VII SA/Wa 2449/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-09-28
NSAAdministracyjneWysokawsa
zabytkiukład ruralistycznyochrona zabytkówzmiana przeznaczeniaprawo administracyjnenieruchomościbudownictwokrajobraz kulturowypozwolenie konserwatorskie

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Kultury odmawiającą pozwolenia na zmianę przeznaczenia zabytkowej działki rolnej na cele rekreacyjne, uznając priorytet ochrony zabytkowego układu ruralistycznego nad interesem właścicieli.

Skarżący domagali się pozwolenia na zmianę przeznaczenia działki rolnej, wpisanej do rejestru zabytków jako część historycznego układu ruralistycznego, na cele rekreacyjne. Organy ochrony zabytków odmówiły, wskazując na sprzeczność z historycznym przeznaczeniem, potencjalny uszczerbek dla wartości zabytku oraz naruszenie krajobrazu kulturowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, podzielając argumentację organów i podkreślając nadrzędność interesu społecznego w ochronie zabytków nad interesem ekonomicznym właścicieli.

Sprawa dotyczyła skargi A. D. i J. W. na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, która utrzymała w mocy decyzję Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków odmawiającą pozwolenia na zmianę przeznaczenia działki nr [...] w K. z rolnej na rekreacyjną. Działka ta znajduje się w granicach wpisanego do rejestru zabytków układu ruralistycznego K. i [...], który stanowi unikatowy przykład nadmorskiej osady typu olenderskiego z zachowaną strukturą przestrzenną "rzędówki bagiennej" oraz systemem melioracyjnym. Skarżący argumentowali, że nabycie nieruchomości w celach rekreacyjnych nastąpiło przed wpisem obszaru do rejestru zabytków i że zmiana przeznaczenia nie koliduje z ochroną zabytków, a wręcz może jej sprzyjać. Podnosili również naruszenie zasad k.p.a., w tym zasady słusznego interesu obywateli i ludności lokalnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę. Sąd uznał, że organy prawidłowo odmówiły wydania pozwolenia, ponieważ zmiana przeznaczenia działki byłaby sprzeczna z historycznym przeznaczeniem, mogłaby spowodować trwały uszczerbek dla wartości zabytku, naruszyć jego wartości widokowe oraz historyczny układ funkcjonalny wsi. Sąd podkreślił, że interes społeczny w ochronie zabytków ma pierwszeństwo przed interesem ekonomicznym właścicieli, a argumentacja skarżących dotycząca utrzymania systemu melioracyjnego przez letników została uznana za niezrozumiałą. Sąd stwierdził również, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone prawidłowo i nie naruszono przepisów proceduralnych.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zmiana taka jest niedopuszczalna, gdyż byłaby sprzeczna z historycznym przeznaczeniem, mogłaby spowodować trwały uszczerbek dla wartości zabytku, naruszyć jego wartości widokowe oraz historyczny układ funkcjonalny wsi.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ochrona zabytkowego układu ruralistycznego, stanowiącego unikatowy przykład osady olenderskiej z systemem melioracyjnym, ma pierwszeństwo przed interesem właścicieli dążących do zmiany przeznaczenia działki na cele rekreacyjne. Organy prawidłowo oceniły, że taka zmiana naruszałaby chronione wartości zabytku.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (29)

Główne

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku. Decyzja w tym zakresie ma charakter uznaniowy, ale nie dowolny.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Pozwolenie na zmianę przeznaczenia lub sposobu korzystania z zabytku.

Pomocnicze

u.o.z.o.z. art. 89 § pkt 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 93 § ust. 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 8

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 17 § pkt 2

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.z.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 7 § pkt 1

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

k.p.a. art. 104 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 i 2

Kodeks postępowania administracyjnego

u.o.z.o.z. art. 89 § pkt 2

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 91 § ust. 4 pkt 4

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 6 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 36 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

u.o.z.o.z. art. 3 § pkt 12

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Definicja zabytku, w tym historycznego układu funkcjonalnego.

u.o.z.o.z. art. 3 § pkt 14

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Definicja krajobrazu kulturowego.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu.

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej i interesu społecznego.

k.p.a. art. 7b

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada uwzględniania słusznego interesu obywateli.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada informowania stron.

k.p.a. art. 12 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wnikliwości.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada oceny dowodów.

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Wymogi uzasadnienia decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Ochrona zabytkowego układu ruralistycznego jako priorytet. Zmiana przeznaczenia działki rolnej na cele rekreacyjne narusza historyczne przeznaczenie i wartości zabytku. Interes społeczny w ochronie zabytków ma pierwszeństwo przed interesem ekonomicznym właścicieli.

Odrzucone argumenty

Nabycie nieruchomości w celach rekreacyjnych przed wpisem do rejestru zabytków. Zmiana przeznaczenia nie koliduje z ochroną zabytków. Obecność letników sprzyja utrzymaniu systemu melioracyjnego. Naruszenie zasady słusznego interesu obywateli i ludności lokalnej. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 7b, 8).

Godne uwagi sformułowania

"To właśnie obecność letników sprzyja utrzymaniu drożności historycznego systemu melioracyjnego, a tym samym funkcjonowaniu przedmiotowego obszaru, który już by dawno zdegradował w przypadku samej "opieki administracyjnej"." "W ocenie Sądu organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił decyzję odmawiającą zmiany sposobu użytkowania zabytku..." "Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego, jak i w skardze, wskazać należy, że błędnie skarżący utożsamiają interes społeczny z interesem "miejscowej ludności"." "Natomiast w ocenie Sądu niezrozumiała jest argumentacja skarżącego, że "obecność letników sprzyja utrzymaniu drożności historycznego systemu melioracyjnego..."

Skład orzekający

Andrzej Siwek

sprawozdawca

Artur Kuś

przewodniczący

Wojciech Sawczuk

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie pierwszeństwa ochrony zabytkowych układów ruralistycznych nad interesem właścicieli w zakresie zmiany przeznaczenia nieruchomości."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznych przypadków nieruchomości wpisanych do rejestru zabytków, zwłaszcza w kontekście układów ruralistycznych i historycznych systemów melioracyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje konflikt między prawem własności a ochroną dziedzictwa kulturowego, pokazując, jak historyczne układy przestrzenne i funkcje mogą być priorytetem dla ochrony zabytków.

Czy można zmienić przeznaczenie zabytkowej działki rolnej na letniskową? Sąd administracyjny rozstrzyga.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 2449/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-09-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-12-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek /sprawozdawca/
Artur Kuś /przewodniczący/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 349/22 - Wyrok NSA z 2024-11-27
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2067
art. 36 ust 1 pkt 3
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie sędzia WSA Wojciech Sawczuk, sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 września 2021 r. sprawy ze skargi [...][...] na decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] października 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy udzielenia pozwolenia na zmianę przeznaczenia lub sposobu korzystania z zabytku oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r., znak: [...] Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej jako: "Minister", "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 8, art. 89 pkt 1 oraz art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2021 r., poz. 710 ze zm., dalej jako "u.o.z.o.z.") oraz art. 17 pkt 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej jako "Konserwator", organ I instancji") z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], którą odmówiono A. D. i J. W. zmiany przeznaczenia lub sposobu korzystania z działki nr [...] w K..
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Wnioskiem z dnia 29 sierpnia 2019 r. A. D. i J. W., współwłaściciele działki nr [...] położonej w K. (dalej jako: "skarżący") zwrócili się do [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków o, o pozwolenie, o którym mowa w art. 36 ust. 1 pkt 9 u.o.z.o.z., tj. o zmianę przeznaczenia lub zmianę sposobu korzystania z zabytku w lokalizacji: K. dz. nr [...], w związku z zamiarem ubiegania się o uzyskanie tzw. "warunków zabudowy". We wniosku podnieśli, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta w 1995 roku w celach rekreacyjnych i wypoczynkowych. Kupując nieruchomość skarżący tkwili w przekonaniu o możliwości posadowienia na nieruchomości zabudowy letniskowej pozwalającej na korzystanie z zakupionego terenu zgodnie z celem nabycia. Zdaniem skarżących decyzja o wpisie do rejestru zabytków znacząco utrudnia korzystanie z uprawnień właścicielskich nieruchomości. W ocenie wnioskodawców ich żądanie nie koliduje z ochroną zabytków a wręcz przeciwnie - może przysłużyć się realizacji ratio legis przywołanego aktu normatywnego (przypisany prawodawcy cel jaki ten chciał osiągnąć ustanawiając dany przepis prawny).
[...] Wojewódzki Konserwator Zabytków decyzją z dnia z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], powołując się na art. 104 § 1 i2, art. 107 § 1 i 2 k.p.a. a także art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c, art. 7 pkt 1, art. 36 ust. 1 pkt 9 u.o.z.o.z., odmówił udzielenia na rzecz wnioskodawców pozwolenia na zmianę przeznaczenia lub sposobu korzystania z dz. nr [...] w K.. W uzasadnieniu orzeczenia organ I stwierdził, że działka skarżących znajduje się w obszarze układu ruralistycznego wsi K. i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem, wpisanego do rejestru zabytków pod numerem [...] decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia 17 czerwca 2005 roku - obecnie pod numerem [...].
Konserwator wskazał, że wydanie pozwolenia zgodnie z żądaniem strony jest niemożliwe, ponieważ przedmiotowa działka stanowi część niwy rolnej/polderu, a więc obszaru funkcjonalnie przeznaczonego do produkcji rolnej. Zmiana jej przeznaczenia lub sposobu korzystania byłaby m.in.: niezgodna z historycznym przeznaczeniem; spowodowałaby trwały uszczerbek zabytku; stanowiłaby dopuszczenie do niewłaściwego korzystania z zabytku; w następstwie dalszych działań spowodowałaby naruszenie wartości widokowych zabytku (budowa obiektu letniskowego); doprowadziła do zniszczenia historycznego układu funkcjonalnego wsi - funkcji rolniczej; byłaby działaniem obcym i nienaturalnym w krajobrazie kulturowym historycznej wsi oraz godziłaby w przyjętą podczas wpisu do rejestru zabytków zasady, w imię której określono obszar niwy rolnej jako obszaru wolnego od zabudowy.
Od ww. decyzji skarżący pismem z dnia 25 marca 2020 złożyli odwołanie. Postawili zarzuty:
- naruszenia art. 8 k.p.a. przez wydanie decyzji sprzecznej z zasadą pogłębiania zaufania obywateli;
- naruszenia art. 7 k.p.a. tj. zasady prawdy obiektywnej przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
- naruszenia art. 7b k.p.a. przez nieuwzględnienie słusznego interesu obywateli (zarówno skarżących jak i ludności lokalnej) w postępowaniu oraz będącej jego wynikiem decyzji;
- naruszenia art. 12 k.p.a. przez brak wystarczającej/należnej wnikliwości prowadzonego postępowania;
- dokonania błędnych ustaleń/założeń prowadzące do swoistego nadużycia instytucji uznania administracyjnego.
Skarżący podnieśli, że treść zaskarżonego rozstrzygnięcia sugeruje brak wystarczającej wnikliwości prowadzonego postępowania z uwagi na zbagatelizowanie charakteru zakupu nieruchomości i nie wyjaśnieniu przez organ okoliczności mu towarzyszących a podniesionych przez nich w dotychczasowej korespondencji, szczególnie w kontekście nabycia działki na ponad 10 lat przed wpisem obszaru jej położenia do rejestru zabytków. Ponadto organ dokonał błędnych ustaleń twierdząc między innym, że pozytywna decyzja spowodowałby trwały ubytek wartości zabytku i groziłaby jego zniszczeniem, bowiem jest wręcz przeciwnie. To właśnie obecność letników sprzyja utrzymaniu drożności historycznego systemu melioracyjnego, a tym samym funkcjonowaniu przedmiotowego obszaru, który już by dawno zdegradował w przypadku samej "opieki administracyjnej". Zdaniem skarżących wydając decyzję organ pominął również bardzo istotną przesłankę jaką jest słuszny interes obywateli - tu ludności lokalnej/miejscowej, która żyje z turystyki.
W wyniku wniesienia odwołania Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2020 r., utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2020 r.
Organ odwoławczy podniósł, że właściwość rzeczowa organu ochrony zabytków w tej sprawie wynika z faktu, że objęta wnioskiem nieruchomość - działka nr [...] w K., gm. K., jest zlokalizowana w granicach wpisanego do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca .2005 r., pod numerem [...] (obecnie [...]) układu ruralistycznego K. i [...], którego granice określono w załączniku graficznym będącym integralną częścią tej decyzji. W uzasadnieniu ww. orzeczenia stwierdzono m.in., że K. to nowożytna wieś, która została lokowana na tzw. surowym korzeniu przez starostę [...] J. W., który w [...] sprowadził na ten teren osadników fryzyjskich. Przed rozplanowaniem osady osuszono teren, wprowadzając regularną sieć kanałów odwadniających, a także utwardzono grunt pod tereny budowlane i uprawne. System melioracyjny składał się z kanałów odpływowych i zbiorczych, zewnętrznych i wewnętrznych oraz sieci rowów. Kanały zewnętrzne, szersze, ujęte groblami, wyznaczały jednocześnie granice wsi. W strukturę kanałów wpisano układ drożny w formie tzw. rzędówki bagiennej, oparty na dwóch równoległych drogach wyznaczających I i II rząd zabudowy, rozdzielonych polderami. Przy wytyczeniu drogi rzędu I wykorzystano naturalne wzniesienie terenu, z czego wynika jej nieregularny przebieg. Poldery podzielono prostopadle biegnącymi rowami na długie, regularne działki. Historyczny układ przestrzenny wsi zachował do czasów współczesnych pierwotny kształt, zarówno w zakresie granic wyznaczonych kanałami i groblami, jak również w zakresie układu drożnego, z dwiema równoległymi drogami, skupiającymi zabudowę I i II rzędu. Czytelna pozostała także wewnętrzna sieć kanałów, z których główne biegną równolegle do dwóch rzędów zabudowy, a prostopadle rozdzielają rozlegle poldery na długie parcele. Jedynie na terenie polderu II rzędu nastąpiło zagęszczenia podziałów własnościowych. Jak jednak podkreślono, wieś K. to jedyny nadmorski przykład osady typu olenderskiego w Polsce, o ponad czterystuletniej metryce, z zachowaną strukturą przestrzenną tzw. rzędówki bagiennej. Przedmiotowy układ ruralistyczny stanowi więc nie tylko świadectwo XVI-wiecznej kultury technicznej, lecz również przykład "wspólnoty działań osadniczych" na terenie północnej Europy, której wyjątkowość polegała na umiejętnym powiązaniu niezbędnego dla funkcjonowania wsi systemu melioracyjnego z regularnym i starannie zakomponowanym układem przestrzennym osady, harmonijnie wpisanym w nadmorski krajobraz. Celem wyznaczenia otoczenia układu na terenach powiązanych historycznie ze wsią jest ochrona wartości widokowych i należyta ekspozycja krajobrazu wsi. Historyczna, szachulcowa zabudowa holenderska zachowała się w K. formie szczątkowej, a jej najstarszy przykład pochodzi z XVIII w. Większość pozostałej zabudowy historycznej stanowią natomiast obiekty z przełomu XIX i XX w., wzniesione w konstrukcji murowanej, częściowo kontynuujące jednak tradycyjny typ przestrzenny zagrody holenderskiej.
Zdaniem Ministra w przedmiotowej sprawie zachodzi kolizja zamierzonej zmiany przeznaczenia lub sposobu korzystania z działki nr [...] z chronionym przez organ konserwatorski interesem społecznym. Z punktu widzenia ochrony zabytków zmiana ta naruszałaby wartości zabytkowe, dla zachowania których układ ruralistyczny K. i [...] został objęty ochroną konserwatorską. Przedmiotowa działka stanowi użytek rolny. Jest położona północnej części układu ruralistycznego K. i [...], na terenie zmeliorowanych gruntów rolnych, podzielonych wtórnie na niewielkie nieruchomości celem użytkowania rekreacyjnego indywidualnie zagospodarowywanych przez właścicieli. Grunty te są stopniowo grodzone, obsadzane drzewami i krzewami, na których ustawiane są domki letniskowe. Dzieje się tak pomimo konsekwentnie wyrażanego sprzeciwu dla tych działań przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, m.in. przez odmowę uzgadniania decyzji o warunkach zabudowy dla zmiany sposobu zagospodarowania tych nieruchomości oraz zmian przeznaczenia lub sposobu z nich korzystania. Utrzymanie bowiem historycznego, rolniczego sposobu ich zagospodarowania jest istotne dla zachowania wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.
Skargę na tę decyzję wywiedli A. D. i J. N. zarzucając:
• uchybienie art. 7 i 7b k.p.a. przez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji naruszającej słuszny interes strony (skarżących) jak i też słuszny interes społeczny tj. obywateli - ludności lokalnej/miejscowej;
• uchybienie art. 8 k.p.a. polegające na wydaniu sprzecznej z zasadami współżycia społecznego decyzji niepogłębiającej zaufania obywateli do organów Państwa;
• uchybienie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez jego błędne zastosowanie;
• uchybienie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. przez jego błędne niezastosowanie;
• uchybienie art. 138 § 2 k.p.a.przez jego błędne niezastosowanie;
• swoiste nadużycie instytucji uznania administracyjnego przez przyjęcie prymatu zasady ochrony zabytków nad słusznym interesem społecznym ludności miejscowej w związku z błędnym przyjęciem/założeniem negatywnych skutków w przypadku wydania pozytywnej decyzji;
• błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż zmiana przeznaczenia we wnioskowanym zakresie prowadziłaby do uszczerbku dla wartości zabytku lub jego zniszczenie;
• naruszenie art. 36 ust. 1 pkt 9 u.o.z.o.z. przez brak wydania zgody na określone w nim czynności w związku z błędnymi ustaleniami/założeniami.
Podnosząc powyższe, skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji
i decyzji ją poprzedzającej praz zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skarżący powtórzyli argumentację zawartą w odwołaniu od decyzji I instancji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt VII SA/Wa 2449/20.
Postanowieniem z dnia [...] maja 2021 r. odrzucono skargę J. W. na ww. decyzję Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] października 2020 r. ze względu na uzupełnienie braków formalnych skargi (numer PESEL) po terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.).
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu nie naruszył przepisów prawa.
Wskazać należy, że zaskarżoną decyzją Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] marca 2020 r., znak: [...], którą odmówiono A. D. i J. W. zmiany przeznaczenia lub sposobu korzystania z działki nr [...] w K..
Przedmiotem sprawy jest zmiana przeznaczenia lub sposobu korzystania z działki nr [...] w K., powierzchni 0,06 ha zlokalizowanej w granicach wpisanego do rejestru zabytków układu ruralistycznego K. i [...], z działki rolnej (łąka) na rekreacyjną. Działka została nabyta w 1995 r. z zamiarem postawienia na niej niezwiązanej stale z gruntem zabudowy letniskowej.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi przepis art. 36 ust. 1 pkt. 9 u.o.z.o.z., zgodnie z którym pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków, wydanego w formie decyzji administracyjnej, wymaga zmiana przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku. Zaskarżona decyzja wydana na podstawie art. 36 ust. 1 pkt 9 u.o.z.o,z. należy do rozstrzygnięć wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego. Przepisy ww. ustawy nie określają bowiem, w jakich przypadkach konieczne jest wydawanie pozwolenia, a w jakich odmawia się jego udzielenia, pozostawiając tę kwestię ocenie organu ochrony zabytków. Decyzja taka powinna się w każdym przypadku opierać na ustaleniu, jaki wpływ konkretna inwestycja, będzie miała na chronione wartości danego zabytku. Tego rodzaju decyzja, podlega ocenie sądu administracyjnego jedynie od strony formalno-prawnej. Sąd ocenia więc, czy została ona wydana z zachowaniem reguł postępowania administracyjnego oraz czy przytoczona w rozstrzygnięciu argumentacja jest spójna i nie zawiera cech dowolności.
Podkreślić należy, że organa ochrony konserwatorskiej, oceniając dopuszczalność zmiany przeznaczenia działki znajdującej się na terenie układu ruralistycznego wpisanego do rejestru zabytków rejestru zabytków, prowadząc postępowanie administracyjne w ramach wytyczonych przez art. 36 ust. 1 pkt 9 u.o.z.o.z., zobowiązane są do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy (art. 11 k.p.a.), działać w sprawie wnikliwie (art. 12 § 1 k.p.a.), w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.), ocenić na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy przesłanki istotne dla treści rozstrzygnięcia niekorzystnego dla strony zostały udowodnione (art. 80 k.p.a.).
Tylko takie przeprowadzenie postępowania administracyjnego umożliwia bowiem wydanie sprawiedliwej decyzji i jej uzasadnienie, zawierające wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej i uzasadnienie prawne z wyjaśnieniem podstawy prawnej decyzji i przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.).
Jak już wyżej wskazano, wydawana przez organ ochrony konserwatorskiej na podstawie art. 36 ust. 1 u.o.z.o.z. decyzja ma niewątpliwie charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednakże dowolności orzeczniczej, ale jej swobodę. Organ wówczas może odmówić wydania pozwolenia na zmianę przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku, jeśli np. może to doprowadzić do zniszczenia zabytku lub spowodować uszczerbek dla wartości zabytku (art. 4 pkt 2 i 3 u.o.z.). Jeżeli jednak organ nie wykaże takiego zagrożenia, to tym samym wykracza poza ramy swobodnego uznania, orzekając dowolnie.
Z akt sprawy wynika, że obszar spornej działki znajduje się w granicach wpisanego do rejestru zabytków decyzją [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia [...] czerwca 2005 r., pod numerem [...] (obecnie [...]) układu ruralistycznego K. i [...]. Tym samym prawidłowo skarżący złożyli do organu I instancji w trybie art. 36 ust. 1 u.o.z.o.z. wniosek o wydanie pozwolenia na zmianę przeznaczenia zabytku wpisanego do rejestru lub sposobu korzystania z tego zabytku. Prawidłowo organa obydwu instancji wskazały, że wieś K. to to jedyny przykład nadmorskiej osady typu "olenderskiego" w naszym kraju, z zachowaną strukturą przestrzenną "rzędówki bagiennej". Podkreślono także niezwykłość systemu, melioracyjnego z regularnym i starannie zakomponowanym układem przestrzennym osady, harmonijnie wpisanym w nadmorski krajobraz. Organa wskazały, że układ przestrzenny wsi zachował pierwotny kształt, zarówno w zakresie granic wyznaczonych kanałami odpływowymi i zbiorczymi z groblami, a także układu drożnego, z dwiema równoległymi drogami, skupiającymi zabudowę I i li rzędu. Czytelna pozostała także wewnętrzna sieć kanałów, z których główne biegną równolegle do dwóch rzędów zabudowy, a prostopadłe rozdzielają rozległe poldery na długie parcele. W tym miejscu wskazać należy, że Minister Kultury decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w G. z dnia [...] czerwca 2005 r., nr [...] wpisującą do rejestru zabytków pod nr [...] układ ruralistyczny wsi K. i [...] w granicach historycznych wraz z otoczeniem, oznaczając granice wpisu. Skargi na tę decyzję złożyło szereg podmiotów, w tym Gmina K.. WSA w Warszawie wyrokiem z dnia z dnia 22 czerwca 2007 r. sygn. akt I SA/Wa 334/06 oddalił skargi na ww. decyzję, a Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 13 stycznia 2009 r. sygn.. akt II OSK 1635/07 oddalił skargi kasacyjne od powyższego wyroku. Natomiast wyrokiem z dnia 18 czerwca 2014 r. sygn. akt VII SA/Wa 1284/13 WSA w Warszawie oddalił skargi na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w przedmiocie odmowy skreślenia z rejestru zabytków ww. układu ruralistycznego, NSA wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2016 r. sygn. akt II OSK 2924/14 oddalił skargę kasacyjną od powyższego wyroku. W powyższych rozstrzygnięciach wskazano, że w granicach ww. obszaru czytelny pozostaje rozłóg (tj. rozmieszczenie pól w gospodarstwach), ukształtowany w formie łanów opartych na module łanów holenderskich.
W ocenie Sądu organ I instancji w sposób wyczerpujący uzasadnił decyzję odmawiającą zmiany sposobu użytkowania zabytku, wskazując, że działka nr [...] stanowi część niwy rolnej/ polderu a więc obszaru funkcjonalnie przeznaczonego do produkcji rolnej. Obszar ten nie możne zmienić przeznaczenia lub sposobu użytkowania, albowiem przedmiotowa zmiana:
- nie posiada przesłanek merytorycznych z dziedziny ochrony zabytków - byłaby niezgodna z historycznym przeznaczeniem /funkcjonalnym użytkowaniem w kontekście historycznym,
- spowodowałyby trwały uszczerbek dla wartości zabytku,
- niszczyłyby zabytek, do którego prawo (czerpania pożytków) posiada całość społeczeństwa,
- stanowiłaby o dopuszczeniu przez organ do niewłaściwego korzystania z zabytku,
- spowodowałaby w następstwie dalszych działań - naruszenie wartości widokowych zabytku (dalsze następstwa takie jak .warunki zabudowy" a później budowa obiektu letniskowego - stanowiłby czynnik zewnętrzny o szkodliwym skutku oddziaływania dla zabytku);
- godzi w zasadę przypisaną w art. 3 pkt 12 u.o.z.o.z., tj. zniszczeniu uległyby chronione dobra zabytku, którymi jest m.in. historyczny układ funkcjonalny - w tym przypadku funkcja/przeznaczenie rolnicze,
- byłaby działaniem obcym i nienaturalnym w krajobrazie kulturowym przestrzeni historycznej, albowiem krajobraz kulturowy w myśl art. 3 pkt 14 u.o.zo.z., jest to "postrzegana przez ludzi przestrzeń, zawierająca elementy przyrodnicze i wytwory cywilizacji, historycznie ukształtowana w wyniku działania czynników naturalnych i działalności człowieka",
- godziłaby w przyjętą podczas wpisu do rejestru zasadę, w imię której określono obszar niwy rolnej obszar wolny od zabudowy, pozbawiony zabudowy.
Powyższą argumentację w pełni podzielił organ II instancji, podkreślając, że utrzymanie historycznego, historycznego, rolniczego sposobu zagospodarowania spornej nieruchomości jest istotne dla zachowania wartości widokowych zabytku oraz jego ochrony przed szkodliwym oddziaływaniem czynników zewnętrznych.
W ocenie Sądu organy wykazały w sposób wystarczający, że prawidłowo odmówiono wydania pozwolenia A. D. i J. W. na wnioskowaną zmianę przeznaczenia lub sposobu korzystania z dz. nr [...] w K., gdyż byłoby to sprzeczne z zasadami ochrony zabytków.
Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w trakcie postępowania administracyjnego, jak i w skardze, wskazać należy, że błędnie skarżący utożsamiają interes społeczny z interesem "miejscowej ludności". W interesie społecznym (ogółu społeczeństwa) leży zachowanie zabytku w należytym stanie, co słusznie wzięły pod uwagę organu konserwatorskie w niniejszej sprawie. Natomiast interes "miejscowej ludnośći" (w tym skarżących) to interes ekonomiczny właścicieli działek położonych w granicach chronionego układu ruralistycznego K. i [...], którzy dążą do zmiany sposobu użytkowania działek rolnych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe (zarobkowe) co w niniejszej sprawie stoi w sprzeczności z wartościami chronionymi przez organy obydwu instancji.
Natomiast w ocenie Sądu niezrozumiała jest argumentacja skarżącego, że "obecność letników sprzyja utrzymaniu drożności historycznego systemu melioracyjnego, a tym samym funkcjonowaniu przedmiotowego obszaru".
Tytułem dopełnienia argumentacji Sądu należy dodać, że wbrew zarzutom formułowanym w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogłoby uzasadniać uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W szczególności w postępowaniu nie doszło do naruszenia art. 7, art. 7b, art. 8 k.p.a. Materiał zgromadzony w sprawie jest kompletny i został oceniony i uwzględniony w zaskarżonej decyzji w sposób prawidłowy.
Sąd nie dopatrzył się też przesłanek naruszenia przez organy konserwatorskie, zwłaszcza Ministra, zasady działania organów administracji publicznej w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania, przede wszystkim wnioskodawcy, do władzy publicznej przy jednoczesnym respektowaniu zasad proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.
Biorąc pod uwagę przedstawioną analizę przepisów prawa znajdujących zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, zasady rozumowania prawniczego i okoliczności faktyczne istotne w sprawie, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga niezasadna.
Mając na względzie powyższe ustalenia, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie działając na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI