VII SA/WA 2524/23

VII SA/Wa 2524/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Izabela Ostrowska
Joanna Gierak-Podsiadły /przewodniczący/
Justyna Wtulich-Gruszczyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 742
art. 359 ust. 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły Sędziowie: sędzia WSA Izabela Ostrowska asesor WSA Justyna Wtulich-Gruszczyńska (spr.) Protokolant: referent stażysta Oliwia Nawrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 sierpnia 2023 r. nr SST-0052/2022/II w przedmiocie przyznania stypendium I. uchyla zaskarżoną decyzję II. zasądza od Ministra Edukacji i Nauki na rzecz A. K. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Minister Edukacji i Nauki z 10 sierpnia 2023 r. nr SST-0052/2022/II utrzymał w mocy decyzję własną z 29 marca 2023 r. nr SST-0052/2022 (DSW-ZSM.933.2.2023.GW) w sprawie odmowy przyznania A. K. studentce Uniwersytetu [...] w P. na kierunku zarządzanie i prawo w biznesie stypendium Ministra Edukacji i Nauki za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023.
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W dniu 24 października 2022 r. - za pomocą systemu OSF - Rektor [...] w P. złożył wniosek o przyznanie studentce A. K. stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023. Wniosek zawierał osiągnięcia naukowe.
Podczas pierwszej oceny wniosku - zgodnie z kartą oceny osiągnięć studentki - za przedstawione osiągnięcia naukowe Zespół przyznał 60 pkt (szczegółowa punktacja wniosku, w tym uzasadnienie przyznania lub odmowy przyznania punktów za dane osiągnięcie, zostały udostępnione stronom w systemie OSF, za pomocą którego składany był wniosek).
Zgodnie z listą przedstawioną przez Zespół w dyscyplinie nauk o zarządzaniu i jakości należącej do dziedziny nauk społecznych złożono 39 wniosków zawierających osiągnięcia naukowe lub artystyczne. Pozytywne rekomendacje Prezydium Zespołu otrzymało 12 wniosków, które uzyskały co najmniej 70 pkt. Wniosek studentki, który uzyskał 60 pkt, znalazł się na 13 miejscu na liście rankingowej w ww. dyscyplinie, a zatem nie otrzymał pozytywnej rekomendacji Prezydium Zespołu.
Minister wskazał, że przyznał stypendia 414 studentom. Przedstawione przez studentkę osiągnięcia naukowe i uzyskana liczba punktów na tle innych studentów ubiegających się w danej dyscyplinie o stypendium Ministra w roku akademickim 2022/2023 były więc niewystarczające do otrzymania stypendium.
W związku z powyższym, decyzją z 29 marca 2023 r. nr SST-0052/2022 Minister odmówił przyznania A. K. stypendium za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023.
Studentka złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Zaskarżoną do Sądu decyzją z 10 sierpnia 2023 r. Minister utrzymał w mocy decyzję własną. Minister podniósł, że wniosek o przyznanie A. K. stypendium za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023 został poddany ponownej ocenie.
Zgodnie z kartą ponownej oceny osiągnięć naukowych za przedstawione osiągnięcia Zespół przyznał 50 pkt w tym:
30 pkt-w kategorii dotyczącej znaczącego udziału w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie;
20 pkt-w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu.
W pozostałych kategoriach nie zostały przyznane żadne punkty.
W wyniku ponownie przeprowadzonej oceny wniosku, Zespół zweryfikował liczbę punktów uzyskaną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.
Odnośnie do oceny osiągnięć 3.1 i 3.2 w kategorii dotyczącej znaczącego udziału w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie, Zespół postanowił przyznać 30 pkt, a w uzasadnieniu oceny wskazał, że "W ramach osiągnięć zgłoszono dwa projekty i można uznać na podstawie załączonych zaświadczeń, że udział w nich był znaczący. Nie ma jednak podstaw, aby stwierdzić, że były to projekty o wysokim stopniu innowacyjności, był to raczej umiarkowany poziom innowacyjności. W związku z powyższym proponuję ocenę 30 punktów". Punktacja tego osiągnięcia uległa zatem zwiększeniu w stosunku do oceny pierwszoinstancyjnej o 10 pkt.
Odnośnie do oceny osiągnięć od 4.1 do 4.11 w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu, Zespół postanowił przyznać 20 pkt, a w uzasadnieniu oceny wskazał, że: "W ramach ocenianych osiągnięć zgłoszono 11 referatów na konferencjach. Wszystkie odbywały się w roku 2022: 30 marca, 27 kwietnia, 7 maja, 10 maja, 27 maja, 1 czerwca, 2 czerwca, 5 czerwca, 15 czerwca, 24 czerwca. W każdym przypadku załączono zaświadczenie o wygłoszeniu referatu. Tematyka wygłoszonych referatów była dość zróżnicowana: od sztucznej inteligencji, poprzez media społecznościowe, zachowania ludzkie, przemysł elektroniczny, przemysł 4.0, pandemia Covid-19. Nie ma podstaw, aby stwierdzić, że były to badania naukowe, o dużym stopniu innowacyjności, ponieważ przeprowadzenie takich badań i opublikowanie ich wyników w tak krótkim czasie jest praktycznie niemożliwe. Także wiele zaprezentowanych konferencji nie ma wysokiego prestiżu, chociaż w nazwie mają czasem stwierdzenie "konferencja naukowa", ale z nauką mają często niewiele wspólnego. Podsumowując, proponuję ocenę 20 punktów". Punktacja w tej kategorii uległa zatem zmniejszeniu w stosunku do oceny pierwszoinstancyjnej o 20 pkt.
Podsumowując ocenę wniosku Zespół wyjaśnił, że nie ma większych zastrzeżeń do osiągnięć w postaci udziału w projektach, ale osiągnięcia w postaci wygłoszenia referatów na konferencjach budzą bardzo poważne wątpliwości stąd jego stosunkowo niska ocena.
Następnie organ odniósł się szczegółowo do zarzutów Studentki zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 7 k.p.a. poprzez niedokonanie oceny dowodów (osiągnięć wykazanych we wniosku) w sposób wyczerpujący oraz poprzez pominięcie uzasadnienia dlaczego jedne osiągnięcia zostały wzięte pod uwagę a inne nie, Minister wyjaśnił, że zgodnie z wytycznymi obowiązującymi w niniejszym postępowaniu konkursowym w przypadku takich kategorii osiągnięć jak: znaczący udział w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnie w której student odbywał kształcenie oraz wygłoszenie referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu, punktacja była przyznawana łącznie za wszystkie projekty lub łącznie za wszystkie referaty - od 0 do 50 pkt (w przedziałach co 10 pkt). Minister wyjaśnił, że z tego też względu uzasadnianie ocen poszczególnych osiągnięć wskazanych w ww. kategoriach nie było obligatoryjne.
Odnosząc się zarzutu naruszenia art. 8 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. w związku z § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia, poprzez wydanie decyzji z uzasadnieniem, które nie odnosi do indywidualnej sytuacji prawnej i faktycznej Skarżącej, Organ odwoławczy wyjaśnił, że w zaskarżonej decyzji zawarto w sposób zgodny z wymogami
art. 107 § 1 k.p.a. wszystkie obligatoryjne elementy decyzji administracyjnej, tj. oznaczenie organu administracji publicznej, datę wydania, oznaczenie strony lub stron, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie, czy i w jakim trybie służy od niej odwołanie, podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. W uzasadnieniu decyzji Minister przytoczył przepisy prawa, które miały zastosowanie w niniejszym postępowaniu konkursowym, opisał obowiązujące zasady wyłaniania laureatów, szczegółowo przybliżył zasady przyznawania punktów za poszczególne osiągnięcia naukowe oraz kryteria ich oceny, określił minimum punktowe w danej dyscyplinie kwalifikujące studenta do otrzymania stypendium. Ponadto, organ wskazał, ile łącznie punktów uzyskała studentka w wyniku oceny merytorycznej dokonanej przez Zespół oraz przedstawił punktację uzyskaną w każdej z kategorii osiągnięć naukowych, jednocześnie wyjaśniając, dlaczego punktacja ta była niewystarczające do otrzymania stypendium ministra.
Minister zauważył, że co prawda zaskarżona decyzja administracyjna nie zawierała szczegółowego uzasadnienia oceny punktowej przyznanej w poszczególnych kategoriach osiągnięć, to brak ten został uzupełniony w postępowaniu drugoinstancyjnym podczas ponownej oceny merytorycznej wniosku studentki. Organ w uzasadnieniu decyzji drugoinstancyjnej wyjaśnił motywy przyznania określonej liczby punktów w poszczególnych kategoriach osiągnięć, i uznał zarzut Skarżącej za bezzasadny.
Ponadto, odnosząc się do twierdzenia skarżącej, wedle którego: "W przedmiotowej Decyzji organu brak jest uzasadnienia sformułowanego zgodnie z powyższymi zasadami, przez co nie pozwala ono na odtworzenie motywacji organu w zakresie wysokości punktacji przyznanej za dane osiągniecie wykazane we Wniosku w kategorii referaty na konferencjach naukowych oraz projekty badawcze wskazano jedynie łączną sumę punktów, tj. odpowiednio 40 i 20 punktów, bez wskazania uzasadnienia, dlaczego w ten sposób dane osiągniecie zostało ocenione. Organ II instancji zauważył, że szczegółowa punktacja wniosku studentki wraz z uzasadnieniem oceny eksperckiej została udostępniona po zakończeniu postępowania pierwszoinstancyjnego w systemie informatycznym OSF - o czym Skarżąca została poinformowana w decyzji z dnia 29 marca 2023 r. Zatem miała ona możliwość zapoznania się uzasadnieniem przyznania ww. liczby punktów w systemie OSF.
Odnosząc się do zarzutu dokonania nieprawidłowej oceny dowodów poprzez przyznanie zbyt niskiej punktacji za wykazane we wniosku osiągnięcia Minister zauważył, że zarzut ten stanowi polemikę z oceną osiągnięć dokonaną przez ekspertów posiadających niezbędną znajomość problematyki naukowej, którą zajmuje się Skarżąca. Podkreślił, że osiągnięcia naukowe studentów ubiegających się o stypendium były oceniane przez Zespół powołany przez Ministra - na podstawie art. 341 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w skład którego wchodzą eksperci posiadający specjalistyczną wiedzę w odpowiednich dziedzinach nauki. Powołanie zewnętrznego zespołu eksperckiego miało na celu zapewnienie maksymalnego obiektywizmu, rzetelnej i merytorycznej oceny osiągnięć naukowych. W przypadku niniejszej sprawy Zespół - po zapoznaniu się z odwołaniem studentki - dokonał powtórnej analizy osiągnięć przedstawionych we wniosku o przyznanie stypendium. W wyniku tej oceny, ostateczna liczba punktów, w stosunku do pierwszej oceny, uległa zmniejszeniu z 60 do 50 pkt. Powody przyznania ww. liczby punktów zostały wyjaśnione przez Zespół i opisane w treści niniejszego rozstrzygnięcia.
Zdaniem organu subiektywna oceny Skarżącej co do wagi jej osiągnięć naukowych nie oznacza, że ocena organu dokonana w oparciu o opinię ekspertów Zespołu nie jest właściwa. Wyjaśnił również, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Zespół weryfikuje prawidłowość sporządzonej pierwotnie oceny, także w kontekście dodatkowych informacji, argumentów i dowodów przedstawianych we wnioskach o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Odnosząc się do zarzutu Skarżącej dotyczącego zastosowania luzu administracyjnego w sposób niekorzystny dla obywatela, poprzez nieprzyznanie stypendium mimo niewyczerpania limitu miejsc i spełnienia przez studentkę niezbędnych kryteriów Minister wyjaśnił, że przy rozpoznawaniu wniosków o przyznanie stypendium Minister kieruje się przepisami prawa.
Podniósł, że zgodnie z § 14 pkt 1 ww. rozporządzenia, Minister przyznaje nie więcej niż 840 stypendiów dla studentów. W przepisie tym został użyty zwrot "nie więcej niż", co oznacza, że Minister może przyznać maksymalnie 840 stypendiów na dany rok akademicki, nie ma natomiast obowiązku rozdysponowania wszystkich stypendiów w ramach limitu wyznaczonego ww. przepisem. Przyznana w danym roku akademickim liczba stypendiów wynika przede wszystkim z jakości wniosków złożonych w danym konkursie i prezentowanych w nich osiągnięć. Podkreślić należy, że stypendia ministra dla studentów za znaczące osiągnięcia naukowe, artystyczne lub sportowe mają charakter prestiżowej nagrody i przyznawane są wyłącznie najlepszym studentom, których dorobek otrzymał w konkursie najwyższą punktację. Przyznanie studentom 840 stypendiów, a więc rozpatrzenie pozytywnie zdecydowanej większości złożonych wniosków (w tej edycji złożono 1150 wniosków), oznaczałoby znaczące obniżenie prestiżowego charakteru stypendium. Wskazać należy, że w wielu złożonych wnioskach znajdowały się pojedyncze osiągnięcia (np. 1 referat) lub osiągnięcia o niskiej wartości naukowej lub artystycznej albo niemieszczące się w katalogu znaczonych osiągnięć, o którym mowa w § 2-4 ww. rozporządzenia.
Odnosząc się do zarzutu skarżącej, wedle którego mimo zgłoszenia większej ilości autorskich referatów wygłoszonych podczas prestiżowych konferencji, otrzymała taką samą ilość punktów (40 pkt), co inna studentka, Minister zauważył, że kryteriami uwzględnianymi przy ocenie referatów wygłoszonych na konferencjach oprócz liczby referatów naukowych, które wygłosił student, były także: procentowy udział w powstanie referatów i liczba współautorów, zasięg konferencji i prestiż organizatorów konferencji, innowacyjność badań naukowych i znaczenie problematyki podjętej w referatach dla dziedziny nauki i dyscypliny naukowej. Kryteria te mogły mieć zatem wpływ na ostateczną ocenę punktową przyznaną w tej kategorii.
Minister zgodził się z punktacją wniosku oraz opinią Zespołu wyrażoną w karcie ponownej oceny wniosku o przyznanie skarżącej stypendium ministra. Wyjaśnił, że liczba uzyskanych punktów, w stosunku do oceny wniosku w pierwszej instancji uległa zmniejszeniu o 10 pkt (z 60 do 50 pkt). Natomiast w roku akademickim 2022/2023 w dyscyplinie nauki o zarządzaniu i jakości należącej do dziedziny nauk społecznych stypendium ministra otrzymali studenci, których wniosek uzyskał co najmniej 70 pkt.
Skargę na decyzję Ministra Edukacji i Nauki z 10 sierpnia 2023 r., znak : SST-0052/2022/II wniosła A. K. .
W skardze do sądu administracyjnego Skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie § 10 ust. 2 pkt 1) lit c) Rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 1 kwietnia 2019 r. w sprawie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców (dalej: rozporządzenie) w zw. z § 2 rozporządzenia, poprzez różny, a tym samym niesprawiedliwy sposób oceny 7 identycznych współautorskich referatów oraz brak oceny w zakresie 4 referatów o 100% autorstwie i bezpodstawne pozbawienie Skarżącej punktów składających się na ocenę osiągnięć studentki, a tym samym pozbawienie jej możliwości uzyskania stypendium Ministra dla studentów;
2. naruszenie punktu 1.1 zasad ogólnych zawartych w wytycznych dla Zespołu doradczego w sprawie oceny wniosków o przyznanie stypendiów Ministra Edukacji i Nauki dla studentów złożonych w roku akademickim 2022/2023 stanowiących załącznik do Uchwały nr 8 z dnia 6 września 2022 r. Prezydium Zespołu doradczego do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców poprzez nieobiektywną ocenę osiągnięć naukowych Skarżącej w kategorii referaty na konferencjach, a tym samym pozbawienie jej możliwości uzyskania stypendium Ministra dla studentów:
3. naruszenie art. 8 i art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: KPA) przez brak kierowania się zasadami równego traktowania poprzez wydanie odmiennych decyzji przy istnieniu tożsamych stanów faktycznych, w szczególności przez niesprawiedliwe dokonanie oceny tych samych osiągnięć w kategorii referaty na konferencjach naukowych u dwóch studentek studiujących na tym samym kierunku i rozpatrywanych w dziedzinie nauk społecznych oraz dyscyplinie wiodącej nauk społecznych/nauk o zarządzaniu, co pozbawiło Skarżącą możliwości uzyskania stypendium Ministra dla studentów;
4. naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 KPA polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na Organie II instancji na mocy art. 77 § 1 KPA obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 KPA poprzez niewskazanie przyczyn, z powodu których Organ odmówił przyznania co najmniej takiej samej ilości punktów za te same osiągnięcia wskazane we wniosku innej studentki i dodatkowe osiągnięcia wskazane we wniosku przez Skarżącą, co pozbawiło Skarżącą możliwości uzyskania stypendium Ministra dla studentów;
Skarżąca wniosła o uwzględnienie niniejszej skargi oraz zmianę w całości zaskarżonej decyzji Ministra Edukacji i Nauki z dnia 10 sierpnia 2023 r. oraz przyznanie jej co najmniej takiej samej ilości punktów w kategorii referaty na konferencjach naukowych, co studentce J. G. , a tym samym przyznaniu stypendium Ministra Edukacji i Nauki, z uwagi na osiągnięcie minimalnej liczby punktów, od której przyznawane były stypendia w roku akademickim 2022/2023, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie Ministrowi do ponownego rozpatrzenia. Ponadto, wniosła o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania w sprawie przyznania stypendiów Ministra dla studentów i wybitnych młodych naukowców studentki J. G. w zakresie punktacji osiągnięć w kategorii referaty na konferencjach naukowych, znajdujących się w dyspozycji Ministra Edukacji i Nauki oraz o zasądzenie od Organu administracji na jej rzecz kosztów niniejszego postępowania.
W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje :
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej także: "P.p.s.a.").
Na wstępie wskazać należy, że Sąd nie uwzględnił wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z akt postępowania w sprawie przyznania stypendiów Ministra dla studentów i wybitnych młodych naukowców studentki J. G. w zakresie punktacji osiągnięć w kategorii referaty na konferencjach naukowych, znajdujących się w dyspozycji Ministra Edukacji i Nauki, gdyż brak było podstaw do jego uwzględnienia. Sąd kontroluje zaskarżoną decyzją pod względem jej zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, w oparciu o zebrany w tej sprawie przez organ materiał dowodowy.
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga A. K. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Edukacji i Nauki, powoływanego dalej jako: "MEiN", "Minister" z dnia 10 sierpnia 2023 r.,
nr SSt-0052/2022/II - narusza obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że MEiN, wydając zaskarżoną decyzję administracyjną, dopuścił się przede wszystkim naruszenia art. 139 k.p.a. i wyrażonego w tym przepisie fundamentalnego zakazu reformationis in peius. Rozpoznając sprawę ponownie na skutek złożonego przez Skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ przyznał A. K. łączną sumę punktów za osiągnięcia naukowe mniejszą niż w stosunku do dokonanej wcześniej oceny pierwszoinstancyjnej. Powyższe skutkowało odmową przyznania Skarżącej stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023.
Zgodnie z art. 359 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2023 r., poz. 742 ze zm.), powoływanej dalej jako: "P.o.s.w.n" stypendium ministra może otrzymać student wykazujący się znaczącymi osiągnięciami naukowymi lub artystycznymi związanymi ze studiami, lub znaczącymi osiągnięciami sportowymi. Stypendium przyznaje minister właściwy do spraw szkolnictwa wyższego i nauki na wniosek rektora. Stypendium jest przyznawane na rok akademicki.
W dniu 24 października 2022 r. - za pomocą systemu OSF - Rektor [...] w P. złożył wniosek o przyznanie studentce – A. K. stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023. Wniosek zawierał osiągnięcia naukowe.
Zarządzeniem Ministra Edukacji i Nauki z 28 października 2021 r. (Dz. Urz. MEIN poz. 125,128 i 139) do oceny wniosków został powołany Zespół doradczy do oceny wniosków o przyznanie stypendiów ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki dla studentów i wybitnych młodych naukowców, zwany dalej Zespołem, w składzie którego znaleźli się eksperci reprezentujący wszystkie dyscypliny naukowe i artystyczne określone w rozporządzeniu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 20 września 2018 r. w sprawie dziedzin nauki i dyscyplin naukowych oraz dyscyplin artystycznych (Dz. U. poz. 1818).
W dniu 6 września 2022 r. Prezydium Zespołu uchwaliło Wytyczne dla Zespołu doradczego w sprawie oceny wniosków o przyznanie stypendiów MEiN dla studentów złożonych w roku akademickim 2022/2023. Zgodnie z ww. wytycznymi przy przyznawaniu stypendiów obowiązywała zasada równego traktowania dyscyplin naukowych i artystycznych. Studenci konkurowali o stypendia w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej, a stypendia przyznawane były w oparciu o przynależność dyscyplin do dziedzin nauki. Zespół ustalił, że w danej dyscyplinie naukowej lub artystycznej przyznaje się nie więcej niż 18 stypendiów. Zespół ustalił również, że w przypadku przyznania w danej dyscyplinie mniej niż 18 stypendiów stosuje się dziedzinowy mechanizm wyrównawczy. Wnioski były oceniane przez Zespół metodą punktową zgodnie z § 13 ust. 1 ww. rozporządzenia.
Zaznaczyć należy, że podczas pierwszej oceny wniosku Skarżącej - zgodnie z kartą oceny osiągnięć studentki - za przedstawione osiągnięcia naukowe Zespół przyznał 60 pkt. Na sumę 60 pkt składało się przyznane 20 pkt – w kategorii dotyczącej znacznego udziału w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjnym i 40 pkt – w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności.
Na skutek złożonego przez Skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenia sprawy wniosek o przyznanie stypendium został poddany ponownej ocenie. W wyniku ponownie przeprowadzonej oceny wniosku Zespół zweryfikował liczbę punktów uzyskaną w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i zmniejszył ją w stosunku do oceny pierwszoinstancyjnej o 10 przyznając łącznie 50 pkt.
Rozpoznając sprawę ponownie odnośnie do oceny osiągnięć 3.1 i 3.2 w kategorii dotyczącej znaczącego udziału w projekcie badawczym o wysokim poziomie innowacyjności, realizowanym przez uczelnię, w której student odbywa lub odbywał kształcenie, Zespół postanowił przyznać 30 pkt. Stwierdzić zatem należy, że punktacja tego osiągnięcia uległa zwiększeniu w stosunku do oceny pierwszoinstancyjnej o 10 pkt.
Odnośnie do oceny osiągnięć od 4.1 do 4.11 w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu, Zespół postanowił przyznać 20 pkt, a zatem punktacja w tej kategorii uległa zmniejszeniu w stosunku do oceny pierwszoinstancyjnei o
20 pkt. Podsumowując po ponownym rozpoznaniu sprawy ogólna punktacja zmniejszyła się z przyznanych w pierwszoinstancyjnej ocenie 60 pkt na przyznane w drugoinstancyjnej ocenie - 50 pkt.
Tym samym stwierdzić należy, że MEiN wydał jednocześnie merytoryczną decyzje na niekorzyść strony skarżącej, nie wyjaśniając przy tym w żaden sposób, dlaczego uznał, że zachodzą wskazane w ustawie odstępstwa od zakazu reformationis in peius, a więc nie uzasadniając, że sporna decyzja MEiN z 29 marca 2023 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa lub narusza rażąco interes społeczny.
W tej sytuacji, Sąd uznał, że MEiN wydając zaskarżoną decyzję z 10 sierpnia 2023 r. dopuścił się - mogącego mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a., z uwagi na niewyjaśnienie w uzasadnieniu tej decyzji, dlaczego uznał, że zachodzi przesłanka do odstąpienia od zakazu reformationis in peius.
Tym samym, Sąd stwierdził, że MEiN wydając sporną decyzję administracyjną odmawiającą przyznania skarżącej studentce stypendium za znaczące osiągnięcia na rok akademicki 2022/2023 dopuścił się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu, naruszenie powołanych wyżej przepisów procedury administracyjnej mogło mieć istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowią dostateczną podstawę prawną do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji MEiN z 10 sierpnia 2023 r.
Na wstępie wszelkich rozważań zauważyć należy, iż zgodnie z art. 139 k.p.a., organ odwoławczy nie może wydać decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, chyba że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. Niedopuszczalność orzekania przez organ odwoławczy na niekorzyść strony odwołującej się określana jest jako zakaz reformationis in peius. Zakaz ten służy ochronie interesów strony, która odwołała się od decyzji, zaś ustanowione wyjątki od tej zasady uzasadnia wzgląd na interes publiczny.
W literaturze wskazuje się, że podstawową funkcją zakazu reformationis in peius powinno być przełamywanie oporów stron przed odwoływaniem się od niekorzystnej decyzji. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy administracyjnej w postępowaniu odwoławczym nie pogorszy się przecież jej sytuacja prawna, czyli nie uzyska mniej praw lub zostaną nałożone na nią nowe dodatkowe obowiązki, niż wynikające z decyzji organu pierwszej instancji (por. K. Glibowski /w:/ Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod. red. prof. R. Hausera, wyd. 6, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2020 i powołane tam poglądy doktryny).
W niniejszej sprawie w wyniku ponownego rozpoznania sprawy przez organ pogorszyła się sytuacja prawna skarżącej, gdyż otrzymała ona znacznie mniej punktów niż w postępowaniu pierwszoinstancyjnym. W wyniku powtórnej analizy osiągnięć przedstawionych we wniosku o przyznanie stypendium ostateczna liczba punktów, w stosunku do pierwszej oceny, uległa zmniejszeniu z 60 do 50 pkt. Ma to istotne znacznie zwłaszcza w kontekście zarzutu skargi dotyczącego sposobu oceny 7 identycznych współautorskich referatów oraz braku dokonanej oceny w zakresie
4 referatów o 100% autorstwie skarżącej. Zaznaczyć należy, że w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego dotyczącego badań naukowych o wysokim poziomie innowacyjności na ogólnopolskiej lub międzynarodowej konferencji naukowej o wysokim prestiżu Skarżąca w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uzyskała 40 punktów. Natomiast przy ponownej ocenie w postępowaniu drugoinstancyjnym liczba przyznanych punktów w tej kategorii zmniejszyła się o połowę, gdyż przyznano Skarżącej 20 punktów. Zaznaczyć należy, że ilość przyznanych punktów decydowała o przyznaniu bądź odmowie przyznania stypendium Ministra za znaczące osiągnięcia. Zmniejszenie zatem ilości przyznanych Skarżącej punktów w postępowaniu drugoinstancyjnym składających się na ocenę jej osiągnięć, powodowało pozbawienie jej możliwości uzyskania stypendium Ministra dla studentów. Gdyby bowiem ilość przyznanych punktów w kategorii dotyczącej wygłoszenia referatu naukowego pozostała na dotychczasowym poziomie przyznanych 40 punktów w postępowaniu pierwszoinstancyjnym wówczas Skarżąca w postępowaniu drugoinstancyjnym uzyskałaby łącznie 70 punktów (30 w kategorii dotyczącej udziału w projekcie badawczym i 40 w kategorii wygłoszenia referatu naukowego) co powodowało możliwość uzyskania stypendium Ministra. W roku akademickim 2022/2023 w dyscyplinie nauki o zarządzaniu i jakości należącej do dziedziny nauk społecznych stypendium ministra otrzymali studenci, których wniosek uzyskał co najmniej 70 pkt.
Wskazać należy, że w dotychczasowym orzecznictwie podkreśla się, że zakaz reformationis in peius wyraża się w tym, że organ odwoławczy nie może pogarszać, określonej decyzją organu pierwszej instancji, sytuacji prawnej strony odwołującej się. Strona odwołująca się powinna bowiem pozostawać w usprawiedliwionym przekonaniu, że wniesione przez nią odwołanie/wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy jeżeli nie okaże się skuteczne, spowoduje co najwyżej utrzymanie jej dotychczasowej sytuacji prawnej ustalonej zaskarżoną decyzją, w żadnym zaś przypadku nie doprowadzi do jej pogorszenia (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 720/10, Legalis).
Przepis art. 139 in fine k.p.a. ustanawia odstępstwa od zakazu reformationis in peius. Zakaz ten nie obowiązuje wówczas, gdy zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo lub rażąco narusza interes społeczny. W tym miejscu warto jednak zauważyć, że przeważa pogląd, iż zakres pojęcia "rażące naruszenie prawa", w rozumieniu art. 139 k.p.a., jest szerszy, niż analogicznego termin użyty w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. dla oznaczenia przesłanki kwalifikującej do usunięcia decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc. Wskazuje się bowiem, że obejmuje on różnego rodzaju wadliwości, zarówno samej decyzji, jak i postępowania poprzedzającego jej wydanie, wyliczone w przepisach o wznowieniu postępowania administracyjnego i stwierdzeniu nieważności decyzji (zob. m.in. W. Chróścielewski /w:/ W. Chróścielewski (red.), Z. Kmieciak (red.), A. Krawczyk, J. Wegner, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, WK 2019; podobnie: K. Glibowski /w:/ Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, pod. red. prof. R. Hausera, wyd. 6, Wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2020).
Jeśli chodzi o drugie odstępstwo od zakazu określonego w art. 139 k.p.a., przyjmuje się, że organ odwoławczy może orzec na niekorzyść strony odwołującej się, jeżeli zaskarżona decyzja rażąco narusza interes społeczny. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie.
Zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie kwestionuje się możliwość zmiany decyzji na niekorzyść strony odwołującej się wyłącznie ze względu na "rażące naruszenie interesu społecznego". Wskazuje się, że "rażące naruszenie interesu społecznego" nie stanowi samoistnej przesłanki i może uzasadniać wydanie decyzji "na niekorzyść strony" tylko wówczas, gdy znajduje to jednocześnie uzasadnienie w odpowiednich normach prawa materialnego (por. m.in. W. Dawidowicz, Postępowanie administracyjne, Warszawa 1983, s. 226). Również przedstawiciele nauki podkreślają, iż organ administracji publicznej, który powoła się na tę przesłankę orzeczenia na niekorzyść strony, powinien w każdym przypadku uzasadnić, jaki to poważny i skonkretyzowany interes został w stopniu rażącym naruszony zaskarżoną decyzją (por. m.in. A. Wróbel /w:/ M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2019).
Mając na względzie powyższe, zdaniem Sądu należy uznać, że przewidziana w art. 139 in fine k.p.a. możliwość odstąpienia od zawartego w tym przepisie zakazu reformationis in peius ma charakter wyjątkowy i stanowi odstępstwo od generalnej zasady niepogarszania sytuacji prawnej odwołującej się strony. W tej sytuacji, przyjąć należy, że skorzystanie przez organ odwoławczy z tej instytucji powinno ograniczać się do absolutnie wyjątkowych sytuacji. Stwierdzić należy zatem, że rozstrzygając sprawę na niekorzyść odwołującego się, organ odwoławczy zobowiązany jest wskazać w uzasadnieniu swej decyzji, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 in fine.
W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie MEiN wydając, jako organ odwoławczy, zaskarżoną decyzję z dnia 10 sierpnia 2023 r. nie uzasadnił w żaden sposób, że w sprawie wystąpił stan, o którym mowa w art. 139 in fine. Organ nie wskazał także jaki to poważny i skonkretyzowany interes społeczny został w stopniu rażącym naruszony zaskarżoną decyzją.
W tej sytuacji, Sąd uznał, że MEiN wydając zaskarżoną decyzję dopuścił się również mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów procedury administracyjnej, a w szczególności art. 7, 8, 77 § 1, 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy. Obowiązek prawidłowego i wyczerpującego uzasadniania decyzji, czy też innego aktu z zakresu administracji publicznej, związany jest niewątpliwie z koniecznością stosowania przez organ zasady przekonywania (art. 11 k.p.a.) oraz wyrażonej w art. 8 § 1 k.p.a. zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego państwa.
Biorąc pod uwagę powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach sądowych orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. (pkt II sentencji wyroku). Na koszty te złożył się wpis sądowy od skargi w wysokości 200 zł.