VII SA/Wa 254/20

VII SA/Wa 254/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2020-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-02-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Izabela Ostrowska /przewodniczący/
Joanna Gierak-Podsiadły /sprawozdawca/
Tomasz Stawecki
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 217/21 - Wyrok NSA z 2023-10-24
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Stawecki, sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Dawejnis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi Gminy [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] grudnia 2019 r. znak [...] w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi Gminy [...] ("skarżąca") jest decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego ("Minister") znak: [...] z [...] grudnia 2019 r. odmawiająca skreślenia z rejestru zabytków północnej części działki ew. nr [...], stanowiącej fragment założenia pałacowo-parkowego w [...] - wpisanego do tego rejestru pod numerem [...]decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z [...] lutego 1950 r., zmienioną decyzją [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2000 r., znak: [...]- oznaczonej kolorem czerwonym na załączniku graficznym stanowiącym integralną część decyzji.
Wskazana decyzja Ministra wydana została w oparciu o art. 7 pkt 1, art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 oraz art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2018 r., poz. 2067 ze zm., "ustawa o ochronie zabytków"), po rozpatrzeniu wniosku właściciela działki – Gminy [...] zawartego w piśmie z 30 listopada 2018 r.
W podaniu tym skarżąca (reprezentowana przez Wójta) wskazała, że na mocy decyzji organu konserwatorskiego z [...] lutego 1950 r. do rejestru zabytków nieruchomych województwa warmińsko-mazurskiego zostały wpisane mury pałacu i park w [...] , pochodzące z końca XVIII i początku XIX wieku. Działka nr ew. [...] nie istniała w tym czasie; powstała później w wyniku podziałów geodezyjnych działki nr ew. [...]. Skarżąca wskazała także, że na ww. działce do końca września 2018 r. znajdowała się ścieżka wyłożona betonowymi płytami, a "Gmina [...]mając na uwadze, że działka nr [...] nie stanowi ścisłego zabytku, a jedynie jego otoczenie, przystąpiła do zmiany rozwiązania materiałowego". Ponadto skarżąca stwierdziła, że "wykreślenie nieruchomości [...] nie będzie miało znaczenia dla odbioru zabytku głównego - założenia pałacowo-parkowego w [...], gdyż z nieruchomości [...] nie jest widoczna główna część zabytku i parku".
W toku postępowania wywołanego ww. wnioskiem Minister ustalił, że Wojewódzki Konserwator Zabytków w [...] decyzją z [...] lutego 1950 r. uznał za zabytek i wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] mury pałacu i park w [...], pow. [...] , należący do PGR w [...]. W uzasadnieniu tej decyzji stwierdzono, że "mury spalonego pałacu pochodzą z przebudowy w połowie XIX w. starego pałacu z XVIII w., należącego w tym czasie do [...] , rodziny polskiego pochodzenia. Podobnie ma się rzecz z parkiem". Decyzją z [...] czerwca 2000 r. [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków zmienił ww. decyzję w sprawie wpisania dobra kultury do rejestru zabytków "w części dotyczącej numeracji działki", wskazując "granice obejmujące: założenie pałacowo-parkowe w miejscowości [...] , gm. [...]" - dz. nr [...] - pałac i park; dz. nr [...] - park; dz. nr [...] - droga; dz. nr [...] ; dz. nr [...] ; dz. nr [...] przyległa do dz. [...]; dz. nr [...] dz. nr [...]; dz. nr [...]– wraz z podwórzem gospodarczym; dz. nr [...]; dz. nr [...]; część dz. nr [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że ww. "założenie pomimo licznych podziałów i przekształceń" zachowało się w swoich historycznych granicach, obejmujących: "pałac z podjazdem, rozległy teren od północnego brzegu jeziora, aż po teren bagienny po stronie wschodniej, następnie obejmuje teren po północnej i zachodniej stronie założenia, gdzie usytuowane są także dwa podwórza gospodarcze przez jedno z nich prowadzi aleja, łącząca dalszy ciąg założenia, położony na półwyspie [...] , gdzie usytuowany jest także cmentarz rodowy założony w I poł. XIX wieku".
Biorąc pod uwagę treść podania inicjującego postępowanie Minister wystąpił następnie pismem z 17 grudnia 2019 r. do Narodowego Instytutu Dziedzictwa z prośbą o wydanie specjalistycznej opinii i zweryfikowanie (poprzez kwerendę archiwalną oraz oględziny), czy działka o obecnym nr [...] znajduje się na terenie parku w [...] , objętego ochroną konserwatorską, w szczególności czy ww. teren należał w 1950 r. do PGR w [...] . W efekcie 21 czerwca 2019 r. do akt sprawy wpłynęła opinia Narodowego Instytutu Dziedzictwa Oddziału Terenowego w [...] z [...] czerwca 2019 r., w której we wniosku końcowym wskazano, że północna część działki nr [...] znajduje się na terenie parku pałacowego w [...]. Znajdująca się na niej ścieżka (dawna droga) oraz porastające ją drzewa stanowią element kompozycji parku objętego wpisem do rejestru zabytków. "W związku z powyższym nie zachodzą przesłanki uzasadniające wykreślenie działki nr [...] z rejestru zabytków". Dodano przy tym, że właścicielem działki nr [...] (której następstwem jest między innymi działka nr [...]) w momencie ujawnienia w rejestrze gruntów i budynków był Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Rolne w [...] , podlegające Okręgowemu Zarządowi Państwowych Gospodarstw Rolnych w [...] , a data wpisu do rejestru gruntów to lata siedemdziesiąte XX wieku. We wskazanej opinii zawarto historię założenia pałacowo-parkowego w [...] , obecny stan jego zachowania, a także ustalenia (na podstawie kwerendy archiwalny map) dotyczące działki nr ew. [...] w zakresie jej umiejscowienia na terenie zabytkowego zespołu.
Dalej, w odpowiedzi na informację Ministra o zakończeniu postępowania, skarżąca pismem z 30 sierpnia 2019 r. wniosła o przeprowadzenie dodatkowych dowodów na okoliczność pozostawania ww. działki nr ew. [...] poza ochroną konserwatorską, w tym o dopuszczenie dowodu z zeznań wskazanych świadków, a także z załączonych map. Wniosła również o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego dendrologa w celu wskazania przebiegu historycznej alei lipowej. Ponadto w ww. piśmie skarżąca ustosunkowała się do zgromadzonego materiału dowodowego, wskazując, że działka nr ew. [...] , jej przebieg, nie pokrywa się z istniejącą historycznie drogą, łączącą zabytkowy park z pałacem.
Po tak przeprowadzony postępowaniu z wniosku skarżącej Minister wydał wskazaną na wstępie decyzję, dotyczącą północnej części działki nr ew. [...].
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie (negatywne dla skarżącej) Minister przede wszystkim zaznaczył, że stosownie do art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków skreślony z rejestru zabytków zostaje uprzednio wpisany do tego rejestru zabytek, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku, na mocy art. 13 ust. 2 ww. ustawy. Natomiast zgodnie z treścią art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Podkreślił przy tym, że skreślenie z rejestru zabytków jest sytuacją wyjątkową i jest możliwe jedynie w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek, o których mowa w art. 13 ustawy o ochronie zabytków.
Odnosząc się do okoliczności sprawy Minister wskazał zaś, że z uwagi na brak załącznika graficznego do decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z 9 czerwca 2000 r. zmieniającej decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...]z [...] lutego 1950 r., uznającą za zabytek mury pałacu i park w [...], pow. [...] w pierwszej kolejności koniczne było ustalenie, która część działki ewid. nr [...] została wpisana do rejestru zabytków. W związku z tym, niezbędna stała się analiza map archiwalnych, geodezyjnych, wysokościowych i topograficznych, przeprowadzona w celu określenia zasięgu omawianego parku. W wyniku tej analizy ustalono, że w 2 poł. XIX w. północna część parku w [...] (zlokalizowana wokół pałacu) z częścią południową, zlokalizowaną na półwyspie [...] była połączona ścieżką, biegnącą od pałacu po wschodniej stronie zabudowań gospodarczych nad brzegiem jeziora. Ponadto, pomiędzy zabudowaniami gospodarczymi, bardziej na zachód biegła droga łącząca majątek w [...]z miejscowością [...]. Natomiast na początku XX w. układ przestrzenny omawianego założenia uległ przekształceniom. Z mapy archiwalnej z 1918 r. wynika, że droga łącząca [...] z [...] została przesunięta w części południowej, przechodząc w pierwotnym kształcie pomiędzy zabudowaniami gospodarczymi, a następnie skręcając na zachód i biegnąc na południe w nowym śladzie. Tym samym, część starej drogi prowadzącej do miejscowości [...] zlokalizowana poza podwórzem gospodarczym utraciła funkcję komunikacyjną z sąsiednimi miejscowościami i została włączona do założenia parkowego położonego na półwyspie. Ten fragment drogi został obsadzony drzewami i zyskał funkcję alei parkowej. Opisana wyżej zmiana funkcji dawnej drogi do [...] dotyczy jedynie jej fragmentu położonego na południe od zabudowań folwarcznych. Dalsza analiza kopii map archiwalnych oraz mapy ukazującej ukształtowanie terenu z nałożoną siatką podziałów geodezyjnych pozwala stwierdzić, że opisana wyżej droga pełniąca funkcję alei parkowej sięgała do miejsca styku południowej granicy działki ew. [...] z zachodnią granicą działki [...] biegnąca dalej od tego miejsca na południe część dawnej drogi do [...] według mapy archiwalnej z 1918 r. uległa w tym czasie zatarciu.
Na podstawie powyższej analizy Minister stwierdził, że granice wpisu do rejestru zabytków parku w [...] w odniesieniu do działki ew. nr [...] określone we fragmencie decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2000 r. jako część dz. ew. nr [...] winny przebiegać po zachodniej granicy współczesnej działki [...] do miejsca jej styku z południową granicą działki ewid. nr [...], a następnie przecinając działkę [...] w stronę wschodnią przebiegać wzdłuż jej wschodniej granicy w kierunku południowym. Minister uznał w efekcie, że przedmiotem postępowania dotyczącego zasadności skreślenia z rejestru zabytków działki ew. nr [...] może być jedynie jej wyżej opisana północna część, bowiem tylko ten jej fragment został objęty prawną ochroną konserwatorską.
Uznał dalej, że północna część działki ew. nr [...] pozostaje integralnym elementem założenia pałacowo-parkowego w [...], a jej wartość wynika przede wszystkim z walorów przestrzennych, polegających na współtworzeniu zabytkowego zespołu. Analizując stan zachowania obiektu, a także jego walory historyczne, naukowe i artystyczne zauważył, że omawiany teren nadal zachowuje bezcenny walor zabytkowy. Przedmiotowe założenie jest dokumentem historii i kultury materialnej [...] , świadczącym o historii miejscowości oraz o istnieniu zespołu pałacowo-parkowo-folwarcznego. Przeznaczenie północnego fragmentu działki ew. nr [...], jako ścieżki (dawnej drogi) nie uległo zmianie od momentu wpisywania pałacu i parku w [...] do rejestru zabytków. Jej obszar stanowi istotny element całego założenia i posiada wartości, które należy zachować ze względu na ważny interes społeczny. W związku z powyższym Minister uznał, że w dalszym ciągu posiada ona wartości artystyczne, historyczne i naukowe, dla których została objęta ochroną prawną, przede wszystkim jako część założenia pałacowo-parkowego. Prowadzi to do wniosku, że okoliczności faktyczne wskazane w materiale dowodowym nie wypełniają przesłanki ustawowej do uznania, że ww. część założenia pałacowo-parkowego w [...] utraciła wartości, dla których została objęta prawną ochroną konserwatorską, czy inaczej: nie zachodzą okoliczności umożliwiające skreślenie z rejestru zabytków północnej części działki ew. nr [...] , stanowiącej fragment ww. założenia. Minister dodał, że z uwagi na szczególny układ przestrzenny wpis do rejestru zabytków pałacu i parku w [...] jako założenia oznacza objęcie ochroną konserwatorską nie tylko pałacu i otaczających go terenów zadrzewionych, ale również relacji przestrzennych między częściami zespołu, a także ich fragmentów pełniących niejako funkcję pomocniczą, np. alei dojazdowej. Poszczególne części założenia pałacowo-parkowego są niezwykle istotne w kontekście odbioru artystycznego (krajobrazowego) całości zabytku. Pozbawienie ww. fragmentu zabytku ochrony konserwatorskiej, a w konsekwencji umożliwienie dowolnego jego zagospodarowania, doprowadzić może do uszczuplenia wartości zabytkowych całego obiektu.
Odpowiadając na wnioski dowodowe złożone przez skarżącą Minister wyjaśnił natomiast, że przekazane kopie materiałów archiwalnych, map i fotografie zostały włączone do materiału dowodowego i poddane analizie, w wyniku której określono pierwotny przebieg drogi do [...] (późniejszej alei parkowej). Odnosząc się do wniosku o przeprowadzenie kolejnych dowodów (m.in. z opinii biegłego i z przesłuchań świadków) Minister podał, że nie uznał za zasadne ich przeprowadzenia i dopuszczenia. Zauważył, że wnioski dowodowe strony dotyczą okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w przedmiotowym postępowaniu, a zebrane w sprawie dowody, w tym przedkładane przez stronę należy uznać za wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. Jednocześnie Minister wskazał, że organy ochrony zabytków są władne do dokonywania oceny zabytku pod względem posiadanych przez niego wartości artystycznych, historycznych lub naukowych. Organy te, dysponując wykształconą w zakresie historii sztuki i architektury kadrą pracowników są w stanie obiektywnie ocenić - w oparciu o zebrany materiał dowodowy - czy dany obiekt zachowuje walory zabytkowe. Tym samym Minister jako organ wyspecjalizowany w ochronie zabytków nie ma obowiązku, jak stwierdził, przeprowadzenia w tym zakresie dowodu z opinii biegłego. Ze względu na powyższe ustalenia, nie uznał za zasadne uwzględnić żądania skarżącej dopuszczenia dowodu z kolejnych opinii i zeznań świadków, bowiem prowadziłoby to do nieuzasadnionego przedłużania przedmiotowego postępowania.
Odrębną decyzją z tej samej daty o znaku: [...] Minister umorzył postępowanie wszczęte z wniosku skarżącej w sprawie skreślenia z rejestru zabytków południowej części działki ew. nr [...] położonej w [...] (oznaczonej na załączniku graficznym stanowiącym integralną część tej decyzji), uznając, że nie została ona objęta wpisem do rejestru zabytków.
W skardze do Sądu na ww. decyzję Ministra z [...] grudnia 2019 r. o odmowie skreślenia z rejestru zabytków północnej części działki nr ew. [...], skarżąca wniosła o jej uchylenie zarzucając naruszenie:
-art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie w realiach niniejszej sprawy przejawiające się brakiem uznania, że zachodzą przesłanki do skreślenia zabytku z rejestru,
-art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm.; "k.p.a.") poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, brak zgromadzenia wszelkich niezbędnych do wydania decyzji dowodów oraz wybiórcze rozpatrzenie materiału dowodowego, przejawiające się m.in. w braku wykazania przez organ, iż osoby, które brały udział w sporządzaniu opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa posiadały wiedzę i uprawnienia z zakresu dendrologii,
-art. 8, art. 11, art. 80 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej i pozbawiony bezstronności, brak wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, dowolną, a nie swobodną ocenę materiału dowodowego oraz pominięcie słusznego interesu strony,
-art. 11 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się w treści uzasadnienia decyzji do argumentów i twierdzeń strony podnoszonych w toku postępowania administracyjnego,
-art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia wniosków dowodowych skarżącej na okoliczności mające istotne znaczenie dla sprawy,
-art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak powołania dowodu z opinii biegłego z zakresu dendrologii, który określiłby wiek drzew znajdujących się na skarpie po obu stronach obecnego ciągu pieszego, wskazałby, czy istnieją jakiekolwiek korzenie po stronie ciągu pieszego dalszego od jeziora, które mogłyby świadczyć o usunięciu starych drzew oraz wskazałby przebieg historycznej alei lipowej, co wobec braku legitymowania się przez osobę sporządzającą opinię z ramienia Narodowego Instytutu Dziedzictwa stosowną wiedzą i kompetencjami uznać należy za niezwykle istotne.
Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z opinii historycznej z 7 stycznia 2020 r. sporządzonej przez prof. dr hab. S A i mgr T B.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła zaś, że zmiany na nieruchomości stanowiącej działkę nr ew. [...] są "głębokie" i żadna część tej nieruchomości nie przedstawia już wartości zabytkowych. Poza tym podniosła, że działka nr ew. [...] jedynie przez niedostateczne sprawdzenie danych historycznych została błędnie umieszczona w rejestrze zabytków, a skarżąca wielokrotnie wskazywała, że przebieg drogi, którą organ uważa za historyczną, był zupełnie inny (nie pokrywa się z położeniem ww. działki). Skarżąca stwierdziła także, że wobec braku załącznika graficznego, wskazującego przebieg zabytku ustalony decyzją z [...] lutego 1950 r., oddalenie dowodów świadczących o rzeczywistym przebiegu zabytku uznać należy za działanie sprzeczne z prawem. Przebieg zabytku potwierdzić bowiem mogli wieloletni mieszkańcy miejscowości [...] , którym przekazywano informacje o przebiegu zabytku z pokolenia na pokolenie. Poza tym skarżąca podała, że nie dopatrzyła się także zabytkowego charakteru drzewostanu, o którym mowa w opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, a sama działka nr ew. [...] nie przedstawia żadnych walorów zabytkowych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra z [...] grudnia 2019 r., odmawiająca skreślenia z rejestru zabytków północnej części działki ew. nr [...], stanowiącej fragment założenia pałacowo-parkowego w [...] , wpisanego do rejestru pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lutego 1950 r., zmienioną decyzją [...]Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2000 r., znak: [...].
Decyzja ta odpowiada prawu; została poprzedzona gruntowną analizą sprawy, opartą na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym (którego zasadniczy element stanowi specjalistyczna opinia sporządzona przez Oddział Terenowy w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa, poprzedzona oględzinami terenu oraz kwerendą m.in. archiwalnych map); zawarto w niej prawidłową wykładnię art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, nadto – odniesiono się w niej w sposób właściwy i pełny do żądań dowodowych i argumentów podniesionych w postępowaniu przez skarżącą, spełniając w efekcie wymóg określony w art. 107 § 3 k.p.a.
Rozwijając tę ocenę Sąd zauważa, że zgodnie z wymienionym powyżej przepisem prawa materialnego zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru. Z przepisu tego wynika, że skreślenie zabytku z rejestru zabytków możliwe jest w dwóch przypadkach, a spełnienie chociażby jednego z nich obliguje organ do wydania decyzji o skreśleniu. Przy czym, instytucja przewidziana w przywołanym przepisie winna być traktowana w kategoriach wyjątku, a poza tym – może mieć zastosowanie tylko do zabytku objętego ww. prawną ochroną.
Z uwagi na brak załącznika graficznego do decyzji [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] czerwca 2000 r. zmieniającej decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...]lutego 1950 r., uznającą za zabytek mury pałacu i park w [...], prawidłowo zatem Minister uznał, że dla właściwego załatwienia wniosku skarżącej o skreślenie działki nr ew. [...]w [...] z rejestru zabytków konieczne jest zbadanie, czy działka ta została objęta wpisem do rejestru zabytków, w istocie: czy znajduje się na terenie zabytkowego parku i czy teren ten należał do PGR w [...]. Sąd dostrzega przy tym, że z decyzji z [...]lutego 1950 r. wynika, że za zabytek uznano mury pałacu i park w [...], "należący do PGR w [...]", natomiast z decyzji zmieniającej z 9 czerwca 2000 r. wynika, że zabytkowe założenie obejmuje m.in. "rozległy teren od północnego brzegu jeziora (...), gdzie usytuowane są także dwa podwórza gospodarcze przez jedno z nich prowadziła aleja, łącząca dalszy ciąg założenia, położony na półwyspie [...] (...)". Z tej ostatniej decyzji wynika nadto, że zabytkowe założenie obejmuje m. in. część działki [...] Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa, z której to następnie wydzielona została objęta wnioskiem inicjującym to postępowanie działka nr ew. [...]. Wobec treści tych decyzji konieczne więc było poczynienie dodatkowych ustaleń, pozwalających na jednoznaczne stwierdzenie, że działka nr ew. [...] została objęta (wynikającą z wpisu do rejestru zabytków) ochroną prawną.
Słusznie więc, analizując sprawę, Minister w pierwszej kolejności ocenił tę właśnie kwestię. Oparł się przy tym na wyczerpująco zgromadzonym materiale dowodowym. W aktach sprawy znajduje się opinia Oddziału Terenowego w [...] Narodowego Instytutu Dziedzictwa, poprzedzona kwerendą archiwalnych map, m.in. z 1869 r. i 1918 r., analizą archiwum rejestru ewidencji gruntów i budynków – obręb [...] i oględzinami terenu, a także kopie materiałów archiwalnych przedstawione przez skarżącą. Dowody te pozwoliły Ministrowi na ustalenie, że "tylko" część obecnej działki nr ew. [...] została objęta wpisem do rejestru zabytków. Ustalenie to znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym i nie wykazuje żadnej sprzeczności z ww. decyzjami z 1950 r. i 2000 r.; opiera się przy tym właściwym założeniu, że wpis do rejestru zabytków dotyczył także założenia parkowego, obejmującego teren pomiędzy pałacem a parkiem położonym na półwyspie [...] (v. treść decyzji o wpisie do rejestru zabytków). I tak, w wyniku dokonanej analizy dokumentacji archiwalnej Minister ustalił, że na początku XX wieku układ przestrzenny zabytkowego założenia uległ przekształceniom, w wyniku których część starej drogi prowadzącej z miejscowości [...] do [...] (zlokalizowana poza podwórzem gospodarczym) utraciła funkcję komunikacyjną i została włączona do założenia parkowego położonego na półwyspie; ten fragment drogi został obsadzony drzewami i zyskał funkcję alei parkowej, a odpowiada on części północnej obecnej działki nr ew. [...] (precyzyjnie zaznaczonej w załączniku graficznym do skarżonej decyzji). Sąd zauważa przy tym, że Minister dokonując ww. oceny nie poprzestał na wniosku końcowym wynikającym z opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa, ale sam dokonał oceny tego zagadnienia z uwzględnieniem wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym złożonych przez skarżącą. Miał więc na uwadze zwłaszcza kopie map archiwalnych oraz mapy ukazujące obecne ukształtowanie terenu z nałożoną siatką podziałów geodezyjnych (v. na przykład wykorzystane w sprawie a przywołane w opinii NID fragmenty archiwalnych map topograficznych przedstawiające [...] z 1986 r. i 1918 r., pochodzące z archiwum NID OT w [...] , na których zaznaczono ciągi komunikacyjne, w tym "fragment starej drogi, który stał się Aleją [...] " na mapie z 1918 r.). W konsekwencji, zdaniem Sądu, brak jest podstaw do podważenia powyższego stanowiska organu, dotyczącego "północnej części działki nr ew. [...] ", tj. stwierdzenia tego organu, że jest ona "chroniona" wobec jej usytuowania na terenie zabytkowego założenia pałacowo-parkowego.
Dokonując takiej oceny Minister nie naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a., ani art. 80 tej ustawy. Prowadził postępowanie dowodowe we właściwym zakresie, wykorzystując w tym celu również swoje merytoryczne zaplecze, jakim jest Narodowy Instytut Dziedzictwa. Oceny w sprawie dokonał zaś w oparciu o całość zgromadzonych dowodów, w tym także o te – pochodzące od skarżącej. Prawidłowo przy tym stwierdził, że żądanie skarżącej uzupełnienia materiału dowodowego poprzez dopuszczenie dowodu z zeznań świadków oraz z opinii biegłego dendrologa należało uznać za zbędne, niecelowe i mogące niepotrzebnie wydłużyć postępowanie. Okoliczności istotne w sprawie, zarówno te dotyczące "zasięgu" zabytku, jak i jego wartości zostały bowiem ustalone w oparciu o dotychczas zgromadzone dowody. Poza tym trzeba dostrzec, że sprawa nie sprowadzała się do wyjaśnienia, czy działka nr ew. [...] winna być wpisana do rejestru zabytków, a zbadania czy wpisem tego rodzaju została już objęta - na mocy pozostającej w obrocie prawnym decyzji. W sprawie tej nie były potrzebne więc wiadomości specjalne z dziedziny dendrologii, natomiast te niezbędne wiadomości – odnoszące się do wartości prawnie chronionych analizowanego założenia pałacowo-parkowego - pozostawały w gestii wykwalifikowanego organu prowadzącego niniejsze postępowanie jakim jest Minister. Sąd dostrzega również, że przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, stosownie do art. 84 § 1 k.p.a., nie jest obowiązkiem organu. Podobne uwagi należy, zdaniem Sądu, odnieść także do wniosku skarżącej o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków na okoliczność "zasięgu" zabytku. Tego rodzaju dowód nie jest przydatny dla poczynienia niespornych i jednoznacznych ustaleń w kwestii terytorialnych granic zabytku nieruchomego - zabytkowego założenia pałacowo-parkowego, jeśli zważy się, że informacje o zabytku przekazywane z pokolenia na pokolenie (którymi dysponować mieliby wskazani przez skarżącą świadkowie) dotknięte mogą być dużym "błędem"/dużą nieścisłością, nadto – nie są źródłem tego rodzaju informacji. Sąd dostrzega nadto, że dla ustalenia (w istocie) zakresu zabytku ważna była przede wszystkim kwerenda archiwalnych dokumentów (w tym map topograficznych), bo pozwoliła ona na ustalenie granic historycznego założenia pałacowo-parkowego (przekształceń w nim zachodzących), stanowiącego w dacie wpisu zabytku do rejestru zabytków własność PGR w [...] (zgodnie z zapisami decyzji z 1950 r.). Stąd też słusznie w postępowaniu zwłaszcza tego rodzaju dowodowy zostały wykorzystane.
Podsumowując, Sąd zauważa, że wprawdzie stosownie do art. 78 k.p.a. strona postępowania posiada uprawnienie do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu, jednakże organ powinien każdorazowo rozważyć celowość uwzględnienia takiego żądania. Sąd zauważa także, że żaden organ prowadzący postępowanie nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Nie może on pominąć zgłaszanych środków dowodowych jedynie wówczas, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji gdy zgłoszony wniosek dowodowy dotyczy okoliczności już stwierdzonych za pomocą innych dowodów, organ może natomiast odstąpić od jego uwzględnienia. Sąd zaznacza przy tym, że taka też sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.
Z tych przyczyn Sąd nie znalazł podstaw do podważenia ustaleń Ministra odnoszących się do "zasięgu" zabytku. Nie podzielił jednocześnie żadnego z zarzutów skargi, kwestionujących postępowanie wyjaśniające organu przeprowadzone w sprawie w tej materii.
Sąd za prawidłową uznał w efekcie także argumentację Ministra, wskazującą na niespełnienie w sprawie żadnej z przesłanek z art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków do skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Decyzja Ministra nie narusza ww. art. 13 ust. 1 poprzez odmowę jego zastosowania; zawiera jednocześnie przekonującą analizę, przemawiającą za nieuwzględnieniem żądania skarżącej co do północnej części działki nr ew. [...]. Wyraźnie przedstawia bowiem powody powyższej oceny, w sposób wystarczający zaznaczając, że objęta postępowaniem część działki nr ew. [...] nadal przedstawia wartości prawnie chronione, współtworząc zabytkowe założenie (dobrze zachowane). Minister zaznaczył przy tym, że przeznaczenie północnej części działki nr ew. [...] jako ścieżki – dawnej drogi nie uległo zmianie od wpisu zabytku do rejestru zabytków, a wobec tego nieruchomość ta nie utraciła wartości, dla których została objęta ochroną prawną. Słusznie przy tym m.in. dostrzegł, że pozbawienie ww. fragmentu zabytku ochrony konserwatorskiej i umożliwienie jego dowolnego zagospodarowania doprowadzić może do uszczuplenia wartości zabytkowych całego obiektu. Zasadnie także zaznaczył, że poszczególne części założenia są niezwykle istotne w kontekście odbioru krajobrazowego (artystycznego) całości zabytku; ważny jest nie tylko pałac i otaczający go teren zadrzewiony, ale też relacje przestrzenne między częściami zespołu, także te fragmenty założenia, które pełnią niejako funkcję pomocniczą - alei dojazdowych.
W tych warunkach, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w sentencji.