VII SA/WA 2107/21

VII SA/Wa 2107/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek /sprawozdawca/
Michał Podsiadło
Wojciech Sawczuk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Sygn. powiązane
II OSK 1053/22 - Wyrok NSA z 2023-09-20
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Sawczuk, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), asesor WSA Michał Podsiadło, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 25 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w [...] na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej o nakazie rozbiórki oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...] Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "GINB",), na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j., Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej jako "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej [...] w [...] (dalej jako "strona skarżąca", "skarżąca", "wspólnota") o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...] odmawiającą uchylenia decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej jako ‘[...]WINB") z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] (dalej jako "PINB [...]", "PINB") z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], nakazującą Wspólnocie Mieszkaniowej [...] w [...] rozbiórkę pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...] – utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2021 r., znak [...].
Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
W 2009 roku została zrealizowana inwestycja budowlana, polegająca na budowie pochylni dla osób niepełnosprawnych z jednoczesną przebudową schodów wejściowych do budynku mieszkalnego położonego przy ul. [...] w [...].
W związku z pisemnym wystąpieniem Naczelnika Wydziału Architektury i Budownictwa dla Dzielnicy [...] z dnia 25 czerwca 2012 r. PINB wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie dotyczącej samowolnej budowy pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym położonym przy ul. [...] w [...]. PINB [...] - po uprzednim przeprowadzeniu w dniu 31 lipca 2012 r. dowodu z oględzin, z czego został sporządzony protokół nr [...] - z dnia 7 sierpnia 2012 r. postanowieniem nr [...], wydanym na podstawie art. 49b ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. – Prawo budowlane (t.j., Dz. U. z 2021 r., poz. 741 ze zm., dalej jako "p.b"), nałożył na Wspólnotę obowiązek przedłożenia - w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego postanowienia - dokumentów dotyczących robót budowlanych polegających na wykonaniu w/w inwestycji.
Wspólnota przy piśmie opatrzonym datą 17 października 2012 r. przedłożyła wymagane dokumenty, w tym kserokopię umowy dzierżawy nr [...] z dnia [...] stycznia 2009 r. na dzierżawę terenu pod podjazd dla niepełnosprawnych; kserokopię wniosku Wspólnoty Mieszkaniowej opatrzonego datą 4 kwietnia 2012 r. o dzierżawę terenu pod podjazd dla osób niepełnosprawnych, na który do dnia złożenia w/w dokumentów Wspólnota nie otrzymała odpowiedzi; oświadczenia dwóch członków Zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomościami nr ewid. [...] z obrębu [...] na cele budowlane.
W świetle powyższych okoliczności PINB [...], wydał w dniu [...] grudnia 2012 r. postanowienie nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty legalizacyjnej, stwierdzając jednocześnie po przeanalizowaniu dokumentów przedłożonych przez inwestora, że w niniejszym przypadku istnieją przesłanki do zalegalizowania przedmiotowej inwestycji.
Następnie [...]WINB postanowieniem nr [...] z dnia [...] lutego 2013 r. uchylił w całości zaskarżone przez Wspólnotę Mieszkaniową [...] w [...] postanowienie pierwszoinstancyjne nr [...] i przekazał sprawę organowi powiatowemu do ponownego rozpatrzenia.
Kierując się wytycznymi zawartymi w ww. decyzji PINB [...], w dniu [...] kwietnia 2013 r. wydał decyzję ą nr [...] nakazującą Wspólnocie Mieszkaniowej [...] w [...] rozbiórkę pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...]
W wyniku rozpoznania odwołania od w/w decyzji zapadła decyzja [...]WINB z dnia
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższe rozstrzygniecie wniosła Wspólnota Mieszkaniowa [...].
Prawomocnym wyrokiem z dnia 11 marca 2014 r. sygn.. akt VII SA/Wa 2070/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.
W uzasadnieniu WSA w Warszawie wskazał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. WSA w Warszawie uznał, że zaskarżona i poprzedzająca ją decyzja organów odpowiadały przepisom prawa. Sąd stwierdził, że nakaz rozbiórki został nałożony zgodnie z przepisami prawa właściwie powołanymi i omówionymi w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Inwestycja powstała w warunkach samowoli budowlanej, wobec braku dochowania wymaganego przepisami prawa, zgłoszenia. Legalizacja inwestycji okazała się niemożliwa – Wspólnota jako inwestor nie dysponowała prawem do nieruchomości objętej inwestycją. Sąd podkreślił, że powołanie przepisy prawa nie pozostawiają organom nadzoru budowlanego żadnego luzu decyzyjnego, jeśli chodzi o nakaz rozbiórki. Organ nie miał podstawy prawnej do ochrony inwestycji, przed nakazem rozbiórki, w świetle argumentów celowościowych, które podnosiła Wspólnota.
Pismem z dnia 24 lutego 2021 r. strona skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa [...] w [...] złożyła do GINB wniosek o uchylenie w trybie art. 161 k.p.a. decyzji PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymanej w mocy decyzją [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], nakazującą rozbiórkę obiektu budowlanego – pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...].
W uzasadnieniu strona skarżąca wskazała, że nie wykonała obowiązku wynikającego z ostatecznej decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...]. Podkreśliła, że zgodnie z art 29 ust. 2 pkt 16 p.b. aktualnie budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno - budowlanej pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia.
Strona skarżąca podniosła, że decyzja nr [...] jest ostateczna i pozostaje w obrocie prawnym. Podejmowane przez Wspólnotę próby jej wzruszenia nie odniosły oczekiwanego rezultatu. W zaistniałym stanie faktycznym przedmiotowa decyzja nie została wzruszona. W związku z powyższym wniosek o jej uchylenie w trybie art. 161 k.p.a. stanowi dla Wspólnoty Mieszkaniowej ostatnią szansę na rozwiązanie tej trudnej sytuacji.
Strona skarżąca wskazała, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z ryzykiem wystąpienia stanu zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego. Pochylnia jest zamontowana przy wejściu do budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] w [...]. Służy osobom niepełnosprawnym, jak również osobom starszym korzystającym z wózków na zakupy oraz matkom korzystającym z wózków dziecięcych zamieszkującym w/w budynek mieszkalny. Budynek ten zamieszkuje aktualnie 112 osób, z czego połowa to emeryci. Demontaż pochylni stwarza sytuację zagrażającą zdrowiu ludzi, a w skrajnych przypadkach nawet ich życiu. Spowoduje również poważne utrudnienia w możliwości przemieszczania się osób niepełnosprawnych zarówno tych którzy wchodzą do budynku przy którym zamontowana jest pochylnia, jak i osób z niego wychodzących. Życie i zdrowie ludzi stanowią wartości nadrzędne, a państwo jest zobowiązane do ochrony tych dóbr.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...], Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego, na podstawie art. 161 § 1 k.p.a. odmówił uchylenia decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...].
W uzasadnieniu GINB wskazał, że w jego ocenie nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające uchylenie decyzji [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r. w trybie art. 161 § 1 k.p.a. Niewątpliwie brak pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest stanem niepożądanym, czemu daje wyraz sam prawodawca wprowadzając wymóg wykonania takich pochylni, innych urządzeń lub rozwiązań służących osobom z niepełnosprawnościami. Powyższe jednak nie może usprawiedliwiać ani sankcjonować samowoli budowlanej.
W ocenie organu I instancji art. 161 § 1 w zw. z art. 16 k.p.a. powinien mieć zastosowanie w sytuacjach absolutnie wyjątkowych, kiedy zarówno powaga, pewność, jak i skala (głównie dla całego Państwa) zagrożeń uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej i zgodnej z prawem decyzji administracyjnej. Jednak zdaniem GINB taka sytuacja nie ma miejsca w rozpoznawanej sprawie. GINB wskazał, że budynek przy ul. [...] funkcjonował bez pochylni dla osób niepełnosprawnych przez kilkadziesiąt lat, a Wspólnota wykonała pochylnię samowolnie (z naruszeniem prawa budowlanego). Nie oznacza to oczywiście, że brak takiej pochylni jest stanem właściwym, jednak powinna ona zostać wykonana zgodnie z przepisami prawa, przede wszystkim po wykonaniu prawomocnego i wykonalnego nakazu rozbiórki. GINB wskazał, że decyzja o rozbiórce wykonalna jest od ok. 7 lat. Przez ten okres Wspólnota niewątpliwie powinna wykonać decyzję, a także miała możliwość zapewnić mieszkańcom bezpieczny i komfortowy sposób dojścia do budynku zgodnie z prawem. Organ I instancji podkreślił, że zmiana stanu prawnego obejmuje, co do zasady zdarzenia przyszłe i nie może wpływać na ukształtowane już stany prawne (np. prawomocną decyzją), o ile w sposób jednoznaczny ustawodawca nie wyraził innej woli.
Z takim rozstrzygnięciem organu nie zgodziła się skarżąca, składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją GINB.
Strona skarżąca zarzuciła brak uznania zaistnienia stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu lub zdrowiu ludzkiemu, o którym jest mowa w art. 161 § 1 k.p.a. w świetle okoliczności przedmiotu sprawy jakim jest stan po demontażu pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...] w odniesieniu do mieszkańców ww. budynków dotychczas korzystających z w/w udogodnienia. Skarżąca ponownie podniosła, iż w aktualnym stanie prawnym budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno – budowlanej pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia. Strona skarżąca podkreśliła, że w przypadku wykonania w/w ostatecznej decyzji może dojść do kuriozalnej sytuacji, że z rana ekipa robotników zdemontuje przedmiotową pochylnię, by w południe inspektor nadzoru budowlanego protokolarnie stwierdził jej rozbiórkę i aby ponownie ekipa zamontowała przedmiotową pochylnię.
Strona skarżąca wskazała, że to mieszkańcy Wspólnoty Mieszkaniowej [...] na co dzień korzystający z przedmiotowej pochylni w przypadku jej demontażu będą - co jest realne - funkcjonować w stanie zagrażającym życiu lub zdrowiu ludzkiemu. Pochylnia dla niepełnosprawnych ma bowiem na celu zlikwidować różnice poziomów, które uniemożliwiają osobie starszej bądź z innych względów niepełnosprawnej pokonać schody. Przepis odwołuje się do stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu - nie wskazuje liczby osób, którym zagraża tenże stan, nie wskazuje dobra Państwa, nie wskazuje potrzeby istnienia stałości i wykonalności decyzji organów nadzoru - na co po części powołuje się w swej decyzji GINB - wskazuje tylko dobro najwyższe jakim jest życie i zdrowie ludzkie.
Strona skarżąca wskazała, że w rozpatrywanej sprawie nie mamy do czynienia z budynkiem, ani nawet obiektem budowlanym, a jedynie urządzeniem, które posiada wyjątkowy charakter i ma służyć osobom niepełnosprawnym. Nie można bowiem stawiać w jednym szeregu nakazu rozbiórki pochylni dla osób niepełnosprawnych z nakazem rozbiórki budynku mieszkalnego wielorodzinnego. W ocenie strony skarżącej demontaż pochylni dla osób niepełnosprawnych w budynku mieszkalnym wielorodzinnym stwarza stan zagrożenia życia i zdrowia osób z niej korzystających tj. osób niepełnosprawnych i starszych. Strona skarżąca wskazała, że w rozpatrywanym stanie faktycznym sprawy brak pochylni może być bezpośrednią przyczyną upadków, które łączą się z uszczerbkiem na zdrowiu, Tak więc zagrożenie dóbr podstawowych jakimi są życie i zdrowie ludzkie staje się w momencie demontażu pochylni dla osób niepełnosprawnych realne. Na koniec strona skarżąca zaznaczyła, że wykonana pochylnia dla osób niepełnosprawnych spełnia zasady określone w rozporządzeniu z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, jak również jest w odpowiednim stanie technicznym.
Po rozpatrzeniu wniosku strony skarżącej, GINB decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...].
W uzasadnieniu organ wskazał, że przepis art. 161 § 1 k.p.a. może mieć zastosowanie, gdy przesłanki w nim określone (zagrożenie życia lub zdrowia ludzkiego oraz poważne szkody dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa) wynikają z treści samej decyzji. W przedmiotowej sprawie przesłanki takie nie wynikają z treści decyzji [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., ani poprzedzającej ją decyzji PINB z dnia [...] kwietnia 2013 r.
W ocenie organu mając na względzie powyższe okoliczności, a w szczególności, że będące przedmiotem postępowania ostateczna decyzja [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., nie niesie ze sobą zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego, o których mowa w art. 161 § 1 k.p.a., należało odmówić jej uchylenia. Organ ponownie podniósł, że brak pochylni jest stanem niepożądanym, ale nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi w rozumieniu art. 161 § 1 k.p.a. To inwestor wykonał pochylnię z naruszeniem ówcześnie obowiązujących przepisów, zaś organy nadzoru budowlanego (a za nimi sąd administracyjny) jedynie wyciągnęły z tego faktu przewidziane przez prawo konsekwencje. W ocenie GINB, to że strona skarżąca nakaz rozbiórki wynikający z ostatecznej i prawomocnej decyzji administracyjnej uważa za "absurdalny", ponieważ w obecnym stanie prawnym wykonanie pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga pozwolenia na budowę ani zgłoszenia, nie odpowiada przesłankom z art. 161 § 1 k.p.a.
Pismem z dnia 4 października 2021 r. strona skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa [...] w [...] złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzję GINB z dnia [...] sierpnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tego samego organu, uchylenie w trybie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] oraz zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Zaskarżonej decyzji strona skarżąca zarzuciła naruszenie:
art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. poprzez nie podjęcie przez organ II instancji wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy pod kątem zaistnienia stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu oraz przesłanki interesu społecznego czy też słusznego interesu strony w szczególności nie wziął on pod uwagę szczególnego charakteru obiektu budowlanego w stosunku do którego wydany został nakaz rozbiórki oraz faktu, że zgodnie z art. 29 ust. 2 pkt 16 p.b. aktualnie budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno - budowlanej pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia;
naruszenie art. 161 § 1 k.p.a. w świetle okoliczności przedmiotu sprawy jakim jest stan po demontażu pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul [...] w [...] w odniesieniu do mieszkańców budynku dotychczas korzystających z tego udogodnienia uznając, że jej brak nie stwarza zagrożenia dla życia i zdrowia ludzi w rozumieniu art. 161 § 1 k.p.a., podczas gdy przepis odwołuje się do stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu - nie wskazuje liczby osób którym zagraża tenże stan nie wskazuje dobra Państwa nie wskazuje potrzeby istnienia stałości i wykonalności decyzji organów nadzoru - na co po części powołuje sie w swej decyzji Minister - a wskazuje tylko dobro najwyższe jakim jest życie i zdrowie ludzkie, których zagrożenie obiektywnie zaistnieje w przypadku demontażu w/w pochylni;
naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8, 9 i 11 k.p.a. poprzez niedostateczne wyjaśnienie - w odniesieniu do stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu - podstaw i przesłanek odmowy uchylenia w trybie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] utrzymanej następnie w mocy decyzją [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...] nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego - pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...];
4) naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. poprzez jego zastosowanie zamiast art. 138 § 2 k.p.a. i w konsekwencji odmowę uchylenia w trybie art. 161 § 1 k.p.a. decyzji PINB z dnia [...] kwietnia 2013 r., utrzymanej następnie w mocy decyzją [...]WINB z dnia [...] sierpnia.2013 r., nr [...] nakazującej rozbiórkę obiektu budowlanego - pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul [...] w [...], podczas gdy zaistniały przesłanki do jego uchylenia na podstawie art. 161 § 1 k.p.a.
W uzasadnieniu strona skarżąca ponownie podniosła, że aktualnie budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno – budowlanej pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia. W ocenie strony skarżącej, organ przy rozpatrywaniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie wziął pod uwagę okoliczności, na które wskazywała strona skarżąca tj. stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu oraz przesłanki interesu społecznego czy też słusznego interesu strony w kwestii szczególnego charakteru przedmiotowego obiektu budowlanego. To mieszkańcy Wspólnoty Mieszkaniowej [...] na co dzień korzystający z przedmiotowej pochylni w przypadku jej demontażu będą - co jest realne - funkcjonować w stanie zagrażającym życiu lub zdrowiu ludzkiemu.
Strona skarżąca ponownie wskazała, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z realnym i obiektywnym ryzykiem wystąpienia stanu zagrożenia życia i zdrowia ludzkiego. Co istotne pochylnia jest zamontowana przy wejściu do budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul [...] w [...]. Służy osobom niepełnosprawnym, jak również osobom starszym korzystającym z wózków na zakupy oraz matkom korzystającym z wózków dziecięcych zamieszkującym w/w budynek mieszkalny. Budynek ten zamieszkuje aktualnie 112 osób z czego połowa to emeryci. Demontaż pochylni stwarza sytuację zagrażającą zdrowiu ludzi, a w skrajnych przypadkach nawet ich życiu. Spowoduje również poważne utrudnienia w możliwości przemieszczania się osób niepełnosprawnych, zarówno tych którzy wchodzą do budynku, przy którym zamontowana jest pochylnia, jak i osób z niego wychodzących. Życie i zdrowie ludzi stanowią wartości nadrzędne, a państwo jest zobowiązane do ochrony tych dóbr.
W odpowiedzi na skargę, GINB podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu administracyjnym z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego obowiązującymi w dacie jego wydania.
W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwaną dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uchylenie jej przez sąd jest niedopuszczalne. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd oddalił skargę, ponieważ zaskarżone decyzje GINB są zgodne z prawem.
Przedmiotem skargi wywiedzionej do tutejszego Sądu jest decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2021 r., znak: [...] utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia [...] lipca 2021 r., znak: [...] odmawiającą uchylenia decyzji [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], nakazującą Wspólnocie Mieszkaniowej [...] w [...] rozbiórkę pochylni dla osób niepełnosprawnych do budynku mieszkalnego przy ul. [...] w [...].
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji jest art. 161 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, minister może uchylić lub zmienić w niezbędnym zakresie każdą decyzję ostateczną, jeżeli w inny sposób nie można usunąć stanu zagrażającego życiu lub zdrowiu ludzkiemu albo zapobiec poważnym szkodom dla gospodarki narodowej lub dla ważnych interesów Państwa. Instytucja uchylenia decyzji ostatecznej przez ministra stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji ostatecznej wyrażonej w art. 16 k.p.a. Powyższe oznacza, że przesłanki warunkujące jej zastosowanie nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, lecz tylko ścisłej (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 maja 2009 r., sygn. akt VII SA/Wa 27/09). W związku z wyjątkowością tego trybu, należy go stosować z dużą ostrożnością (zob. wyrok NSA z 10 czerwca 2011 r. sygn. akt II OSK 997/10).
Zagrożenie, o którym mowa w art. 161 § 1 k.p.a. musi być realne, rzeczywiste i aktualne, a ponadto obiektywnie udowodnione. Art. 161 § 1 k.p.a. znajduje zastosowanie w swego rodzaju "stanie wyższej konieczności", gdy jego źródło stanowi ostateczna decyzja administracyjna i stanu tego nie można usunąć w inny sposób. Dla zastosowania wskazanego przepisu niezbędne jest jednoznaczne wystąpienie okoliczności, które w zestawieniu z treścią decyzji prowadzą do wniosku, że dalsze funkcjonowanie tej decyzji w obrocie prawnym powoduje stan zagrożenia życia lub zdrowia ludzkiego, poważnych interesów gospodarki narodowej lub ważnych interesów państwa.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie nie występuje taki stan faktyczny i prawny uzasadniający uchylenie decyzji [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], utrzymującej w mocy decyzję PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...] w trybie art. 161 k.p.a.
Strona skarżąca wskazuje, że decyzja PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r., powoduje stan zagrożenia życia i zdrowia mieszkańców budynku mieszkalnego wielorodzinnego przy ul. [...] w [...], gdyż służy osobom niepełnosprawnym, jak również osobom starszym korzystającym z wózków na zakupy oraz matkom korzystającym z wózków dziecięcych zamieszkujących w w/w budynku. Budynek ten zamieszkuje aktualnie 112 osób, z czego połowa to emeryci. Demontaż pochylni stwarza sytuację zagrażającą zdrowiu ludzi, a w skrajnych przypadkach nawet ich życiu. Spowoduje również poważne utrudnienia w możliwości przemieszczania się osób niepełnosprawnych zarówno tych, którzy wchodzą do budynku, przy którym zamontowana jest pochylnia, jak i osób z niego wychodzących.
W analizowanej sprawie zasadnie GINB wskazał, że trudno mówić o realnym, rzeczywistym i aktualnym zagrożeniu w tym zakresie. Niewątpliwie brak pochylni dla osób niepełnosprawnych przy budynku mieszkalnym wielorodzinnym jest stanem niepożądanym, czemu wyraz daje sam prawodawca wprowadzając wymóg wykonania takich pochylni, innych urządzeń lub rozwiązań służących osobom z niepełnosprawnościami. Powyższe jednak nie może usprawiedliwiać ani sankcjonować samowoli budowlanej. Oczywiste jest, że konieczność rozbiórki pochylni dla osób niepełnosprawnych może pogorszyć w pewnym stopniu sytuację osób niepełnosprawnych, osób starszych oraz rodziców z dziećmi korzystającymi z wózków dziecięcych, jednak nie stanowi to uzasadnienia dla zastosowania art. 161 § 1 k.p.a.
Należy zauważyć, że w związku z wyjątkowością trybu uregulowanego w art. 161 § 1 k.p.a., ustawodawca nie wskazuje na konieczność stosowania go w każdym przypadku gdy mógłby za tym przemawiać np. interes społeczny, publiczny, czy inne wartości. Tryb ten ma zastosowanie wyłącznie w sytuacji zagrożenia ważnych interesów Państwa lub gospodarki narodowej (oraz życia i zdrowia ludzi). Chodzi tu więc o zagrożenia szczególnie poważne, istotne w skali całej gospodarki narodowej lub podważające podstawowe interesy Państwa. Przesłanek tych nie wypełnia rozbiórka jednej pochylni dla niepełnosprawnych.
Ponadto orzeczenie nakazu rozbiórki, będące rozstrzygnięciem związanym z wyraźnym zaistnieniem podstawy do wydania tego rodzaju aktu, a nie wynikającej ze swobodnej oceny sprawy w ramach uznania administracyjnego, ma ten skutek, że późniejsze podnoszenie okoliczności będących następstwem zmiany nastawienia strony lub nawet zmiany przepisów prawnych, nie może podważyć decyzji nakazującej rozbiórkę. Nie może to w szczególności nastąpić w trybie art. 161 k.p.a. Taka wykładnia wskazanego przepisu stanowiłaby działanie contra legem jak i byłaby przejawem "prawotwórczej wykładni prawa" (por. wyrok WSA w Warszawie z 10 kwietnia 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 2243/18). Dodatkowo należy wskazać, że techniczne wykonanie rozbiórki z zachowaniem zasad bezpieczeństwa oraz właściwe jej zabezpieczenie nie stwarza realnego zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego (por. wyrok WSA w Warszawie z 8 września 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 2206/16).
Przepis art. 161 § 1 k.p.a. wyraźnie jako przesłankę uchylenia decyzji wymienia poważną szkodę w gospodarce narodowej, a nie w majątku prywatnym. W omawianym przepisie chodzi bowiem o szkodę w skali makro, to jest taką, która będzie oddziaływała w sposób bezpośredni na istotne aspekty funkcjonowania gospodarki państwa.
W ocenie Sądu, strona skarżąca nie udowodniła, aby decyzja [...]WINB z dnia [...] sierpnia 2013 r., utrzymująca w mocy decyzję PINB [...] z dnia [...] kwietnia 2013 r. wywoływała stan zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego. Z samej treści decyzji, ani okoliczności jej wydania nie wynika żaden stan zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzkiego. Nie wypełnia ww. przesłanek także wskazywana przez stronę skarżącą "absurdalność" sytuacji związana z tym, że aktualnie budowa pochylni dla osób niepełnosprawnych nie wymaga konieczności uzyskania od organu administracji architektoniczno - budowlanej pozwolenia na budowę, ani nawet dokonania zgłoszenia - w szczególności że nie wiadomo, czy Miasto [...] wydzierżawi teren pod wykonanie ww. pochylni. Nie istnieje stan nagłej konieczności administracyjnej wskazujący na potrzebę eliminacji z obrotu prawnego wskazanej decyzji [...]WINB, a zatem zaskarżone decyzje GINB są prawidłowe.
Mając powyższe rozważania na uwadze, Sąd na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu przedmiotowej skargi.