VII SA/WA 2157/23

VII SA/Wa 2157/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Izabela Ostrowska
Joanna Gierak-Podsiadły /przewodniczący/
Waldemar Śledzik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 1668
art. 93  ust. 4,  art. 93  ust. 5
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, Sędziowie: sędzia WSA Izabela Ostrowska, sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.), , Protokolant: ref. staż. Oliwia Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] czerwca 2023 r. znak: [...] w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2023r. Rektor Uniwersytetu [...] (dalej także: "Rektor [...]"; "Organ") działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i art. 93 ust. 4-7 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 742; zwanej dalej także jako: "u.p.s.w.i.n") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm.; zwanej dalej jako: "k.p.a.") po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy A. G. z dnia [...] lutego 2023 r. utrzymał w mocy decyzję Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...] odmawiającą przyznania stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023.
Do wydania powyższej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym.
Dnia [...] listopada 2022 r. A. G. (dalej także: "Student"; "Skarżący"), student pierwszego roku studiów niestacjonarnych pierwszego stopnia na kierunku [...] na Wydziale D. w roku akademickim 2022/2023 złożył wniosek o przyznanie stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023.
Decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], odebraną przez Studenta dnia [...] stycznia 2023 r., Rektor [...] odmówił Studentowi przyznania stypendium socjalnego na semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023. W uzasadnieniu decyzji Organ wskazał, że okres 12 semestrów, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium, upłynął w przypadku Studenta w dniu [...] września 2020 r.
W dniu [...] lutego 2023 r. Student wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie przedmiotowej decyzji Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2023 r. nr [...], podnosząc, że decyzja ta została wydana w wyniku błędu w ustaleniach faktycznych.
W uzasadnieniu powyższego wniosku Student zakwestionował, jakoby studiował nieprzerwanie przez okres 8 lat (od [...] października 2014 r.). W ocenie Studenta, Organ przyjął taki stan rzeczy w wyniku usunięcia z systemu USOS zapisu dotyczącego usunięcia go z listy studentów [...] na skutek przywrócenia w poczet studentów Uniwersytetu [...] w wykonaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 562/16, uchylającego decyzje władz uczelni o skreśleniu go z listy studentów.
Powyższy zapis figurujący w systemie USOS pozostaje jedna w oczywistej sprzeczności ze stanem faktycznym, gdyż został skreślony z listy studentów ostateczną decyzją Dziekana Wydziału D. z dnia [...] listopada 2015 r., utrzymaną następnie w mocy przez Rektora [...] (działającego jako organ odwoławczy) decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...].
Podkreślił, że następnie został przywrócony na listę studentów ostateczną decyzją Kierownika Jednostki Dydaktycznej Wydziału D. z dnia [...] października 2022 r.
W tym stanie rzeczy przekroczenie okresu dopuszczalności pobierania stypendium socjalnego tj. okresu 12 (ewentualnie - 9) semestrów w oparciu o zapis w systemie teleinformatycznym USOS pozostaje w jawnej sprzeczności ze stanem faktycznym, który płynie explicite z treści ww. decyzji administracyjnych władz [...] oraz wskazanego wyroku WSA dnia 22 grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 562/16. Gdyby Organ prawidłowo ocenił stan faktyczny, to winien dojść do przekonania, że był on w rzeczywistości studentem [...] w okresie od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] stycznia 2016 r., a nie nieprzerwanie – jak przyjął Rektor [...] - od dnia wpisu na listę studentów, tj. od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] października 2022 r. (daty przywrócenia na listę studentów decyzją Kierownika Jednostki Dydaktycznej Wydziału D. z dnia [...] października 2022 r.), a w konsekwencji nie mógł też pobierać stypendium przez okres trwania 12 semestrów. Dlatego też brak jest podstawy faktycznej dla odmowy przyznania stypendium w postaci przekroczenia okresu 12 semestrów, gdy w istocie pobierał stypendium zaledwie niespełna przez okres 2 semestrów.
W związku z powyższym Student we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wniósł o przyznanie stypendium socjalnego na semestr zimowy na rok akademicki 2022/2023, wraz z wyrównaniem za miniony okres oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zestawienia operacji na rachunku bankowym [...] przedstawiającym przelewy między tym rachunkiem a rachunkiem Studenta na okoliczność pobierania przez Studenta stypendium przez okres niespełna 2 semestrów.
Rektor [...] w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy nie podzielił zarzutów odwołania i utrzymał w mocy zaskarżona decyzję z [...] stycznia 2023r.
Uzasadniając swoją decyzję podkreślił, że – w szczególności – dokonał ponownych ustaleń faktycznych dotyczących okresu studiów Studenta, które były podstawą rozstrzygnięcia w przedmiocie stypendium socjalnego. Z ustaleń tych wynika, że Student rozpoczął studia [...] października 2014 roku. Następnie została wydana decyzja Rektora z dnia [...] stycznia 2016 roku, która utrzymała w mocy decyzję Dziekana Wydziału D. [...] z dnia [...] listopada 2015 r. o skreśleniu Studenta z listy studentów. Wskazane decyzje zostały uchylone wyrokiem WSA w sprawie II SA/Wa 562/16, a tym samym zostały usunięte z obrotu prawnego.
W związku z powyższym, ocenie Organu, decyzja kierownika jednostki dydaktycznej tj. Dziekana Wydziału D. z dnia [...] października 2022 r. znak: [...] o uchyleniu decyzji z [...] listopada 2015 r. w sprawie skreślenia Studenta z listy studentów nie ma znaczenia dla ustalenia okresu studiów Studenta, gdyż decyzja uchylana została już uchylona przez sąd. Innymi słowy, niezależnie czy doszłoby do wydania tej decyzji czy też nie, to sytuacja prawna Studenta w zakresie jego statusu byłaby taka sama.
Wobec powyższego, skoro nie wystąpiło skuteczne skreślenie Studenta z listy studentów [...], Organ uznał, że Student posiada status studenta od [...] października 2014 r. nieprzerwanie do dnia dzisiejszego (tj. wydania zaskarżonej decyzji).
W świetle tak ustalonego stanu faktycznego Rektor [...] wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.i.n, łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 (czyli m.in. stypendium socjalne), wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów. Dalej ustęp 5 stanowi, że łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów. Natomiast ustęp 6 określa, że do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr. Ustęp 7 stanowi, że w przypadku gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2 (czyli stypendium dla osób niepełnosprawnych), przysługuje przez dodatkowy okres 12 semestrów, a przepisy ust. 4 i 6 stosuje się odpowiednio.
Art. 93 ust. 4-7 u.p.s.w.i.n definiuje więc okres, w jakim studentowi przysługuje możliwość otrzymywania wskazanych w przepisie świadczeń w ramach studiów, w tym stypendium socjalnego, przy czym z brzmienia tych przepisów wynika, że dla obliczania tego okresu nie ma znaczenia, czy student występował o świadczenia oraz czy je pobierał. Z tej przyczyny nie ma konieczności przeprowadzenia dowodu z dokumentu w postaci operacji bankowych, gdyż to w jakim okresie Student pobierał świadczenia jest okolicznością irrelewantną.
Z przedstawionych powyżej ustaleń wynika, że semestr zimowy roku akademickiego 2022/2023 jest 17 semestrem studiów Studenta. Oznacza to, że stosownie do art. 93 ust. 4 u.p.s.w.i.n. Student nie posiada w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 prawa do stypendium socjalnego, bowiem okres 12 semestrów upłynął [...] września 2020 r. Tym samym należało stwierdzić, że organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych dotyczących okresu studiowania.
Jednocześnie Organ podniósł, że w związku z wystąpieniem przekroczenia okresu uprawnień do stypendium socjalnego wynikającego z art. 93 ust. 4 u.p.s.w.i.n., Rektor [...] odstąpił od badania sytuacji materialnej Studenta oraz wysokości dochodu na osobę w rodzinie, ze względu na to że stypendium socjalne i tak by nie mogło zostać przyznane.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2023r. Skarżący wniósł skargę na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 29 czerwca 2023r. utrzymującą w mocy decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] stycznia 2023 roku o odmowie przyznania stypendium socjalnego na semestr zimowy na rok akademicki 2022/2023 wraz z wnioskiem o pomoc prawną, zarzucając zaskarżonym decyzjom:
1. obrazę prawa materialnego tj. art. 94 ust. 2 u.p.s.w.i.n., w zw. z art. 93 ust. 6 i art. 93 ust. 4 pkt 1 tejże ustawy przez nieprawidłową wykładnię mającą postać przyjęcia, że zgodnie z powyższymi przepisami Skarżącemu służył status studenta w okresie lat akademickich 2015/2016 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022 tj. że studiował na Wydziale D. (obecnie Wydział D.) Uniwersytetu [...] (dalej [...]) nieprzerwanie przez okres 8 lat (od dnia [...] października 2014 roku), co miało miejsce w wyniku usunięcia z systemu USOS na skutek przywrócenia w poczet studentów [...] w wykonaniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 grudnia 2016 roku, sygn. akt II SA/Wa 562/16 uchylającego decyzje obu instancji Władz Uczelni o skreśleniu z listy studentów, zapisu dot. usunięcia go z listy studentów [...]. Tymczasem, mimo że z systemu USOS wynika taki stan rzeczy, w oczywisty sposób jest on sprzeczny ze stanem faktycznym albowiem faktem notoryjnym jest, że został on z listy studentów skreślony ostateczną decyzją Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] listopada 2015 roku utrzymaną w mocy w II instancji przez Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2016 roku, nr [...], zaś przywrócony został na listę studentów ostateczną decyzją Kierownika Jednostki dydaktycznej Wydziału D. z dnia [...] października 2022 r., a zatem w okresie lat akademickich 2015/2016 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022 nie miał statusu studenta, a tylko studentowi, który rozpoczął semestr nauki, przysługuje prawo pobierania świadczeń w postaci stypendium socjalnego. Dlatego prawidłowo stosując powyższe przepisy, Rektor [...] nie mógłby zdefiniować Skarżącego jako studenta w powyższych okresach, a tym samym zaliczyć ich do okresu pobierania stypendium socjalnego. Prawidłowe zastosowanie przepisów prawa wskazuje na niepodobieństwo trafności twierdzenia, jakoby Skarżący na dzień złożenia wniosku o stypendium socjalne na semestr zimowy na rok akademicki 2022/2023 pozostawał studentem Wydziału D. lub jakiegokolwiek wydziału [...] powstałego na skutek przekształceń, przez taki czas przekraczając dopuszczalne normy, skoro ostateczną decyzją został skreślony z listy studentów [...] już dnia [...] stycznia 2016 r., a zatem w roku akademickim 2015/2016 formalnie nie mógł kontynuować studiów;
2. obrazę przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit a Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i 153 tejże ustawy przez przyjęcie, że Wyrok WSA usunął z obrotu prawnego ostateczną decyzją Dziekana Wydziału D. [...] z dnia [...] listopada 2015 roku utrzymaną w mocy w II instancji przez Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2016 roku, nr [...], podczas gdy prawomocny wyrok sądu administracyjnego w tego rodzaju sytuacji prowadzi do skutku ex nunc. Prawidłowo stosując wskazane wyżej przepisy, Organy obu instancji nie uznałyby, że w okresach, o których mowa w pkt 1 petitum, Skarżącemu przysługiwał status studenta, albowiem taki status przywrócono mu dopiero ostateczną decyzją Kierownika Jednostki dydaktycznej [...] z dnia z dnia [...] października 2022 r.
Wskazując na powyższe naruszenia wniósł o zmianę zarówno Decyzji II Instancji, jak i Decyzji I Instancji i orzeczenie o uprawnieniu do stypendium wraz z wyrównaniem za dotychczasowy okres. Jednocześnie zastrzegł, że w wypadku, gdyby żądanie wyrażone wyżej nie mogło zostać uwzględnione, wnosi o uchylenie Decyzji II Instancji i Decyzji I Instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznanie organowi administracji publicznej. Ponadto wniósł o:
- dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci zestawienia operacji na rachunku bankowym [...] przedstawiającego przelewy między tymże rachunkiem a rachunkiem bankowym Skrżącego na okoliczność pobierania stypendium przez okres niespełna 2 semestrów oraz braku podstawy faktycznej dla odmowy przyznania stypendium w postaci przekroczenia okresu 12 semestrów;
- zobowiązanie Rektora [...] do przedstawienia wydruków wszystkich zapisów dotyczących Skarżącego z systemu teleinformatycznego USOS wraz z historią nanoszenia zmian;
- zobowiązanie Rektora [...] do przedstawienia list studentów [...] w okresie 2015-2022
oraz o udzielenie pomocy prawnej przez zwolnienie od wpisu sądowego w całości z racji na fakt, że nie jest w stanie ponieść tego wydatku bez uszczerbku niezbędnego dla utrzymania jego i jego rodziny.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z dnia 14 lutego 2024r. w sprawie VII SPP/Wa 218/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 – zwaną dalej "p.p.s.a.") stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne.
Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).
Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.
W wypadku niestwierdzenia wad skutkujących uchyleniem zaskarżonego rozstrzygnięcia, sąd skargę oddala, co wynika z art. 151 p.p.s.a.
Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym. Należy przy tym podkreślić, że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (por. wyrok NSA z 6 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1665/06, opublikowany - podobnie jak pozostałe przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych – w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://cbois.nsa.gov.pl).
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. (w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. (który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania). W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że "niezwiązanie granicami skargi" oznacza, że Sąd ma prawo, a jednocześnie obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze (por. wyrok NSA z 28 marca 2018 r., sygn. akt I FSK 1000/16, LEX nr 2486221) z tym, że nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania administracyjnego i wydawanych w nim decyzji administracyjnych.
Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć także z innych przyczyn, niż wskazane w skardze.
W rozpoznawanej sprawie istotą sporu jest zasadność odmowy przyznania Skarżącemu stypendium rektora na rok 2022/2023.
W związku z powyższym w punkcie wyjścia rozważań Sąd wskazuje, że w sprawie zastosowanie mają przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym od dnia 18 grudnia 2021 r. nadanym ustawą z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232).
Zgodnie z treścią art. 16 ustawy zmieniającej, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, jedynie w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
Przepisy u.p.s.w.n., wprowadziły w art. 86 ust. 1 następujące rodzaje świadczeń dla studentów:
1) stypendium socjalne,
2) stypendium dla osób niepełnosprawnych,
3) zapomogę,
4) stypendium rektora,
5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego,
6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1 - 4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2).
Stosownie do art. 91 ust. 1 i ust. 3 u.p.s.w.n., stypendium rektora może otrzymać student, który uzyskał wyróżniające wyniki w nauce, osiągnięcia naukowe lub artystyczne, lub osiągnięcia sportowe we współzawodnictwie co najmniej na poziomie krajowym, przy czym stypendium to przyznaje się nie więcej niż 10% studentów na określonym kierunku studiów. Jeżeli liczba studentów jest mniejsza niż 10, stypendium rektora może być przyznane 1 studentowi.
Zgodnie z art. 93 ust. 4 p.s.w.n., łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach:
1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów;
2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Stosownie do art. 93 ust. 5 p.s.w.n., łączny okres, o którym mowa w ust. 4, jest dłuższy o 2 semestry w przypadku, gdy student podjął jednolite studia magisterskie, których czas trwania określony w przepisach prawa wynosi 11 albo 12 semestrów.
Poprzednio obowiązująca ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 2183 z późn. zm.), również przewidywała w pewnym zakresie ograniczenie możliwości uzyskania świadczenia, w tym stypendium rektora dla najlepszych studentów, gdyż art. 184 ust. 5 tej ustawy, przewidywał że studentowi, który, po ukończeniu jednego kierunku studiów, kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, nie przysługują świadczenia, o których mowa w art. 173 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra lub równorzędnego, jednakże nie dłużej niż przez okres trzech lat.
Zdaniem Organu, skoro w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 przypada łącznie 12 rozpoczętych przez Skarżącego semestr studiów, to w świetle art. 93 ust. 4 ustawy stypendium mu nie przysługuje, bowiem studiował większą liczbę semestrów niż okresy wymienione w art. 93 ust. 4 i 5. Na tej podstawie organ uznał, że Skarżący nie ma prawa do przyznania stypendium, co skutkowało wydaniem decyzji odmownej.
Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę stoi na stanowisku, że brak jest podstaw do wliczania do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.
Zauważyć należy, że zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, w sytuacji nieistnienia takiego samego ograniczenia czasowego ich przysługiwania, jak w obecnie obowiązującej ustawie; do okresu, od którego uzależniona jest utrata prawa do świadczeń przyznawanych na podstawie p.s.w.n., prowadziłoby przede wszystkim do naruszenia zasady równości, bowiem stawiałaby w gorszej sytuacji osoby, które nie pobierały świadczeń, a nawet się o te świadczenia nie ubiegały, nie mogąc przypuszczać, że w przyszłości zostanie wprowadzone ograniczenie czasowe, od sytuacji osób, które podjęły studia po 2021 r. i mając wiedzę o wprowadzonych ograniczeniach czasowych przysługiwania świadczeń, mają możliwość podjęcia świadomej decyzji czy o te świadczenia się ubiegać.
Ponadto naruszona zostałaby zasada niedziałania prawa wstecz, albowiem zaliczanie okresów przysługiwania jedynie możliwości ubiegania się o świadczenie na podstawie wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, która tego rodzaju ograniczeń czasowych nie wprowadzała, przesądzałyby o bieżącym prawie do świadczeń na podstawie aktualnie obowiązujących przepisów (por. wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Olsztynie z dnia 29 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Ol 216/21, w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23).
Przywołując reguły intertemporalne wypracowane przez orzecznictwo i doktrynę, należy wskazać, że zasadą jest działanie ustawy nowej na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji (a z taką sytuacją mamy do czynienia w analizowanym przypadku) przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego oddziaływania (lex retro non agit). Odstępstwo od zasady niedziałania prawa wstecz, stanowiącej jeden z istotnych elementów państwa prawnego, jakkolwiek dopuszczalne (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. K 27/00, opubl. OTK 2001/2/29), nie może być domniemywane, lecz musi każdorazowo wynikać z konkretnej wypowiedzi ustawodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lipca 2023 r., sygn. II SA/Po 136/23, opubl. w CBOSA). W konsekwencji, organy administrujące, do okresu przysługiwania skarżącemu świadczeń, nie mogą wliczać okresów, w których przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.
Należy również zauważyć, że nie sposób zrównać znaczenia wyrażenia "świadczenie przysługuje", o którym mowa w ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, z wyrażeniem "przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenie". Analogiczny pogląd został wyrażony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 4082/21; z dnia 7 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3596/21; z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. III OSK 3913/21; z dnia 1 października 2021 r., sygn. III OSK 3967/21; z dnia 3 listopada 2021 r., sygn. III OSK 4304/21).
Powyższa wykładnia znajduje ponadto potwierdzenie w treści uzasadnień rządowych projektów ustaw. I tak, w uzasadnieniu rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (druk nr VIII.2446 z dnia 5 kwietnia 2018 r.) wskazano, że "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat". W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej (druk nr IX.1569 z dnia 2 września 2021 r.) wskazano, że "celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Obecnie okres przysługiwania świadczeń wynosi 6 lat, niezależnie od okresu trwania studiów. Proponuje się wprowadzenie regulacji przewidującej przysługiwanie świadczeń maksymalnie przez łączny okres do 12 semestrów, w tym w przypadku studiów pierwszego stopnia - do 9 semestrów, zaś w przypadku studiów drugiego stopnia - do 7 semestrów. Jednocześnie w ust. 2 proponuje się utrzymanie dotychczasowej zasady, zgodnie z którą poszczególne świadczenia przysługiwały tylko na jednym kierunku studiów – w przypadku równoczesnego kształcenia na kilku kierunkach, przy czym pozostawia się do wyboru studenta, na którym kierunku będzie otrzymywał poszczególne świadczenia. W przypadku jednolitych studiów magisterskich, które zgodnie z przepisami prawa trwają 11 albo 12 semestrów, proponuje się wydłużenie okresu przysługiwania świadczeń o 2 semestry. Zmiana ta korzystnie wpłynie przede wszystkim na wsparcie kształcenia na kierunkach medycznych trwających zazwyczaj 6 lat. Przepis w zaproponowanym brzmieniu zapewni studentom tych kierunków, analogicznie do przypadku studentów kształcących się na studiach trwających do 5 lat, możliwość pobierania stypendiów i zapomóg do czasu ukończenia studiów, także w przypadku wydłużenia okresu ich trwania o rok, np. w związku ze skorzystaniem z prawa do urlopu od zajęć. Ponadto - w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń - proponuje się doprecyzowanie okresów przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie »rozpoczęty semestr« występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej. Zgodnie z intencją projektodawcy nie będzie miało znaczenia, czy kształcenie trwało miesiąc czy dłużej, co wyraża jednoznacznie użyte w projektowanym przepisie sformułowanie »każdy rozpoczęty semestr«. Wskazany semestralny sposób liczenia okresu przysługiwania świadczeń jest przy tym spójny z terminologią określoną w art. 93 ust. 4 i 5 ustawy. Nieuwzględnianie przy ustalaniu okresu przysługiwania świadczeń okresu kolejnych studiów pierwszego stopnia odbywanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera lub równorzędnego jest uzasadnione ze względu na art. 93 ust. 3 pkt 2 ustawy w projektowanym brzmieniu, który stanowi, że świadczenia nie przysługują studentowi posiadającemu wymieniony tytuł zawodowy". Zatem również z tych uzasadnień nie wynika, aby celem ustawodawcy miało być wliczanie do okresu przysługiwania studentom świadczeń, o jakich mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 p.s.w.n., okresów, w których studentowi przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie na podstawie przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, jeżeli te świadczenia nie były przez studenta pobierane.
O tym natomiast, że wyrażenia "świadczenie przysługuje" nie należy również utożsamiać z wyrażeniem "posiada status studenta", świadczy konstrukcja przepisów p.s.w.n. Zgodnie z art. 86 ust. 1 ustawy, osoba posiadająca status studenta może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia, ponieważ sam status studenta nie powoduje automatycznie powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, art. 87 ustawy wskazuje przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, art. 89 ustawy warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, art. 90 ustawy warunki przyznania zapomogi, art. 91 ustawy warunki stypendium rektora, a art. 359 ustawy warunki uzyskania stypendium ministra. Oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi posiadać status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. III SA/Gl 667/22, opubl. w CBOSA).
W rozpoznawanej sprawie organ administrujący, badając zaistnienie przesłanek przyznania stypendium rektora, wliczył cały okres studiowania przez Skarżącego. Nie ustalił jednak, przez ile semestrów pod rządami ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym, Skarżącemu przysługiwała jedynie możliwość ubiegania się o świadczenie, świadczenia nie były jednak przez studenta pobierane z uwagi na skreślenie z listy studentów. Konsekwencją błędnej wykładni art. 93 ust. 4 p.s.w.n. była odmowa przyznania Skarżącemu stypendium rektora tylko z tego powodu, że posiada status studenta przez czas dłuższy niż wynoszą okresy wskazane w art. 93 ust. 4 p.s.w.n.
Organy dopuściły się także naruszenia przepisów postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.) poprzez niezebranie dowodów umożliwiających ocenę możliwości otrzymania przez skarżącego stypendium rektora i wadliwe, niepełne ustalenia faktyczne, co do spełnienia warunków otrzymania tego świadczenia. Te bowiem pozostają w ścisłym związku ze sposobem rozumienia normy materialnoprawnej. Oczywistym jest bowiem, że sposób rozumienia prawa materialnego determinuje zakres postępowania dowodowego i wyjaśniającego w sprawie. W niniejszej sprawie w konsekwencji błędu interpretacyjnego organy administrujące zaniechały realizacji ciążących na nich obowiązków.
Powyższą konstatację wzmacnia także okoliczność, że – jak Skarżący konsekwentnie podkreśla w postępowaniu administracyjnym przed organami – w okresie lat akademickich 2015/2016 2016/2017, 2017/2018, 2018/2019, 2019/2020, 2020/2021, 2021/2022 nie miał statusu studenta – gdyż ostateczną decyzją Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2016r. został skreślony z listy studentów, zaś decyzją tegoż Organu z dnia [...] maja 2023r. stwierdzono nieważność decyzji o skreśleniu A. G. z listy studentów.
Reasumując dotychczasowe rozważania, w tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Rektora [...] z dnia [...] stycznia 2023r. nr [...]