III SA/Łd 644/23

III SA/Łd 644/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Krzysztof Szczygielski
Małgorzata Kowalska /sprawozdawca/
Monika Krzyżaniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 1381/24 - Wyrok NSA z 2025-02-20
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2492
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2 z art. 134 § 1 art. 151 art. 119 pkt 3 art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c i pkt 2, art. 134 § 1, art. 151, art. 119 pkt 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 479
art. 33 § 1 i § 2, art. 15
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
Dz.U. 2022 poz 2172
§ 2, § 3, § 5
Rozporządzenie Ministar Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych - t.j.
Dz.U. 2018 poz 151
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2, art. 2 pkt 26, art. 17 ust. 1-5, ust. 10, ust. 11, art. 21a
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 47, art. 31 ust. 3, art. 87, art. 190 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2003 nr 221 poz 2194
§ 2 pkt 3
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu umarzania, odraczania i rozkładania na raty  oraz cofania odroczenia lub rozłożenia na raty nieuiszczonych należności sądowych orzeczonych w postępowaniu przed sądem administracyjnym
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7a, art. 77 § 1, art. 80, art. 81a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Kowalska (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski, po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 1 sierpnia 2023 r. nr 117/2023/II w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 1 sierpnia 2023 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi (dalej ŁPWIS) utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi (dalej PPIS) z 7 czerwca 2023 r. oddalające zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Z ustalonego stanu faktycznego wynika, iż E. K. upomnieniem z 19 października 2022 r. została wezwana do wykonania obowiązku poddania małoletniego syna, A. K. (urodzonego 9 lipca 2010 r.), obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. PPIS pouczył, że niedopełnienie obowiązku w terminie 7 dni od doręczenia upomnienia skutkować będzie wszczęciem postępowania egzekucyjnego przewidzianego dla egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym. Upomnienie to zostało doręczone stronie 25 października 2022 r.
28 marca 2023 r. strona nadesłała do PPIS, oświadczenie w którym wskazała, że 21 marca 2023 r. stawiła się z dzieckiem na badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwskazań do szczepień, ale nie mogła podjąć świadomej decyzji na zabieg. Wskazała, że po poprzednich zabiegach w 2013 r. u dziecka wystąpił NOP, jednak lekarz odmówił jego zgłoszenia. Lekarz wskazał także, że nie jest możliwe zbadanie czy dziecko nie zareaguje ponownie w sposób niepożądany po szczepieniu proponowanym preparatem leczniczym. W związku z powyższym rodzice oświadczyli, że u ich dziecka wystąpiły okoliczności dyskwalifikujące do szczepień.
Wobec niedopełnienia przez stronę obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym, 31 marca 2023 r. wystawiony został tytuł wykonawczy nr [...]. Ponadto PPIS pismem z 31 marca 2023 r. złożył wniosek do ŁPWIS o wszczęcie wobec strony egzekucji administracyjnej obowiązku o charakterze niepieniężnym i zastosowanie środka egzekucyjnego w postaci grzywny w celu przymuszenia.
Postanowieniem z 4 maja 2023 r. ŁPWIS nałożył na stronę grzywnę w kwocie 800 zł w celu przymuszenia strony do wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka oraz wezwał do wykonania obowiązku wskazanego w tytule wykonawczym z 31 marca 2023 r. w terminie 14 dni od otrzymania tegoż postanowienia.
15 maja 2023 r. strona zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym, wskazując na:
1. określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, tj art. 17 ust. 2 i 4 ustawy z 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2018 r., poz. 151, 1669 - dalej "u.ch.z.") - poprzez pominięcie przez wierzyciela obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia i wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym;
2. na podstawie art. 33 § 2 pkt 4 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2022 r., poz. 479 – dalej "u.p.e.a.") brak uprzedniego doręczania zobowiązanej upomnienia, o którym mowa w art. 15 ust. 1 w zw. z art. 15 § 3e u.p.e.a. w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. z 2020 r., poz. 2194 – dalej "rozporządzenie z 4 grudnia 2020 r."), nie zawierało ono bowiem wskazania nr PESEL zobowiązanej.;
3. na podstawie art. 33 § 2 pkt 6 lit. a u.p.e.a. brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i oparcie tytułu wykonawczego o przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją.
Postanowieniem z 7 czerwca 2023 r. PPIS oddalił zarzuty zobowiązanej. W uzasadnieniu organ podniósł, iż procedura poprzedzająca podanie preparatu szczepionkowego jest określona w przepisach i obowiązuje pracowników podmiotów wykonujących działalność leczniczą w zakresie szczepień ochronnych.
Analiza treści wzoru zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym może wskazywać, iż przedmiotowe zaświadczenie jest wydawane w przypadku, gdy szczepienie odbywa się w placówce innej niż badanie pacjenta. Brak zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi przesłanki, od której zależy obowiązek poddania dziecka szczepieniu, a także nie jest podstawą zarzutu w postępowaniu egzekucyjnym.
Organ wskazał, że obowiązkiem rodzica małoletniego dziecka jest zgłoszenie się z dzieckiem do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu wykonania szczepienia ochronnego po uprzednim przeprowadzeniu badania kwalifikacyjnego. Lekarz przeprowadza badanie zgodnie z posiadaną wiedzą oraz obowiązującymi procedurami, Państwowa Inspekcja Sanitarna nie sprawuje zaś nadzoru nad przeprowadzeniem tego badania. Obowiązek zaszczepienia dziecka staje się wymagalny po upływie terminu szczepień wynikającego z obowiązującego na dany rok Programu Szczepień Ochronnych.
Ponadto PPIS zauważył, że nie można uznać obowiązku za niewykonalny, jeśli trudności w jego wyegzekwowaniu wynikają z takich działań zobowiązanego, które skutkują utrzymaniem dotychczasowego stanu rzeczy. Niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym ma miejsce, gdy istnieją niezależne od zobowiązanego, trwałe przyczyny braku możliwości jego wykonania.
Organ podniósł także, iż obowiązek wskazania w upomnieniu numeru PESEL został określony przez ustawodawcę warunkowo, natomiast brak tego numeru nie narusza zasadniczego celu ustawodawcy w określeniu danych niezbędnych do prawidłowego wykonania obowiązku, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia zobowiązanego o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia. Z tego względu zdaniem organu zarzut strony dotyczący braku uprzedniego doręczania zobowiązanej upomnienia uznać należy za nieuzasadniony. Zobowiązana odebrała upomnienie 25 października 2022 r. Po jego otrzymaniu zobowiązana powinna udać się z dzieckiem do podmiotu leczniczego udzielającego świadczeń z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej, w celu dobrowolnego wykonania ciążącego na niej obowiązku.
26 czerwca 2023 r. strona wniosła zażalenie na postanowienie z 7 czerwca 2023 r., w którym wskazała na naruszenie:
1. art. 7 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 - dalej "k.p.a.") - poprzez niezapoznanie się przez organ z treścią zgłoszonych zarzutów i brak merytorycznego ustosunkowania się do podnoszonych zarzutów, w szczególności co do braku uprzedniego doręczenia upomnienia, określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa i braku wymagalności obowiązku;
2. art. 77 § 1 k.p.a. - poprzez ograniczenie rozpoznania zarzutów do wybiórczego wskazania poszczególnych przepisów dotyczących obowiązkowych szczepień ochronnych, podczas gdy zarzuty zostały przez stronę uzasadnione i wskazane zostały błędy wierzyciela, a obowiązek nie może być uznany za wymagalny;
3. art. 33 § 2 u.p.e.a. - poprzez uznanie zarzutów za nieuzasadnione mimo, że tytuł egzekucyjny nie spełnia wymogów, gdyż obowiązek został określony w sposób niedokładny i wybiórczy, wierzyciel nie wskazał jakie konkretnie działania ma podjąć zobowiązana, podczas gdy obowiązkiem organu jest takie określenie obowiązku, aby zobowiązana nie miała żadnych wątpliwości co do treści obowiązku i tego w jaki sposób powinna ten obowiązek spełnić, nadto nie została w sposób prawidłowy podana podstawa prawna obowiązku;
4. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 u.p.e.a. - poprzez jego nie zastosowanie i uznanie, że zobowiązana nie wykonała obowiązku szczepień ochronnych, podczas gdy w przedstawionych przez zobowiązaną dokumentów wynika wprost, że zobowiązana obowiązek wykonała.
Strona podniosła ponadto, iż zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym ma doniosłe znaczenie dla możliwości zaskarżenia błędnie przeprowadzonego badania do Komisji lekarskiej działającej przy Rzeczniku Praw Pacjenta. Strona skorzystała z tego trybu, składając sprzeciw od lekarskiego badania kwalifikacyjnego przeprowadzonego w dniu 21 marca 2023 r., jednak Rzecznik Praw Pacjenta odmówił jego rozpoznania z uwagi na brak ww. zaświadczenia.
Zobowiązana ponadto, powołując się na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19, podniosła, że w tytule wykonawczym błędnie została wskazana podstawa prawna obowiązku.
Postanowieniem z 1 sierpnia 2023 r. ŁPWIS utrzymał w mocy postanowienie PPIS z 7 czerwca 2023 oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej.
Organ II instancji uznając zarzuty naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77§ 1 k.p.a. i art. 33 § 2 u.p.e.a. za nieuzasadnione podniósł, że PPIS odniósł się do wszystkich wniesionych zarzutów. Wierzyciel w sposób wyczerpujący i zarazem poprawny wyjaśnił stan faktyczny oraz ocenił zebrane dowody w ramach swobodnej a nie dowolnej oceny. Wyniki tych ustaleń przedstawił w uzasadnieniu wydanego w sprawie postanowienia i odniósł się do kwestii wymagalności obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera jasne i precyzyjne wyjaśnienia faktyczne i prawne. Ponadto wskazać należy, że wierzyciel opierał się na dokumentacji przekazanej z Poradni Podstawowej Opieki Zdrowotnej. Należy bowiem zwrócić uwagę, że o wymagalności obowiązku szczepienia decyduje lekarz.
ŁPWIS wyjaśnił, że przywoływane przez stronę orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r. nie podważa obowiązku szczepień ochronnych a jedynie formę w jakiej publikowane są terminy wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyrok nie oznacza zatem zniesienia obowiązku szczepień. W związku z powyższym zarówno w dniu wystawienia tytułu wykonawczego [...] przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Łodzi, jak i w dniu wydania niniejszego postanowienia przepisy określające obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym pozostają w mocy.
Organ II instancji podkreślił, iż rolą szczepień ochronnych jest nie tylko ochrona przed zachorowaniem, ale przede wszystkim ochrona przed występowaniem powikłań choroby i zgonem. Określony w Programie Szczepień Ochronnych wiek dzieci, w którym należy wykonać obowiązek danego szczepienia ochronnego, wynika z okresu utrzymywania się odporności przekazywanej dzieciom przez matki, sytuacji epidemiologicznej danej choroby w Polsce, okresu utrzymywania się odporności po kolejnych dawkach szczepionek i wiedzą odnośnie wieku, w którym dzieci najczęściej zapadają na daną chorobę. Od wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeciwko danej chorobie zakaźnej zwolnić mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia, które mogą być stałe lub tymczasowe.
Organ wskazał również, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, przy czym wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń (Dz. U. z 2022 r., poz. 2151 ze zmianami). Oznacza to, że wynikający z przepisów obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie, aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie poddanie dziecka szczepieniom ochronnym.
ŁPWIS podniósł, że o szczepieniu dziecka decyduje każdorazowo lekarz, po uprzedniej kwalifikacji dotyczącej stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem lub prawnym opiekunem. Kwalifikacja lekarska możliwa jest tylko wówczas, gdy dziecko stawi się na szczepienie, bowiem kwalifikacja lekarska odbywa się tuż przed szczepieniem zgodnie z art. 17 ust. 3 u.ch.z w ciągu maksymalnie 24 godzin.
Wymagalność obowiązku oznacza istnienie stanu, w którym zobowiązana powinna już wykonać ciążącą na niej skonkretyzowaną powinność, a mimo to trwa w opozycji do tej powinności. Właściwe organy mają wobec takiej postawy zobowiązanej możność żądania spełnienia ciążącej na niej powinności. Strona po pismach wzywających do podjęcia zaległych obowiązkowych szczepień u małoletniego powinna udać się wraz z dzieckiem do podmiotu leczniczego udzielającego świadczenia z zakresu podstawowej opieki zdrowotnej. To lekarz pracujący w ww. podmiocie udziela informacji o obowiązkowych szczepieniach ochronnych, którym podlega dziecko, oraz wyznacza termin szczepienia.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego braku doręczenia stronie upomnienia ŁPWIS wskazał, że upomnienie jest urzędowym dokumentem wystawianym przez wierzyciela. Jego celem jest przypomnienie zobowiązanej o konieczności wykonania obowiązku, ważne więc jest wskazanie treści obowiązku. Oprócz wezwania do wykonania obowiązku, zawiera ono pouczenie o skutkach zaniechania w tym zakresie. Bezskuteczny upływ terminu wskazanego w upomnieniu skutkuje skierowaniem sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Upomnienie ma pouczyć zobowiązaną również o negatywnych następstwach niezrealizowania obowiązku wynikającego np. z ostatecznej decyzji. To zaś winno motywować zobowiązaną do dobrowolnego wykonania obowiązku, bez konieczności stosowania wobec niej przymusu administracyjnego i ponoszenia związanych z nim konsekwencji finansowych - kosztów egzekucyjnych. Upomnienie musi zawierać również informacje identyfikujące osobę zobowiązaną. Ma to na celu prawidłową identyfikację osoby uchylającej się od wykonania obowiązku. Organ II instancji podniósł, iż nie wystąpił błąd co do osoby zobowiązanej. W związku z powyższym upomnienie zostało doręczone oraz spełniło swój podstawowy cel.
Ponadto ŁPWIS poinformował, że w aktach sprawy nie znajdują się dokumenty, które jak twierdzi strona, przedstawiła ona jako dowód potwierdzający poddanie małoletniego procedurze obowiązkowych szczepień ochronnych. W przesłanych przez wierzyciela wraz z wnioskiem o wszczęcie postępowania egzekucyjnego dokumentach znajduje się oświadczenie strony, w którym błędnie interpretuje realizację obowiązku przez samo stawienie się z dzieckiem na badania kwalifikacyjnym. Badanie kwalifikacyjne do szczepień jest tylko częścią procedury wykonania obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Ponadto w ww. oświadczeniu strona wskazuje na wystąpienie niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) po poprzednich szczepieniach, które nie zostały zgłoszone przez lekarza. W trakcie badania kwalifikacyjnego w dniu 21 marca 2023 r. lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do zakwalifikowania dziecka do kolejnych szczepień. Samo poddanie się "procedurze" szczepień ochronnych nie wypełnia obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Poddanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym oznacza przyjęcie przez dziecko szczepionki. Z tego obowiązku zwolnić może jedynie odroczenie obowiązkowego szczepienia. W tym kontekście zarzut błędnego sformułowania zobowiązania do poddania małoletniego szczepieniom jest bezzasadny. Z powyższego w sposób nie budzący jakichkolwiek wątpliwości wynika, że strona uchyla się od obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
4 września 2023 r. E. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi na postanowienie ŁPWIS z 1 sierpnia 2023 r. zarzucając mu:
1. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku, podczas gdy nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepienia i nie zostało przez lekarza specjalistę określone ryzyko zabiegu - zgodnie ze skierowaniem z 17 listopada 2022 r. " nie zostało wystawione zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym";
2. naruszenie art. 7a, 77 i 81a k.p.a. poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
3. naruszenie art. 15 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak rozpoznania przez organ zgłoszonych zarzutów, podczas gdy istotą zasady dwuinstancyjności jest dwukrotne merytoryczne rozpoznanie sprawy;
4. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, iż brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym pozbawił ją prawa do rozpoznania jej sprzeciwu, tj. jedynego przysługującego jej środka prawnego, którym mogła zaskarżyć błędną kwalifikację do obowiązkowych szczepień ochronnych. Jednocześnie skarżąca wskazała, że z dokumentacji medycznej małoletniego nie wynika do jakich szczepień dziecko zostało zakwalifikowane, w świetle czego nie można mówić o wymagalności obowiązku. Strona wskazała, że nie kwestionuje doręczenia jej dokumentu zatytułowanego "UPOMNIENIE", podnosi natomiast, że nie zostało jej doręczone upomnienie, o którym mowa w przepisach rozporządzenia z 4 grudnia 2020 r., nie zawierało ono bowiem wskazania nr PESEL zobowiązanej.
Zdaniem skarżącej obowiązek wskazany w tytule wykonawczym nie jest wymagalny ani wykonalny. Wprawdzie harmonogram szczepień ochronnych jest ogłaszany corocznie w Komunikacie w sprawie Programu Szczepień Ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. Z załączonych do skargi dokumentów wynika, że dziecko było poddawane lekarskim badaniom kwalifikacyjnym, jednakże nie wynika czy i do jakiego szczepienia zostało zakwalifikowane. W niniejszej sprawie brak jest zdaniem skarżącej dowodu na stwierdzenie przez lekarza wymagalności obowiązku, a także dokumentu potwierdzającego kwalifikację do szczepień ochronnych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym stosownie do art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a. sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, bądź też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także gdy decyzja organu dotknięta jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W kontekście powyższego trzeba jeszcze zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd co do zasady rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż jest on zobowiązany dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Kontrola sądowa przeprowadzona w oparciu o wskazane wyżej kryteria nie wykazała, aby zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem prawa, uzasadniającym jego uchylenie. Za podstawę wyrokowania sąd przyjął stan faktyczny prawidłowo ustalony w sprawie przez organy obu instancji.
Przedmiot skargi w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z 1 sierpnia 2023 r. utrzymujące w mocy postanowienie wierzyciela oddalające zarzuty strony skarżącej w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Podkreślić przy tym należy, że zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są sformalizowanym środkiem prawnym, a podniesione w nich okoliczności zakreślają granice sprawy rozpoznawanej przez organ egzekucyjny. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutów ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem ochrony zobowiązanego, gdy postępowanie egzekucyjne narusza istotne zasady tego postępowania, lub gdy egzekucja jest niedopuszczalna. W postępowaniu wywołanym wniesieniem zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym przedmiotem rozpoznania jest więc wyłącznie treść tych zarzutów, przy czym zobowiązany może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 § 2 u.p.e.a. Wskazanie innych przyczyn nie uprawnia organu egzekucyjnego do rozpatrzenia zarzutów.
Z zebranego materiału dowodowego wynika, że 19 października 2022 r. PPIS wystawił upomnienie zobowiązujące stronę skarżącą do poddania małoletniego syna
obowiązkowym szczepieniom ochronnym z zagrożeniem wszczęcia postępowania egzekucyjnego w razie niewykonania obowiązku w terminie 7 dni. Upomnienie zostało doręczone stronie 25 października 2022 r. Wobec nie wykonania przez skarżącą obowiązku szczepień, 31 marca 2023 r. PPIS wystawił tytuł wykonawczy zobowiązujący E. K. do poddania dziecka – A. K. - obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) i różyczce, zgodnie z obowiązującym Programem Szczepień Ochronnych. Jako podstawę prawną obowiązku organ wskazał art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 i art. 17 u.ch.z. oraz § 2, 3 i 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2172) W oparciu o wskazany tytuł wykonawczy wszczęte zostało postępowanie egzekucyjne prowadzone przez ŁPWIS.
W postępowaniu tym 15 maja 2023 r. strona zgłosiła wskazując na określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisu prawa, brak uprzedniego doręczania zobowiązanej stosownego upomnienia, brak wymagalności obowiązku z powodu braku brak wystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, brak wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia i oparcie tytułu wykonawczego o przepisy uznane za niezgodne z Konstytucją. Powyższe zarzuty zostały oddalone przez organy obydwu instancji, a stanowisko takie zasługuje zdaniem sądu na aprobatę.
Przechodząc do oceny pierwszego z podniesionych przez stronę zarzutów wskazać należy, że sąd podziela stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniu ochronnemu wynika z mocy prawa. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b u.ch.z. osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 u.ch.z. jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletniego lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 u.ch.z.). Realizację wyrażonego w przytoczonych przepisach obowiązku konkretyzują przepisy u.ch.z. zamieszczone w rozdziale IV poświęconym szczepieniom ochronnym. W myśl art. 17 ust. 1 u.ch.z. osoby określone na podstawie ust. 10 pkt 2 obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej: "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
Zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
W myśl art. 17 ust. 10 u.ch.z. minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2). W rozporządzeniu w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.,) określono wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Obowiązkiem szczepień ochronnych są objęte choroby zakaźne wymienione w tytule wykonawczym skierowanym do strony (§ 2 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011 r.). Ponadto obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw:
- błonicy obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 1 lit. a);
- krztuścowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 5);
- ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 9);
- tężcowi obejmuje dzieci i młodzież od 7 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 11 lit. a);
- nagminnemu zakażeniu przyusznic (śwince) obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 6);
- odrze obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 7);
- różyczce obejmuje dzieci i młodzież od 13 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia (§ 3 pkt 10).
Natomiast szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą szczepionki przeciwko chorobom zakaźnym został określony w ogłaszanym co roku komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych. Komunikat ten jest wydawany w oparciu o art. 17 ust. 11 u.ch.z. Prawodawca nie posłużył się więc konkretnym terminem (datą) jako przesłanką wymagalności obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, lecz przyjął, że ten obowiązek będzie realizowany w okresie jego aktualności/wymagalności, w ustawowo określonym trybie, a ponadto z poszanowaniem zaleceń określanych Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu.
Z wymienionych wyżej przepisów można wyinterpretować normę prawną, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot, na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2010 r., II FSK 1494/08, Lex nr 595803). Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych, który egzekwowany jest bez konieczności wydawania w tym przedmiocie jakiegokolwiek aktu administracyjnego, tj. decyzji czy postanowienia. Jak zasadnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 6 kwietnia 2011 r. w sprawie o sygn. akt II OSK 32/11 (Lex nr 852219), wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym oraz odpowiedzialnością regulowaną przepisami ustawy z 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenie poddania dziecka szczepieniu ochronnemu.
W niniejszej sprawie w oparciu o powyższe regulacje prawne wierzyciel w tytule wykonawczym szczegółowo opisał treść podlegającego egzekucji obowiązku, precyzyjnie wskazując kogo i czego dotyczy z podaniem rodzaju szczepień, które powinny zostać wykonane zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych.
Odnosząc się do podniesionej w zarzutach skarżącej kwestii lekarskiego badania kwalifikacyjnego wskazać należy, że zgodnie z treścią cytowanego powyżej art. 17 ust. 2 u.ch.z., wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u..ch.z.). Z cytowanych przepisów wynika, że poddanie dziecka badaniom lekarskim jest konieczną częścią procedury szczepienia. W art. 17 ust. 1 u.ch.z. ustawodawca wprowadza szerokie pojęcie "obowiązkowego szczepienia ochronnego". Jest to pojęcie, które zawiera w sobie szerszą treść, bowiem na ten obowiązek składają się pomniejsze elementy jednym z nich jest poddanie dziecka badaniom lekarskim. Jest to zatem element obowiązku szczepienia (zob. np. wyrok NSA z 8 lutego 2023 r., sygn. akt II OSK 248/20, dostępny w CBOSA). Z tego też względu można stwierdzić, że obowiązek szczepienia jest złożoną procedurą prawną, gdyż składa się z wielu elementów, a ponadto w toku jego wykonywania przewidziano możliwości wpływania na jego treść np. poprzez przedstawienie zaświadczenia o przeciwwskazaniach do szczepienia czy kwestionowanie wykonania obowiązku w postępowaniu egzekucyjnym. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącej wierzyciel wystawiając tytuł wykonawczy właściwie wskazał na czym polega obowiązek strony, od którego skarżąca się uchyla.
Przechodząc do oceny zarzutu wskazującego na brak wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym skierowanym do strony wskazać należy, że przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, 2021 r. – komentarz do art. 33 u.p.e.a.). W niniejszej sprawie, jak to zostało wskazane powyżej, obowiązek poddania dziecka strony szczepieniu ochronnemu przeciw chorobom zakaźnym wynika z mocy przepisów ustawowych oraz wydanego na ich podstawie rozporządzenia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych z 18 sierpnia 2011 r. zaś szczegółowy przedział wiekowy, w którym należy podać dawkę podstawową i przypominającą, został określony w komunikacie GIS w sprawie Programu Szczepień Ochronnych.
A. K., mając w dacie wystawienia tytułu wykonawczego blisko 13 lat, nie został zaszczepiony przeciwko 7 chorobom zakaźnym, mimo osiągniecia przez niego wieku zobowiązującego do ich przyjęcia i, mimo że upłynęły już terminy podania poszczególnych dawek szczepionki określone w komunikacie GIS. W sytuacji gdy wymagane terminy zaszczepienia już upłynęły, zaś A. K. nie został zaszczepiony przeciwko określonym chorobom zakaźnym, to prawidłowo przyjęły organy, że obowiązek poddania się szczepieniu był wymagalny i pozostanie taki do ukończenia przez nią 19 roku życia, chyba że przepisy kreujące ten obowiązek ulegną zmianie. Należy również podkreślić, że wyznaczony maksymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że dopiero po upływie tego terminu obowiązek staje się wymagalny i podlega egzekucji administracyjnej.
O braku wymagalności objętego tytułem wykonawczym obowiązku nie mogą także świadczyć dokumenty załączone do skargi. Sąd podziela stanowisko organów, że w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia skarżąca nie przedstawiła żadnej dokumentacji medycznej ani zaświadczenia lekarskiego, które wskazywałoby na konieczność długotrwałego odroczenia wykonania obowiązku szczepień ochronnych dziecka. Wprawdzie po wystawieniu przez organy upomnienia skarżąca 7 listopada 2022 r stawiła się w swoim POZ i otrzymała skierowanie do poradni konsultacyjnej szczepień, w której 8 lutego 2023 r odbyła z synem wizytę a następnie 21 marca 2023 r. ponownie stawiła się w swoim POZ, jednak z przedstawionej przez stronę dokumentacji lekarskiej nie wynika, aby istniały trwałe przeciwskazania do wykonania objętych spornym w sprawie tytułem wykonawczym szczepień ochronnych u jej syna. Nadto na przestrzeni 10 lat które upłynęły od ostatniego szczepienia dziecka skarżącej strona nie podejmowała żadnych kroków w celu realizacji obowiązku szczepień bądź odroczenia obowiązku jego realizacji. W tych okolicznościach organ trafnie uznał, że skarżąca z pełną świadomością uchylał się od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W powyższym zakresie konieczne jest także odwołanie się do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19 (opublik. OTK-A 2023/50), w którym Trybunał orzekł, że:
I. Art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2022 r. poz. 1657, z późn. zm.) w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172) w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
II. Przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw RP. Trybunał umorzył postępowanie w pozostałym zakresie.
Trybunał wyjaśniając skutki wyroku wskazał, że stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 11 u.ch.z. w związku z § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych (PSO) na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku z art. 87 Konstytucji, powoduje konieczność dostosowania stanu prawnego przez właściwy organ władzy publicznej. Trybunał Konstytucyjny bowiem pełni rolę sądu prawa i zgodnie z wolą ustrojodawcy nie ma kompetencji prawotwórczych.
Zdaniem Trybunału - wobec stwierdzenia niezgodności z Konstytucją normy - nie zaś art. 17 ust. 11 u.ch.z., jak i § 5 rozporządzenia z 18 sierpnia 2011r. jako takich - zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją ciąży zarówno na ustawodawcy, jak i ministrze właściwym do spraw zdrowia. Istotne jest jednak to, że ingerencja ustawodawcy może nie być konieczna w razie odpowiedniego działania organu upoważnionego do wydania rozporządzenia. Trybunał był świadomy, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej. Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia i rozważenie przez ministra właściwego ds. zdrowia określenia terminu wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczby dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, w formie załącznika do rozporządzenia.
Wyrok Trybunału nie pozbawia zatem Głównego Inspektora Sanitarnego kompetencji do ogłaszania w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, PSO na dany rok, ani nie ogranicza zakresu treści, które mogą być zawarte w owym komunikacie. Innymi słowy, termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych powinny być - w ślad za źródłem powszechnie obowiązującego prawa - wskazane w PSO na dany rok, jednakże komunikat Głównego Inspektora Sanitarnego nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy.
Trybunał wyjaśnił także, że zgodnie z art. 190 ust. 3 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Jako że wyrok w niniejszej sprawie nie odnosił się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym jako takiego, konieczne było zapewnienie stosownych ram realizacji tego obowiązku. Trybunał dostrzegł więc, że dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych niezbędne jest określenie innego czasu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanej regulacji wskazując na termin 6 miesięcy, który w ocenie Trybunału, powinien być wystarczający do dokonania stosownych zmian prawnych.
Zdaniem sądu, Trybunał Konstytucyjny w cyt. powyżej wyroku z dnia 9 maja 2023 r. nie zakwestionował zatem obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podzielił stanowisko prezentowane w doktrynie i orzecznictwie, że w przypadku zastosowania klauzuli odraczającej akt normatywny wskazany w orzeczeniu TK pozostaje częścią systemu prawa i w związku z tym ma być zasadniczo stosowany, tak jak każdy obowiązujący akt prawny (TK-K 53/07 - I CSK 390/17). Sytuacja, w której Trybunał Konstytucyjny uznał dany przepis za niekonstytucyjny wraz z odroczeniem terminu jego mocy obowiązywania, oznacza wprawdzie jego obowiązywanie, ale jego stosowanie w tym okresie winno być zawsze przedmiotem analizy. Sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. II OSK 87/18, LEX nr 2539746, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz pod redakcją Piotra Tulei, wyd. II - LEX).
W ocenie sądu, regulacja objęta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego dotyczy szczególnie istotnej ze względów społecznych i medycznych kwestii zapobiegania chorobom zakaźnym. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób. Na powyższe okoliczności zwrócił uwagę TK wyjaśniając, że wyrok nie odnosi się do zagadnienia zgodności z Konstytucją obowiązku poddania się sczepieniom ochronnym. Odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanych przepisów wynika z konieczności zapewnienia ciągłości obowiązkowych szczepień. W tym okresie minister właściwy do spraw zdrowia jest zobligowany rozważyć określenie w drodze rozporządzenia terminów wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych i liczbę dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych. Jeśli jednak zapewnienie stanu prawnego zgodnego z Konstytucją w drodze nowelizacji rozporządzenia okaże się niemożliwe bez uszczegółowienia upoważnienia wynikającego z art. 17 ust. 10 u.ch.z. lub zmiany innych przepisów ustawy o zwalczaniu chorób zakaźnych konieczne będzie działanie ustawodawcy w tym zakresie.
Ewentualne przyjęcie przez sąd, że w niniejszej sprawie nie mogą być stosowane zakwestionowane przez Trybunał przepisy, których termin utraty mocy obowiązującej odroczono, byłoby równoznaczne z akceptacją postaw rodziców niezgłaszających się na szczepienia ochronne dzieci, choć szczepienia te w świetle orzeczenia Trybunału są obowiązkowe i istnieje konieczność zapewnienia ich ciągłości.
Skarżąca braku wymagalności obowiązku szczepień upatruje także w niezakwalifikowaniu jej syna do szczepień. Jak to zostało wskazane powyżej zgodnie z art. 17 ust. 2 u.ch.z. wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed samym szczepieniem (art. 17 ust. 3 u.ch.z.). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 u.ch.z.). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 u.ch.z.). Zgodnie z powołanymi przepisami, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Z art. 17 ust. 3 i 4 u.ch.z. wynika, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne. Przy czym treści wskazanych przepisów nie można interpretować w taki sposób, że badanie kwalifikacyjne oraz jego wyniki dotyczące ewentualnych przeciwwskazań są przesłanką, od której zależy powstanie obowiązku poddania się szczepieniu ochronnemu. Odnotować należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych powszechnie został przyjęty pogląd, że poddanie się lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu, o którym mowa w art. 17 ust. 2 u.ch.z., jest elementem obowiązku szczepienia ochronnego. Tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy nie występują przeszkody w stanie zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia, które wykluczają jego wykonanie. Wykonanie tego obowiązku obciąża zobowiązanego lub osobę odpowiedzialną za wykonanie obowiązku przez zobowiązanego. Niepoddanie się badaniu kwalifikacyjnemu jest równoznaczne z niewykonaniem obowiązku poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu (por. np. wyroki NSA: z 21 listopada 2019 r., sygn. akt II OSK 3322/17, Lex nr 2774545 i II OSK 43/18, Lex nr 2774685; z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 459/19, Lex nr 3315461). Sąd w obecnym składzie podziela pogląd wyrażony w wyżej wymienionych orzeczeniach. Dodać należy, że celem badania kwalifikacyjnego jest ustalenie, czy stan zdrowia danej osoby pozwala na jej zaszczepienie. Badanie takie bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne, odmowa udziału w takim badaniu, czy też niestawienie się na nie uniemożliwia wykonanie szczepienia. W istocie jest to więc odmowa poddania się obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.
Obowiązujące przepisy prawa nakładają na rodziców obowiązek poddania ich dzieci badaniu kwalifikacyjnemu oraz szczepieniu ochronnemu. Strona skarżąca, jako rodzic A. K., nie wywiązała się z tego obowiązku, a jednocześnie nie przedstawiła żadnych lekarskich przeciwwskazań stwierdzających konieczność odroczenia szczepień dziecka. Wskutek tego syn strony nie został prawidłowo zaszczepiony przeciwko 7 chorobom wymienionym w rozporządzeniu z 18 sierpnia 2011 r.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu niewystawienia zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym należy zauważyć, że efektem wykonania badań jest ustalenie, czy zainteresowany może zostać poddany szczepieniu. Okoliczność ta powinna zostać udokumentowana. Według art. 17 ust. 4 u.ch.z., który stosuje się zarówno do szczepień obowiązkowych, jak i zalecanych, potwierdzeniem wykonanego badania jest zaświadczenie wydawane przez lekarza. Wzór tego dokumentu został określony w przepisach wykonawczych. W przeznaczonym do tego formularzu wpisuje się informacje o braku przeciwwskazań do szczepień, a w przypadku ich wystąpienia lekarz powinien określić, czy dają one podstawy do odroczenia (terminowego) albo też odroczenia długotrwałego przeprowadzenia szczepienia. W karcie uodpornienia oraz książeczce szczepień wpisuje się zaś stwierdzone przeciwwskazania. Podniesiony przez stronę zarzut jest o tyle nietrafny, że strona przez 10 lat nie stawiała się z dzieckiem w przychodni celem przeprowadzenia kwalifikacji do szczepienia wobec powyższego nie mogła takiego zaświadczenia uzyskać. Dodatkowo podkreślić należy, że czym innym jest zaświadczenie o możliwości przeprowadzenia szczepienia, bądź wystąpienia ku temu przeciwskazań, a czym innym domaganie się wystawienia zaświadczenia żądanej przez stronę treści. O treści wystawianego zaświadczenia decyduje wystawiający je lekarz. Na marginesie wskazać jeszcze należy, że ustawą z 21 stycznia 2021 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz.159) do ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi został dodany art. 21a, który umożliwił elektroniczne sporządzanie dokumentacji. Osoba przeprowadzająca badanie kwalifikacyjne może dokonać odpowiednich wpisów w tzw. Karcie Szczepień, prowadzonej w systemie teleinformatycznym. Karta Szczepień stanowi rodzaj indywidualnej zewnętrznej dokumentacji medycznej. Zawiera ona m.in. oznaczenie pacjenta kierowanego na szczepienie (jego imię i nazwisko, datę urodzenia, wiek, płeć, adres miejsca zamieszkania, adres miejsca pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub adres miejsca zameldowania, jeżeli posiada, numer PESEL, jeżeli został nadany, a w przypadku osób, które nie mają nadanego numeru PESEL – rodzaj i numer dokumentu potwierdzającego tożsamość oraz dane kontaktowe – numer telefonu lub adres poczty elektronicznej, jeżeli posiada), oznaczenie osoby kwalifikującej do szczepienia, informacje o przeprowadzeniu lekarskiego badania kwalifikacyjnego oraz informacje dotyczące stanu zdrowia, w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia szczepienia. Wpisów dokonuje się w okresie nieprzekraczającym 24 godzin od momentu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego. Jeśli lekarz przeprowadzający badanie skorzysta z omawianego systemu i wypełni Kartę Szczepień, nie wystawia wspomnianego zaświadczenia. Wpis w Karcie zastępuje zaświadczenie (R. Budzisz, P. Łazutka-Gawęda, A. Piekarska, Zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Zagadnienia prawne, Warszawa 2023 r.).
Odnosząc się do ostatniego z podniesionych przez stronę zarzutów wskazać należy, że na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 15 § 3e u.p.e.a. Minister Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej wydał w dniu 4 grudnia 2020 r. rozporządzenie w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz.U. poz. 2194). Zgodnie z treścią § 2 pkt 3 rozporządzenia, upomnienie zawiera: imię i nazwisko lub nazwą zobowiązanego i adres jego miejsca zamieszkania lub siedziby, a także znany wierzycielowi numer Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) albo numer identyfikacji podatkowej (NIP), albo numer identyfikacji w Krajowym Rejestrze Urzędowym Podmiotów Gospodarki Narodowej (REGON), jeżeli zobowiązany taki numer posiada. Doręczone skarżącej upomnienie nie zawierało numeru PESEL zobowiązanej. W ocenie sądu zarzucany brak numeru PESEL w upomnieniu kierowanym do skarżącej nie stanowi o istotnej wadliwości tej czynności prawnej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie jest - co istotne - kwestionowane, że skierowane do skarżącej upomnienie zostało stronie skutecznie doręczone. Nie ma wątpliwości, że zobowiązana na skutek jego doręczenia posiadła wiedzę na temat przedmiotu obowiązku i innych jego elementów, co było niezbędne dla skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Na uwagę zasługuje, że obowiązek przesłania zobowiązanemu upomnienia wynika z art. 15 u.p.e.a. Zgodnie z jego treścią, egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej.
Analizując treść upomnienia dostrzec należy, że poza numerem PESEL zobowiązanej, upomnienie z 19 października 2022 r. posiada wszystkie elementy, które miały znaczenie dla skuteczności wszczętego postepowania egzekucyjnego. Zobowiązana została wskazana w sposób, który pozwala jednoznacznie stwierdzić o jaki podmiot (o kogo konkretnie) chodzi. Skarżąca wiedziała jaki organ i w jakiej sprawie do niej występuje, a w konsekwencji, że doręczone jej upomnienie nie jest pomyłką. Upomnienie zawiera przede wszystkim prawidłowe dane osobowe skarżącej, to jest jej imię i nazwisko oraz adres miejsca zamieszkania. Można dodać, że w realiach niniejszej sprawy nie było też podnoszone, że pod wymienionym w upomnieniu adresem zamieszkuje inna E. K. Nie zachodzą zatem wątpliwości co do osoby zobowiązanej. W tym kontekście podstawowy cel upomnienia, jakim jest zapewnienie prawidłowości pouczenia zobowiązanej o skutkach niewykonania obowiązku i niezastosowania się do upomnienia, został niewątpliwie zrealizowany. Skarżąca nie miała podstaw by podważać zasadność skierowania do niej przedmiotowego upomnienia. Niezrealizowanie wskazanego w upomnieniu obowiązku nie wynika więc z ewentualnych błędów po stronie organu, lecz z postawy samej skarżącej, która podnosząc zarzuty wskazujące na wadliwości proceduralne zdaje się dążyć do powstrzymania i zwiększenia szansy na uniknięcie wykonania ustawowego obowiązku lub poniesienia konsekwencji związanych z jego niewykonaniem.
Mając na względzie omówiony powyżej charakter uchybienia, nie można uznać, aby miał on jakikolwiek wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Nie skutkuje on również, wbrew stanowisku skarżącej, brakiem uprzedniego doręczenia stronie zobowiązanej upomnienia. Tym samym podniesiony zarzut z oczywistych względów nie zasługiwał na uwzględnienie.
Nieuzasadniony jest także zarzut skargi naruszenia art. 7a, 77 § 1, 80 i 81a k.p.a. Organy administracji w stopniu wystarczającym wyjaśniły stan faktyczny i oceniły zebrane dowody w ramach swobodnej, a nie dowolnej oceny, bez pomijania jakiegokolwiek dowodu w sprawie. W niniejszej sprawie jednocześnie nie wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści norm prawnych lub co do stanu faktycznego. Wyniki swoich ustaleń organy przedstawiły w uzasadnieniach, które były prawidłowe w swej budowie, odpowiadały wymogom ustawy i odniosły się do kwestii wymagalności obowiązku podania małoletniemu dziecku poszczególnych szczepionek. Zarzuty skargi w tym zakresie nie są więc uzasadnione.
Reasumując sąd uznał, że skarga nie jest zasadna. Organy administracji słusznie uznały, że zarzuty podniesione przez stronę skarżącą nie zasługują na uwzględnienie. Rozpoznając sprawę sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego postanowienia. Mając to na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., sąd skargę oddalił.
Sąd rozstrzygnął sprawę na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a.
R.T-M.