II OSK 2005/24

II OSK 2005/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Chlebny /przewodniczący/
Magdalena Dobek-Rak
Zdzisław Kostka /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Sygn. powiązane
VII SA/Wa 232/24 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-03-21
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i stwierdzono nieważność zaskarżonego aktu
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie: sędzia NSA Zdzisław Kostka (spr.) sędzia del. WSA Magdalena Dobek-Rak Protokolant starszy asystent sędziego Beata Zborowska-Guziuk po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2025 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2024 r. sygn. akt VII SA/Wa 232/24 w sprawie ze skargi [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 10 listopada 2023 r. znak: [...] w przedmiocie cofnięcia i zmiany zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi i prawami pokrewnymi 1. uchyla zaskarżony wyrok i stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 21 marca 2024 r., sygn. akt VII SA/Wa 232/24, oddalił skargę [...] z siedzibą w W. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 10 listopada 2023 r., którą na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymano w mocy decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 7 listopada 2022 r. wydaną na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1293), zmieniającą i cofającą w określonych zakresach zezwolenie na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi udzielone [...] - Stowarzyszeniu A z siedzibą w W. Wyrok ten został wydany w następujących istotnych okolicznościach sprawy.
Skarżąca na swój wniosek została postanowieniem z 7 sierpnia 2019 r. dopuszczona na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.) do udziału w postępowaniu wszczętym z urzędu przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 15 czerwca 2018 r. o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi w odniesieniu do zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi udzielonego [...] - Stowarzyszeniu A z siedzibą w W. Następnie skarżąca po wydaniu w tej sprawie przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzji z 7 listopada 2022 r. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznając ten wniosek Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego wydał zaskarżoną decyzję z 10 listopada 2023 r.
Sąd pierwszej instancji oddalając w tych okolicznościach faktycznych skargę uznał, że skarżąca nie była legitymowana do wniesienia skargi. Sąd ten powołał się na art. 50 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), wskazując, że przewiduje on m.in. uprawnienie do wniesienia skargi przez organizację społeczną w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała ona udział w postępowaniu administracyjnym. Następnie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sąd administracyjny nie jest związany ustaleniami organów w zakresie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym. Tym samym nie może poprzestać na samym stwierdzeniu, że organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu, lecz jest zobowiązany zbadać, czy wystąpiły dodatkowe przesłanki wynikające z art. 50 § 1 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji zauważył, że postanowienie o dopuszczeniu organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym nie jest zaskarżalne, a zatem pierwszym etapem, na którym możliwa jest kontrola prawidłowości dopuszczenia organizacji społecznej do postępowania jest wniesienie skargi do sądu administracyjnego. Nadto powołał się na postanowienie NSA z 27 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1005/12.
Oceniając zasadność dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu Sąd pierwszej instancji uznał, że to dopuszczenie nie było zgodne z prawem, gdyż nie przemawiał za nim interes prawny.
Nadto Sąd pierwszej instancji, uwzględniając - jak stwierdził - zapadłe w podobnych sprawach orzeczenia sądów administracyjnych w sprawach z udziałem skarżącej, jak również mając na uwadze dopuszczenie skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym oraz fakt złożenia przez skarżącą wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, którego rozpatrzenie nastąpiło zaskarżoną decyzją, uznał, że kwestia posiadania przez skarżącą statusu strony w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi nie jest oczywista. Zdaniem Sądu pierwszej instancji ewentualne wątpliwości w tej mierze, z uwagi na zakaz reformationis in peius wyrażony w art. 134 § 2 p.p.s.a., nie mogły więc stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, w ten sposób bowiem zostałaby pogorszona sytuacja prawna strony skarżącej.
W związku z tym Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę skarżącej oddalił.
Skarżąca w skardze kasacyjnej od tego wyroku, zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
1/ art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 45 ust. 1, art. 32 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm.) przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że skarżącej nie przysługuje legitymacja do wniesienia skargi ponieważ nie wykazała interesu społecznego, który by uzasadniał jej udział w postępowaniu administracyjnym, pomimo tego że interes społeczny w dopuszczeniu skarżącej do udziału w postępowaniu istnieje i został przez skarżącą wykazany, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi skarżącej i odmówienia jej prawa do sądu, w sytuacji, w której w podobnych przypadkach takie prawo organizacjom społecznym jest przyznawane,
2/ art. 151 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 45 ust. 1, art. 32 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez uznanie, że skarżąca nie miała legitymacji do wniesienia skargi, ponieważ nie spełniła przesłanki materialnoprawnej wynikającej z art. 50 § 1 p.p.s.a., to znaczy nie wykazała interesu społecznego, który by uzasadniał jej udział w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy art. 50 § 1 p.p.s.a. nie wymaga wykazania poosiadania przez organizację społeczną interesu społecznego w celu wniesienia skargi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi i pozbawienia skarżącej prawa do sądu w sytuacji, w której w podobnych przypadkach takie prawo organizacjom społecznym jest przyznawane,
3/ art. 151 w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 31 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 45 ust. 1, art. 32 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej poprzez oddalenie skargi z uwagi na rzekomy brak legitymacji skargowej skarżącej spowodowany brakiem interesu społecznego w dopuszczeniu skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, podczas gdy adresatem art. 31 § 1 k.p.a. był organ administracji, który prawidłowo powołany przepis zastosował stwierdzając interes społeczny w dopuszczeniu skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, a nie Sąd pierwszej instancji, który powołany przepis zastosował nieprawidłowo, bezpodstawnie stwierdzając brak interesu społecznego w dopuszczeniu skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi oraz odmówienia skarżącej prawa do sądu, w sytuacji, w której w podobnych przypadkach takie prawo organizacjom społecznym jest przyznawane,
4/ art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez jego niepełne zastosowanie polegające na niepoczynieniu własnych prawidłowych ustaleń co do stanu sprawy, lecz jedynie na ograniczeniu się do uzasadnienia odmowy uznania legitymacji skargowej skarżącej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało oddaleniem skargi oraz uniemożliwia pełną kontrolę kasacyjną orzeczenia, gdyż uzasadnienie nie zawiera stanowiska co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę rozstrzygnięcia.
Nadto skarżąca w skardze kasacyjnej na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie art. 45 § 1 w zw. z art. 32 i w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przez ich błędną wykładnię i w konsekwencji niezastosowanie polegające na pozbawieniu skarżącej konstytucyjnego prawa do sądu, przejawiające się w odmowie prawa do zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji wydanych w postępowaniu administracyjnym, w którym skarżąca uczestniczyła, podczas gdy konstytucyjnie zagwarantowano każdemu prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia zasadnej skargi, w sytuacji, w której w podobnych przypadkach takie prawo organizacjom społecznym jest przyznawane.
We wnioskach skargi kasacyjnej skarżąca zażądała uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, a nadto zasądzenia zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych. Poza tym skarżąca wniosła o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ administracji wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
Uczestnik postępowania [...] - Stowarzyszenie A z siedzibą w W. na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.
Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców, który na podstawie art. 8 § 3 p.p.s.a. przystąpił do toczącego się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym postępowania, w piśmie procesowym z 15 grudnia 2024 r. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Rozpoznając skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż skarżąca, która została dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., nie jest w świetle art. 50 § 1 in fine p.p.s.a. legitymowana do wniesienia skargi, gdyż dopuszczenie jej do tego postępowania nie leżało w interesie społecznym. To stanowisko Sądu pierwszej instancji jest zasadne. Jednakże Sąd pierwszej instancji pominął możliwość wywiedzenia legitymacji organizacji społecznej dopuszczonej do udziału w postępowaniu administracyjnym do wniesienia skargi do sądu administracyjnego z jej własnego interesu prawnego, wynikającego z tego, że przedmiotem zaskarżenia jest decyzja organu administracji wydana na skutek wniosku skarżącej o ponowne rozpoznanie sprawy.
Zgodnie z art. 50 § 1 in principio p.p.s.a. uprawnionym do wniesienia skargi jest każdy, kto ma w tym interes prawny. Następnie w powołanym przepisie wskazuje się, że uprawnionymi do wniesienia skargi są prokurator, Rzecznik Praw Obywatelskich, Rzecznik Praw Dziecka oraz organizacja społeczna w zakresie jej statutowej działalności, w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób, jeżeli brała udział w postępowaniu administracyjnym. Organizacja społeczna dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym może być na podstawie art. 50 § 1 p.p.s.a. legitymowana do wniesienia skargi z uwagi na to, że ma w zaskarżeniu interes prawny albo dlatego, że została dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym, czyli na podstawie art. 50 § 1 in principio p.p.s.a. albo na podstawie art. 50 § 1 in fine p.p.s.a. Jak przyjęto w orzecznictwie NSA pierwsza ze wskazanych podstaw może występować w takiej sytuacji, jaka ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, mianowicie wówczas, gdy dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym organizacja społeczna wnosi skargę na decyzję wydaną na skutek wniesionego przez tę organizację środka odwoławczego od decyzji wydanej w postępowaniu administracyjnym, do udziału w którym ta organizacja została dopuszczona (wyrok NSA z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2049/12).
W związku z powyższym skarga kasacyjna jest zasadna w zakresie w jakim zarzuca się w niej naruszenie art. 50 § 1 oraz art. 151 p.p.s.a. Jest ona przy tym zasadna, mimo że naruszenie art. 50 § 1 p.p.s.a. nie zostało uzasadnione w taki sposób, jak to zostało wyżej przedstawione. W skardze kasacyjnej w istocie nie twierdzi się, że skarżąca była legitymowana do wniesienia skargi z tego powodu, że zaskarżyła decyzję, która została wydana na skutek rozpoznania jej wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie stoi to jednak na przeszkodzie w uwzględnieniu skargi kasacyjnej, gdyż NSA w składzie rozpoznającym skargę kasacyjną podziela przyjmowane w doktrynie i orzecznictwie stanowisko, według którego wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania granicami skargi kasacyjnej, nie sprzeciwia się uwzględnieniu skargi kasacyjnej, w której prawidłowo powołano naruszony przepis prawa, ale błędnie to naruszenie prawa uzasadniono (wyroki NSA z 17 października 2018 r. sygn. akt II OSK 2573/16 oraz z 20 maja 2025 r. sygn. akt II OSK 3052/24, Drachal/Wiktorowska/Stankiewicz, w: Hauser, Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2025, teza 5 do art. 183).
Jak już wyżej powiedziano stanowisko Sądu pierwszej instancji o braku legitymacji skarżącej na podstawie art. 51 § 1 in fine p.p.s.a. jest prawidłowe. W tym zakresie należy odwołać się m.in. do wyroku NSA z 25 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 243/22, który dotyczył podobnej do rozpoznawanej sprawy skarżącej, gdzie zaakceptowano takie samo stanowisko Sądu pierwszej instancji. Skarżąca w sprawie o sygn. akt II OSK 243/22 zaskarżając skargą kasacyjną wyrok Sądu pierwszej instancji także podniosła zarzuty naruszenia art. 50 § 1 i art. 151 p.p.s.a. oraz art. 31 § 2 k.p.a. Można zatem w niniejszej sprawie powtórzyć to co zostało powiedziane w wyroku z 25 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 243/22. Mianowicie, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, iż sąd administracyjny badając legitymację skargową organizacji społecznej, wnoszącej skargę do sądu administracyjnego w sprawie dotyczącej interesu prawnego innej osoby, jest uprawniony do zbadania czy organizacja ta została dopuszczona przez organ administracji do postępowania administracyjnego zgodnie z prawem. Przesłanki dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym dotyczącym innej osoby zostały określone w art. 31 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organizacja społeczna może w sprawie dotyczącej innej osoby zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu, jeżeli jest to uzasadnione celami statutowymi tej organizacji i gdy przemawia za tym interes społeczny. O dopuszczeniu do udziału w postępowaniu organ administracji, jak stanowi o tym art. 31 § 2 k.p.a., rozstrzyga postanowieniem, przy czym tylko postanowienie o odmowie dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu jest zaskarżalne zażaleniem. Sąd administracyjny badając legitymację skargową organizacji społecznej, wnoszącej skargę w sprawie dotyczącej interesu prawnego innej osoby, nie może więc poprzestać na stwierdzeniu, że organizacja społeczna została dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym, lecz jest zobowiązany zbadać, czy dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu administracyjnym było uzasadnione jej celami statutowymi i czy przemawiał za tym interes społeczny (tak np. w wyrokach NSA z 10 kwietnia 2008 r., sygn. akt II OSK 374/07, z 27 września 2013 r., sygn. akt II OSK 1005/12, z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2099/12).
Sąd pierwszej instancji był zatem uprawniony w rozpoznawanej sprawie do oceny, czy skarżąca została zgodnie z prawem dopuszczona do udziału w postępowaniu administracyjnym. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku jasno wynika, że Sąd pierwszej instancji uznał, iż nie została spełniona jedna z dwóch przesłanek dopuszczenia organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym przewidzianych w art. 31 § 1 pkt 2 k.p.a., mianowicie przesłanka polegająca na tym, że dopuszczenie skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym nie leży w interesie społecznym. Takie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest trafne. Co więcej, w ocenie NSA rozpoznającego sprawę skarżąca nie spełniła żadnej z dwóch przesłanek dopuszczenia jej do udziału w postępowaniu administracyjnym.
Na uzasadnienie tej tezy należy odwołać się do uzasadnienia wyroku NSA z 25 marca 2025 r., sygn. akt II OSK 71/23, którym oddalono m.in. skargę kasacyjną skarżącej od wyroku WSA w Warszawie z 21 lipca 2022 r., sygn. akt VII SA/Wa 1054/22, którym oddalono skargę skarżącej na postanowienie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 25 marca 2022 r., którym utrzymano w mocy postanowienie tego organu z 18 października 2021 r. o odmowie dopuszczenia skarżącej jako organizacji społecznej do udziału w postępowaniu administracyjnym wszczętym wnioskiem Stowarzyszenia B z siedzibą w W. o udzielenie zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi do utworów plastycznych i fotograficznych. W ocenie NSA w powołanej sprawie zasadnie w postępowaniu administracyjnym odmówiono dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, zaś okoliczności sprawy, w której odmówiono dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym oraz niniejszej są bardzo podobne.
Przede wszystkim w obu tych sprawach skarżąca twierdziła, że jej udział w postępowaniu administracyjnym jest uzasadniony celem statutowym określonym jako "reprezentacja i ochrona interesów gospodarczych członków [...], w szczególności wobec organów państwowych i unijnych, samorządu terytorialnego oraz innych instytucji i podmiotów krajowych i zagranicznych" (§ 6 pkt 1 statutu skarżącej). Ponadto obie sprawy dotyczyły zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, przy czym sprawa, w której odmówiono dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, dotyczyła udzielenia zezwolenia na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi, zaś niniejsza sprawa dotyczy tak zwanego przeglądu udzielonych zezwoleń na zbiorowe zarządzanie prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, dokonywanego na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi. Występujące różnice pomiędzy wskazanymi sprawami nie są istotne dla oceny, czy udział skarżącej w postępowaniach administracyjnych, w których je załatwiono, był uzasadniony jej celami statutowymi i leżał w interesie społecznym. Nawiązując do argumentacji przedstawionej w sprawie o sygn. akt II OSK 71/23 zauważyć należy, że także decyzja wydawana na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi ma istotne znaczenie dla zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, a więc dla interesów uprawnionych w rozumieniu art. 3 pkt 4 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, którym zbiorowy zarząd ma służyć w pierwszej kolejności. Na skutek jej wydania może dojść do zmiany zakresu działania organizacji zbiorowego zarządzania. Jednakże ani postępowanie w sprawie wydania nowego zezwolenia na zbiorowe zarządzanie, ani postępowanie w sprawie tak zwanej decyzji przeglądowej nie mogą być wykorzystywane przez skarżącą do próby ograniczenia zakresu działania organizacji zbiorowego zarządzania. Ewentualne spory z zakresu ochrony praw autorskich i praw pokrewnych mogą być rozstrzygane w postępowaniach, w których interesy gospodarcze członków skarżącej są bezpośrednio zaangażowane, a nie w sprawie prowadzonej na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi, która interesów gospodarczych przedsiębiorców zrzeszanych przez skarżącą, dotyczy jedynie pośrednio.
Zatem, tak jak w sprawie o sygn. akt II OSK 71/23, także w rozpoznawanej sprawie nie było podstaw do dopuszczenia skarżącej do udziału w postępowaniu administracyjnym, gdyż jej udział w postępowaniu w sprawie wydania decyzji na podstawie art. 137 ust. 1 ustawy o zbiorowym zarządzaniu prawami autorskimi i prawami pokrewnymi ani nie był uzasadniony celami statutowymi skarżącej, ani nie leżał w interesie społecznym. Oznacza to, że dopuszczenie skarżącej do udziału w postępowaniu nie wiązało Sądu pierwszej instancji. W związku z tym Sąd ten był uprawniony do uznania, że skarżąca nie była legitymowana do wniesienia skargi, gdyż z uwagi na niezgodne z prawem dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu administracyjnym nie zostały spełnione przesłanki legitymacji organizacji społecznej wnoszącej skargę w sprawie dotyczącej interesów prawnych innych osób, określone w art. 50 § 1 in fine p.p.s.a.
Jednakże w rozpoznawanej sprawie, w odróżnieniu od sprawy o sygn. akt II OSK 243/22, a także spraw o sygn. akt II OSK 242/22, II OSK 234/23 oraz II OSK 555/23, skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy i następnie skargę wniosła od decyzji, którą wydano na skutek rozpoznania tego wniosku. W tej sytuacji, jak już wyżej powiedziano, Sąd pierwszej instancji powinien był uznać, że skarżąca jest legitymowana do wniesienia skargi na podstawie art. 50 § 1 in principio p.p.s.a. i skargę tę rozpoznać merytorycznie, czyli ocenić zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w szczególności z jego przedostatniego akapitu wynika, że Sąd pierwszej instancji w pewnym zakresie ocenił zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Rozważał mianowicie, czy nie została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa, dochodząc jednakże do wniosku, bez stanowczego rozstrzygnięcia tej kwestii, że ewentualne stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji wyklucza wynikający z art. 134 § 2 p.p.s.a. zakaz reformationis in peius. Takie stanowisko Sądu pierwszej instancji jest wadliwe, gdyż z art. 134 § 2 p.p.s.a. wynika, że wynikający z niego zakaz orzekania na niekorzyść jest wykluczony w przypadku stwierdzenia naruszenie prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności.
Sąd pierwszej instancji powinien był zatem stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji, gdyż skoro trafnie przyjął, że skarżąca została niezgodnie z prawem dopuszczona do udziału w postępowaniu, to powinien był też przyjąć, iż organ administracji działający jako organ odwoławczy powinien był - oceniając, czy środek zaskarżenia pochodzi od uprawnionego podmiotu – uznać, że środek zaskarżenia nie pochodzi od uprawnionego podmiotu. W konsekwencji organ administracji powinien był uznać, że brak jest skutecznego środka zaskarżenia. Wobec tego zaskarżona decyzja została wydana, mimo że nie został skutecznie wniesiony środek zaskarżenia. Jest ona zatem dotknięta wadą rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 2 k.p.a.), gdyż ponowne rozpoznanie sprawy jest możliwe tylko wtedy, gdy zostanie wniesiony wniosek przez uprawniony podmiot, mianowicie stronę lub podmiot działający na prawach strony, a więc m.in. organizację społeczną dopuszczoną zgodnie z prawem do udziału w postępowaniu (art. 31 § 3 oraz art. 127 § 1 i 3 k.p.a.). Takie stanowisko było już przyjmowane w orzecznictwie NSA, m.in. w powołanym wcześniej wyroku z 18 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2049/12.
Uwzględniając powyższe NSA uznał, że skarga kasacyjna jest zasadna oraz że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. W związku z tym NSA na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej przed Sądem pierwszej instancji decyzji.
Wobec takiego rozstrzygnięcia, wykonując obowiązek wynikający z art. 141 § 4 in fine p.p.s.a., należy wskazać, że organ administracji ponownie rozpoznając sprawę powinien na podstawie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 in fine k.p.a. stwierdzić niedopuszczalność wniosku skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W związku z przyjętym przez NSA rozstrzygnięciem sprawy podstawy kasacyjne zawierające zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 45 ust. 1, art. 32 i art. 8 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej nie mają istotnego znaczenia.
W odniesieniu do kosztów postępowania NSA na podstawie art. 206 oraz art. 207 § 2 p.p.s.a. postanowił o odstąpieniu od zasądzenia ich zwrotu, gdyż w istocie zarówno skarga, jak i skarga kasacyjna skarżącej zostały uwzględnione z przyczyn, które przez skarżącą nie zostały wskazane. W ocenie NSA jest to w okolicznościach sprawy szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający odstąpienie od zasądzenia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów zarówno postępowania kasacyjnego, jak i kosztów postępowania przed Sądem pierwszej instancji.