uzyska pozwolenie wodnoprawne na odprowadzenie wód opadowych i roztopowych do potoku [...] , to przyjmując obecnie panujące warunki, będą one stanowić 0,03 % przepływu Q1% i można przyjąć że nie będzie to miało wpływu na przepływy w korycie potoku i nie wpłynie na stosunki wodne panujące na działce nr [...] obręb W., ani na zagrożenie powodziowe.
Powołany przez organ biegły nie sprostał wymaganiom o których mowa w art. 84 § 1 k.p.a. Organy obu instancji właściwie nie oceniły złożonej opinii w kontekście jej braków i niejasności, tak by dokument ten miał moc dowodową.
Z wszystkich wyżej przytoczonych względów w dotychczasowym postępowaniu administracyjnym naruszono art. 84 § 1 k.p.a w związku z art. 7 i art. 77 § 1 , art. 80 k.p.a. Doprowadziło to również do naruszenia zasad postępowania administracyjnego związanych z zaufaniem do władzy publicznej i należytego przekonywania (art. 8 i art. 11 k.p.a ).
W trakcie dotychczasowego postępowanie organy administracji nie dokonały wystarczających ustaleń faktycznych, dostatecznie nie wyjaśniły stanu sprawy, a zastosowana w zaskarżonej decyzji argumentacja oparta o wadliwą opinię biegłego rzeczoznawcy, nie może prowadzić do stanowczego wniosku, że brak jest w rozpatrywanej sprawie przesłanek do zastosowania art. 234 ustawy Prawo wodne. Należy mieć na względzie, że samo zalewanie terenu sąsiedniego (które nie występowało wcześniej, bądź z mniejszą intensywnością), jeśli nie stanowi normalnego i naturalnego zjawiska przyrodniczego, tylko spowodowane jest działalnością zewnętrzną, jest szkodliwą zmianą w rozumieniu przepisów prawa wodnego.
Postępowanie w tym zakresie wymaga powtórzenia a biegły rzeczoznawca dysponujący wiedzą z zakresu hydrologii w ponownej opinii odpowie na szczegółowo postawione przez organ tezy dowodowe, .
Wszystkie naprowadzone motywy sprawiły, że orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 poz. 329). O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 p.p.s.a. ( pkt II wyroku)