VII SA/Wa 2209/24

VII SA/Wa 2209/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-05-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bogusław Cieśla
Szczepan Borowski
Tomasz Janeczko /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II OZ 108/26 - Postanowienie NSA z 2026-02-24
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1087
art. 216 ust.5
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Janeczko (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Bogusław Cieśla asesor WSA Szczepan Borowski Protokolant: sekretarz sądowy Grażyna Dmitruk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2025 r. sprawy ze skargi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 lipca 2024 r. znak: DOR.7100.170.2024.JZA w przedmiocie nakazu przeprowadzenia kontroli oddala skargę
Uzasadnienie
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "organ odwoławczy", "GINB") decyzją z 19 lipca 2024 r. znak: DOR.7100.170.2024.JZA, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania P. od decyzji Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego ( dalej: "organ I instancji", "organ wojewódzki") z 18 kwietnia 2024 r., Nr 28/IK/24, znak: IKBH.7714.3.2024, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i nakazał P. (dalej także "P. ") przeprowadzenie kontroli jaz. M. - budowli hydrotechnicznej piętrzącej, stanowiącej element systematyki organizacyjnej stopnia wodnego rzeki L. w km 202 + 340, zlokalizowanego na działce nr [...] obr. [...] B., pod wodami płynącymi rzeki L., polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska oraz na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego. Organ wskazał, że kontrolę należy przeprowadzić niezwłocznie.
W uzasadnieniu decyzji organ odwolawczy wskazał, że Warmińsko-Mazurski WINB decyzją z 18 kwietnia 2024 r., Nr 28/IK/24, wydaną na podstawie art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego, nakazał P. spowodowanie:
1. przeprowadzenia kontroli okresowej Jazu M., o której mowa w art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego,
- pkt 1 - co najmniej raz w roku, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budowli i instalacji narożnych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działanie czynników występujących podczas użytkowania obiektu, urządzeń służących ochronie środowiska";
- pkt 2 - co najmniej raz na 5 lat, polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego, estetyki obiektu budowlanego oraz jego otoczenia;
2. założenia dla jazu książki obiektu budowlanego (KOB).
P.złożyło w ustawowym terminie odwołanie od ww. decyzji.
Po rozpatrzeniu ww. odwołania GINB wydał wspomnianą na wstępie skarżoną decyzję z dnia 19 lipca 2024 r.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie GINB wyjaśnił, że organ I instancji prowadził w oparciu o art. 66 ust.1 i 3 Prawa budowlanego, wszczęte z urzędu, postępowanie w sprawie możliwego zagrożenia życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska oraz nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego - jazu M. - budowli hydrotechnicznej piętrzącej, stanowiącej element systematyki organizacyjnej stopnia wodnego rzeki L., zlokalizowanego na działce gruntu nr [...] w obr [...] B., pod wodami płynącymi rzeki L. - stanowiącej własność Skarbu Państwa we władaniu P..
Powyższe postępowanie zostało wszczęte w związku z przeprowadzoną w dniach 13 i 14 marca 2023 r. kontrolą użytkowania zapory ziemnej z upustem dennym Elektrowni Wodnej [...]na starym korycie rzeki L. . W toku ww. czynności kontrolnych, pracownicy organu wojewódzkiego ustalili, że "w systematyce organizacyjnej stopnia wodnego, występuje budowla - jaz M. (jazomost), który w części hydrotechnicznej sprawia wrażenie budowli porzuconej, na której występuje dynamiczna progresja negatywnych zmian w sprawności technicznej, co w krótkim czasie może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia osób oraz bezpieczeństwa mienia i środowiska. (...) Obiekt nie jest zabezpieczony przed dostępem osób postronnych. W przedłożonym harmonogramie E. odracza podjęcie czynności wskazując, na niejasny stan prawny władania budowlą".
W związku z powyższym organ wojewódzki wystąpił do Starostwa Powiatowego w O. oraz do Powiatowej [...]w O. z prośbą o sprawdzenie w dokumentach źródłowych i archiwach informacji umożliwiających ustalenie władającego ww. jazem.
W odpowiedzi na powyższe, Starostwo Powiatowe w O. - Wydział Geodezji w piśmie z [...] grudnia 2023 r., wskazało, że "zgodnie z zapisami rejestru ewidencji gruntów, właścicielem działki nr [...], położonej w obrębie B., gm. D. jest Skarb Państwa w gospodarowaniu P. - w B.. W powiatowym zasobie geodezyjnym i kartograficznym brak jest informacji o władającym budowlą hydrotechniczną jazem M.".
Natomiast w piśmie z [...] stycznia 2024 r., Starosta O., wskazał, że nie jest możliwe ustalenie właściciela jazu zintegrowanego z mostem w ciągu drogi powiatowej nr [...] na podstawie dokumentów i baz danych będących w posiadaniu organu.
Powiatowa Służba Drogowa w O. pismem z [...] stycznia 2024 r., poinformowała organ wojewódzki, że sąsiadujący pomost wraz z powiązanym z nim jazem nie jest elementem infrastruktury technicznej związanym z potrzebami zarządzania drogą lub ruchem drogowym oraz nie jest ujęty w ewidencji środków trwałych Powiatowej [...]w O., jego konserwacja, ewentualna przebudowa nie należy do zadań zarządcy drogi. Ww. jaz zlokalizowany jest na działce nr [...] i jest we władaniu P. w B.. W dniu [...] stycznia 2024 r., pracownik organu wojewódzkiego dokonał w siedzibie Powiatowej [...]w O. przeglądu dokumentów dotyczących mostu drogowego położonego w ciągu drogi powiatowej nr [...]. Ze sporządzonego na ww. okoliczność protokołu wynika, że dla obiektu mostowego - mostu prowadzona jest Książka Obiektu Mostowego, gdzie widnieje data powstania budowli - [...]. W Książce Obiektu Mostowego -Tabela Urządzenia Obce - pod pozycją [...] wpisany jest jaz jako urządzenie piętrzące upustowe - władający Wojewódzki Zarząd Melioracji i Urządzeń wodnych w O. Oddział Rejonowy w O..
W związku z powyższym w celu ustalenia stanu prawnego jazu organ wojewódzki zawiadomił strony postępowania o wszczęciu postępowania, wyznaczył termin czynności kontrolnych z udziałem stron postępowania i wezwał strony do przedłożenia posiadanych dokumentów dotyczących jazu (m.in. książki obiektu, protokołów kontroli).
Czynności kontrolne przeprowadzone w dniu [...] marca 2024 r., wykazały, że obiekt znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym. Obecni podczas kontroli przedstawiciele E. . oświadczyli, że "przedsiębiorstwo nie dysponuje żadnymi dokumentami, które w sposób formalny potwierdzałyby władanie budowlą. Obiekt nigdy nie był wskazany w pozwoleniach wodnoprawnych dotyczących działania E.W. w B. w zakresie zadań dla przedsiębiorstwa dotyczących jazu". Dodatkowo przedstawiciele przedsiębiorstwa wyjaśnili, że nigdy nie objęło jazu M. władaniem samoistnym. Natomiast "przedmiotowy jaz nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych położonych powyżej jazu, zatem jest on zbędny z punktu widzenia potrzeb przedsiębiorstwa".
GINB zaznaczył, że osią sporu jest kwestia adresata obowiązku, a więc pomiotu odpowiedzialnego za utrzymywanie jazu. Adresatem obowiązku przeprowadzenia kontroli, o którym mowa w art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego jest właściciel lub zarządca obiektu budowlanego, co wynika z art. 188 ust 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r., Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478, dalej jako u.p.w.) - utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji.
Wskazano, że P. argumentuje, że wykonuje jedynie prawa właścicielskie do śródlądowych wód płynących rzeki L. oraz gruntu pod tymi wodami, nie jest natomiast właścicielem ani zarządcą obiektu, którego dotyczy nałożony obowiązek i nie może być adresatem obowiązku nałożonego na podstawie art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego. Ponadto P. wskazało w odwołaniu, że nie dysponuje żadną dokumentacją dotyczącą spornej budowli, a sam jaz nie został wyodrębniony w księdze wieczystej. Na potwierdzenie powyższego wyjaśniono że w Protokole Przekazania-Przejęcia z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie na rzecz P. - w B., majątku, po zlikwidowanym Zarządzie [...]w O. na realizację zadań publicznych tj. na cele związane z gospodarką wodną Województwo Warmińsko - Mazurskie w O., jazu M. zlokalizowanego na działce nr [...]obręb B. nie ma wykazanego, a tym samym nie posiada wyodrębnionej tej budowli w księdze wieczystej.
P. w odwołaniu wskazało ponadto, że sporny jaz jest przynależny do elektrowni wodnej "[...]" w B., której właścicielem jest E. . W ocenie P. , powyższą okoliczność potwierdza znajdująca się w aktach sprawy opinia techniczna "Jazomostu na rzece L. na wpływie z Jeziora M.", sporządzona w lipcu 2009 r., na zlecenie E. L. w W. (tj. aktualnie E. .). W pkt 2 ww. dokumentu, określającego stan prawny jazu, wskazano "aktualnym właścicielem jazu jest E. L. S.A. w W. , natomiast właścicielem części mostowej jest Starostwo Powiatowe w O.". Natomiast w pkt 4 ww. opinii, wyjaśniano, że "Jaz wybudowany był jako budowla piętrząca przeznaczona do regulacji poziomu wody w jeziorze M. i stanowił jednocześnie podparcie dolnej wody stopnia elektrowni L. w B.".
Ponadto P. dołączyło do odwołania kopię "Instrukcji eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B. na rzece L. gmina D. woj. [...]" z [...] lutego 1992 r., opracowanej przez Kierownika Rejonu Elektrowni. W ww. dokumencie wyjaśniono, że "Urządzeniem regulującym odpływ wody do koryta rz. L. są zamknięcia wbudowane w konstrukcje mostu drogowego B., regulujące stan wody Jez. M., jakie spełnia funkcję zbiornika wyrównawczego". W ocenie P. z powyższego wynika, że jaz stanowi urządzenie regulujące przepływ wody z jeziora M. stanowiącego zbiornik wyrównawczy dla elektrowni wodnej w B., istotnym w okresie powodziowym i eksploatowanym przez Zakład [...]w O..
GINB wskazał jednak, że z postępowania prowadzonego przez organ wojewódzki i zebranego materiału dowodowego nie wynika aby jakiekolwiek uprawnienia do jazu należały do E. . Obecni podczas kontroli spornego obiektu w dniu 14 marca 2024 r. przedstawiciele E. . oświadczyli, że "przedsiębiorstwo nie dysponuje żadnymi dokumentami, które w sposób formalny potwierdzałyby władanie budowlą. Obiekt nigdy nie był wskazany w pozwoleniach wodnoprawnych dotyczących działania E.W. w B. w zakresie zadań dla przedsiębiorstwa dotyczących jazu". Dodatkowo przedstawiciele przedsiębiorstwa wyjaśnili, że nigdy nie objęto jazu M. władaniem samoistnym. Dodali, że jaz nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych położonych powyżej jazu, zatem jest on zbędny z punktu widzenia potrzeb przedsiębiorstwa.
W znajdującej się w aktach sprawy opinii technicznej "Jazomostu na rzece L. na wpływie z Jeziora M.", z lipca 2009 r., wskazano, że nie wydano na eksploatację jazu pozwolenia wodnoprawnego. Ponadto w pozwoleniu wodnoprawnym dotyczącym eksploatacji urządzeń wodnych elektrowni Brązwałd brak jest odniesienia do jazu. W opinii również wskazano, że jaz miał znaczenie strategiczne i mógł służyć do ewentualnego zalania doliny L. powyżej jazu, na co może wskazywać wysokość zasuw, znacznie przekraczająca potrzeby regulacji poziomu wody w jeziorze. Z opinii również wynika, że jaz nie jest eksploatowany w kontrolowany sposób. Zamknięcia są ustawione na utrwalonym i niezmienionym od lat poziomie, a regulacja poziomów wody górnej i dolnej ma charakter samoczynny, wynikający z różnicy stanów wody przed i za jazem.
W protokole z kontroli wskazano, że "jaz M., w części hydrotechnicznej sprawia wrażenie budowli porzuconej, na której występuje dynamiczna progresja negatywnych zmian w sprawności technicznej (...). W przedłożonym harmonogramie E. . odracza podjęcie czynności wskazując na niejasny stan prawny władania budowlą".
Organ wskazał, że nie można zatem stwierdzić, że spółka osiąga korzyści ze spornego urządzenia wodnego, skoro jaz nie jest przez nią eksploatowany i nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych położonych powyżej jazu. Natomiast dołączona do odwołania "Instrukcji eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B. na rzece L. gmina D. woj. [...]" dotyczy zbiornika wodnego na rzece L. wraz z urządzeniami piętrzącymi - regulującymi odpływy i doprowadzającymi wodę kanałem, przez turbiny do jeziora M., a następnie do L. (pkt 1.1.). Natomiast pkt .2.2. instrukcji wskazuje, że na urządzenia wodne elektrowni w B. składają się następujące obiekty hydrotechniczne: zapora ziemna z upustem dennym, zbiornik wody, kanał doprowadzający i odprowadzający, budynek siłowni. Powyższy wykaz obiektów elektrowni wodnej w B. nie wymienia jazu M. jako budowli hydrotechnicznej wchodzącej w skład ww. elektrowni i niezbędnej do jej funkcjonowania.
W odwołaniu P. wskazało, że nie zgadza się z twierdzeniem przedstawionym w piśmie Powiatowej [...]w O. z [...] stycznia
2024 r., że jaz zlokalizowany jest na działce nr [...]i jest we władaniu P.w B.. W ocenie P. powyższa okoliczność nie jest potwierdzona żadnym dokumentem, w którego posiadaniu byłby w B.. Jednocześnie w argumentacji odwołania, wskazano na zespolenie jazu z mostem drogowym, z uwagi na wspólne filary i przyczółki.
W powyższym piśmie z [...] stycznia 2024 r. wyjaśniono, że "pomost wraz z powiązanym z nim jazem nie jest elementem infrastruktury technicznej związanym z potrzebami zarządzania drogą lub ruchem drogowym oraz nie jest ujęty w ewidencji środków trwałych Powiatowej [...]w O., jego konserwacja, ewentualna przebudowa nie należy do zadań zarządcy drogi".
Z dokumentacji wynika, że jaz jest zespolony z mostem drogowym, jednakże powyższe nie oznacza, że nakaz wykonania kontroli jazu jako obiektu hydrotechnicznego należało nałożyć na zarządcę drogi powiatowej nr [...], przebiegającej przez most Zgodnie z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2024 r., poz. 320) użyte w ustawie określenie "droga" oznacza budowlę składającą się z części i urządzeń drogi, budowli ziemnych, lub drogowych obiektów inżynierskich, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, stanowiącą całość techniczno-użytkową, usytuowaną w pasie drogowym i przeznaczoną do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. Natomiast określenie drogowy obiekt inżynierski oznacza most, wiadukt, tunel, przepust i konstrukcję oporową (art. 4 pkt 12 ww. ustawy). Natomiast obiekt mostowy to most i wiadukt (art. 4 pkt 13 tej ustawy). Z powyższych przepisów wynika zatem, że most jest częścią drogi publicznej i stanowi budowlę.
GINB zaznaczył, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest nakaz przeprowadzenia kontroli okresowych jazu jako budowli hydrotechnicznej. Tym samym przeprowadzenie kontroli dotyczy jazu jako budowli piętrzącej wodę i służącej do regulacji stosunków wodnych przy jeziorze M.. Niezależnie od układu konstrukcyjnego całej konstrukcji, możliwym jest wyodrębnienie poszczególnych jego części (w tym np. jazu). Świadczy o tym chociażby wykonany remont obejmujący tylko most. Z samej konstrukcji "jazomostu", nie można wywodzić, że jedyną jego funkcją jest funkcja mostowa, a zatem to nie właściciel drogi publicznej winien być zobowiązany do przeprowadzenia kontroli okresowych jazu.
Jaz posadowiony jest na działce gruntu nr [...], obręb[...]B. - stanowiącej własność Skarbu Państwa objętej władaniem P. - B. (Księga Wieczysta [...]). Jaz pełni funkcję regulacyjną w zakresie kształtowania zasobów wodnych (retencja w jeziorze M.), ochrony przeciwpowodziowej, w tym jak wskazał organ wojewódzki, z dużym prawdopodobieństwem z uwagi na potencjalne możliwości piętrzenia - o charakterze obronnym z możliwością zatopienia doliny L. powyżej jazu oraz potencjałem łagodzenia dużych przepływów wód, w tym osłony obiektów (m.in. energetycznych położonych poniżej jazu) także przy zrzutach wody. Ponadto sporny jaz zlokalizowany jest na rzece L., stanowiącej wody płynące objęte własnością Skarbu Państwa, wobec której prawa właścicielskie wykonuje P..
GINB zaznaczył, że pomimo podjęcia przez organ wojewódzki szeregu czynności dowodowych, nie odnaleziono żadnego dowodu, który jasno wskazywałby na podmiot będący właścicielem lub zarządcą jazu. Wbrew twierdzeniom P. , żaden ze zgromadzonych dowodów nie wskazuje, aby zarządcą lub właścicielem jazu miał być inny podmiot niż P.(w szczególności zarządca drogi lub E. .). Mając na uwadze powyższe, organ uznał, że podmiotem zobowiązanym do utrzymania i kontroli stanu technicznego jazu jest właśnie P..
Organ wskazał, że przepis art. 526 u.p.w. stanowi - z dniem wejścia w życie ustawy W. wykonują zadania dotychczasowego Prezesa [...], dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej. Trwały zarząd wód, gruntów pokrytych wodami oraz pozostałych nieruchomości, ustanowiony na rzecz regionalnych zarządów gospodarki Wodnej oraz marszałków województw lub jednostek organizacyjnych samorządu województwa wykonujących zadania marszałków województw, wygasa z dniem wejścia w życie nowej ustawy (art. 531 ust. 1).
Zgodnie z art. 258 ust. 8 u.p.w. - W. reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych posadowionych na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi.
Organ podkreślił, że ochrona przed powodzią jest zadaniem W. oraz organów administracji rządowej i samorządowej (art. 163 ust. 1). Ochronę przed powodzią realizuje się m.in przez racjonalne retencjonowanie wód oraz użytkowanie budowli przeciwpowodziowych, a także sterowanie przepływami wód (art. 165 ust. 1 pkt 2) oraz budowę, przebudowę i utrzymywanie budowli przeciwpowodziowych (art. 165 ust. 1 pkt 5).
Utrzymywanie publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych (art. 227 ust.1). Utrzymywanie wód, o których mowa w ust. 1, ma na celu zapewnienie m. in. ochrony przed powodzią lub usuwania skutków powodzi (ust. 2 pkt 1).
W ocenie GINB, nie można na zasadzie a contrario stosować regulacji art. 216 ust. 6 Prawa wodnego, przyjmując że właściciel wody i gruntów pod tymi wodami nie odpowiada za te urządzenie, gdyż nie jest jego właścicielem. Przepis ten stanowi, że urządzenia wodne, które zostały wykonane albo są wykonywane przez W. na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi lub na będących własnością Skarbu Państwa nieruchomościach niebędących gruntami pokrytymi śródlądowymi wodami płynącymi, stanowią własność Skarbu Państwa. Ponadto to, że urządzenia wodne stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności, nie oznacza, że ten sam podmiot nie może być właścicielem gruntu i urządzenia.
W wyroku z 30 maja 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2504/18 WSA w Warszawie wskazał, że w sytuacji braku możliwości ustalenia podmiotu, który zrealizował zastawkę i z niej korzystał, ciężar usunięcia nieprawidłowości spoczywa na właścicielu nieruchomości, na której obiekt ten się znajduje. Wprawdzie Prawo wodne przewiduje wyjątek od zasady superficies solo cedit, zaś art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego wskazuje na właściciela obiektu budowlanego, niemniej w pewnych (wyjątkowych) okolicznościach (a takie w tym przypadku miały miejsce) podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku nałożonego na podstawie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego może być właściciel gruntu pod wodą płynącą, na którym to znajduje się obiekt przeznaczony do rozbiórki. Tym bardziej jeśli zważy się, że wskazany podmiot jest odpowiedzialny za utrzymywanie wód, a sporny jaz stwarza zagrożenie. Powyższe rozważania należy odnieść również do obowiązków nałożonych w trybie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, jak miało to miejsce w sprawie.
Zaakceptowanie argumentacji o wyłączeniu odpowiedzialności podmiotu wykonującego prawa właścicielskie do wód (art. 258 Prawa wodnego), na których znajdują się urządzenia wodne, których właściciela lub inwestora nie można ustalić, a znajdujących się na wodach i gruntach stanowiących jego własność, sprowadzałoby się do zaaprobowania sytuacji - niedopuszczalnej w demokratycznym państwie prawa - że brak jest w ogóle podmiotu odpowiedzialnego za pewną kategorię urządzeń wodnych, których stan techniczny może np. zagrażać zdrowiu i życiu jednostek, mających do nich powszechny dostęp. Przywołany art. 216 ust. 5 Prawa wodnego nie ma służyć uchyleniu się od odpowiedzialności prawnej za utrzymanie urządzenia wodnego, wypełniającego znamiona "rzeczy niczyich", lecz służyć jej uporządkowaniu, co dotyczy sytuacji, gdy status właścicielski tych urządzeń jest jasny lub też możliwy do ustalenia.
Organ zaznaczył, że brak dokumentów dotyczących realizacji i użytkowania tego obiektu nie stanowi o tym, że materiał dowodowy został zebrany w sposób niewyczerpujący.
Odnosząc się do treści obowiązku, GINB wskazał, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że stan techniczny jazu może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska. Spełnione zostały przesłanki do zastosowania art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego. Dodatkowo jaz nie posiada książki obiektu budowlanego i nie był poddawany kontrolom okresowym, o których mowa w art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego.
GINB zaznaczył, że o ile zatem trafnie organ wojewódzki uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego, to jednak nakaz sformułowany przez organ nie odpowiada dyspozycji tego przepisu. Należy bowiem mieć na uwadze relację między kontrolami okresowymi, o których mowa w art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego, a kontrolą nakazywaną na podstawie art. 62 ust. 3 tej ustawy, jak również kwestię terminu wykonania nakazywanej kontroli.
Organ zwrócił uwagę, że systemowa i historyczna wykładnia art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego prowadzi do dwóch wniosków. Po pierwsze, kontrola nakazywana na podstawie ww. przepisu nie jest kontrolą okresową określoną w art. 62 ust. 1, lecz jest niezależna od kontroli okresowej. Nie jest ona wykonywana cyklicznie, lecz jednorazowo. Przepis nie daje organowi uprawnienia do określenia terminu wykonania kontroli, co podobnie jak w przypadku decyzji rozbiórkowych, należy rozumieć w ten sposób, że decyzję należy wykonać niezwłocznie. Prowadzenie kontroli okresowych, w kształcie i terminach określonych w art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego jest obowiązkiem wynikającym z mocy prawa, a więc nie może być przedmiotem nakazu organu nadzoru budowlanego w drodze decyzji. Dlatego też GINB określił zakres kontroli i pouczył stronę, że kontrolę należy wykonać niezwłocznie.
Ponadto, organ wojewódzki nie mógł stronie nakazać prowadzenia książki obiektu, bowiem jest to obowiązek wynikający z mocy prawa. Brak wskazania tego obowiązku w niniejszej decyzji nie powoduje zatem, że nie ciąży on na stronie. Jedynie nie wynika on z tej decyzji, lecz bezpośrednio z przepisów prawa.
Skargę na powyższą decyzję złożyło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie P..
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 w zw. z art. 140 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.; dalej: k.p.a.) - przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy oraz w związku z przepisami art. 216 ust. 4) i 5) ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2024 r. poz., 1087 z poz. zm.), dalej: "Prawo wodne" poprzez zebranie w sposób niewyczerpujący materiału dowodowego w sprawie, a tym samym naruszenie przepisu art. 16 §1 k.p.a.
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono:
- o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji;
ewentualnie:
- na podstawie o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia do organu I instancji.
Na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. wniesiono o przeprowadzenie i dopuszczenie dowodów uzupełniających z dokumentów, w postaci: 1. dokumentacji technicznej budowy elektrowni oraz operatu wodnoprawnego na podstawie, którego zostało wydane pozwolenie wodnoprawne oraz 2. ksiąg obiektu od pierwszych utworzonych do ostatnich, na okoliczności wykazania czyją własnością jest jazomost o nazwie Jaz M." na rzece L., kto i kiedy wykonywał na tym obiekcie remonty, jak również do wykazania jakie był jego przeznaczenie.
Uzasadniając powyższy wniosek skarżący wskazał, że zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. nie każdy dowód może być dopuszczony w tym postępowaniu, lecz jedynie dowód z dokumentów, przy czym ma to być dowód uzupełniający, a więc taki, który nie był oceniony w postępowaniu administracyjnym zakończonym zaskarżoną decyzją. Z taką sytuacją mamy do czynienia w sprawie. Skarżący wniósł o zobowiązanie do złożenia wskazanych powyżej dokumentów, które znajdują się w dyspozycji E. w P. i Starostwa Powiatowego w O..
Zaznaczono, że ww. dowody nie są w dyspozycji skarżącego nie mniej pozostają w ścisłym związku z legalnością zaskarżonego aktu.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że P. zgodnie z art. 212 ust. 1 Prawa wodnego wykonuje prawa właścicielskie w stosunku do śródlądowych wód płynących w tym przypadku do rzeki L., której wody mieszczą się w granicach działki 416 w obrębie B.. Jaz M. zlokalizowany na ww. działce nie został wyodrębniony w księdze wieczystej dla ww. nieruchomości. Skarżący oświadczył, że P. W. w swoich środkach trwałych, oraz innych zasobach/ewidencjach, na działce [...] nie posiada żadnej budowli hydrotechnicznej, wobec której pełniłoby prawa właścicielskie, zarządcze.
Jednocześnie poinformowano, że budowla jazu nie znajdowała się w środkach trwałych Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w O. ponieważ w Protokole Przekazania-Przejęcia z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie na rzecz P. - w B., majątku, po zlikwidowanym Zarządzie [...]w O. na realizację zadań publicznych tj. na cele związane z gospodarka wodną Województwo Warmińsko - Mazurskie w O., jazomostu o nazwie "Jaz M." zlokalizowanego na działce nr [...]obręb B., nie ma wykazanego, a tym samym nie posiada wyodrębnionej tej budowli w księdze wieczystej. Wobec powyższego P. W. nie jest właścicielem ww. jazomostu oraz nie zarządza ww. budowlą (brak jakichkolwiek dokumentów właściwego w tym zakresie organu, tj. właściwego miejscowo starosty; potwierdzających/wskazujących prawo właścicielskie). Zgodnie z art. 216 ust. 5 "Urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności" z czym mamy do czynienia w przypadku jazomostu o nazwie "Jaz M.".
W uzasadnieniu decyzji GINB (jak i w swojej decyzji WINB) odnoszą się do oświadczenia reprezentantów Spółki E. ., że przedsiębiorstwo nie dysponuje żadnymi dokumentami, które w sposób formalny potwierdzały by władanie budowlą, a obiekt nigdy nie był wskazany pozwoleniem wodnoprawnym dotyczącym działania Elektrowni Wodnej w B. w zakresie zadań dla przedsiębiorstwa dotyczących jazu. Przedsiębiorstwo nigdy nie objęło Jazu M. władaniem samoistnym, co ma przemawiać za tym, że Spółka E. . nie jest właścicielem. Skarżący zwrócił uwagę, że w aktach sprawy IKBH.7714.3.2024 znajduje się opinia techniczna "Jazomostu na rzece L. na wypływie z Jeziora M." z lipca 2009 r., której zleceniodawcą jest E. L. w W. , w której w pkt 2 Stan Prawny Jazu wskazanym właścicielem jazu jest E. L. S.A. w W. (obecnie następca prawny - E. ), natomiast właścicielem części mostowej jest Starostwo Powiatowe w O.. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w pkt. 4 ww. opinii wskazane jest "Jaz wybudowany był jako budowla piętrząca przeznaczona do regulacji poziomu wody w jeziorze M. i stanowił jednocześnie "podparcie" dolnej wody stopnia elektrowni "L. " w B.. Na stronie internetowej E. wskazane są lata powstania elektrowni, być może w swoich archiwach Energa ma dokumenty potwierdzające wybudowanie Jazu M.. W odniesieniu do powyższego skarżący zwrócił się z prośbą do Sądu o wystąpienie do E. o przedłożenie dokumentacji technicznej budowy elektrowni oraz operatu wodnoprawnego na podstawie, którego zostało wydane pozwolenie wodnoprawne celem ustalenia do czego służył Jaz M..
Skarżący wskazał, że dotarł do wzmianek o jazie M. w publikacjach M. O."ojca" polskiej turystyki i literatury krajoznawczej (m.in - [...]) Wskazane jest tam, że jezioro M. do początku lat 30 XX wieku było osuszone, a w jego miejscu rozciągały się łąki. Budowa elektrowni wymusiła zmianę biegu rzeki tak, aby uzyskać odpowiednie spiętrzenie wody potrzebne do napędu turbin i tym samym wysuszone jezioro M. ponownie zostało zalane wodą. Powtórne powstanie jeziora M. było możliwe poprzez wybudowanie jazomostu o nazwie "Jaz M.", który piętrzył wody rzeki L. dla celów wybudowanej w latach 30-tych elektrowni. Jednocześnie zwrócono uwagę, że w "instrukcji eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B. na rzece L. gmina D. woj. [...]" z dnia [...]lutego 1992 r., w której na stronie 17 ww. instrukcji jest "Urządzeniem regulującym odpływ wody do koryta rz. L. są zamknięcia wbudowane w konstrukcje mostu drogowego B.- B., regulujące stan wody Jez. M., jakie spełnia funkcję zbiornika wyrównawczego. Najwyższe dopuszczalne spiętrzanie wody w jez. M. odpowiada rzędnej maksymalnej dolnej wody, to jest 80,25m npm". Natomiast na stronie 36 tej instrukcji w pkt 7.3 wskazane jest "Nadzór nad wykonaniem i przestrzeganiem postanowień niniejszej instrukcji powierza się st. dyżurnemu elektrowni B. i wszystkim zainteresowanym służbom ZE O.i w pkt 7.5 wskazanymi Organami i jednostkami gospodarczymi zainteresowanymi przestrzeganiem postanowień niniejszej instrukcji są: Wydział [...] w O., Wojewódzki [...] w O., Zakład [...]Olsztyn/elektrownia B..
Powyższe świadczy o tym, że jaz stanowi urządzenie regulujące przepływ wody z jeziora M. stanowiącego zbiornik wyrównawczy dla elektrowni wodnej w B., istotnym w okresie powodziowym i eksploatowanym przez Zakład [...]w O.. Jednocześnie fakt wykonania opinii technicznej jazomostu na rzece L. w wypływie z Jeziora M. w 2009 r. przez E. L. w W. świadczy o przynależności budowli do zespołu elektrowni w tym wypadku do elektrowni wodnej [...]w B.. Przywołanie w uzasadnieniu decyzji GINB, że "Nie można zatem stwierdzić, że spółka osiąga korzyści ze spornego urządzenia wodnego, skoro jaz nie jest przez nią eksploatowany i nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych położonych powyżej jazu", w opinii Skarżącej odnosi się do obecnego stanu, kiedy na całym obiekcie elektrowni zostały poczynione modernizacje, natomiast zwrócono uwagę, że wykonana ekspertyza-opinia techniczna "Jazomostu na rzece L. na wypływie z Jeziora M." z lipca 2009 r mogła służyć ocenieniu poniesienia ewentualnych kosztów na remont/przebudowę jazomostu.
Natomiast stwierdzenie w piśmie z dnia [...] stycznia 2024 r. przez Powiatową Służbę Drogową w O., że jaz zlokalizowany jest na działce nr [...]i jest we władaniu P.w B. nie jest potwierdzone żadnym dokumentem. Powiatowa Służba Drogowa w O. poprzez właściciela działki wskazuje właściciela urządzania wodnego, co jest niezgodne z art. 216 pkt 5 Prawo wodne "Urządzenia wodne lub ich części oraz budowle i ich części, znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1, stanowią odrębny od tych gruntów przedmiot własności". Jednocześnie zwrócono uwagę, że dokonany wpis w książce Obiektu Mostowego PSD-Tabela Urządzenia Obce - pod pozycją [...] nie ma mocy prawnej przenoszącej własność/władnie danym obiektem na podmiot, który nie brał udziału w prowadzonych kontrolach chociażby wymaganych prawem budowlanym. Ponadto zwrócono uwagę na fakt, że most drogowy, przez który prowadzi droga powiatowa nr [...] ma z jazem wspólne przyczółki i filary co w rezultacie nie stanowi osobnych budowli tj. jazu i mostu lecz jedną zespoloną budowlę zwaną jazomostem. Nieprawdopodobnym jest aby przez ponad 80 lat część jazowa jazomostu o nazwie "Jaz M." nie była poddawana kontroli i przeglądom wymaganym prawem budowlanym. Być może w dokumentach archiwalnych są wpisy osób zarządzających częścią jazową, a przeglądy były wykonywane przy udziale przedstawicieli właściciela lub zarządcy całego obiektu. W związku z powyższym zwrócono się do Sądu o wystąpienie do Starostwa Powiatowego w O. o przekazanie wszystkich ksiąg obiektu w celu ustalenia wszystkich prac przeprowadzanych na obiekcie, a tym samym ustalenia odpowiedzialnego za obecny stan techniczny części jazowej obiektu.
Reasumując wskazano, że budowla piętrząca wody rzeki L., zlokalizowana na działce nr [...]w obrębie B. (działka rzeczna) nie służyła i nie służy celom statutowym P. W. oraz nie stanowi własności Skarbu Państwa w stosunku do której P. W. wykonują Prawa właścicielskie. Podkreślono, że Jaz M. nie jest budowlą przeciwpowodziową i nigdy nie pełnił takiej funkcji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."), sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa, zaś podniesione w skardze zarzuty, nie zasługują na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 19 lipca 2024 r., znak: DOR.7100.170.2024.JZA, uchylająca w całości decyzję Warmińsko-Mazurskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z 18 kwietnia 2024 r., Nr 28/IK/24, znak: IKBH.7714.3.2024 i nakazująca P. przeprowadzenie kontroli jazu M. - budowli hydrotechnicznej piętrzącej, stanowiącej element systematyki organizacyjnej stopnia wodnego rzeki L. w km 202 + 340, zlokalizowanego na działce nr [...]obr. [...] B., pod wodami płynącymi rzeki L., polegającej na sprawdzeniu stanu technicznego elementów budowli i instalacji narażonych na szkodliwe wpływy atmosferyczne i niszczące działania czynników występujących podczas użytkowania obiektu, instalacji i urządzeń służących ochronie środowiska oraz na sprawdzeniu stanu technicznego i przydatności do użytkowania obiektu budowlanego.
Skarżoną decyzją, GINB nakazał również skarżącemu: niezwłoczne przeprowadzenie kontroli przez osobę posiadającą uprawnienia budowlane w odpowiedniej specjalności, sporządzenie z kontroli protokołu spełniającego wymagania określone w art. 62a ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2024 r., poz. 725), przesłanie protokołu do Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego w O..
Podstawę prawną rozstrzygnięć organów w rozpoznawanej sprawie, stanowił art. 62 ust. 3 Prawa budowlanego, zgodnie z którym organ nadzoru budowlanego - w razie stwierdzenia nieodpowiedniego stanu technicznego obiektu budowlanego lub jego części, mogącego spowodować zagrożenie: życia lub zdrowia ludzi, bezpieczeństwa mienia bądź środowiska - nakazuje przeprowadzenie kontroli, o której mowa w ust. 1, a także może żądać przedstawienia ekspertyzy stanu technicznego obiektu lub jego części. Wskazać jednocześnie należy, że zgodnie z treścią art. 62 ust. 1 Prawa budowlanego, obowiązek przeprowadzenia takiej kontroli obciąża właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego.
Jak wynika bowiem z przeprowadzonej w dniach 13 i 14 marca 2023 r. kontroli użytkowania zapory ziemnej z upustem dennym Elektrowni Wodnej [...]na starym korycie rzeki L. km 11+993 Starej L., w systematyce organizacyjnej stopnia wodnego, występuje budowla - jaz M. (jazomost), który w części hydrotechnicznej sprawia wrażenie budowli porzuconej, na której występuje dynamiczna progresja negatywnych zmian w sprawności technicznej, co w krótkim czasie może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia osób oraz bezpieczeństwa mienia i środowiska. Obiekt nie jest zabezpieczony przed dostępem osób postronnych.
Wspomniana kontrola, wykazała również, że przedmiotowy obiekt znajduje się w nieodpowiednim stanie technicznym, polegającym m.in. na uszkodzeniach filarów w strefie wahań lustra wody, spękaniach filarów w części górnej, spękaniach i uszkodzeniach umocnień jazu (szczególnie od dolnej wody) i umocnień dna, co może powodować negatywną progresję oddziaływania na filary mostu i jazu oraz całą konstrukcję stopnia. Ponadto stwierdzono, że mechanizmy wyciągowe są skorodowane, bez śladów konserwacji, zasuwy drewniane są zmurszałe i dotknięte głęboką korozją biologiczną, a ich stan wskazuje na brak możliwości regulacji. Przy jazie znajduje się kładka robocza, służąca do obsługi zamknięć. Wejście na kładkę jest niezabezpieczone, a w jej części początkowej brak pośredniej balustrady. Pokład kładki w najbliższym czasie będzie wymagał miejscowej wymiany i naprawy.
Mając na uwadze powyższe ustalenia, stwierdzić należy, że nieodpowiedni stan techniczny przedmiotowego jazu, jest bezsporny.
Przedmiotem sporu jest natomiast kwestia adresata nałożonego obowiązku, który jak już wspomniano, obciąża właściciela lub zarządcę obiektu budowlanego.
Nie można zdaniem Sądu podzielić argumentacji skarżącego, zgodnie z którą po pierwsze wykonuje on jedynie prawa właścicielskie do śródlądowych wód płynących rzeki L. oraz gruntu pod tymi wodami i nie jest właścicielem ani zarządcą obiektu, którego dotyczy nałożony obowiązek, po drugie zaś, że przedmiotowy jaz jest częścią elektrowni wodnej [...]w B., której właścicielem jest E. . i to ten podmiot powinien być adresatem wskazanych w decyzji obowiązków.
Przypomnieć należy, że do zgodnie z treścią art. 188 ust 1 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r., Prawo wodne (Dz. U. z 2023 r., poz. 1478, dalej; "p.w."), utrzymywanie urządzeń wodnych należy do ich właścicieli i polega na eksploatacji, konserwacji oraz remontach w celu zachowania ich funkcji.
Nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy przedstawiona przez skarżącego argumentacja wskazująca, że skarżący nie dysponuje żadną dokumentacją dotyczącą spornej budowli, a sam jaz nie został wyodrębniony w księdze wieczystej. Nie ma także zdaniem Sądu znaczenia okoliczność, że sporny jaz, nie został wykazany w protokole przekazania-przejęcia z dnia [...] lipca 2018 r. w sprawie wyrażenia zgody na nieodpłatne przekazanie na rzecz P. -w B., majątku, po zlikwidowanym Zarządzie [...]w O. na realizację zadań publicznych tj. na cele związane z gospodarką wodną. Decydujące znaczenie dla ustalenia uprawnień właścicielskich do przedmiotowego jazu mają bowiem obowiązujące przepisy, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.
Sąd nie podziela także oceny skarżącego, że przedmiotowy jaz przynależy do elektrowni wodnej [...]w B., której właścicielem jest E. .. Wskazywać ma na to zdaniem skarżącego treść opinii technicznej sporządzonej w lipcu 2009 r., na zlecenie E. L. w W. (tj. aktualnie E. .). W pkt 2 ww. dokumentu, określającego stan prawny jazu, wskazano, że aktualnym właścicielem jazu jest E. L. S.A. w W. , natomiast właścicielem części mostowej jest Starostwo Powiatowe w O.". Natomiast w pkt 4 ww. opinii, wyjaśniano, że jaz wybudowany był jako budowla piętrząca przeznaczona do regulacji poziomu wody w jeziorze M. i stanowił jednocześnie podparcie dolnej wody stopnia elektrowni L. w B..
Ponadto skarżący dołączył do odwołania kopię instrukcji eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B. na rzece L. gmina D. woj. [...] z [...]lutego 1992 r., opracowanej przez Kierownika Rejonu Elektrowni. W ww. dokumencie wyjaśniono, że urządzeniem regulującym odpływ wody do koryta rzeki L. są zamknięcia wbudowane w konstrukcje mostu drogowego B.., regulujące stan wody Jeziora M., które spełnia funkcję zbiornika wyrównawczego. Zdaniem skarżącego z powyższych dokumentów wynika, że przedmiotowy jaz stanowi urządzenie regulujące przepływ wody z jeziora M. stanowiącego zbiornik wyrównawczy dla elektrowni wodnej w B., istotnym w okresie powodziowym i eksploatowanym przez Zakład [...]w O..
W ocenie Sądu zarówno wspomniany protokół przejęcia, opinia techniczna, jak też instrukcja eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B., nie stanowią dokumentów wskazujących na uprawnienia właścicielskie do przedmiotowego jazu. Wskazany przez skarżącego materiał dowodowy, nie świadczy także o tym, by jakiekolwiek uprawnienia do jazu przysługiwały spółce E. .
Wskazać należy, że obecni podczas kontroli spornego obiektu w dniu 14 marca 2024 r. przedstawiciele E. . oświadczyli, że przedsiębiorstwo to nie dysponuje żadnymi dokumentami, które w sposób formalny potwierdzałyby władanie budowlą. Obiekt nigdy nie był wskazany w pozwoleniach wodnoprawnych dotyczących działania E.W. w B. w zakresie zadań dla przedsiębiorstwa dotyczących jazu. Wyjaśnili także, że przedsiębiorstwo nigdy nie objęło przedmiotowego jazu władaniem samoistnym. Podkreślenia wymaga także, że z wyjaśnień przedstawicieli spółki wynika, że przedmiotowy jaz nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych, które co należy podkreślić są położone powyżej jazu, a zatem jest on zbędny z punktu widzenia potrzeb przedsiębiorstwa. Na rozprawie również pełnomocnik skarżącego potwierdził, że jaz znajduje się poniżej elektrowni wodnej. Skoro zatem przez kilkadziesiąt lat nie był on potrzebny do funkcjonowania elektrowni, to nie można go zdaniem Sądu uznać za jej element.
Jak wynika natomiast z opinii technicznej "Jazomostu na rzece L. na wpływie z Jeziora M.", z lipca 2009 r., na eksploatację jazu nie wydano pozwolenia wodnoprawnego. Z kolei w pozwoleniu wodnoprawnym dotyczącym eksploatacji urządzeń wodnych elektrowni B., również brak jest odniesienia do przedmiotowego jazu (pkt. 2). Ponadto w opinii wskazano, że jaz miał znaczenie strategiczne i mógł służyć do ewentualnego zalania doliny L. powyżej jazu, na co może wskazywać wysokość zasuw (3.0 m), znacznie przekraczająca potrzeby regulacji poziomu wody w jeziorze. Wskazano jednak, że jaz nie jest w ten sposób eksploatowany. Zamknięcia są bowiem ustawione na utrwalonym i niezmienionym od lat poziomie, a regulacja poziomów wody górnej i dolnej ma charakter samoczynny, wynikający z różnicy stanów wody przed i za jazem (pkt 4). Ewentualne zatem wykorzystywanie jazu na potrzeby elektrowni, miało miejsce w przeszłości.
Stan techniczny budowli uwidoczniony w protokole kontroli z 13 i 14 marca 2023 r. kontroli i zawarte w nim wskazanie, że obiekt wygląda na porzucony, świadczy natomiast o tym, że wspomniane przedsiębiorstwo nie użytkuje przedmiotowego jazu i nie czerpie z niego żadnych korzyści. Jaz zatem nie jest przez spółkę eksploatowany i nie pełni żadnej funkcji związanej z działalnością energetyczną elektrowni wodnych położonych powyżej niego.
Jak wynika z "Instrukcji eksploatacji zbiornika retencyjnego i obiektów hydrotechnicznych elektrowni wodnej w B. na rzece L. gmina D. woj. [...]", na którą powołuje się skarżący, dotyczy ona zbiornika wodnego na rzece L. wraz z urządzeniami piętrzącymi - regulującymi odpływy i doprowadzającymi wodę kanałem, przez turbiny do jeziora M., a następnie do L. (pkt 1.1.).
Podkreślić należy, że pkt .2.2. instrukcji wskazuje, że na urządzenia wodne elektrowni w B. składają się następujące obiekty hyfrotechniczne: zapora ziemna z upustem dennym, zbiornik wody, kanał doprowadzający i odprowadzający, budynek siłowni.
Powyższy wykaz obiektów elektrowni wodnej w B. nie wymienia zatem jazu M. jako budowli hydrotechnicznej wchodzącej w skład ww. elektrowni i niezbędnej do jej funkcjonowania.
Sąd nie podziela argumentacji skarżącego kwestionującego twierdzenie zawarte w piśmie Powiatowej [...] w O. z [...] stycznia 2024 r., że "Przedmiotowy jaz zlokalizowany jest na działce nr [...]i jest we władaniu P.w B.". W ocenie skarżącego powyższa okoliczność nie jest potwierdzona żadnym dokumentem, w którego posiadaniu byłby w B.. Ponadto skarżący wskazuje na zespolenie jazu z mostem drogowym, z uwagi na wspólne filary i przyczółki.
Należy wspomnieć, że w powyższym piśmie z [...] stycznia 2024 r. wyjaśniono, że "pomost wraz z powiązanym z nim jazem nie jest elementem infrastruktury technicznej związanym z potrzebami zarządzania drogą lub ruchem drogowym oraz nie jest ujęty w ewidencji środków trwałych Powiatowej [...] w O., jego konserwacja, ewentualna przebudowa nie należy do zadań zarządcy drogi".
Co prawda przedmiotowy jaz, jak wynika z dokumentacji, jest zespolony z mostem drogowym, jednakże powyższe nie oznacza zdaniem Sądu, że nakaz wykonania kontroli jazu jako obiektu hydrotechnicznego należało nałożyć na zarządcę drogi powiatowej nr [...], przebiegającej przez most.
Wskazać bowiem należy, że zgodnie bowiem z art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 320) użyte w ustawie określenie "droga" oznacza budowlę składającą się z części i urządzeń drogi, budowli ziemnych, lub drogowych obiektów inżynierskich, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 7 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, stanowiącą całość techniczno-użytkową, usytuowaną w pasie drogowym i przeznaczoną do ruchu lub postoju pojazdów, ruchu pieszych, ruchu osób poruszających się przy użyciu urządzenia wspomagającego ruch, jazdy wierzchem lub pędzenia zwierząt. Natomiast określenie drogowy obiekt inżynierski oznacza most, wiadukt, tunel, przepust i konstrukcję oporową (art. 4 pkt 12 ww. ustawy). Natomiast obiekt mostowy to most i wiadukt (art. 4 pkt 13 tej ustawy). Z powyższych przepisów wynika zatem, że most jest częścią drogi publicznej i stanowi budowlę.
Przedmiotem skarżonej decyzji jest nakaz przeprowadzenia kontroli okresowych jazu jako budowli hydrotechnicznej, a więc budowli piętrzącej wodę i służącej do regulacji stosunków wodnych przy jeziorze M.. Jaz stanowi wyodrębnioną część mostu, jednak nie spełniającą takiej funkcji jak sam most. Jaz nie pełni funkcji związanej z zapewnieniem ruchu pojazdów i pieszych.
Przedmiotowy jaz posadowiony jest na działce gruntu nr [...], obręb[...] B. - stanowiącej własność Skarbu Państwa objętej władaniem P. - B. (Księga Wieczysta [...]). Jaz pełni funkcję regulacyjną w zakresie kształtowania zasobów wodnych (retencja w jeziorze M.), ochrony przeciwpowodziowej, a także z uwagi na potencjalne możliwości piętrzenia - o charakterze obronnym z możliwością zatopienia doliny L. powyżej jazu oraz potencjałem łagodzenia dużych przepływów wód, w tym osłony obiektów (m.in. energetycznych położonych poniżej jazu) także przy zrzutach wody.
Ponadto jest on zlokalizowany na rzece L., stanowiącej wody płynące objęte własnością Skarbu Państwa, wobec której prawa właścicielskie wykonuje P..
Zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wskazuje zdaniem Sądu, aby zarządcą lub właścicielem jazu miał być inny podmiot niż P.. Nie jest nim jak już wspomniano, zarządca drogi lub E. .
Słusznie zatem organ ocenił, że to P. jest podmiotem zobowiązanym do utrzymania i kontroli stanu technicznego jazu.
Z oceną taką przemawia również analiza obowiązujących przepisów.
Zgodnie z treścią art. 212 ust. 1 pkt 1 p.w., prawa właścicielskie w stosunku do wód publicznych stanowiących własność Skarbu Państwa wykonują W. - w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz wód podziemnych.
W myśl art. 258 ust. 8 p.w. - W. reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują prawa właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa urządzeń wodnych posadowionych na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi.
Jednym z zadań W. wynikających z 163 ust. 1 p.w. jest ochrona przed powodzią.
Ochronę tę realizuje się natomiast w szczególności przez racjonalne retencjonowanie wód oraz użytkowanie budowli przeciwpowodziowych, a także sterowanie przepływami wód (art. 165 ust. 1 pkt 2 p.w.) oraz budowę, przebudowę i utrzymywanie budowli przeciwpowodziowych (art. 165 ust. 1 pkt 5 p.w.).
Utrzymywanie publicznych śródlądowych wód powierzchniowych oraz morskich wód wewnętrznych polega także na zachowaniu stanu dna lub brzegów oraz na remoncie lub konserwacji istniejących budowli regulacyjnych (art. 227 ust.1 p.w.). Utrzymywanie wód, o których mowa w ust. 1, ma na celu zapewnienie m. in. ochrony przed powodzią lub usuwania skutków powodzi (ust. 2 pkt 1).
W rozpoznawanej sprawie organy podjęły wszystkie czynności mające na celu ustalenia właściciela spornego jazu. Właściciel tego urządzenia wodnego, będącego niewątpliwie w złym stanie technicznym, potencjalnie zagrażającym zdrowiu i życiu ludzi, jest nieznany i nie ma możliwości jego ustalenia. Nie można zdaniem Sądu przyjąć powoływanej w skardze argumentacji wywodzonej z art. 216 ust. 5 p.w., zgodnie z którą urządzenia wodne, które zostały wykonane albo są wykonywane przez W. na gruntach pokrytych śródlądowymi wodami płynącymi, stanowią własność Skarbu Państwa, a zatem skarżący jako właściciel jedynie wód i gruntów pod nimi, nie odpowiada już za stan techniczny urządzeń wodnych.
Należy podkreślić, że art. 216 ust. 5 p.w. ma zastosowanie tylko do urządzeń wodnych, które wykonały W., natomiast przedmiotowy poniemiecki jaz, wykonany został w latach 30 XX w. Ponadto dosłowne odczytywanie powyższego przepisu prowadziłoby do niedopuszczalnego wniosku o wyłączeniu odpowiedzialności podmiotu wykonującego prawa właścicielskie do wód (art. 258 p.w.), za stan techniczny urządzeń wodnych, których właściciela lub inwestora nie można ustalić.
Organ odwoławczy prawidłowo ocenił, że okoliczność, że urządzenia wodne stanowią odrębny od gruntu przedmiot własności, nie oznacza, że ten sam podmiot nie może być właścicielem gruntu i urządzenia.
Sąd podziela również pogląd wyrażony w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2019 r., sygn. akt VII SA/Wa 2504/18 (wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl), zgodnie z którym w sytuacji braku możliwości ustalenia podmiotu, który zrealizował zastawkę i z niej korzystał, ciężar usunięcia nieprawidłowości spoczywa na właścicielu nieruchomości, na której obiekt ten się znajduje. Wprawdzie Prawo wodne przewiduje wyjątek od zasady superficies solo cedit, zaś art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego wskazuje na właściciela obiektu budowlanego, niemniej w pewnych (wyjątkowych) okolicznościach (a takie w tym przypadku miały miejsce) podmiotem zobowiązanym do wykonania obowiązku nałożonego na podstawie art. 67 ust. 1 Prawa budowlanego może być właściciel gruntu pod wodą płynącą, na którym to znajduje się obiekt przeznaczony do rozbiórki. Tym bardziej jeśli zważy się, że wskazany podmiot jest odpowiedzialny za utrzymywanie wód, a sporny jaz stwarza zagrożenie. Powyższe rozważania należy odnieść również do obowiązków nałożonych w trybie art. 66 ust. 1 Prawa budowlanego, jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie. Zaakceptowanie argumentacji o wyłączeniu odpowiedzialności podmiotu wykonującego prawa właścicielskie do wód (art. 258 Prawa wodnego), na których znajdują się urządzenia wodne, których właściciela lub inwestora nie można ustalić, a znajdujących się na wodach i gruntach stanowiących jego własność, sprowadzałoby się do zaaprobowania sytuacji - niedopuszczalnej w demokratycznym państwie prawa - że brak jest w ogóle podmiotu odpowiedzialnego za pewną kategorię urządzeń wodnych, których stan techniczny może np. zagrażać zdrowiu i życiu jednostek, mających do nich powszechny dostęp. Przywołany art. 216 ust. 5 Prawa wodnego niema służyć uchyleniu się od odpowiedzialności prawnej za utrzymanie urządzenia wodnego, wypełniającego znamiona "rzeczy niczyich", lecz służyć jej uporządkowaniu, co dotyczy sytuacji, gdy status właścicielski tych urządzeń jest jasny lub też możliwy do ustalenia.
W ocenie Sądu, organ wbrew zarzutom skargi przeprowadził prawidłowe postępowanie dowodowe i poczynił niezbędne ustalenia zarówno w zakresie stanu obiektu, jak również w celu ustalenia adresata decyzji. Brak dokumentów dotyczących realizacji i użytkowania tego obiektu nie stanowi zaś o tym, że materiał dowodowy został zebrany w sposób niewyczerpujący. GINB w uzasadnieniu skarżonej decyzji wskazał także dlaczego ze względu na błędnie sformułowany w decyzji organu wojewódzkiego nakaz przeprowadzenia kontroli, nie odpowiadający dyspozycji tego przepisu, uchylił w całości decyzję organu wojewódzkiego i orzekł co do meritum sprawy.
Mając na uwadze powyższe okoliczności sprawy i zgromadzony materiał dowodowy, należy stwierdzić, że organy w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie wyjaśniające zgodnie z podstawowymi zasadami postępowania określonymi w przepisach art. 7 k.p.a. -zasadą ustalenia prawdy obiektywnej, art. 77 § 1 k.p.a. -zasadą zebrania i rozpatrzenia całego materiału Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Organ ustalił pełny stan faktyczny sprawy, odniósł się do zarzutów skarżącego i w oparciu o zebrany materiał dowodowy dokonał ustaleń wskazując i wyjaśniając zastosowanie przepisów prawa materialnego stanowiących podstawę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.
Z tych względów, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.