VII SA/Wa 1979/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-03-31
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanestan techniczny budynkuzagrożenie zawaleniemwyłączenie z użytkowaniaopróżnienie budynkudecyzja administracyjnastwierdzenie nieważnościkontrola sądowalokale zamienneochrona lokatorów

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą stwierdzenia nieważności nakazu wyłączenia budynku z użytkowania, uznając, że organ nadzoru budowlanego rażąco naruszył prawo, nie rozróżniając między 'opróżnieniem' a 'wyłączeniem z użytkowania' budynku zamieszkiwanego.

Skarżąca D. M. wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji nakazującej wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego dwurodzinnego z powodu jego złego stanu technicznego. Organy administracji odmówiły stwierdzenia nieważności, uznając decyzję PINB za prawidłową. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił jednak decyzje organów obu instancji, stwierdzając, że organ pierwszej instancji rażąco naruszył prawo, nie rozróżniając nakazu 'opróżnienia' budynku od 'wyłączenia z użytkowania', mimo że część budynku była zamieszkana. Sąd podkreślił, że brak tego rozróżnienia ma istotne konsekwencje prawne dla lokatorów, w tym prawo do lokalu zamiennego.

Sprawa dotyczyła skargi D. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB), który utrzymał w mocy decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (WINB) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) z października 2019 r. Decyzja PINB nakazywała właścicielom budynku mieszkalnego dwurodzinnego wyłączenie go z użytkowania z powodu bezpośredniego zagrożenia zawaleniem. Skarżąca zarzucała organom administracji naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne zastosowanie art. 68 Prawa budowlanego oraz brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego. Kwestionowała również samo stwierdzenie "bezpośredniego" zagrożenia zawaleniem oraz sposób adresowania decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, rozpoznając skargę, uznał, że zaskarżona decyzja GINB narusza prawo. Sąd podkreślił, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ma charakter wyjątkowy i służy eliminowaniu orzeczeń dotkniętych najcięższymi wadami. Sąd nie podzielił zarzutów skarżącej dotyczących wadliwego ustalenia stanu technicznego budynku ani skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną. Jednakże, Sąd uznał za zasadny zarzut dotyczący oczywistej sprzeczności decyzji PINB z art. 68 ust. 1 Prawa budowlanego. Sąd stwierdził, że organ pierwszej instancji rażąco naruszył prawo, nie rozróżniając nakazu "opróżnienia" budynku od "wyłączenia z użytkowania", mimo iż część budynku była zamieszkana. Sąd wskazał, że brak tego rozróżnienia ma istotne konsekwencje prawne dla lokatorów, w tym prawo do lokalu zamiennego, co jest kluczowe w kontekście ustawy o ochronie praw lokatorów. W związku z tym, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję GINB oraz utrzymaną nią w mocy decyzję WINB, nakazując organom ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem przedstawionej wykładni.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Nie, organ nadzoru budowlanego rażąco naruszył prawo, nie rozróżniając nakazu "opróżnienia" budynku od "wyłączenia z użytkowania", mimo że część budynku była zamieszkana. Brak tego rozróżnienia ma istotne konsekwencje prawne dla lokatorów.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 68 Prawa budowlanego wyraźnie rozróżnia nakaz "opróżnienia" budynku od "wyłączenia z użytkowania". Nakaz "opróżnienia" dotyczy budynków zamieszkałych i wiąże się z prawem do lokalu zamiennego, podczas gdy "wyłączenie z użytkowania" oznacza jedynie zaprzestanie korzystania z obiektu. Niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, poprzez orzeczenie o "wyłączeniu z użytkowania" zamieszkanego budynku, stanowi rażące naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, w tym rażące naruszenie prawa (pkt 2) oraz skierowanie decyzji do osoby niebędącej stroną (pkt 4).

Prawo budowlane art. 68

Ustawa - Prawo budowlane

Nakazuje organowi nadzoru budowlanego opróżnienie lub wyłączenie z użytkowania budynku bezpośrednio grożącego zawaleniem, z rozróżnieniem w zależności od tego, czy budynek jest zamieszkany.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa podstawy uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd administracyjny.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Reguluje rozstrzygnięcia organu odwoławczego, w tym utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.

u.o.p.l. art. 4 § 2

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Dotyczy obowiązku zapewnienia lokalu zamiennego.

u.o.p.l. art. 11 § 2

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Określa przypadki, w których właściciel może wypowiedzieć stosunek prawny, w tym gdy lokal wymaga opróżnienia w związku z rozbiórką lub remontem budynku.

u.o.p.l. art. 32

Ustawa o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Określa obowiązek gminy do zapewnienia lokalu zamiennego.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zakres kontroli sądu administracyjnego, który nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zasady dopuszczalności przeprowadzania dowodów z dokumentów w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Reguluje zasady zwrotu kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa zasady zasądzenia kosztów postępowania.

k.c. art. 46 § 1

Kodeks cywilny

Definiuje część składową rzeczy.

k.c. art. 47 § 1

Kodeks cywilny

Stanowi, że część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności.

k.c. art. 48

Kodeks cywilny

Reguluje kwestię przynależności rzeczy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niewłaściwe rozróżnienie przez organ nadzoru budowlanego między nakazem "opróżnienia" a "wyłączenia z użytkowania" budynku zamieszkiwanego. Rażące naruszenie art. 68 Prawa budowlanego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Odrzucone argumenty

Zarzuty dotyczące wadliwego ustalenia stanu technicznego budynku. Zarzuty dotyczące skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie.

Godne uwagi sformułowania

"Opróżnienie" budynku a "wyłączenie z użytkowania" stanowią dwa, niezależne i różne obowiązki. Obowiązek opróżnienia budynku dotyczy sytuacji, gdy zamieszkują w nim ludzie i oznacza też m.in. obowiązek usunięcia z budynku przedmiotów znajdujących się w nim. Rażące naruszenie prawa może prowadzić do skutków niemożliwych do zaakceptowania w praworządnym państwie.

Skład orzekający

Mirosław Montowski

przewodniczący sprawozdawca

Grzegorz Antas

sędzia

Andrzej Siwek

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 68 Prawa budowlanego w kontekście budynków zamieszkałych i rozróżnienia między \"opróżnieniem\" a \"wyłączeniem z użytkowania\", a także konsekwencje prawne tego rozróżnienia dla lokatorów."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy budynek jest zamieszkany i wymaga wyłączenia z użytkowania z powodu stanu technicznego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z bezpieczeństwem budynków i prawami lokatorów, a także pokazuje, jak kluczowe jest precyzyjne stosowanie przepisów prawa administracyjnego.

Czy wyłączenie budynku z użytkowania może pozbawić lokatorów dachu nad głową? Sąd administracyjny wyjaśnia kluczowe rozróżnienie.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

VII SA/Wa 1979/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek
Grzegorz Antas
Mirosław Montowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Sygn. powiązane
II OSK 1475/21 - Wyrok NSA z 2022-10-12
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas, sędzia WSA Andrzej Siwek, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 marca 2021 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...]sierpnia 2020 r. znak [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego na rzecz D. M. kwotę 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r., znak: [...], [...]Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej jako "[...]WINB" lub "organ I instancji"), po wszczęciu postępowania na wniosek Pani D. M., odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej "PINB w [...]") z [...]października 2019 r., znak: [...], nakazującej właścicielom - Pani W. G. oraz Pani D. M. wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego dwurodzinnego, usytuowanego na działkach o nr [...]i [...]w [...]przy ul. [...], gm. [...], w terminie natychmiastowym, umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz o zakazie jego użytkowania, a także wykonanie tymczasowego ogrodzenia w odległości co najmniej 2 m od ścian po obrysie budynku.
Z ww. decyzją [...]WINB z [...]kwietnia 2020 r. nie zgodziła się D. M. (dalej także "skarżąca"), wnosząc w ustawowym terminie odwołanie.
Po rozpatrzeniu odwołania oraz przeanalizowaniu akt sprawy, Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej "GINB" bądź "organ II instancji"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a."), decyzją z [...]sierpnia 2020 r., znak: [...], utrzymał w mocy decyzję [...]WINB z [...]kwietnia 2020 r., znak: [...].
Organ II instancji wskazał, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 k.p.a., ma charakter wyjątkowy, służy bowiem wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych najcięższymi kwalifikowanymi wadami, których zamknięty katalog został zawarty w art. 156 § 1 k.p.a.
GINB przypomniał, że badana decyzja PINB w [...]z [...]października 2019 r., znak: [...], wydana została na podstawie art. 68 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r. poz. 1186 ze zm.), zgodnie z którym, w razie stwierdzenia potrzeby opróżnienia w całości lub w części budynku przeznaczonego na pobyt ludzi, bezpośrednio grożącego zawaleniem, organ nadzoru budowlanego jest obowiązany nakazać, w drodze decyzji, na podstawie protokołu oględzin, właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego opróżnienie bądź wyłączenie w określonym terminie całości lub części budynku z użytkowania, przesłać ww. decyzję obowiązanemu do zapewnienia lokali zamiennych na podstawie odrębnych przepisów oraz zarządzić umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia oraz o zakazie jego użytkowania, a także wykonanie doraźnych zabezpieczeń i usunięcie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi lub mienia, z określeniem, technicznie uzasadnionych, terminów ich wykonania.
Przesłanką wydania nakazu wyłączenia budynku, z użytkowania jest więc stwierdzenie bezpośredniego zagrożenia zawaleniem tego budynku. O ile ustalenie, że stan techniczny budynku powoduje możliwość zagrożenia życia lub zdrowia ludzi skutkuje jedynie nałożeniem obowiązku usunięcia nieprawidłowości, to w przypadku, gdy zagrożenie to spowodowane jest bezpośrednim niebezpieczeństwem zawalenia - organ nadzoru budowlanego ma obowiązek wydać na podstawie art. 68 Prawa budowlanego nakaz wyłączenia z użytkowania budynku lub jego części.
W rozpatrywanej sprawie sporządzone zostały trzy protokoły z oględzin przeprowadzonych przez PINB w [...]w dniu [...]marca 2018 r., w dniu [...]kwietnia 2018 r. oraz w dniu [...]kwietnia 2019 r. Powyższe protokoły wraz z dokumentacją fotograficzną nie pozostawiają wątpliwości co do bardzo złego stanu budynku mieszkalnego. Stwierdzono m.in. ubytki w pokryciu dachu i jego konstrukcji, świadczące o istnieniu realnej groźby zawalenia się więźby dachowej budynku, ze względu na spróchniałe krokwie, które nie utrzymają ciężaru pokrycia. Ponadto ustalono, że dobudowane do budynku od strony działki nr [...] pomieszczenie, o wymiarach 2,25 m x 3,12 m, znajduje się w katastrofalnym stanie technicznym ze względu na spękania pionowe i ukośne świadczące o jego nierównomiernym osiadaniu.
Poczynione przez organ powiatowy ustalenia co do stanu technicznego budynku zostały potwierdzone w przedłożonej przez W. G. ekspertyzie technicznej, sporządzonej przez inż. J. N. w sierpniu 2019 r. Oprócz oceny stanu technicznego budynku mieszkalnego dwurodzinnego, określono w niej zakres niezbędnych do wykonania robót budowlanych w celu doprowadzenia go do stanu zgodnego z prawem. Jak wynika z ww. opracowania, zaobserwowano spróchniałe deskowanie stropu nad parterem w części strychowej całego budynku, zagrażające zdrowiu i życiu użytkowników. W związku z degradacją elementów budowlanych budynku, w tym przede wszystkim elementów konstrukcyjnych, zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia awarii ustrojów konstrukcyjnych obiektu budowlanego, co może spowodować wystąpienie katastrofy budowlanej. Ponadto w ekspertyzie wskazano, że dalsza eksploatacja budynku, w obecnym stanie technicznym, stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzkiego. W związku z powyższym zalecono podjęcie natychmiastowych działań zmierzających do zaprzestania użytkowania przedmiotowego obiektu budowlanego oraz tymczasowego zabezpieczenia elementów konstrukcyjnych budynku przed awarią, a w dalszej kolejności podjęcie decyzji dotyczącej wykonania kapitalnego remontu budynku bądź jego rozbiórki i budowy nowego obiektu budowlanego.
W tych okolicznościach, badaną decyzją z [...]października 2019 r. PINB w [...]nakazał, na podstawie art. 68 Prawa budowlanego, Pani W. G. oraz Pani D. M. wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego dwurodzinnego, usytuowanego na działkach o nr [...]i [...]w [...]przy ul. [...], gm. [...]w terminie natychmiastowym oraz zarządził umieszczenie na ww. budynku zawiadomienia ostanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz o zakazie jego użytkowania, a także wykonanie tymczasowego ogrodzenia w odległości co najmniej 2 m od ścian po obrysie budynku, celem doraźnego zabezpieczenia przedmiotowego obiektu budowlanego
Według danych ujawnionych w księdze wieczystej o nr [...]właścicielką działki o nr [...]jest W. G.. Natomiast zgodnie z księgą wieczystą o nr [...] prawo własności do działki nr [...]przysługuje D. M.. Zatem organ powiatowy zasadnie nałożył obowiązki wynikające z decyzji z dnia [...]października 2019 r. na ww. osoby.
W ocenie GINB w analizowanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności przemawiających za przyjęciem, że decyzja organu I instancji rażąco narusza prawo.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej dotyczących obarczenia decyzji PINB w [...]wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a., GINB wskazał, że organ powiatowy wszczął postępowanie w sprawie stanu technicznego budynku mieszkalnego, usytuowanego na działkach o nr [...]i [...]w [...], przy ul. [...], gm. [...] (por. zawiadomienie z dnia [...]marca 2018 r.). Zatem prawidłowo organ powiatowy, decyzją z [...]października 2019 r., orzekł w stosunku do całości przedmiotu postępowania, nakładając obowiązki zarówno w stosunku do części obiektu budowlanego znajdującego się na działce o nr [...], jak i części posadowionej na działce o nr [...].
W związku z powyższym, w niniejszym stanie faktycznym nie zachodzi przesłanka skierowania decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie, przez co należy rozumieć rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach danego podmiotu, tj. ukształtowanie w sposób wiążący sytuacji prawnej, osoby która stroną w sprawie w ogóle nie jest. Skoro zarówno D. M., jaki W. G. posiadają interes prawny w sprawie, wynikający z prawa własności do działek, na których posadowiony jest przedmiotowy obiekt budowlany, którego części są ich własnością, to nie można uznać, że decyzja organu powiatowego została skierowana do osób nie będących stronami postępowania.
GINB uznał, że nie można również podzielić zapatrywań skarżącej dotyczących niewykonalności decyzji PINB w [...]ze względu na fakt, że podejrzewa ona, iż w związku z tą decyzją osoba zamieszkująca część budynku mieszkalnego, usytuowanego na działce o nr [...]nie otrzyma lokalu zastępczego. Subiektywne przekonanie o niemożności zapewniania lokali zastępczych osobom wciąż zajmującym mieszkania w wyłączonym z użytkowania budynku nie może zostać uznane za okoliczność, która przekreśla możliwość wykonania obowiązku polegającego na wyłączeniu z użytkowania budynku mieszkalnego. Nie skutkuje ona bowiem obiektywną niewykonalnością obowiązku. O niewykonalności obowiązku wyłączenia z użytkowania budynku nie świadczy również okoliczność braku możliwości przekwaterowania, wynikająca z braku posiadania przez samorząd terytorialny lokali, do których można byłoby dokonać wykwaterowania. Należy bowiem uzmysłowić sobie ewentualne konsekwencje niewykonania nałożonego obowiązku, biorąc pod uwagę zły stan techniczny budynku (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 7 marca 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 26/18).
W odniesieniu do zarzutów skarżącej, dotyczących lepszego stanu części budynku znajdującego się na działce [...]niż części położonej na działce nr [...], który przemawia za zastosowaniem łagodniejszych sankcji niż wyłączenie z użytkowania tej części przedmiotowego budynku, organ II instancji zauważył, że jak wynika z ekspertyzy technicznej inż. J. N., pomimo wykonanych w tej części budynku doraźnych napraw i zabiegów konserwacyjnych, stan techniczny stropu nad parterem w części strychowej budynku, bezpośrednio zagraża zdrowiu i życiu użytkowników, co przesądza o konieczności podjęcia natychmiastowych działań zmierzających do zaprzestania użytkowania całości przedmiotowego obiektu budowlanego.
Reasumując, w związku z ustaleniem, że decyzja PINB w [...]z [...] października 2019 r. nie jest obarczona wadami kwalifikowanymi z art. 156 § 1 k.p.a., GINB doszedł do przekonania, że należało odmówić stwierdzenia jej nieważności, a tym samym utrzymać w mocy decyzję [...]WINB z [...]kwietnia 2020 r.
Z takim rozstrzygnięciem organu II instancji nie zgodziła się D. M., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wnosząc skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuca:
a. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 68 pkt 1 ustawy - Prawo budowlane poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zachodzą podstawy do wydania decyzji o wyłączeniu budynku z użytkowania, podczas gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie pozwalał na uznanie, że zachodzi przypadek "bezpośredniego" zagrożenia zawaleniem się budynku;
b. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 68 pkt 1 i 2 Prawa budowlanego w zw. art. 4 ust. 2 ustawy z 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 611, dalej: "u.o.p.l.") poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji o wyłączeniu budynku z użytkowania, w sytuacji gdy organ ustalił, że budynek ten jest przeznaczony na pobyt ludzi i stale zamieszkiwany, co zobowiązywało do wydania decyzji o opróżnieniu budynku, a co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia lokatora tego budynku prawa do lokalu zamiennego z zasobu mieszkaniowego gminy;
c. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to art. 68 Prawa budowlanego w zw. z art. 46 § 1 k.c. w zw. z art. 47 § 1 k.c. w zw. z art. 48 k.c. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że adresatem decyzji o wyłączeniu budynku z użytkowania powinni być właściciele działek [...]i [...], na których posadowiony jest budynek, podczas gdy działki te oraz posadowiony na nich budynek (budynki) stanowią przedmiot odrębnej własności (odrębne nieruchomości), co uzasadniało wydanie dwóch odrębnych decyzji, skierowanych odrębnie do właściciela każdej z nieruchomości, a co skutkowało zaadresowaniem decyzji do osoby niebędącej stroną w sprawie;
d. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez zaniechanie zebrania i rozpatrzeniu kompletnego materiału dowodowego i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a zwłaszcza ekspertyza budowlana, nie stwierdzała w sposób jednoznaczny i kategoryczny, że budynek znajduje się w stanie "bezpośrednio" grożącym zawaleniem;
e. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2, 4 i 5 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej odwołaniem decyzji [...]WINB, podczas gdy decyzja PINB w [...]z [...]października 2019 r. dotknięta jest szeregiem wad uzasadniających stwierdzenie jej nieważności, co uzasadniało zmianę zaskarżonej decyzji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wnosi o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji jej poprzedzającej, a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Ponadto, w skardze zawarty został wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci opinii technicznej mgr inż. L. A. B. z [...]września 2020 r., na okoliczność: stanu ww. budynku; nieistnienia realnej obawy zawalenia się budynku a jedynie konieczności podjęcia odpowiednich napraw.
W uzasadnieniu skargi jej autor nie zgadza się z GINB, że ustalony przez organ powiatowy stan faktyczny przesądza o zaistnieniu kwalifikowanego stanu technicznego budynku, pozwalającego na jego wyłączenie z użytkowania, tj. takiego, który stwarza bezpośrednie zagrożenie zawaleniem się. Wskazuje, że orzeczenie o nakazie opróżnienia budynku, czy też wyłączeniu go z użytkowania – z uwagi na konsekwencje takiej decyzji – musi być poprzedzone ustaleniem, z którego jednoznacznie wynika przesłanka wydania nakazu z art. 68 Prawa budowlanego, tj. stan bezpośredniego zagrożenia zawaleniem budynku. Tymczasem PINB w [...], opierając się na ekspertyzie budowlanej inż. J. N., wskazuje jedynie na możliwość "zachodzenia niebezpieczeństwa wystąpienia awarii ustrojów konstrukcyjnych budynku, w szczególności dachu i stropu nad piwnicą, co może doprowadzić do katastrofy budowlanej". Powyższa ekspertyza wskazuje zatem jedynie na prawdopodobieństwo awarii, która może doprowadzić (w dalszej, odległej perspektywie) do katastrofy budowlanej (a nie zawalenia, jak tego wymaga ustawa).
Załączona do skargi opinia z [...]września 2020 r., sporządzona przez mgr inż. L. A. B. wyklucza istnienie stanu bezpośredniego zagrożenia zawalaniem się budynku usytuowanego na działce [...], wskazując jedynie na potrzebę dokonania niezbędnych napraw. W opinii wskazano również, że stan techniczny drewnianej konstrukcji dachu i stropu nad parterem jest dobry (s. 7).
Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie PINB w [...] nie dysponował materiałem, który pozwalałby na jednoznaczne stwierdzenie, że taka bezpośrednia groźba zachodzi, co stanowiło o potrzebie dalszego zweryfikowania stanu technicznego budynku, czego organ powiatowy zaniechał. Tym samym, GINB dopuścił się naruszenia art. 68 Prawa budowlanego oraz art. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a., a w konsekwencji bezzasadnie utrzymał zaskarżoną decyzję [...] WINB w mocy, co z kolei stanowiło obrazę art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Niezależnie od powyższego skarżąca podnosi, że jeżeli organ nadzoru budowlanego ustala, że zachodzą podstawy do wydania decyzji z art. 68 Prawa budowlanego w stosunku do budynku zamieszkiwanego, to prawidłowo sformułowana decyzja powinna zawierać element w postaci wyraźnego nakazu "opróżnienia" budynku, a nie tylko "wyłączenia go z użytkowania".
W wyniku przeprowadzonych czynności kontrolnych, w tym zwłaszcza oględzin z [...] kwietnia 2018 r., PINB w [...] prawidłowo ustalił, że część budynku posadowiona na nieruchomości należącej do skarżącej (zlokalizowana na działce nr [...], m. [...], ul. [...]) jest użytkowana na cele mieszkaniowe i zamieszkiwana. Jednakże fakt ten organ powiatowy pominął na etapie wydawania decyzji i orzekł o wyłączeniu budynku z użytkowania, zamiast o jego opróżnieniu, co stanowi o rażącym naruszeniu prawa materialnego, a to art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego. Opróżnienie budynku oraz jego wyłączenie z użytkowania stanowią dwa, niezależne i różne obowiązki: dla ustalenia, że spełniony został obowiązek wyłączenia z użytkowania wystarczy stwierdzenie, że w obiekcie nie przebywają ludzie (obiekt nie jest już przez nich użytkowany w celach pobytu). Natomiast obowiązek opróżnienia budynku dotyczy sytuacji, gdy zamieszkują w nim ludzie i oznacza też m.in. obowiązek usunięcia z budynku znajdujących się w nim przedmiotów (por. wyrok WSA w Gdańsku z 9 stycznia 2019r., sygn. akt: II SA/Gd 419/18, CBOSA).
Według skarżącej, ustawa celowo rozróżnia orzeczenie o nakazie opróżnienia budynku od orzeczenia o nakazie jego wyłączenia z użytkowania. Ma to istotne znaczenie ze względu na różne skutki obu tych nakazów. Jedynie bowiem decyzja administracyjna orzekająca o nakazie opróżnienia budynku stanowi zdarzenie, które rodzi skutki cywilnoprawne, zwłaszcza na gruncie ustawy o ochronie praw lokatorów, tj. aktualizuje obowiązek dostarczenia lokalu zamiennego lokatorowi budynku, który ma być opróżniony (art. 4 ust. 2 u.o.p.l. i dalsze przepisy powołanej ustawy), a także dostarcza szczególnej podstawy do wypowiedzenia stosunku będącego podstawą do używania budynku (lokalu) przez jego lokatora. Tego rodzaju decyzja administracyjna pełni zatem rolę nieco podobną do orzeczenia sądu powszechnego nakazującego opróżnienie lokalu, stąd tak ważne jest, aby element decyzji stanowił wyraźny nakaz opróżnienia budynku w całości lub części, co pomija zarówno GINB, jak i WINB.
Dalej skarżąca podnosi, że podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji PINB w [...] dostarczał również fakt zaadresowania jej wspólnie do skarżącej i uczestniczki postępowania. W przedmiotowej sprawie nie sposób mówić o współwłasności nieruchomości zabudowanej budynkiem wyłączonym z użytkowania, czy też samego budynku. Skarżącej przysługuje prawo własności nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...], położonej w [...]przy ul. [...], gm. [...] (KW nr [...]), zaś uczestniczce postępowania prawo własności nieruchomości sąsiedniej, oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] (KW nr [...]). Obie te nieruchomości zabudowane są wyłączonym z użytkowania "budynkiem". Zgodnie z art. 46 § 1 k.c., art. 47 § 1 k.c. i art. 48 k.c. należy uznać, że w istocie chodzi o dwa niezależne budynki, stanowiące części składowe ww. nieruchomości stanowiących odrębną własność. Jak bowiem stanowi art. 47 § 1 k.c., część składowa rzeczy nie może być odrębnym przedmiotem własności i innych praw rzeczowych, co wyklucza jakąkolwiek współwłasność budynku między skarżącą i uczestniczką postępowania.
Powyższe oznacza, że adresatem decyzji w stosunku do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, zlokalizowanej na działce nr [...], powinna być wyłącznie skarżąca, zaś adresatem decyzji w stosunku do nieruchomości zlokalizowanej na działce [...], także zabudowanej budynkiem, powinna być wyłącznie uczestniczka postępowania. Innymi słowy, organ powiatowy powinien był przeanalizować stan faktyczny pod kątem wystąpienia przesłanek z art. 68 Prawa budowlanego w stosunku do każdej z nieruchomości z osobna, ponieważ budynek nie stanowi współwłasności skarżącej i uczestniczki postępowania.
Skarżąca uznaje zatem, że badana decyzja organu powiatowego dotknięta jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Nawet gdyby nie podzielić powyższych uwag, PINB w [...]powinien był w bardziej pogłębiony sposób rozważyć, czy w okolicznościach niniejszej sprawy celowym (wystarczającym) nie byłoby wydanie decyzji nakazującej wyłączenie z użytkowania budynku będącego własnością uczestniczki postępowania. To bowiem budynek usytuowany na działce [...] znajduje się w znacznie gorszym stanie, wymagającym wyraźnie szerszego zakresu prac remontowych.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").
Mając powyższe kryteria na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego narusza prawo w sposób wskazany powyżej, a skarga zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie podniesione w niej zarzuty okazały się zasadne.
Przedmiotem postępowania sądowego była ocena prawidłowości decyzji GINB z [...]sierpnia 2020 r., utrzymującej w mocy decyzję [...]WINB z [...] kwietnia 2020 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji PINB w [...]z [...]października 2019 r., znak: [...], nakazującej właścicielom – W. G. oraz D. M. wyłączenie z użytkowania budynku mieszkalnego dwurodzinnego, usytuowanego na działkach o nr [...]i [...]w [...]przy ul. [...], gm. [...], w terminie natychmiastowym, umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia bezpieczeństwa ludzi i mienia oraz o zakazie jego użytkowania, a także wykonanie tymczasowego ogrodzenia w odległości co najmniej 2 m od ścian po obrysie budynku.
Działając w ramach wyznaczonych dla kontroli decyzji PINB w [...] w trybie nadzwyczajnym, organ II instancji ostatecznie stwierdził, że ww. decyzja nie jest dotknięta żadną z wad kwalifikowanych, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., w tym nie narusza rażąco prawa (pkt 2), ani nie została skierowana do osoby nie będącej stroną w sprawie (pkt 4).
Należy wobec tego w pierwszej kolejności przypomnieć, że skoro przedmiotem kontroli jest decyzja podjęta w ramach postępowania nieważnościowego, to prowadzone w trybie nadzoru postępowanie organów administracji nie mogło mieć na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, jakie ma miejsce w przypadku postępowania odwoławczego, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem decyzji objętej tym postępowaniem. W postępowaniu nadzorczym, którego celem jest poddanie ocenie decyzji pod kątem przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., organ nadzoru nie prowadzi postępowania mającego zastąpić działanie organu, którego decyzja jest badana. Stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce wówczas, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji służy eliminacji z obrotu prawnego takich rozstrzygnięć wydawanych w toku administracyjnego postępowania, które ze względu na ich kwalifikowane wady pozostają w oczywistej sprzeczności z podstawowymi zasadami państwa prawnego i obowiązującego systemu prawnego. Natomiast stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyny rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) może mieć miejsce wówczas, gdy zostanie ustalone oczywiste i bezsporne naruszenie konkretnego przepisu prawa, prowadzące do skutków niemożliwych do zaakceptowania w praworządnym państwie.
Organy administracji publicznej badają zatem prawidłowość decyzji w trybie art. 156 k.p.a. (dotyczącym stwierdzenia nieważności) w oparciu o stan prawny faktyczny istniejący w dacie wydania kwestionowanej decyzji, a ewentualna późniejsza zmiana prawa czy zmiana okoliczności faktycznych, co do zasady nie powinna mieć wpływu na dokonywaną ocenę. Ewentualne wady kwalifikowane prowadzące do stwierdzenia nieważności decyzji muszą tkwić w samej decyzji, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jej wydania. Organ nadzoru jest w tym przypadku kontrolerem prawidłowości samej decyzji administracyjnej. Działanie organu w tym postępowaniu wymaga więc zupełnie innego podejścia niż w postępowaniu zwykłym. Nastawione powinno być wyłącznie na poszukiwanie najcięższych wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś również oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli mają miejsce, nie mogą być w tym postępowaniu uwzględnione, bo nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia (por. M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. VIII, WKP 2020). Tym samym, przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji nie może być odmienna ocena materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organem, który wydał badaną decyzję, o ile nie narusza ona w sposób rażący przepisów prawa.
W tym też kontekście należy oceniać zarzuty skarżącej odnoszące się do wadliwego – jej zdaniem – ustalenia przez organ powiatowy okoliczności faktycznych dotyczących stanu technicznego budynku oraz zgłaszany w skardze na tę okoliczność wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii budowlanej sporządzonej w dniu [...]września 2020 r. przez mgr inż. L. A. B.. W odniesieniu do przedmiotowego wniosku Sąd zobowiązany jest jednocześnie zauważyć, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu, ale tylko z dokumentów i tylko w sytuacji, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie powoduje nadmiernego przedłużenia postępowania sądowego. Art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza bowiem ścisłe granice wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym "nowych" dowodów. Sąd dostrzega, że wniosek dowodowy zawarty w skardze dotyczy dokumentu, który nie był znany organowi wydającemu badaną decyzję o nakazie wyłączenia budynku z użytkowania, a ma w istocie rzeczy prowadzić do podważenia ustaleń faktycznych dokonanych przez ten organ w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w prowadzonym przez PINB w [...] postępowaniu. Tymczasem, celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok. NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSA WSA 2006/2, poz. 45). Ponadto sąd administracyjny, kontrolując zgodność z prawem postępowania administracyjnego i wydanej w jego wyniku ostatecznej decyzji administracyjnej, nie ma w świetle obowiązujących przepisów ani obowiązku, ani nawet uprawnienia, aby odnosić się do zdarzeń późniejszych i uwzględniać dokumenty powstałe po wydaniu zaskarżonej decyzji (zob. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2100/16, LEX nr 2358606). Z tej przyczyny wniosek skarżącej nie mógł zostać uwzględniony, tym bardziej w postępowaniu, którego celem jest kontrola orzeczenia organu wydanego w trybie nadzwyczajnym, w ramach którego organ nie może dokonywać ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, lecz jedynie bada wystąpienie kwalifikowanej niezgodności decyzji ostatecznej z prawem.
Nie ma przy tym racji skarżąca wskazując, że dokonywanie tego rodzaju ustaleń faktycznych dotyczących stanu technicznego budynku objętego decyzją PINB w [...] jest uzasadnione wątpliwościami, jakie powstały na tym gruncie w sprawie zakończonej ww. decyzją organu powiatowego. Należy zauważyć, że takowe wątpliwości nie były sygnalizowane przez strony postępowania przed PINB w [...], zaś organ ten zgromadził materiał dowodowy, który w badanej decyzji ostatecznej został przez niego oceniony jako wystarczający do stwierdzenia przesłanek wskazanych w art. 68 Prawa budowlanego. Wystarczy wspomnieć, że organ powiatowy aż trzykrotnie przeprowadzał oględziny budynku mieszkalnego usytuowanego na działkach o nr [...]i [...]w [...], w dniach [...]marca 2018 r., [...]kwietnia 2018 r. oraz [...]kwietnia 2019 r., zaś jego ustalenia w zakresie katastrofalnego stanu technicznego ww. obiektu, zagrażającego zawaleniem znalazły potwierdzenie w ekspertyzie budowlanej z sierpnia 2019 r., sporządzonej przez inż. J. N., obejmującej obie części budynku. Wbrew aktualnym twierdzeniom skarżącej, w rzeczonej opinii jednoznacznie stwierdzono (patrz pkt 5.2), że "(...) należy niezwłocznie podjąć działania zmierzające przede wszystkim do zaprzestania użytkowania budynku, a następnie przystąpić do tymczasowego zabezpieczenia elementów konstrukcji budynku przed awarią (...)". Świadczą o tym stwierdzenia zamieszczone w pkt 5.1 ww. opinii, wskazujące m.in., że "Zachodzi niebezpieczeństwo wystąpienia awarii ustrojów konstrukcyjnych budynku, w szczególności dachu i stropu nad piwnicą, co może doprowadzić do katastrofy budowlanej. Stwierdza się niniejszym, że dalsza eksploatacja budynku w obecnym stanie technicznym stanowi zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi."
W świetle zacytowanych konkluzji nie sposób zaaprobować rozważania skarżącej, że ustalenia organu powiatowego wskazują jedynie na "prawdopodobieństwo awarii, która może doprowadzić (w dalszej, odległej perspektywie) do katastrofy budowlanej (a nie zawalenia, jak tego wymaga ustawa)". O bezpośrednim zagrożeniu zawalenia się budynku świadczy już chociażby ustalenie, że katastrofalny stan techniczny dotyczy elementów konstrukcyjnych tego obiektu, takich jak dach i strop nad piwnicą. Oczywistym jest, że stwierdzone realne ryzyko awarii któregokolwiek z tych elementów spowoduje katastrofę budowlaną w postaci zawalenia się przynajmniej znacznej części spornego obiektu. Z tego też faktu wynika wskazane w ekspertyzie budowlanej zagrożenie dla zdrowia i życia ludzi.
Nie można również nie zauważyć, że powyższe opracowanie obejmuje swym zakresem także stan techniczny tej części budynku, która należy do skarżącej (dz. o nr ew. [...]). W tym zakresie również stwierdzono (patrz pkt 5.2 ekspertyzy), że "Dokonany przegląd aktualnego stanu technicznego potwierdza degradację elementów budowlanych budynku, w tym przede wszystkim elementów konstrukcyjnych, mimo wykonania przez Właściciela części budynku na dz. nr [...]doraźnych napraw i zabiegów konserwacyjnych, jak np.: deskowanie budynku, wymiana stolarki okiennej, dodatkowego podparcia konstrukcji tego stropu."
Należy w tym miejscu jeszcze raz podkreślić, że przesłanki rażącego naruszenia prawa nie stanowi odmienna ocena dowodów (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt VII SA/Wa 2224/15, LEX nr 2138062). W przywołanym wyroku stwierdzono, że zastosowania sankcji nieważności nie można wyprowadzić z odmiennej oceny mocy dowodowej, na której organy orzekające w sprawie oparły ustalenia stanu faktycznego. Zgodnie bowiem z poglądem wyrażonym w wyroku NSA z dnia 4 lipca 2014 r. (sygn. akt II GSK 798/13, LEX nr 1511171) rażące naruszenie przepisów postępowania regulujących kwestię ustaleń faktycznych sprawy można by rozważać w sytuacji, gdyby organ w sposób oczywisty nie poczynił takich ustaleń, gdyby całkowicie uchylił się od rozpatrzenia materiału dowodowego sprawy. Natomiast błędne ustalenia stanu faktycznego sprawy należy oceniać jako tego typu wadliwość decyzji, która może skutkować jej wzruszalnością, ale wyłącznie w trybie zwykłym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę ww. poglądy w pełni podziela i uznaje za własne.
Sąd nie podzielił ponadto zarzutów skargi odnoszących się do skierowania decyzji do podmiotu nie będącego stroną w sprawie (art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.). Rację ma tu bowiem organ II instancji wskazując, że jak przyjmuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, wadę, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. stanowi rozstrzygnięcie o prawach i obowiązkach osoby niebędącej w ogóle stroną w sprawie. NSA w wyroku z 19 stycznia 2007 r. (sygn. akt I OSK 350/06, LEX nr 291195) trafnie wyjaśnił, że stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. można stosować tylko do kwalifikowanego naruszenia prawa przez skierowanie decyzji do jednostki, która w świetle przepisów prawa nie jest stroną postępowania w danej sprawie. Przy ocenie stopnia naruszenia przepisów prawa należy uwzględnić zatem, czy w toku postępowania prowadzono czynności wobec jednostki, która jest stroną w sprawie. Także w wyroku z 24 maja 2007 r. (II GSK 400/06, LEX nr 351135) NSA stwierdził, że kwalifikowana wada prawna decyzji, o której mowa w ww. normie prawnej, przesądzająca o nieprawidłowym ukształtowaniu stosunku prawnego, będzie zachodzić wówczas, gdy podmiot, do którego skierowano decyzję, nie miał przymiotu strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., a mimo to został przez organ administracji publicznej potraktowany jako strona tegoż postępowania.
Tego rodzaju sytuacja nie zachodzi w sprawie zakończonej decyzją PINB w [...], skoro przedmiotem nakazu orzeczonego w tej decyzji jest jeden budynek mieszkalny, którego skarżące są właścicielkami - odpowiednich jego części. Orzeczony przez organ powiatowy obowiązek wyłączenia z użytkowania odnosi się do całości budynku, wobec czego dotyczy praw i obowiązków obydwu właścicielek ww. obiektu budowlanego. Sprawa dotyczy zatem interesu prawnego zarówno skarżącej, jak i uczestniczki postępowania sądowego – W. G.. Nie ma przy tym znaczenia, że ww. budynek w połowie położony jest na nieruchomości skarżącej, w drugiej zaś na działce W. G.. Organ przy dokonywaniu wyboru adresata decyzji z art. 68 Prawa budowlanego musi uwzględniać okoliczności faktyczne i prawne danej sprawy. Jak wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 8 maja 2018 r. (sygn. akt VII SA/Wa 1631/17, CBOSA) "Gdy rozstrzygnięcie dotyczy całego budynku, w którym ustanowiono odrębną własność samodzielnych lokali mieszkalnych, adresatem decyzji oprócz Wspólnoty powinni być również ich właściciele."
Sąd nie podzielił zarazem zapatrywania skarżącej, która sygnalizuje, że sposób określenia adresatów decyzji przez PINB w [...] może skutkować niewykonalnością tego orzeczenia. Zdaniem Sądu, nie ma przeszkód, aby każda z adresatek decyzji wykonała nakaz wyłączenia budynku z użytkowania i wykonania stosownych zabezpieczeń względem należącej do niej części obiektu znajdującej się na jej nieruchomości.
Niemniej jednak, w ocenie tutejszego Sądu, na uwzględnienie zasługuje zarzut dotyczący oczywistej sprzeczności orzeczenia PINB w [...] z dyspozycją art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego, w kontekście pozostałych ustaleń faktycznych dokonanych w sprawie. Nie budzi bowiem wątpliwości fakt, że część budynku położona na działce skarżącej o nr ew. [...] w dniu orzekania przez organ powiatowy o nakazie wyłączenia z użytkowania ww. obiektu budowlanego była zamieszkana przez matkę strony – Panią Z. M..
Zgodnie zaś z dyspozycją art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego, w razie stwierdzenia potrzeby opróżnienia w całości lub w części budynku przeznaczonego na pobyt ludzi, bezpośrednio grożącego zawaleniem, organ nadzoru budowlanego jest obowiązany nakazać, w drodze decyzji, na podstawie protokołu oględzin, właścicielowi lub zarządcy obiektu budowlanego opróżnienie bądź wyłączenie w określonym terminie całości lub części budynku z użytkowania.
Słusznie podnosi więc skarżąca, że treść przywołanej normy prawnej wskazuje wyraźnie na rozróżnienie przez ustawodawcę dwóch rodzajów rozstrzygnięć. W zależności bowiem od tego, czy budynek przeznaczony na pobyt ludzi, stwarzający bezpośrednie zagrożenie zawaleniem jest faktycznie zamieszkały, czy też nie, organ nadzoru budowlanego powinien orzec bądź to o jego "opróżenieniu" bądź o "wyłączeniu z użytkowania". Pierwsze z nich niewątpliwie powinno mieć miejsce wówczas, gdy budynek objęty nakazem jest zamieszkały, a lokatorem nie jest właściciel nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 1997r., sygn. akt II SA/Gd 438/96, CBOSA). Należy w pełni podzielić stanowisko wyrażone w wyroku WSA w Gdańsku z dnia 9 stycznia 2019 r. (sygn. akt II SA/Gd 419/18, CBOSA), w którym stwierdzono, że opróżnienie budynku a jego wyłączenie z użytkowania stanowią różne obowiązki: dla ustalenia, że spełniony został obowiązek wyłączenia z użytkowania wystarczy stwierdzenie, że w obiekcie nie przebywają ludzie (obiekt nie jest już przez nich użytkowany w celach pobytu). Natomiast obowiązek opróżnienia budynku dotyczy sytuacji, gdy zamieszkują w nim ludzie i oznacza też m.in. obowiązek usunięcia z budynku przedmiotów znajdujących się w nim.
Istotne znaczenie w sprawie ma fakt, że rodzaj rozstrzygnięcia wynikający z art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego koreluje z unormowaniem zamieszczonym w art. 11 ust. 2 pkt 4 ustawy o ochronie praw lokatorów, który przewiduje, że nie później niż na miesiąc naprzód, na koniec miesiąca kalendarzowego, właściciel może wypowiedzieć stosunek prawny, jeżeli lokator używa lokalu, który wymaga opróżnienia w związku z koniecznością rozbiórki lub remontu budynku, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 4.
W przypadku gdy należy opróżnić lokal w związku z koniecznością rozbiórki lub remontu budynku (art. 11 ust. 2 pkt 4), lokatorowi przysługuje prawo do lokalu zamiennego. Obowiązek zapewnienia lokalu zamiennego oraz pokrycia kosztów przeprowadzki spoczywa – do końca 2021 r. – na właściwej gminie (por. art. 32 u.o.p.l.; por. też R. Dziczek, Komentarz do ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego, [w:] Ochrona prawa lokatorów. Dodatki mieszkaniowe. Komentarz. Wzory pozwów, wyd. VII, opubl. WKP 2020).
Rodzaj orzeczonego przez organ nadzoru budowlanego, na podstawie art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego, nakazu ma zatem bezpośredni wpływ na ukształtowanie sytuacji prawnej lokatorów budynku. Brak wydania przez organ nakazu "opróżnienia budynku", w sytuacji gdy obiekt taki jest zamieszkały, może skutkować odmową przyznania lokalu socjalnego osobom, które wskutek samego tylko orzeczenia o wyłączeniu budynku z użytkowania utracą miejsce zamieszkania.
Co więcej, orzeczenie w przedmiocie "opróżnienia budynku" niesie za sobą dalsze konsekwencje w zakresie wykonalności decyzji nakazowej. Jak bowiem przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, w takiej sytuacji: "Wszelkie opóźnienia wykonania nakazu opróżnienia lokalu będą obciążały podmiot zobowiązany do dostarczenia lokali. Do momentu, gdy lokale takie nie zostaną dostarczone obowiązek nie jest więc możliwy do wykonania. Brak wykonalności obowiązku podlega zaś kontroli organu egzekucyjnego" (zob. wyrok NSA z dnia 19 lipca 2007 r., sygn. akt II OSK 1083/06, LEX nr 360191; wyrok WSA w Warszawie z 11stycznia 2017 r., sygn. akt VII SA/Wa 412/16, LEX nr 2198409).
Powyższe ma zatem także wpływ na skuteczność rozwiązania umowy o najem w trybie przewidzianym w art. 11 ust. 2 pkt 4 u.o.p.l., która w sytuacji wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji nakazującej "opróżnienie budynku" nie jest tożsama z utratą prawa do zamieszkania, albowiem w takim przypadku prawo to zostało ściśle powiązane z uzyskaniem prawa do lokalu zamiennego (zob. R. Dziczek, Komentarz do ustawy o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i zmianie Kodeksu cywilnego, [w:] Ochrona prawa lokatorów. Dodatki mieszkaniowe. Komentarz. Wzory pozwów, wyd. VII, opubl. WKP 2020).
W konsekwencji tutejszy Sąd doszedł do przekonania, że badane orzeczenie PINB w [...], w ustalonym przez ten organ stanie faktycznym sprawy, gdy nie ma wątpliwości, że część budynku objętego nakazem "wyłączenia z użytkowania" była zamieszkana, w sposób oczywisty narusza dyspozycję art. 68 pkt 1 Prawa budowlanego. Organ ten powinien był bowiem w tej sytuacji w pierwszej kolejności orzec o nakazie "opróżnienia budynku". Zdaniem Sądu, tego rodzaju naruszenie wywołuje natomiast doniosłe skutki prawne zarówno dla skarżącej, jak i dla lokatora należącej do niej części budynku, które bez wątpienia nie dają się pogodzić z zasadą praworządności, a zarazem prowadzą do podważenia zaufania obywateli do organów władzy publicznej.
Wypada stwierdzić, że organy badając decyzję organu powiatowego całkowicie pominęły powyższe okoliczności i ocenę skutków, jakie wywołuje omawiane orzeczenie, co niewątpliwie doprowadziło również do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, z uwagi na rozumienie pojęcia "rażącego naruszenia prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
W tym stanie rzeczy, Sąd uznał za uzasadnione uchylenie zaskarżonej decyzji GINB oraz utrzymanej nią w mocy decyzji [...] WINB o odmowie stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia PINB w [...]z [...]października 2019 r. Ponownie rozpoznając sprawę organy zobowiązane będą uwzględnić zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu ocenę prawną oraz dokonać analizy skutków społeczno-gospodarczych naruszenia, którego dopuścił się organ powiatowy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania (obejmujących: wpis od skargi - 200 zł, opłatę za czynności adwokata - 480 zł oraz opłatę od pełnomocnictwa – 17 zł) orzeczono stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę