VII SA/Wa 2397/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-03-31
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanerozbiórkadecyzja o pozwoleniu na budowęwarunki technicznepostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważności decyzjiprawomocność orzeczeńkontrola sądowaKodeks postępowania administracyjnegoPrawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podsumowanie

WSA w Warszawie oddalił skargę na postanowienie GINB odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej rozbiórkę okapu, uznając, że prawomocny wyrok NSA wyłącza możliwość ponownego badania legalności decyzji administracyjnej.

Skarga dotyczyła postanowienia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), które utrzymało w mocy odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nakazującej rozbiórkę okapu. Skarżąca B. G. argumentowała, że decyzja była wadliwa z powodu błędnego zastosowania przepisów dotyczących warunków technicznych budynków. GINB odmówił wszczęcia postępowania, powołując się na prawomocny wyrok NSA, który oddalił wcześniejszą skargę na tę samą decyzję. Sąd administracyjny oddalił skargę, potwierdzając, że prawomocne orzeczenie sądu administracyjnego wyłącza możliwość ponownego badania legalności decyzji administracyjnej w trybie stwierdzenia jej nieważności.

Skarżąca B. G. wniosła skargę na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) z dnia [...] listopada 2020 r., które utrzymało w mocy własne postanowienie z dnia [...] września 2020 r. odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) z dnia [...] sierpnia 2015 r. Decyzja ta, utrzymująca w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) z [...] marca 2015 r., nakazywała skarżącej rozbiórkę okapu dachu budynku mieszkalno-usługowego. Skarżąca domagała się stwierdzenia nieważności decyzji PINB, zarzucając rażące naruszenie przepisów rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez błędne uznanie sąsiedniej działki za budowlaną. GINB odmówił wszczęcia postępowania, opierając się na utrwalonym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym w przypadku, gdy decyzja administracyjna była przedmiotem kontroli sądowej zakończonej prawomocnym wyrokiem oddalającym skargę, organ administracji ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Sąd administracyjny, rozpoznając skargę, podzielił stanowisko GINB. Podkreślono, że prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 grudnia 2018 r. (sygn. akt II OSK 146/17), który oddalił skargę skarżącej na decyzję WINB, oznacza, że kwestionowana decyzja nakazująca rozbiórkę okapu została utrzymana w mocy jako zgodna z prawem. Sąd wskazał, że wyrok ten wiąże nie tylko strony i sąd, ale również inne organy państwowe, a jego skutki wyłączają możliwość ponownego badania legalności decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności przez organ administracji. Sąd uznał, że zarzuty skarżącej dotyczące wadliwości decyzji administracyjnej były przedmiotem kontroli sądowej i nie mogą być ponownie podnoszone w postępowaniu administracyjnym. W konsekwencji, Sąd oddalił skargę jako niezasadną.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ administracji publicznej ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli została ona poddana kontroli sądowej, a zarzut dotyczący jej wadliwości został prawomocnym orzeczeniem sądu obalony.

Uzasadnienie

Prawomocny wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę na decyzję administracyjną oznacza, że decyzja ta jest zgodna z prawem i wyłącza możliwość ponownego badania jej legalności w trybie stwierdzenia nieważności przez organ administracji. Jest to zgodne z zasadą powagi rzeczy osądzonej i zapobiega podważaniu prawomocnych orzeczeń sądowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (18)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 157 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 61a § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 158 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 170

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

rozporządzenie MI art. 12 § 5

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 127 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 144

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 124 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 16 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

o.p. art. 249 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawomocny wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę na decyzję administracyjną wyłącza możliwość ponownego badania legalności tej decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności przez organ administracji. Organ administracji publicznej nie jest właściwy do podważania mocy prawomocnego orzeczenia sądowego.

Odrzucone argumenty

Zarzut naruszenia przepisów dotyczących warunków technicznych budynków, który mógł być podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji, powinien być rozpatrzony merytorycznie, nawet jeśli decyzja była przedmiotem kontroli sądowej. Przesłanka "innych uzasadnionych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania nie obejmuje sytuacji, gdy sąd administracyjny oddalił skargę na decyzję.

Godne uwagi sformułowania

Po wydaniu przez sąd administracyjny wyroku oddalającego skargę na decyzję administracyjną niedopuszczalne jest prowadzenie przez organy administracji publicznej postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tejże decyzji. Organ administracji ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jeśli zaskarżona decyzja była uprzednio poddana kontroli sądowoadministracyjnej. Wszystkie przesłanki nieważności decyzji są zawsze przedmiotem oceny sądu administracyjnego niezależnie od przywołania lub nieprzywołania tej kwestii w uzasadnieniu wyroku. Wyrok wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe. Próba stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia, co do którego oddalono skargę oceniana być musi jako niedopuszczalna próba podważenia treści i znaczenia prawomocnego orzeczenia sądu.

Skład orzekający

Tomasz Janeczko

przewodniczący

Grzegorz Antas

sprawozdawca

Andrzej Siwek

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie zasady, że prawomocny wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę na decyzję administracyjną wyłącza możliwość ponownego badania legalności tej decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności przez organ administracji."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zarzuty nieważności mogły być lub były przedmiotem kontroli sądowej. Wyjątki mogą dotyczyć wad, które obiektywnie nie mogły być znane sądowi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej związanej z prawomocnością orzeczeń i granicami kontroli sądowej nad decyzjami administracyjnymi, co jest istotne dla praktyków prawa administracyjnego.

Prawomocny wyrok NSA zamyka drogę do stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej – co to oznacza w praktyce?

Sektor

budownictwo

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

VII SA/Wa 2397/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-12-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek
Grzegorz Antas /sprawozdawca/
Tomasz Janeczko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 1660/21 - Postanowienie NSA z 2024-02-27
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 1,  art. 157 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Janeczko, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas (spr.), sędzia WSA Andrzej Siwek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi B. G. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2020 r. znak: [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 i art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), dalej: k.p.a., w wyniku rozpatrzenia wniosku B. G. o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własne postanowienie z [...] września 2020 r. znak: [...] odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2015 r. znak: [...].
W odniesieniu do ustaleń faktycznych i prawnych, które stały za wydanym rozstrzygnięciem, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: GINB) stwierdził, że [...] Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: [...]WINB) decyzją z [...] sierpnia 2015 r. utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej: PINB) z [...] marca 2015 r., znak: [...] nakazującą B. G. rozbiórkę okapu dachu budynku mieszkalno- usługowego usytuowanego przy ul. [...] w [...] na działkach nr ew. [...] i [...], nad ścianą szczytową od strony działki nr ew. [...]. B. G. podaniem z 12 sierpnia 2020 r. wniosła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji PINB z [...] marca 2015 r. jako wydanej z rażącym naruszeniem § 12 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz. U. z 2019 r., poz. 1065), dalej: rozporządzenie MI. W postanowieniu odmawiającym wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności GINB przyjął, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym w przypadku, gdy postępowanie administracyjne zostało zakończone wydaniem decyzji w wyniku rozpoznania odwołania, to decyzja w sprawie stwierdzenia nieważności nie może dotyczyć jedynie decyzji organu I stopnia, ale rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu odwoławczym od tej decyzji. Byt prawny decyzji organu I instancji jest bowiem uzależniony w całości od rozstrzygnięcia organu odwoławczego. W świetle powyższego GINB potraktował podanie wnioskodawczyni jako wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji [...]WINB z [...] sierpnia 2015 r. utrzymującej w mocy decyzję z [...] marca 2015 r. Organ nadzoru wyjaśnił, że kluczowym dla rozpatrywanej sprawy dotyczącej oceny wadliwości ww. decyzji jest fakt uprzedniego jej zaskarżenia do sądu administracyjnego. Jak wynika bowiem z akt sprawy, wyrokiem z 13 lipca 2016 r. sygn. akt II SA/Rz 1545/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uchylił ww. decyzję z [...] sierpnia 2015 r. i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, jednakże na skutek złożenia skargi kasacyjnej przez [...]WINB wyrokiem z 12 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 146/17 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę B. G. Po wydaniu przez sąd administracyjny wyroku oddalającego skargę na decyzję administracyjną niedopuszczalne jest, jak wyjaśnił GINB, prowadzenie przez organy administracji publicznej postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności tejże decyzji. W takim przypadku należało odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności podważanego rozstrzygnięcia.
Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się B. G., wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z [...] listopada 2020 r. GINB wskazał, że swoim postanowieniem z [...] września 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania, ponieważ kwestia legalności decyzji [...]WINB była już przedmiotem postępowania przed sądami administracyjnymi, a zapadły w sprawie wyrok jest prawomocny. Organ zwracając uwagę na treść art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej: p.p.s.a., oraz uchwałę składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. akt I OPS 6/09, ONSAiWSA 2010/2/18, wyjaśnił, że organ administracji ma obowiązek odmówić wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, jeśli zaskarżona decyzja była uprzednio poddana kontroli sądowoadministracyjnej. Wszystkie przesłanki nieważności decyzji są zawsze przedmiotem oceny sądu administracyjnego niezależnie od przywołania lub nieprzywołania tej kwestii w uzasadnieniu wyroku. Odnosząc się do zarzutu, że GINB nie rozpatrzył wniosku o stwierdzenie nieważności co do istoty, organ zauważył, iż merytoryczne załatwienie sprawy możliwe jest tylko po uprzednim wszczęciu postępowania. Skoro organ odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a., to nie był uprawiony do badania podstaw ewentualnej nieważności decyzji [...]WINB. Z treści wniosku, jak zauważył GINB, wynika jednoznacznie, że wnioskodawczyni usiłuje podważyć prawomocny wyrok NSA z 12 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 146/17, który jest w niniejszej sprawie wiążący. Wnioskodawczyni nie wykazała w istocie, że NSA pominął określone okoliczności przy ocenie decyzji [...]WINB z [...] sierpnia 2015 r., gdyż z obiektywnych przyczyn nie były mu one znane, lecz wprost wskazała, że w jej ocenie wyrok NSA jest błędny.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na postanowienie GINB z [...] listopada 2020 r. złożyła B. G., zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie oraz uchylenie poprzedzającego je postanowienia.
Skarżąca zarzuciła GINB naruszenie:
- art. 61a § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, podczas gdy przedstawiony stan faktyczny w pełni uzasadnia podjęcie działań zmierzających do stwierdzenia nieważności decyzji [...]WINB z [...] sierpnia 2015 r.;
- art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 158 § 1 k.p.a. skutkujące odmową wszczęcia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji i w konsekwencji niestwierdzenie jej nieważności, mimo iż przytoczone okoliczności prowadzą do wniosków odwrotnych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na wykładnię nadawaną art. 61a § 1 k.p.a. w zakresie, w jakim przepis ten odnosi się do "innych uzasadnionych przyczyn" jako podstawy odmowy wszczęcia postępowania. Zdaniem skarżącej, przyczyny te muszą być oczywiste, dostrzegalne na "pierwszy rzut oka". Aby móc zastosować normę odnoszącą się do "innych uzasadnionych przyczyn", jak zauważyła skarżąca, należy te przyczyny wskazać i opisać. Nie są nimi, z założenia, orzeczenie sądów administracyjnych zapadłe w indywidualnych sprawach z zakresu administracji publicznej. Skarżąca powołała się na brzmienie uchwały sygn. I OPS 6/09, stwierdzając, że organ administracji publicznej nie może powołać się na okoliczność, że w sprawie sąd administracyjny oddalił skargę na decyzję, jako przesłankę uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Przesłanka ta w istocie oznacza, że decyzja, której dotyczy żądanie stwierdzenia nieważności, nie narusza prawa. Jednakże uznanie, że decyzja nie narusza prawa (nie jest dotknięta wadami, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a.), stanowi podstawę do wydania rozstrzygnięcia o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a., nie zaś rozstrzygnięcia o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności tej decyzji. Zbieżne z tym zapatrywaniem stanowisko zajmują sądy administracyjne (wyrok WSA w Warszawie z 30 marca 2004 r. sygn. akt I SA 764/03; wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2007 r. sygn. II SA/Wa 1670/06; wyrok WSA w Warszawie z 10 maja 2007 r. sygn. VII SA/Wa 354/07). Skarżąca podkreśliła, że GINB a priori założył, iż przyczyny nieważności nie występowały w chwili wydania decyzji, podczas gdy sytuacja była zgoła odwrotna. Jak wskazano we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji, z niewiadomych przyczyn PINB zastosował (a [...]WINB tego nie zakwestionował) § 12 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia MI w sytuacji, gdy działka nr ew. [...] stanowiła pastwiska klasy IV. Działka ta nigdy w przeszłości nie była działką budowlaną, a mimo to organ bezkrytycznie za takową ją uznał, nie mając zarówno podstaw prawnych, jak i faktycznych. Tym samym wskazane regulacje zostały zastosowane w sposób wadliwy w odniesieniu do błędnie ustalonego stanu faktycznego, czym naruszono zasadę prawdy obiektywnej wskazaną w art. 7 k.p.a. Okoliczność powyższa, jak wynika z treści wyroków WSA w Rzeszowie, jak również NSA nie była elementem weryfikowanym w instancjach sądowoadministracyjnych. Nie można zatem zasadnie twierdzić, że z uwagi na poprzednio wydany wyrok istnieje przeszkoda czyniąca rozpoznanie wniosku niedopuszczalnym.
W odpowiedzi na skargę GINB wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia z [...] listopada 2020 r. przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ postanowienie GINB nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego uchylenie lub też stwierdzenie jego nieważności.
Zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a., postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Z kolei art. 61a § 1 k.p.a., stanowi, że gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Zatem przeprowadzenie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest możliwe tylko w przypadku, gdy wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności jest dopuszczalne z przyczyn przedmiotowych i podmiotowych. Za "inną uzasadnioną przyczynę" uniemożliwiającą wszczęcie postępowania należy uznać przypadek, gdy przepisy prawa wyłączają dopuszczalność wszczęcia i prowadzenia postępowania w danej sprawie. Do grupy tej zaliczyć zaś należy sytuację, gdy żądanie stwierdzenia nieważności decyzji odnosi się do aktu, który podlegał kontroli sądowej i zarzut zaistnienia wskazywanej przez wnioskodawcę podstawy stwierdzenia nieważności został prawomocnym orzeczeniem sądu obalony (por. wyrok NSA z 6 lipca 2020 r. sygn. II OSK 981/20). Jak trafnie stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 września 2017 r. sygn. II OSK 20/16, ogany administracji publicznej nie są właściwe do podważenia mocy prawomocnego orzeczenia sądowego, które stwierdza zgodność z prawem decyzji administracyjnej i ta reguła musi być brana pod uwagę w kontekście zakresu zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. Okoliczność tę – wbrew odmiennemu poglądowi skarżącej - traktować należy zatem za przeszkodę przedmiotową do wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności (por. wyrok NSA z 27 października 2016 r. sygn. II OSK 176/15).
Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie ma wyrok z 12 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 146/17, którym Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA w Rzeszowie z 13 lipca 2016 r. sygn. II SA/Rz 1545/15 uchylający zaskarżoną decyzję z [...] sierpnia 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji i na zasadzie art. 151 w zw. z art. 188 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi B. G. Wyrok ten oznacza, że kwestionowana przez skarżącą decyzja nakazująca jej rozbiórkę okapu budynku mieszkalno-usługowego została utrzymana w mocy z uwagi na to, że jest ona zgodna z prawem.
Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2018 r. sygn. II OSK 146/17 wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, w którym został wydany, a zasięgiem jego oddziaływania objęte zostało również postępowanie administracyjne, którego wszczęcia zażądała skarżąca. Istotną treścią wyroku oddalającego skargę jest bowiem ustalenie, że kontrolowany akt administracyjny nie jest prawnie wadliwy z punktu widzenia kryteriów zgodności z prawem określonych w art. 145 p.p.s.a. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza, że sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nie jest skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu. Sąd może więc uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż te, które przytoczono w piśmie procesowym, jak również stwierdzić np. nieważność zaskarżonego aktu, mimo że skarżący wnosił o jego uchylenie. Skutkiem oddalenia skargi przez sąd jest niedopuszczalność stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, gdy była ona badana przez sąd merytorycznie. Dzieje się tak, gdyż sąd z urzędu ustala, czy występują okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności w myśl art. 156 § 1 k.p.a.
Zgodnie ze wskazanym przez GINB art. 170 p.p.s.a., wyrok wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Ratio legis art. 170 p.p.s.a. polega na tym, że gwarantuje ono zachowanie spójności i logiki działania organów państwowych, zapobiegając funkcjonowaniu w obrocie prawnym rozstrzygnięć nie do pogodzenia w całym systemie sprawowania władzy (por. wyrok NSA z 14 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 2904/19). Zatem próba stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia, co do którego oddalono skargę oceniana być musi jako niedopuszczalna próba podważenia treści i znaczenia prawomocnego orzeczenia sądu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny podziela stanowisko sformułowane w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 7 grudnia 2009 r. sygn. I OPS 6/09, ONSAiWSA 2010/2/18, zgodnie z którym fakt utrzymania w mocy decyzji na skutek oddalenia na nią skargi przez sąd administracyjny zamyka organom administracji legitymowanym do uruchomienia nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego możliwość pozbawienia jej mocy wiążącej z przyczyny stanowiącej wadliwość, która była objęta zakresem rozpoznania i orzekania sądu administracyjnego. W ocenie Sądu, skarżąca nadała powyższemu stanowisku interpretacyjnemu jednakże błędne znaczenie, przypisując zasadzie, na której stanowisko to się opiera, charakter wyjątku, a tego ostatniemu funkcję zasady. W uchwale z 7 grudnia 2009 r. tylko w wyjątkowych przypadkach bowiem dopuszczono możliwość przeprowadzenia postępowania merytorycznego, a więc rozpoznania podania co do istoty z zastosowaniem art. 158 § 1 w związku z art. 156 § 1 k.p.a. Przez co nie jest możliwe uznawanie, że zasadą – jak przyjmuje skarżąca - powinno pozostawać w każdym przypadku prowadzenie postępowania nadzwyczajnego niezależnie od faktu przeprowadzenia uprzedniej kontroli sądowej określonego aktu, a stan ten wyłącza wyłącznie sytuacja, gdy określone zagadnienie było "elementem weryfikowanym" przez sąd.
W kontekście powyższego poglądu Sąd jest zobowiązany wyjaśnić, że zakres stwierdzanej przez sąd administracyjny zgodności z prawem decyzji nie jest kształtowany przedmiotem rozważań, które sąd zamieszcza w uzasadnieniu wyroku, wypowiadając się odnośnie do poszczególnych kwestii prawnych z uwagi na dostrzeganie ich ważności lub sporności, ile kształtują go kryteria, w oparciu o które sąd ocenia legalność zaskarżonego działania organu administracji. Za w pełni trafny stąd należy uznać pogląd M. Kamińskiego, zgodnie z którym prawomocne oddalenie skargi, będące wyrazem merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu, wyłącza możliwość późniejszego stwierdzenia nieważności tego aktu z uwagi na wady nieważności wskazane w art. 156 § 1 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, które mogły zostać ujawnione w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Wśród wad nieważności cechę tę spełniają wady, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 1–2, 4–7 k.p.a., a jedynie wada nieważności z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. z uwagi na swoją postać może w postępowaniu zaistnieć, mimo kontroli aktu wydanego w tym postępowaniu i oddalenia na niego skargi (por. M. Kamiński, Związanie oceną prawną wynikającą z prawomocnego wyroku sądu administracyjnego oddalającego skargę na tle dopuszczalności weryfikacji prawomocnej decyzji w nadzwyczajnych trybach postępowania administracyjnego. Część I, ZNSA 2019, nr 3, s. 17-19).
Na tle dotychczasowego orzecznictwa sądów administracyjnych Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą skargę dostrzega, że sądy, nawiązując do oceny prawnej wynikającej z przywołanej uchwały z 7 grudnia 2009 r. sygn. I OPS 6/09, posługują się zróżnicowanym sposobem wyznaczania materii, która została "objęta zakresem rozpoznania", wobec czego dopuszczają również weryfikację w postępowaniu nieważnościowym tych zagadnień prawnych, odnośnie do których sąd, oddalając skargę, nie wypowiedział się w sposób wyraźny w uzasadnieniu orzeczenia. Tego kierunku wykładni Sąd orzekający w niniejszej sprawie jednakże nie podziela, uznając, że jakkolwiek na gruncie legislacyjnym ustawodawca nie zapewnił spójności rozwiązań odnośnie do kwestii mocy wiążącej prawomocnych decyzji w postępowaniu administracyjnym regulowanym przepisami k.p.a. i w postępowaniu podatkowym regulowanym przepisami ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325), dalej: o.p., to sposób wykładni nadawanej art. 61a § 1 w zw. z art. 156 § 1 k.p.a. powinien pozostawać zbieżny z regułą wyznaczoną w art. 249 § 1 pkt 2 o.p. przyjmującym możliwość wzruszenia w trybie stwierdzenia nieważności decyzji, od której skarga została prawomocnie oddalona jedynie, jeżeli podstawą żądania jest powaga rzeczy rozstrzygniętej (por. J. Borkowski, A. Krawczyk [w:] System Prawa Administracyjnego. Prawo procesowe administracyjne, Tom 9, red. R. Hauser, Z. Niewiadomski, A. Wróbel, Warszawa 2020, s. 418).
Za trafne przyjmuje zatem Sąd to stanowisko prezentowane w najnowszym orzecznictwie sądowoadministracyjnym, zgodnie z którym dopuszczalność prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji prawomocnej ma charakter wyjątkowy i uzależniona jest od wykazania we wniosku tych przyczyn nieważności, które obiektywnie nie mogły być znane sądowi i z tego powodu nie mogły być faktycznym przedmiotem kontroli sądowej objętej powagą rzeczy osądzonej (por. wyrok NSA z 16 lipca 2020 r. sygn. II OSK 782/20; wyrok NSA z 12 września 2019 r. sygn. II OSK 2537/17; wyrok NSA z 29 maja 2019 r. sygn. II OSK 1772/17; wyrok NSA z 2 kwietnia 2019 r. sygn. II OSK 1228/17; wyrok NSA z 9 października 2018 r. sygn. II OSK 2448/16; wyrok NSA z 10 stycznia 2018 r. sygn. II OSK 1899/16; wyrok NSA z 12 grudnia 2017 r. sygn. II OSK 732/17). Stanowisko prezentowane przez Sąd, nie stojąc w sprzeczności z kluczowymi wnioskami oceny zamieszczonej we wskazanej uchwale, uwzględnia znaczenie normatywne art. 16 § 3 k.p.a., który został wprowadzony do kodeksu postępowania administracyjnego po dniu podjęcia uchwały składu powiększonego Naczelnego Sądu Administracyjnego na mocy ustawy dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), bierze pod uwagę także argumenty wypowiedziane w stosunku do ww. uchwały w piśmiennictwie, które wskazują, że kierowanie się realizmem polegającym na uwzględnieniu niebezpieczeństwa niedostrzeżenia przez sąd administracyjny jednej z wad, które powinny skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji nie może przesłaniać obowiązującej regulacji prawnej i godzić w istotę kontroli sądowoadministracyjnej (por. W. Piątek, Powaga rzeczy osądzonej wyroku sądu administracyjnego, Warszawa 2014, s. 164 i n.).
Zauważyć w tym kontekście zaś należy, że kwestia stanowiąca przedmiot stawianych przez skarżącą zarzutów we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji [...]WINB z [...] sierpnia 2015 r. (PINB z [...] marca 2015 r.) została poddana kontroli legalności w toku postępowania sądowego zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 grudnia 2018 r. W świetle uzasadnienia tego wyroku, należy bowiem uznać, że twierdzenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym "organy administracji publicznej ustaliły stan faktyczny sprawy administracyjnej zgodnie z unormowaniami procedury administracyjnej i prawidłowo dokonały subsumpcji przepisu prawa materialnego do poczynionych ustaleń faktycznych" obejmowało swoim zakresem wynik kontroli przez Naczelny Sąd Administracyjny prawidłowości zastosowania w sprawie art. 51 ust. 1 pkt 1 p.b., a w ramach tejże podstawy uznanie, że warunek, o którym mowa w § 12 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia MI nie został na gruncie rozpatrywanej sprawy zachowany przez inwestora. Jakkolwiek w uzasadnieniu wyroku Naczelny Sąd Administracyjny nie wskazał expressis verbis, że sąsiednia działka nr ew. [...] stanowi działkę budowlaną i jakie znaczenie normatywne należy przypisywać temu niezdefiniowanemu na gruncie przepisów p.b. pojęciu, niemniej kwestia ta musiała znajdować się w polu badania Naczelnego Sądu Administracyjnego, jeżeli bezpośrednio warunkowała ona możliwość stosowania wymogu zachowania odpowiedniej odległości okapu budynku od granicy sąsiedniej działki, a w sytuacji jego niespełnienia - nałożenia na inwestora stosowanego nakazu, odnośnie do którego Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku reformatoryjnym wiążąco się wypowiedział, przyjmując trafność nakazu sformułowanego przez [...]WINB.
W tych warunkach Sąd stwierdza, że GINB prawidłowo wywiązał się z obowiązku przeprowadzenia kontroli dopuszczalności prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji [...]WINB z [...] sierpnia 2015 r. Zaskarżone postanowienie nie uchybia tym samym art. 61a § 1 k.p.a., jak też art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 158 § 1 k.p.a. Organ nadzoru właściwie uzasadnił wydane przez siebie rozstrzygnięcie (art. 107 § 3 w zw. z art. 124 § 2 k.p.a.), ujawniając skarżącej w dostateczny sposób przyczyny, z powodu których jej wniosek z 12 sierpnia 2020 r. nie mógł podlegać merytorycznemu rozpatrzeniu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę