VII SA/Wa 1915/21

VII SA/Wa 1915/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-11-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek /sprawozdawca/
Bogusław Cieśla
Paweł Groński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 802/22 - Wyrok NSA z 2023-09-07
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1186
art. 39 ust. 3, art. 39 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 710
art. 22 ust. 5, art. 4 pkt 1- 6 art. 6 ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 106 § 3, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7, art. 80, art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Groński, Sędzia WSA Andrzej Siwek (spr.), Sędzia WSA Bogusław Cieśla, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 listopada 2021 r. sprawy ze skargi W. Z. i E. H. na postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] czerwca 2021 r. znak [...] w przedmiocie uzgodnienia projektu rozbiórki budynków oddala skargę
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] czerwca 2021 r. znak: [...] Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu (dalej jako "Minister", "organ II instancji"), działając na podstawie art. 89 pkt 1 i art. 93 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t. j. Dz. U. z 2021 r. poz. 710 ze zm., dalej jako "u.o.z.o.z."), art. 39 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 741 ze zm., dalej jako "p.b."),oraz art. 17 pkt 2, art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021, poz. 735, dalej "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażaleniem W. Z. i E. H. (dalej jako "skarżący:). na postanowienie Starosty [...], reprezentowanego przez Powiatowego Konserwatora Zabytków w [...], z dnia [...] stycznia 2021 r., znak: [...], odmawiające uzgodnienia pozwolenia na rozbiórkę budynków gospodarczych (budynek gospodarczy i budynek stodoły) w S. nr [...] i [...], utrzymał w mocy ww. postanowienie.
W przedmiotowej sprawie pismem z dnia 5 czerwca 2020 r. W. Z. (zamieszkała S. [...]) i E.H. (zamieszkały S. [...]) przedstawili do Starosty [...] projekt rozbiórki trzech budynków gospodarczy w S. nr [...] i nr [...], działki nr [...] i [...], sporządzony przez mgr inż. A.T..
Starosta [...] pismem z dnia 25 czerwca 2020 r. zwrócił się do Powiatowego Konserwatora Zabytków w [...] o uzgodnienie w trybie art. 39 ust. 3 .b. ww. projektu, wskazując, że omawiana inwestycja planowana jest na obszarze ujętym w gminnej ewidencji zabytków jako historyczny układ ruralistyczny wsi S.
Powiatowy Konserwator Zabytków w [...], działający w imieniu Starosty [...], postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., znak: [...], odmówił uzgodnienia projektu rozbiórki trzech budynków Gospodarczych w m. S. nr [...] i nr [...].
Skarżący pismem z dnia 7 sierpnia 2020 r. złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Do zażalenia załączono obszerną dokumentację fotograficzna dotycząca ww. budynków.
Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2020 r., znak: [...], uchylił postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Minister wskazał na konieczność przeprowadzenia analizy projektowanych działań rozbiórkowych w kontekście stanu zachowania pierwotnej zagrody usytuowanej w S. nr [...] i [...] oraz całokształtu historycznego układu ruralistycznego ww. wsi. Podkreślono, że organ pierwszej instancji zobligowany będzie udokumentować wartości zabytkowe powyższego założenia przestrzennego oraz odnieść się do okoliczności, iż w obrębie zabudowy objętej wnioskiem występują bardzo znaczące u bitki substancji materialnej. Zwrócono ponadto uwagę, iż organ ten powinien ustosunkować się do zawartych w zażaleniu argumentów dotyczących pierwotnej funkcji zabudowy wnioskowanej do rozbiórki, kompozycji omawianej zagrody i jej przynależności do określonej grupy zabudowań zagrodowych na terenie [...].
Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2021 r., znak: [...] Powiatowy Konserwator Zabytków w [...], działający w imieniu Starosty [...], na 39 ust. 3 p.b. oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 89 pkt 2 i art. 91 ust 4 pkt 4, art. 96 ust. 3 u.o.z.o.z., w związku z porozumieniem z dnia 10 maja 2018 r. w sprawie powierzenia przez Wojewodę [...] Powiatowi [...] prowadzenia niektórych spraw z zakresu administracji rządowej, należących do właściwości [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] [...] oraz art. 106 k.p.a., odmówił uzgodnienia projektu rozbiórki budynków gospodarczych w m. S. nr [...] i nr [...], dz. ewid. gruntów nr [...] i [...], obejmujących budynek gospodarczy oraz budynek stodoły, autorstwa mgr inż. A.T.
Organ I instancji wskazał, iż budynki wnioskowane do rozbiórki stanowią historycznie ukształtowaną zabudowę wsi S., pochodzącą z końca XIX w., która stanowi komponent układu ruralistycznego miejscowości, ujętego w gminnej ewidencji zabytków. Podniesiono, iż powyższy zabytek obszarowy zachował historyczną kompozycję przestrzenną (ulicówka wzdłuż krzyżujących się ze sobą dróg, zlokalizowana na pofałdowanym terenie) i ekspozycję w postaci panoramy wsi od strony południowej. W centralnej części miejscowości czytelny jest układ dużych zagród z wewnętrznym podwórzem i przedgródkami. Zaznaczono, iż współczesne przekształcenia ww. historycznego układu stanowią nieliczne wyjątki. Zabudowa wnioskowana do rozbiórki to przykład obiektów- gospodarczych należących do historycznej dużej zagrody, reprezentatywnej dla S., wtórnie podzielonej pod względem własnościowym. Organ I instancji opisał stan zachowania obiektów stanowiących przedmiot wniosku i uznał, że pomimo uszkodzeń substancji materialnej, zachowały one czytelność pierwotnej bryły. Odniesiono się jednocześnie do przekształceń zrealizowanych w obrębie ww. historycznej zagrody, polegających na rozbiórce jednego z budynków- gospodarczych w obrębie wschodniego skrzydła i przebudowie dachu budynku mieszkalnego, wskazując, iż nastąpiły one bez uzgodnienia z organem ochrony zabytków. Podkreślono jednocześnie lokalizację przedmiotowych obiektów w centralnej części wsi, co czyni je szczególnie istotnymi dla kompozycji omawianego układu ruralistycznego. Organ I instancji określił ponadto cechy historycznej zagrody typu frankońskiego, wywodzącej się z parcelacji średniowiecznej, przejmującej zwykle kształt litery "U": lokalizacja zabudowy mieszkalnej składającej się z dwóch obiektów (właściwego domu gospodarza i domu [...]) od frontu działki (szczytowo lub kalenicowo); w głębi posesji po obu stronach podwórza zabudowa gospodarcza łącząca się z mieszkalną; zamknięcie parceli wydłużonym budynkiem stodoły z przejazdem lub przejazdami łączącymi zagrodę z polem.
Pismem z dnia 8 lutego 2021 r. skarżący złożyli zażalenie na powyższe postanowienie. Skarżący postawili zarzuty:
1. naruszenia następujących przepisów prawa materialnego
1) art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 3 pkt 1 oraz pkt 12, art. 4 w zw. z art. 22 ust. 4 u.o.z.o.z.; poprzez ich błędną wykładnie i uznanie, iż każdy obiekt budowlany posadowiony w miejscowości ujętej w gminnej ewidencji zabytków jako obszar chroniony z uwagi na układ ruralistyczny podlega bezwzględnej ochronie konserwatorskiej, niezależnie od jego walorów historycznych i architektonicznych oraz stanu technicznego i zachowania czytelności układu, w sytuacji gdy stoi to w oczywistej sprzeczności z definicją zabytku oraz historycznego układu ruralistycznego oraz jednocześnie w sposób przekraczający normy wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa narusza uprawnienia właścicielskie skarżących;
2) a w konsekwencji naruszenie art. 64 ust. 1 i ust. 2 iv związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., w zw.. z art. 22 ust. 5 pkt 3 u.o.z.o.z., w sytuacji w której następuje ograniczenie prawa własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków bez zapewnienia właścicielom gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia, co w konsekwencji stanowiło podstawę do błędnej interpretacji przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegającej na możliwości władczej ingerencji iv uprawnienia właścicielskie skarżących, w przypadku gdy nieruchomości należące do nich nie przedstawiają wartości historyczno-architektonicznych uzasadniających zastosowanie powyższej ochrony prawnej i znacznego ograniczenia ich prawa własności
2. naruszenia następujących przepisów postępowania,
1) art. 106 § 4 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, np. poprzez dokonanie wizji obiektów w celu ustalenia ich rzeczywistego stanu technicznego, ubytków w substancji materialnej obiektów, a w szczególności wartości historycznej konkretnej zabudowy znajdującej się na obszarze uwzględnionym w gminnej ewidencji zabytków jako układ ruralistyczny wsi oraz weryfikacji czy układ zabudowy całej miejscowości nadal przedstawia walory właściwe dla chronionego układu ruralistycznego wsi S. (wskazane w karcie ewidencyjnej z roku 2013), co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego i uznania, iż budynki gospodarcze objęte wnioskiem o udzielenia pozwolenia na rozbiórkę posiadają cechy historyczno-architektoniczne,
2) art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w zakresie niezbędnym do realizacji obowiązku uzgodnienia decyzji, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b.. co przejawiało się niejako automatycznym uznaniem, iż każdy obiekt znajdujący się w miejscowości S., objętej ujętym w gminnej ewidencji zabytków układem ruralistycznym wsi, wybudowany w okresie przed 1945 r. podlega bezwzględnej ochronie konserwatorskiej, uniemożliwiającej przeprowadzenie prac rozbiórkowych, niezależnie od stanu technicznego (stanu zachowania budynków i ich układu), możliwości finansowych wnioskodawcy i walorów historyczno-architektonicznych obiektów oraz zaniechaniem wyjaśnienia podstaw faktycznych wydanego postanowienia, co z kolei przejawiało się błędny m opisem stanu faktycznego (m.in.) uznania iż budynki te posiadają szczególne walory historyczno-architektoniczne oraz pomimo ubytków w ich materii nadal zachowały czytelny układ zabudowy.
3) art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co przejawiało się uznaniem, iż:
a) układ zabudowy objętej przedmiotowym wnioskiem o rozbiórkę jest czytelny i stanowi przykład zabudowy w stylu frankońskim w kształcie litery "U", a właściwie litery "L". Jednocześnie pomimo degradacji substancji materialnej budynków oraz dokonanej w ramach zgłoszenia budowlanego rozbiórki budynku nr [...], zabudowa ta nadal posiada swój pierwotnych charakter. W sytuacji, gdy budynki znajdujące się aktualnie na nieruchomości (działka ewidencyjna nr [...]) nie tworzą zamkniętego układu w kształcie litery "L". A całości zabudowy posadowionej na obu działkach nie tworzy zamkniętego układu w kształcie litery "U". Natomiast istniejące ubytki w strukturze materialnej budynków nie pozwalają uznać, iż został zachowany układ zabudowy typu frankońskiego o wskazanych cechach;
b) układ zabudowy w miejscowości S. pomimo degradacji substancji materialnej zabudowań nadal jest czytelny, w sytuacji gdy aktualnie znaczne części opisywanej zabudowy uległy uszkodzeniu i poszczególne gospodarstwa nie posiadają już układu charakterystycznego dla zabudowy typu frankońskiego w kształcie litery "U" lub "L";
c) pominięcie w trakcie przeprowadzonej analizy, iż w karcie ewidencyjnej obiektu nieruchomego sporządzonej w roku 2013 wprost wskazano na adresy - numery posesji, na których posadowiona jest chroniona zabudowa, a zatem nr [...] oraz [...]. W sytuacji, gdy w niosek złożony w niniejszej sprawie dotyczył nieruchomości o nr [...] oraz [...]. a zatem częściowo nie ujętej w wykazie adresowy m, co zdaniem skarżących winno mieć wpływ na wy dane rozstrzygniecie.
4) art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie realizacji obowiązku zapewnienia czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu, przejawiającym się brakiem zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania dowodowego i umożliwienia jej zajęcia stanowisko wobec przemawiające za objęciem ich ochroną przewidzianą w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
3. W konsekwencji naruszeń przepisów postępowania błędne:
1) przyjęcie, iż budynki gospodarcze, które miały stanowić przedmiot prac rozbiórkowych stanowią przy kład zabudowy zagrody typu frankońskiego w formie litery ""L"/"U", w sytuacji, gdy w istocie planowana do rozbiórki zabudowa nie stanów i zabudowy zagrodowej tego typu, nie posiadając cech charakterystycznych właściwych dla tej zabudowy, a w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami na lata 2018 - 2021 dla Gminy [...], przyjętym uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. w sprawie przyjęcia "Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2018-2021 dla Gminy [...]" wieś S. zastała określona jako wieś posiadająca zagrody składające się z budynków mieszkalnych i gospodarczych według schematu litery "U";
2) uznanie, iż układ zabudowy obiektów budowlanych i ich walory historyczne i architektoniczne przemawiają za objęciem ich szczególną ochroną konserwatorską, w sytuacji, gdy obiekty te nie przedstawiają szczególnej wartości historycznej, a jednocześnie ich stan techniczny może potencjalnie stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia właścicieli nieruchomości oraz ich rodzin i osób trzecich;
3) uznanie iż, zabudowa posadowiona na działkach objętych niniejszym postępowaniem stanowi zabudowę o układzie zamkniętym, w sytuacji gdy ubytki w substancji materialnej budynków tworzą swoiste luki w linii zabudowy, która w efekcie nie tworzy kształtem ani litery ..U", ani też litery "L";
4) uznanie, iż zabudowa zlokalizowana na terenie miejscowości S. tworzy nadal czytelny układ ruralistyczny, w sytuacji gdy widać w niej znaczne ubytki substancji materialnej budynków. Co prowadzi do zaburzenia opisywanego w postanowieniu układu zamkniętych dużych oraz mniejszych zagród;
5) określenie, iż jedyną możliwą działalnością w stosunku do nieruchomości posadowionych na działkach ew. [...] oraz [...] jest wykonywanie remontów i ich rozbudowa lub odbudowa, w sytuacji gdy z uwagi na ich stan techniczny oraz sytuację materialną wnioskodawców, jak również brak szczególnych walorów historycznych łub architektonicznych, wykonywanie takich prac jest niecelowe, a wręcz niemożliwe do zrealizowania.
W uzasadnieniu zażalenia skarżący rozwinęli powyższe zarzuty, wskazując, iż ujęcie przedmiotowego układu ruralistycznego w gminnej ewidencji zabytków nastąpiło bez udziału właścicieli nieruchomości. Zwrócono uwagę, iż organ I instancji nie przeprowadził wizji w terenie, celem ustalenia stanu technicznego zabudowy wnioskowanej do rozbiórki. Wyrażono przekonanie, iż zagroda, której dotyczy postępowanie, nie posiada charakterystycznego dla typu frankońskiego układu w kształcie litery "U" bądź "L" oraz zdobionej, murowanej bramy przejazdowej. Zwrócono także uwagę, iż karta ewidencyjna omawianego założenia przestrzennego określa numery posesji, na których położona jest zabytkowa zabudowa tj. nr [...] oraz [...]. Strony uznały zatem, iż tego rodzaju obiekty nie występują na posesji nr [...] objętej postępowaniem. Skarżący wskazali ponadto, iż występują ubytki w substancji materialnej omawianej zagrody i całego układu ruralistycznego, zaś przedmiotowe budynki nie wyróżniają się na tle dawnego budownictwa wsi [...] i [...]. Zaznaczono również, iż w obrębie wsi występują ubytki historycznej zabudowy, a część obiektów została przekształcona. W zażaleniu wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego w sprawie oceny walorów zabytkowych zabudowy- wnioskowanej do rozbiórki, w kontekście jej ewentualnej przynależności do typu zagrody [...] oraz stanu zachowania układu zabudowy wsi S. Skarżący wskazali także, że organ I instancji e nie zapewnił im czynnego udziału w postępowaniu, naruszając tym samym art. 10 § 1 k.p.a.
Do zażalenia załączono o bszerna dokumentację fotograficzna dotyczącą omawianych obiektów objętych projektem rozbiórki.
Postanowieniem Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia z dnia [...] czerwca 2021 r. utrzymano w mocy ww. postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia Minister podniósł, że zarządzeniem Burmistrza [...] z dnia [...] lutego 2015 r. nr [...] założono gminną ewidencję zabytków dla Gminy [...]. W zbiorze tym figuruje układ ruralistyczny wsi S., w obrębie którego zlokalizowana jest zabudowa stanowiąca przedmiot postępowania. Przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania ww. dokumentu nie przewidywały obowiązku informowania właścicieli nieruchomości o fakcie włączenia danego obiektu lub obszaru do gminnej ewidencji zabytków ani też zapewniania ww. podmiotom udziału w tejże procedurze.
Minister stwierdził, że granice ww. założenia przestrzennego zostały określone w karcie ewidencyjnej zabytku wykonanej w dniu 13.12.2013 r. przez mgr inż. A. Ś.. Dokument ten wskazuje w rubryce "adres" posesje nr: [...] i [...]. Z całokształtu ww. karty wnika, iż zabytkiem jest w omawianym przypadku układ przestrzenny w oznaczonych granicach. Powyższy zapis nie wskazuje na okoliczność indywidualnego ujęcia zabudowań usytuowanych pod ww. adresami w wojewódzkiej ewidencji zabytków bądź w gminnej ewidencji zabytków.
Organ wskazał, że akt sprawy wynika, iż układ ruralistyczny S., ukształtowany w wieku XIX, pomimo likwidacji części historycznej zabudowy, posiada znaczące walory zabytkowe, wynikające z jego, w dalszym ciągu w pełni czytelnej, historycznej kompozycji przestrzennej (obejmującej pierwotny układ funkcjonalny parceli i skalę obiektów) oraz bardzo wysokiego stopnia zachowania oryginalnej zabudowy. Budynki stanowiące przedmiot inwestycji - obiekt gospodarczy prostopadły do frontu parceli (oznaczony cyfrą 1 w przedłożonej dokumentacji) oraz stodoła równoległa do tej części działki (nr 2 i 3 w ww. opracowaniu), pochodzące z końca XIX w., są częścią historycznej zagrody (obecnie podzielonej własnościowo) ulokowanej w centrum ww. historycznego założenia przestrzennego. Zagroda ta jest reprezentacyjną dla S. jednostką zgrupowania zabudowy, obejmującą budynki mieszkalne w części frontowej parceli, zabudowę gospodarczą po bokach wewnętrznego dziedzińca oraz podłużną stodołę, równoległą do części przedniej działki. Jako zabudowa historyczna, zrealizowana według zasad oryginalnego rozplanowania wsi, obiekty te stanowią istotne komponenty ww. zabytku obszarowego i pełnią ważną rolę w budowaniu jego wartości historycznych, artystycznych i naukowych.
Organ podkreślił, że wziął pod uwagę, iż część historycznej zabudowy ww. zagrody uległa likwidacji. Dokonano rozbiórki budynku gospodarczego przylegającego do obiektu nr [...]. Inwestycja ta została przeprowadzona bez uzgodnienia konserwatorskiego. Powyższe działania uszczupliły zasób oryginalnej zabudowy omawianej zagrody, nie doprowadziły jednakże do zatarcia historycznej kompozycji tej części układu ruralistycznego.
Zdaniem Ministra okoliczność, iż zespół budynków usytuowany pod nr 8 i 9 w [...] nie reprezentuje wszystkich cech zagrody frankońskiej zdefiniowanej w treści zaskarżonego postanowienia (brak charakterystycznego planu w kształcie litery "U" oraz reprezentacyjnej bramy we frontowej części posesji), stanowi kwestię drugorzędną w niniejszym postępowaniu. Czynnikiem decydującym dla rozstrzygnięcia jest przynależność przedmiotowej zabudowy do oryginalnej tkanki budowlanej układu ruralistycznego S., rozlokowanej z zachowaniem zasad charakterystycznych dla historycznej kompozycji założenia.
Organ wskazał, że zapoznał się z dokumentacją fotograficzną obrazującą stan zachowania materii obiektów wnioskowanych do rozbiórki, jak również wnioskami dotyczącymi kondycji technicznej tej zabudowy, jakie zostały sformułowane w projekcie rozbiórki wykonanym przez mgr. inż. A.T. w czerwcu 2020 r. Autor ww. opracowania ocenił stan zachowania przedmiotowych budynków jako mierny, podkreślając duże zawilgocenie ścian i konstrukcji dachu oraz uszkodzenie więźby dachowej i substancji murowej. Organ podkreślił, że wziął pod uwagę, iż zabudowa stanowiąca przedmiot postępowania posiada widoczne uszczerbki substancji budowlanej. Odnotowano zawalenie się części dachu i ubytki muru w obrębie stodoły oraz uszkodzenia ściany szczytowej budynku nr [...]. Pomimo wysoce niezadawalającego stanu technicznego przedmiotowych nieruchomości, historyczna bryła ww. budynków jest w dalszym ciągu w pełni czytelna i może zostać odtworzona. Zachowane są zasadnicze elementy ukształtowania elewacji tychże obiektów, w tym charakterystyczne wykroje otworów elewacyjnych zwieńczone lukiem, oraz detal architektoniczny ww. zabudowy w postaci: gzymsów, obramienia drzwi, otworów wentylacyjnych, wzbogacający walory artystyczne przedmiotowego układu ruralistycznego. Omawiane obiekty w obecnym stanie zachowania w dalszym ciągu stanowią istotne komponenty przedmiotowego układu ruralistycznego, stąd też ich wnioskowana rozbiórka doprowadzi do istotnego uszczuplenia wartości ww. zabytku obszarowego.
Minister podkreślił, że organ konserwatorski nie jest podmiotem powołanym do formułowania ekspertyz dotyczących stanu technicznego historycznego budynku. Jego powinnością w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 39 ust. 3 p.b. jest wyłącznie analiza wartości zabytkowych obiektu (w tym konkretnym przypadku jako elementu założenia przestrzennego wsi S.) w jego aktualnym stanie zachowania.
Odpowiadając na zarzut stron dotyczący braku przeprowadzenia oględzin terenu Minister wskazał, że zgodnie z art. 85 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może w razie potrzeby przeprowadzić oględziny. Powyższy zapis wskazuje wprost, iż lustracja nieruchomości nie stanowi obligatoryjnej czynności w toku postępowania administracyjnego, lecz może być przeprowadzona w razie potrzeby. Organ Iinstancji doszedł do wniosku, iż wiedza posiadana przezeń z urzędu, ww. karta ewidencyjna oraz dokumentacja dołączona do wniosku o uzgodnienie pozwolenia na budowę stanowią wystarczające dowody do zajęcia merytorycznego stanowiska w sprawie. Także Minister nie widzi również potrzeby zasięgania opinii biegłego w zakresie oceny wpływu wnioskowanej rozbiórki na wartości zabytkowe omawianego układu przestrzennego. Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika bowiem, iż budynki przewidziane do rozbiórki stanowią cenne komponenty ww. założenia ruralistycznego, które - mimo uszczerbku substancji materialnej i złej kondycji technicznej - zachowały podstawowe cechy architektoniczne.
Powyższe postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu z dnia [...] czerwca 2021 r zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez W. Z. i E. H., którzy postawili zarzuty:
1. naruszenia następujących przepisów prawa materialnego:
1) art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 3 pkt 1 oraz pkt 12, art. 4 w zw. z art. 22 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. u.o.z.o.z. w zw. z art. 39 ust. 3 p.b. poprzez ich błędną wykładnie i przyjęcie za organem I instancji, iż każdy obiekt budowlany posadowiony w miejscowości ujętej w gminnej ewidencji zabytków jako obszar chroniony z uwagi na układ ruralistyczny podlega bezwzględnej ochronie konserwatorskiej, niezależnie od jego walorów historycznych i architektonicznych oraz stanu technicznego i zachowania czytelności układu, w sytuacji gdy stoi to w oczywistej sprzeczności z definicją zabytku oraz historycznego układu ruralistycznego oraz jednocześnie w sposób przekraczający normy wynikające z powszechnie obowiązujących przepisów prawa narusza uprawnienia właścicielskie skarżących. Co w niniejszej sprawie przejawiało się odmową dokonania uzgodnienia projektu rozbiórki [...] organ I instancji, a następnie utrzymaniem tegoż postanowienia w mocy zaskarżonym w przedmiotowej skardze postanowieniem, z jednoczesnym pominięciem przy dokonywaniu analizy postanowienia wydanego przez organ I instancji, okoliczności braku wartości zabytkowych budynków przeznaczonych do rozbiórki w ich aktualnym, w okresie wydawania postanowienia, stanie zachowania;
2) a w konsekwencji naruszenie art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami w związku z art. 39 ust. 3 p.b., w sytuacji w której następuje ograniczenie prawa własności nieruchomości poprzez dopuszczenie ujęcia nieruchomości jako zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji zabytków, bez zapewnienia właścicielom gwarancji ochrony prawnej przed dokonaniem takiego ograniczenia. co w konsekwencji stanowiło podstawę do błędnej interpretacji przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, polegającej na możliwości władczej ingerencji w uprawnienia właścicielskie skarżących, w przypadku gdy nieruchomości należące do nich nie przedstawiają wartości historyczno-architektonicznych uzasadniających zastosowanie powyższej ochrony prawnej i znacznego ograniczenia ich prawa własności, co w niniejszy m przypadku przejawiało się koniecznością uzyskania przez skarżących uzgodnienia w trybie art. 39 ust. 3 p.b., które to w następstwie błędnej wykładni przepisów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, przyjęło postać odmowy uzgodnienia przedłożonego projektu rozbiórki.
2. naruszenia następujących przepisów postępowania, mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
1) art. 138 § 1 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez błędne utrzymanie w mocy postanowienia I instancji, w sytuacji, gdy istniały podstawy do jego uchylenia i wydania rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, w postaci uzgodnienia wnioskowanej przez skarżących rozbiórki budynków gospodarczych;
2) art. 8 § 1 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez nieustosunkowanie się do części zarzutów podniesionych przez skarżących lub też odniesienie się do nich wyłącznie w sposób o charakterze "sygnalnym"- ogólnikowy, w sytuacji, gdy były one istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, a to w odniesieniu do zarzutu:
a) zawartego w pkt 1 ppkt 2 zażalenia z dnia 8 lutego 2021 r. tj. naruszenia art. 64 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności z dnia 20 marca 1952 r., w zw. z art. 22 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (poprzez jego pominięcie w całości),
b) zawartego w pkt 2 ppkt 1 zażalenia z dnia 8 lutego 2021 r. tj. naruszenia art. 106 § 4 k.p.a. w zakresie zaniechania przez organ I instancji dokonania wizji obiektów w celu ustalenia ich rzeczywistego stanu technicznego, ubytków w substancji materialnej obiektów, a w szczególności wartości historycznej konkretnej zabudowy znajdującej się na obszarze uwzględniony m w gminnej ewidencji zabytków jako układ ruralistyczny wsi oraz weryfikacji czy układ zabudowy całej miejscowości nadal przedstawia walory właściwe dla chronionego układu ruralistycznego wsi S. (wskazane w karcie ewidencyjnej z roku 2013), co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego i uznania, iż budynki gospodarcze objęte wnioskiem o udzielenia pozwolenia na rozbiórkę posiadają cechy historyczno-architektoniczne, przemawiające za objęciem ich ochroną przewidzianą w ustawie z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (poprzez odniesienie się do nich w sposób wyłącznie "sygnalny"),
c) zawartego w pkt 2 ppkt 4 zażalenia z dnia 8 lutego 2021 r. tj. naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. w zakresie zaniechania realizacji obowiązku zapewnienia czynnego udziału strony w prowadzonym przez organ I instancji postępowaniu, przejawiającym się brakiem zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania dowodowego i umożliwienia jej zajęcia stanowisko wobec zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszenia ewentualnych dodatkowych wniosków dowodowych (poprzez odniesienie się do nich w sposób wyłącznie "sygnalny"),
d) zawartego w pkt 2 ppkt 3 lit. a-c zażalenia z dnia 8 lutego 2021 r. tj. naruszenia art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co przejawiało się uznaniem iż:
- układ zabudowy objętej przedmiotowym wnioskiem o rozbiórkę jest czytelny i stanowi przykład zabudowy w stylu frankońskim w kształcie litery "U", a właściwie litery "L". Jednocześnie pomimo degradacji substancji materialnej budynków oraz dokonanej w ramach zgłoszenia budowlanego rozbiórki budynku nr [...], zabudowa ta nadal posiada swój pierwotnych charakter. W sytuacji, gdy budynki znajdujące się aktualnie na nieruchomości (działka ewidencyjna nr [...]) nie tworzą zamkniętego układu w kształcie litery "L". A całości zabudowy posadowionej na obu działkach nie tworzy zamkniętego układu w kształcie litery "U". Natomiast istniejące ubytki w strukturze materialnej budynków nie pozwalają uznać, iż został zachowany układ zabudowy ty pu frankońskiego o wskazanych cechach, co zostało uznane przez organ II instancji za kwestię nieistotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy (poprzez odniesienie się do niego w sposób "sygnalny"),
- układ zabudowy w miejscowości S., pomimo degradacji substancji materialnej zabudowań nada! jest czytelny, w sytuacji gdy aktualnie znaczne części opisywanej zabudowy uległy uszkodzeniu i poszczególne gospodarstwa nie posiadają już układu charakterystycznego dla zabudowy typu frankońskiego w kształcie litery "U" lub "L" (poprzez jego pominięcie w całości),
- pominięcie w trakcie przeprowadzonej analizy, iż w karcie ewidencyjnej obiektu nieruchomego sporządzonej w roku 2013 wprost wskazano na adresy - numery posesji, na których posadowiona jest chroniona zabudowa, a zatem nr [...] oraz [...]. W sytuacji, gdy wniosek złożony w niniejszej sprawie dotyczył nieruchomości o nr [...] oraz [...], a zatem częściowo nie ujętej w wykazie adresowym, co zdaniem skarżących winno mieć wpływ na wydane rozstrzygniecie (poprzez jego pominięcie u całości);
3) art. 7 k.p.a. art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p,a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy przejawiający się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w niniejszej sprawie, a jednocześnie dokonanie w oparciu o ten niepełny materiał dowodowy zupełnie dowolnych ustaleń, przekraczając jednocześnie zasadę swobodnej oceny materiału dowodowego, a to poprzez zupełne pominięcie załączonych do zażalenia z dnia 8 lutego 2021 r. wniosków dowodowych w postaci fotografii aktualnej zabudowy przeznaczonej do rozbiórki oraz pozostałej zabudowy zlokalizowanej we wsi S., na obszarze włączony m do chronionego układu ruralistycznego wsi, jak również błędną ocenę dokumentacji załączonej do wniosku o rozbiórkę złożonego w niniejszej sprawie, a to fotografii przeznaczonych do rozbiórki budynków i opisu ich stanu technicznego, jak również karty ewidencyjnej obiektu zawierającej dane adresowe poszczególnych nieruchomości znajdujących się na obszarze układu ruralistycznego;
4) art. 7 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez przyjęcie przez organ II instancji, iż organ I instancji nie dopuścił się zaniechania wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, w zakresie niezbędnym do realizacji obowiązku uzgodnienia decyzji, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b, co przejawiało się niejako automatycznym uznaniem, iż każdy obiekt znajdujący się w miejscowości S., objętej ujętym w gminnej ewidencji bezwzględnej ochronie konserwatorskiej, uniemożliwiającej przeprowadzenie prac rozbiórkowych, niezależnie od stanu technicznego (stanu zachowania budynków i ich układu), możliwości finansowych wnioskodawcy i walorów historyczno-architektonicznych obiektów oraz zaniechaniem wyjaśnienia podstaw faktycznych wydanego postanowienia, co z kolei przejawiało się błędnym opisem stanu faktycznego (m.in.) uznania iż budynki te posiadają szczególne walory historyczno-architektoniczne oraz pomimo ubytków w ich materii nadal zachowały czytelny układ zabudowy, a w konsekwencji niedokonanie uchylenia postanowienia organu I instancji i nie wydania orzeczenia co do istoty sprawy;
5) art. 7 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez zaniechanie wyjaśnienia stanu faktycznego niniejszej sprawy, co przejawiało się błędnym uznaniem w zaskarżonym postanowieniu za organem 1 instancji, iż:
a) układ zabudowy objętej przedmiotowym wnioskiem o rozbiórkę jest czytelny i stanowi przykład zabudowy w stylu frankońskim w kształcie litery "U", a właściwie litery "L". Jednocześnie pomimo degradacji substancji materialnej budynków oraz dokonanej w ramach zgłoszenia budowlanego rozbiórki budynku nr [...], zabudowa ta nadal posiada swój pierwotnych charakter. W" sytuacji, gdy budynki znajdujące się aktualnie na nieruchomości (działka ewidencyjna nr [...]) nie tworzą zamkniętego układu w kształcie litery "L". A całości zabudowy posadowionej na obu działkach nie tworzy zamkniętego układu w kształcie litery "U". Natomiast istniejące ubytki w strukturze materialnej budynków nie pozwalają uznać, iż został zachowany układ zabudowy typu frankońskiego o wskazanych cechach, co zostało uznane przez organ II instancji za kwestię nieistotną dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy;
b) układ zabudowy w miejscowości S., pomimo degradacji substancji materialnej zabudowań nadal jest czytelny, w sytuacji gdy aktualnie znaczne części opisywanej zabudowy uległy uszkodzeniu i poszczególne gospodarstwa nie posiadają już układu charaktery stycznego dla zabudowy typu frankońskiego w kształcie litery "U"' lub "L";
c) pominięcie w trakcie przeprowadzonej analizy, iż w karcie ewidencyjnej obiektu nieruchomego sporządzonej w roku 2013 wprost wskazano na adresy - numery posesji, na których posadowiona jest chroniona zabudowa, a zatem nr [...] oraz [...]. W sytuacji, gdy wniosek złożony w niniejszej sprawie dotyczy ł nieruchomości o nr [...] oraz [...], a zatem częściowo nie ujętej w wykazie adresowym, co zdaniem skarżących winno mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie;
6) art. 84 § 1 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ Ił instancji przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego w zakresie oceny walorów historycznych i zabytkowych zabudowy objętej złożonym w niniejszym postępowaniu wnioskiem o wydanie pozwolenia na rozbiórkę, z uwzględnieniem oceny istnienia cech i zachowania zabudowy typu frankońskiego w układzie litery ..U" lub "L", mając na uwadze istniejące ubytki w substancji materialnej poszczególnych budynków oraz stanu zachowania całego układu zabudowy wsi S. uznając iż dla oceny uzgodnienia dokonywanego w niniejszej sprawie wy starczające jest zapoznanie się z kartą ewidencyjną oraz dokumentacją dołączoną do wniosku o uzgodnienie pozwolenia na rozbiórkę, w sytuacji gdy w ocenie skarżących wnikliwa analiza stanu faktycznego sprawy i konieczność zasięgnięcia wiadomości specjalnych w tym względzie była niezbędna dla jej rozstrzygnięcia:
7) art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez błędne uznanie, iż w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przez organ l instancji realizacji obowiązku czynnego udziału strony w prowadzonym postępowaniu, przejawiającym się brakiem zawiadomienia stron o zakończeniu postępowania dowodowego i umożliwienia zajęcia skarżącym stanowiska wobec zebranego materiału dowodowego oraz zgłoszenia ewentualnych dodatkowych wniosków dowodowych, z uwagi iż Skarżący nie udowodnili, iż naruszenie powyższego przepisu uniemożliwiło im wniesienie dowodu o znaczeniu wpływającym na rozstrzygniecie niniejszej sprawy, w sytuacji gdy skarżący wraz z zażaleniem przedłożyli szereg dowodów w postaci aktualnych (w trakcie wydania postanowienia przez organ I instancji) fotografii obiektów: objętych wnioskiem o wydanie pozwolenia na rozbiórkę, jak również fotografii przedstawiającej aktualnie pozostałą zabudowę we wsi S. znajdującą się na obszarze wskazanym jako obszar chronionego układu rura! i stycznego wsi S.;
3. W konsekwencji naruszeń przepisów postępowania organ II instancji błędne zaakceptował dokonane przez organ I instancji:
1) przyjęcie, iż budynki gospodarcze, które miały stanowić przedmiot prac rozbiórkowych stanowią przykład zabudowy zagrody typu frankońskiego w formie litery "L"/"U", w sytuacji, gdy w istocie planowana do rozbiórki zabudowa nie stanowi zabudowy zagrodowej tego typu, nie posiadając cech charakterystycznych właściwych dla tej zabudowy, a w Gminnym Programie Opieki nad Zabytkami na lata 2018 - 2021 dla Gminy [...], przyjętym uchwałą nr [...] Rady Miejskiej w [...] z dnia [...] grudnia 2017 r. w sprawie przyjęcia "Gminnego Programu Opieki nad Zabytkami na lata 2018-2021 dla Gminy [...]" wieś S. zastała określona jako wieś posiadająca zagrody składające się z budynków mieszkalnych i gospodarczych według schematu litery ,.U",
2) uznanie, iż układ zabudowy obiektów budowlanych i ich walory historyczne i architektoniczne przemawiają za objęciem ich szczególną ochroną konserwatorską, w sytuacji, gdy obiekty te nie przedstawiają szczególnej wartości historycznej, a jednocześnie ich stan techniczny może potencjalnie stanowić zagrożenie dla życia i zdrowia właścicieli nieruchomości oraz ich rodzin i osób trzecich.
3) uznanie, iż zabudowa posadowiona na działkach objętych niniejszym postępowaniem stanowi zabudowę o układzie zamkniętym, w sytuacji gdy ubytki w substancji materialnej budynków tworzą swoiste łuki w linii zabudowy, która w efekcie nie tworzy kształtem ani litery "U", ani też litery "L",
4) uznanie, iż zabudowa zlokalizowana na terenie miejscowości [...] tworzy nadal czytelny układ ruralistyczny w sytuacji, gdy widać w niej znaczne ubytki substancji materialnej budynków. Co prowadzi do zaburzenia opisywanego w postanowieniu układu zamkniętych dużych oraz mniejszych zagród oraz niewątpliwie nie stanowi oryginalnej zabudowy o bardzo wysokim stopniu zachowania,
5) określenie, iż jedyną możliwą działalnością w stosunku do nieruchomości posadowionych na działkach ew. [...] oraz [...] jest wykony wanie remontów i ich rozbudowa lub odbudowa, w sytuacji gdy z uwagi na ich stan techniczny oraz sytuację materialną wnioskodawców, jak również brak szczególnych walorów historycznych lub architektonicznych, wykonywanie takich prac jest niecelowe, a wręcz niemożliwe do zrealizowania.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi skarżący rozwinęli argumentację powyższych zarzutów. Wskazali m. in. że na załączonych do złożonego w niniejszej sprawie wniosku fotografiach, jednoznacznie uwidoczniono stan techniczny budynków objętych wnioskiem. Dla przykładu obiekt oznaczony w planach nr [...] i [...] nie posiada w części dachu, który uległ zawaleniu. Dodatkowo nastąpiły znaczne ubytki w ścianach tych obiektów. Stan techniczny w jakim się one znajdują stanowi natomiast bezsprzecznie, potencjalne zagrożenie dla życia i zdrowia właścicieli nieruchomości oraz ich rodzin. Za opisywanymi obiektami mieszczą się ogrody warzywno-owocowe, do których każdorazowo należy przejść przez lub w bliskiej odległości od tych obiektów. Jednocześnie obiekt nr [...] znajduje się przy granicy nieruchomości (działki ew . [...]) z drogą, która uczęszczają zarówno pojazdy jaki i piesi. Wykonanie prac rozbiórkowych jest zatem konieczne ze względów bezpieczeństwa ludzi oraz ruchomości osób trzecich. Właściciele nieruchomości nie posiadają środków finansowych na określone przez organ "wyłącznie dopuszczalne" działania remontowe oraz polegające na odbudowie i rozbudowie obiektów. Skarżąca W. Z. jest wdową i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, osiągając z tego tytułu dochody w wysokości 1.349.83 zł miesięcznie oraz dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w kwocie brutto 1.200,00 zł. Drugi ze skarżących posiada aktualnie nieco lepszą sytuację materialną, gdyż jest jeszcze aktywny zawodowo, jednak wraz z żoną otrzymują wynagrodzenie w wysokości zbliżonej do minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zatem wykonanie prac remontowych przez skarżących, w odniesieniu do istniejącego stanu technicznego tych obiektów oraz stanu majątkowego wnioskodawców, jest niecelowe oraz niemożliwe do zrealizowania. Z uwagi na wiek skarżących brak jest również perspektyw na poprawę ich sytuacji majątkowej w przyszłości. Natomiast istniejący stan techniczny budynków wymaga podjęcia działań w postaci wykonania prac rozbiórkowych, które to zapewnią bezpieczeństwo mieszkańcom obu nieruchomości, jak również osobom trzecim. Obie nieruchomości zostały ogrodzone, jednak jak powszechnie wiadomo na obszarach wiejskich w stosunkach sąsiedzkich zdarza się, iż np. dzieci/młodzież w celu "spożycia" owoców znajdujących się na sąsiedniej posesji przechodzą przez bramy lub furty. Nie sposób zamontować dodatkowych zabezpieczeń, a potencjalne ryzyko wy stąpienia takich zdarzeń jest duże.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
W piśmie procesowym z dnia 11 października 2021 r., skarżący złożyli wniosek o o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu, w postaci ekspertyzy technicznej - zabudowań gospodarczych we wsi S. wraz z dokumentacją zdjęciową, sporządzonej w październiku 2021 r. w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji i zaakceptowanego jako prawidłowy przez organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu. Do pisma załączono ekspertyzę techniczną omawianych budynku gospodarczych sporządzoną przez rzeczoznawcę budowlanego inż. A. Z. oraz mgr inż. P. B., sporządzoną w październiku 2021 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej p.p.s.a.).
Skarga nie mogła zostać uwzględniona, zaskarżone postanowienie odpowiada przepisom prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Konserwator Zabytków w [...], działający w imieniu Starosty [...], odmawiające uzgodnienia projektu rozbiórki budynków gospodarczych w m. S. nr [...] i nr [...], dz. ewid. gruntów nr [...] i [...], obejmujących budynek gospodarczy oraz budynek stodoły, autorstwa mgr inż. A. T.
Podkreślić należy, że materialną podstawą prawną działania organu jest przepis art. 39 ust. 3 p.b.. Przepis ten stanowi, że stosunku do obiektów budowlanych oraz obszarów niewpisanych do rejestru zabytków, a ujętych w gminnej ewidencji zabytków, pozwolenie na budowę lub rozbiórkę obiektu budowlanego wydaje organ administracji architektoniczno-budowlanej w uzgodnieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków..
Postępowanie uzgodnieniowe, o którym mowa w art. 39 ust. 3 p.b. dotyczy obiektu ujętego w gminnej ewidencji zabytków na podstawie art. 22 ust. 5 u.o.zo.z.. Ujęcie zabytku w gminnej ewidencji zabytków następuje wskutek wskazania określonego obiektu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) i przypisania mu w porozumieniu z wojewódzkim konserwatorem zabytków wartości zabytkowej. Umieszczając zabytek w gminnej ewidencji zabytków, organ gminy urzędowo stwierdza, że obiekt ten charakteryzuje się cechami, które uzasadniają objęcie go szczególną formą ochrony nieruchomości (por. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. II OSK 2189/13).
W sytuacji, gdy organ konserwatorski w ramach uzgodnienia wypowiada się w sposób merytoryczny odnośnie przedstawionych mu rozwiązań projektowych, to w pierwszym rzędzie musi wziąć pod uwagę przyczyny, które stały za wyrażoną pierwotnie przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) wolą poddania ochronie określonego zabytku (objętego porozumieniem). W konsekwencji organ konserwatorski nie może uzgodnić planowanych przez inwestora robót budowlanych, których następstwem będzie pozbawienie zabytku nieruchomego jego dotychczasowej wartości.
Istotą wymogu uzgodnienia konserwatora zabytków jest uzyskanie oceny wyspecjalizowanego organu administracji czy roboty budowlane nie będą skutkowały naruszeniem wartości zabytkowych obiektu.
Postanowienia wydane na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 p.b. oparte są na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że przed wydaniem postanowienia organ powinien uwzględnić okoliczności sprawy i dać temu wyraz w uzasadnieniu odnosząc się do wartości zabytkowej obiektu. Zauważyć trzeba, że obowiązujące przepisy nie wskazują przypadków, w których należy wydać postanowienie uzgadniające rozbiórkę oraz przypadków uzasadniających odmowę uzgodnienia, to przyjąć należy, że ocena ta powinna każdorazowo opierać się na ustaleniach dokonanych przez organ ochrony konserwatorskiej w konkretnej sprawie. Z tego względu sądowa kontrola postanowienia wydanego na podstawie art. 39 ust. 3 p.b. jest ograniczona do zbadania, czy nie nosi ono cech dowolności. Postanowienie o odmowie uzgodnienia rozbiórki może być przez sąd uchylone w przypadku stwierdzenia, że zostało wydane z takim naruszeniem przepisów prawa, które miało wpływ na wynik sprawy, zaś naruszenie to będzie miało miejsce wówczas, gdy organ pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Oceniając prawidłowość zastosowania przepisów postępowania należy zaś mieć na uwadze, że ochrona zabytków, w rozumieniu art. 4 pkt 1-6 u.o.z.o.z. obejmuje ogół działań podejmowanych w odniesieniu do zabytków w celu zachowania ich wartości zabytkowej. Ogólny charakter powołanego przepisu rodzi po stronie organu konserwatorskiego obowiązek wykazania, na czym dokładnie polega ochrona w każdej indywidualnej sprawie. Przepis art. 4 powołanej ustawy nie może zatem stanowić samodzielnej podstawy do wydawania przez organy konserwatorskie rozstrzygnięć o charakterze władczym (reglamentacyjnym), skutkujących ograniczającą ingerencją w zespół uprawnień przysługujących właścicielowi lub użytkownikowi zabytków. Zdefiniowana w ww. regulacji ochrona zabytków prowadzić zatem powinna do zrównoważonego rozwoju rodzimej zabudowy (wyważonego przenikania się przestrzeni współczesnej i zabytkowej), przy założeniu, że o wartości obiektów zabytkowych decyduje przede wszystkim to, że są one przekazami określonych znaczeń (świadectwa). Chodzi bowiem o utrwalenie i przekazanie pamięci o ludziach, procesach, wydarzeniach czy wyobrażeniach przez te obiekty w różnorodny sposób reprezentowanych. Tym samym w zależności od specyfiki zabytku oraz znaczeń mu przypisanych będzie ona wymagała bądź zachowania go w stanie nienaruszonym, bądź częściowego, a nawet zupełnego przekształcenia.
W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Argumentacja organu dotycząca wartości historycznej przedmiotowej zabudowy zasługuje w pełni na aprobatę i prowadzi do uznania zasadności odmowy udzielenia zgody na rozbiórkę omawianych obiektów.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że przedmiotowa inwestycja dotyczy rozbiórki budynku stodoły i budynku gospodarczego stanowiących zasadniczą część zabudowy gospodarczej dawnej zagrody. Bezsporne także jest, że Zarządzeniem Burmistrza [...] z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] założono gminną ewidencję zabytków dla Gminy [...]. W zbiorze tym pod nr [...] figuruje układ ruralistyczny wsi S.. W ocenie Sądu słusznie organy uznały, że w obrębie ww. układu zlokalizowana jest zabudowa stanowiąca przedmiot postępowania. Granice ww. założenia przestrzennego zostały określone w karcie ewidencyjnej zabytku wykonanej w dniu 13 grudnia .2013 r. Dokument ten wskazuje w rubryce "adres" posesje nr: [...] i [...]. Co prawda w dokument ten nie wskazuje posesji nr [...] (co w ocenie Sądu jest przeoczeniem przy sporządzaniu karty), jednakże z całokształtu zapisów ww. karty, a w szczególności z planu sytuacyjnego z zaznaczonymi granicami układu ruralistycznego, wnika, iż zabytkiem jest w omawianym przypadku układ przestrzenny w oznaczonych granicach, w tym także zabudowania znajdujące się w S. pod nr [...]
Wskazać należy, że z ww. karty wynika bezspornie, iż zabytek ten posiada znaczne walory w postaci czytelnego układu przestrzennego wsi: ulicówka wzdłuż krzyżujących się ze sobą dróg, bez cech centralnego układu, zlokalizowana na pofałdowanym terenie. Bez dominanty. Zewnętrzna ekspozycja układu: panorama wsi od strony południowej. W centralnej części wsi czytelny, unikatowy układ zabudowy złożony z dużych zagród o zamkniętym układzie z wewnętrznym podwórzem i przedogródkami. W części zachodniej linia mniejszych zagród, o układzie szczytowym, bezpośrednio przylegająca do drogi, między nimi kościół (kaplica) o skromnej formie. Duże zagrody historyczne o układzie: dwa budynki mieszkalne (wyższy 2- kondygnacyjny i niższy 1-kondygnacyjny), usytuowane do siebie pod kątem prostym, oddzielone bramą wjazdową. Zabudowania mieszkalne i inwentarskie tynkowane, część stodół z cegły. Pokrycie dachu: dachówka ceramiczna i cementowa - skromny detal architektoniczny. Budynki inwentarskie prostopadle umieszczone do drogi oraz stodoła ulokowana kalenicowo, zamykająca podwórza. Bramy ogrodzenia z murowanymi ceglanymi słupkami, drewniane skrzydła bram. Wnętrza zagród (podwórza) z zachowanymi fragmentami bruku (kostki granitowej). Współczesne przekształcenia opisanego powyżej układu są nielicznymi wyjątkami.
W tym miejscu wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 3 pkt 12 ww. ustawy, historyczny układ ruralistyczny jest to przestrzenne założenie wiejskie, zawierające zespoły budowlane, pojedyncze budynki i formy zaprojektowanej zieleni, rozmieszczone w układzie historycznych podziałów własnościowych i funkcjonalnych, w tym ulic lub sieci dróg. Ochrona takiego układu ma na celu trwale zachowanie jego dawnego rozplanowania oraz kompozycji przestrzennej, a także podstawowych cech zabudowy i cennych obiektów historycznych. Oznacza to między innymi utrzymanie w niezmienionym kształcie: rozplanowania placów i ulic, ich przebiegu, układu i sposobu zagospodarowania poszczególnych parceli, a także zachowanie gabarytów i linii zabudowy oraz zasadniczych proporcji wysokościowych kształtujących sylwetę całego układu, jak również oryginalnej formy i substancji budowlanej poszczególnych historycznych obiektów znajdujących się na terenie założenia.
Zgodnie z art. 4. u.o.z.o.z., ochrona zabytków polega w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków.
Słusznie organy ustaliły, że z akt sprawy wynika, iż wnioskowana do rozbiórki zabudowa będąca przedmiotem postępowania, to część zabudowy gospodarczej dawnej zagrody, w odrębnych granicach własności, wtórnie współcześnie podzielonej, obecnie oznaczonej nr 8 i 9, które wraz z pozostałymi - budynkiem mieszkalnym oraz mieszkalno-gospodarczym, tworzą unikatowy układ zabudowy jednej z reprezentatywnych, dużych zagród we wsi S.. Obiekty wskazane do rozbiórki to budynki wzniesione na rzucie prostokąta, w technologii tradycyjnej, murowane z cegły, tynkowane. Budynek stodoły (oznaczony jako obiekty nr 2 i 3) zlokalizowany przy bocznej drodze, stanowi dominujący obiekt zamykający gospodarstw o i zespół jego budynków od strony pól. Brak użytkowania oraz związany brak konserwacji spowodował częściową degradację obiektów, uwidocznioną w dokumentacji fotograficznej załączonej do wniosku o rozbiórkę. Na załączonych zdjęciach widać uszkodzenia obiektów.
W budynku stodoły (obiekt nr 2 i 3) od strony podwórza zagrody zachowane zasadnicze ściany podłużne z bramami przejazdowymi na całej długości. Brak narożnika części północnej ściany szczytowej i ściany podłużnej, południowej (budynek nr 2), brak górnej, części muru obwodowego południowej ściany podłużnej oraz zawalona konstrukcja dachu zasadniczo w obrębie budynku nr [...] stanowiącego południową część obiektu stodoły. Pomimo uszkodzeń zachował czytelność pierwotnej bryły - symetrię tynkowanych elewacji, układ sklepionych łękowo bram przejazdowych, zachowany w części detal architektonicznego wystroju w formie profilowego gzymsu okapowego oraz szczytów z ceglaną rolką.
Budynek gospodarczy (oznaczony jako obiekt nr 1), usytuowany prostopadle do głównego budynku mieszkalnego [...] wraz ze zlokalizowaną od frontu częścią stanowi wschodnie skrzydło zabudowy dawnej zagrody. Pomimo uszkodzenia tylnej ściany szczytowej zachował czytelność pierwotnej bryły, tynkowe elewacje ze sklepionymi łękowo otworami wejściowymi i detal architektonicznego wystroju w formie profilowego gzymsu okapowego oraz ceglanych obramień wejścia.
Sąd podziela stanowisko organów konserwatorskich, że przedmiotowa zabudowa stanowi przykład zabudowy w stylu frankońskim Przedmiotowa zabudowa, wtórnie podzielona, obecnie stanowi niezależne gospodarstwa nr [...], o zabudowie w układzie 2 liter "L", ze wspólnym budynkiem stodoły. Pomimo niekorzystnych przekształceń w obecnej zabudowie tych wydzielonych zagród (m.in. rozbiórka części zabudowy gospodarczej, przebudowa dachu budynku mieszkalnego - materiał, kolor pokrycia, likwidacja szczytów z ceglaną rolką - bez uzgodnienia z organem konserwatorskim), pierwotny, unikatowy układ dużej zagrody jest czytelny, a ze względu na lokalizację w centralnej części wsi, przy skrzyżowaniu dróg, stanowi ważny element kompozycyjny w układzie siedliska objętego ochroną, składającego się z tego typu zagród, z czego czytelnych, pierwotnie ukształtowanych, obecnie wtórnie podzielonych jest 11 zagród. Wnioskowany zakres inwestycji, obejmujący likwidację większości zabudowy gospodarczej dawnej zagrody, zmieni pierwotny kształt jej zabudowy, pozbawiając charaktery stycznych elementów kompozycji.
Słuszne jest stanowisko organu II instancji, że zagroda ta jest reprezentacyjną dla S. jednostką zgrupowania zabudowy, obejmującą budynki mieszkalne w części frontowej parceli, zabudowę gospodarczą po bokach wewnętrznego dziedzińca oraz podłużną stodołę, równoległą do części przedniej działki. Jako zabudowa historyczna, zrealizowana według zasad oryginalnego rozplanowania wsi, obiekty te stanowią istotne komponenty ww. zabytku obszarowego i pełnią ważną rolę w budowaniu jego wartości historycznych, artystycznych i naukowych. Organy konserwatorskie wzięły pod uwagę, iż zabudowa stanowiąca przedmiot postępowania posiada widoczne uszczerbki substancji budowlanej, jednakże prawidłowo uznały, że pomimo wysoce niezadawalającego stanu technicznego przedmiotowych nieruchomości, historyczna bryła ww. budynków jest w dalszym ciągu w pełni czytelna i może zostać odtworzona. Omawiane obiekty w obecnym stanie zachowania w dalszym ciągu stanowią istotne komponenty przedmiotowego układu ruralistycznego, stąd też ich wnioskowana rozbiórka doprowadzi do istotnego uszczuplenia wartości ww. zabytku obszarowego.
Podkreślić dodatkowo należy, że opieka nad zabytkiem ma charakter zindywidualizowany. Odpowiedzialny za jej realizację jest bowiem aktualny dysponent zabytku, czyli jego aktualny właściciel lub posiadacz. Wpisanie budynku do rejestru zabytków nakłada na właścicieli lub użytkowników obowiązek przestrzegania rygorów ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Ustanowiony w art. 5 ustawy o ochronie zabytków obowiązek sprawowania przez właściciela opieki nad zabytkiem rozumiany musi być w ten sposób, że rola dysponenta zabytku sprowadza się do starannego postępowania w stosunku do zabytku, jak najdłuższego utrzymania zabytku w jak najlepszym stanie oraz jak najlepsze jego wykorzystanie dla dobra ogółu ze względu na jego walory historyczne czy naukowe. Zabytek przestaje być tylko i wyłącznie prywatnym dobrem jego właściciela, którego interesy zostają z tego względu wyraźnie ograniczone, zaś treść ustawowego ograniczenia sygnalizuje przepis art. 140 k.c. (por. prawomocne wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 kwietnia 2009 r., I SA/Wa 48/09; z dnia 7 listopada 2012 r., I SA/Wa 963/12; z dnia 8 listopada 2012 r., I SA/Wa 731/12 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., II OSK 890/10).
Słusznie w niniejszej sprawie organy stwierdziły, że przedmiotowe obiekty współtworzące charakterystyczną formę zabudowy zagrody winny zostać zachowane i wyremontowane (odbudowane). Dopuszczalne działania dotyczyć mogą przywrócenia co najmniej właściwej formy przestrzennej uszkodzonych obiektów gospodarczych w zabudowie dawnej zagrody, poprzez odtworzenie brakujących fragmentów muru, naprawę - odtworzenie dachu, utrzymując zasadniczy, pierwotny układ i rozplanowanie okazałej, unikatowej zagrody o zamkniętym układzie z wewnętrznym podwórzem i przedogródkami, stanowiącej historyczną zabudowę wsi objętej ochroną.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organ odwoławczy, wbrew zarzutom skarżącej, nie dopuścił się również obrazy unormowań zawartych w przepisach art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a.
Dokonując analizy zarówno zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego jak i poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że organy wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej i oficjalności (art. 7 k.p.a.). Ponadto, zdaniem Sądu, organy, wydając oba sporne postanowienia oparły się na materiale zgromadzonym w sprawie. Organy dokonały również wszechstronnej oceny całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszym postępowaniu, oceniając przy tym w sposób pełny znaczenie i wartość poszczególnych dowodów i argumentów strony dla toczącej się sprawy.
Biorąc powyższe pod uwagę, należy - zdaniem Sądu - uznać, iż w zaskarżonym postanowieniu brak jest jakichkolwiek istotnych uchybień formalnych, które organ odwoławczy poczyniłby w toku postępowania administracyjnego, a które uniemożliwiłyby Sądowi przeprowadzenie prawidłowej oceny zarzutów skargi i wypowiedzenie się co do zasadności podjętego rozstrzygnięcia pod względem materialnoprawnym. Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia zasługuje na aprobatę, zaś postawione zarzuty skargi stanowią jedynie polemikę z organem, uzasadnioną interesem skarżącej.
Podkreślić trzeba, że wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów pozwala organowi na dokonanie własnej oceny wartości poszczególnych dowodów. Organy ochrony konserwatorskiej są zobowiązane do ochrony zabytków, która w rozumieniu art. 4 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami polega na podejmowaniu działań służących zachowaniu wartości zabytkowych, przy wykorzystaniu przysługujących organom środków i instrumentów o charakterze władczym. Zły stan techniczny obiektu nie przesądza o utracie wartości zabytkowej, gdyż w świetle art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, każda z form ochrony zabytków, o której mowa w art. 7 ustawy o ochronie zabytków, podlega ochronie bez względu na stan zachowania zabytku (art. 6 ust. 1 ww. ustawy). Rozbiórkę zabytku uzasadnia stwierdzenie takiego rozmiaru zniszczenia obiektu zabytkowego, który łączy się z uznaniem, że obiekt nie przedstawia już żadnych wartości historycznych, artystycznych lub naukowych, bowiem nie da się go zachować. Jeśli się uwzględni powyższe, to nie może budzić wątpliwości, że przedstawiona przez skarżących argumentacja poparta dokumentacją fotograficzną trafnie zostały uznane przez Ministra za niedające uprawnionych podstaw do uzgodnienia projektu rozbiórki omawianych obiektów. Zdaniem Sądu, organy zasadnie przyjęły, że omawiane obiekty nadal posiadają wartości chronione prawnie wyłączające jego całkowite unicestwienie (rozbiórkę).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podziela stanowisko wyrażone w wyroku z dnia 18 kwietnia 2018 r., II OSK 1446/16, w którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że tylko szczególnie uzasadnione powody powinny stać za tym, by w drodze uzgodnienia zostały zatwierdzone projektowane przez inwestora roboty budowlane, których następstwem będzie nie tylko utrata przez zabytek nieruchomy jego dotychczasowej wartości, które ujęcie w ewidencji miało za zadanie chronić, ale również doprowadzenie do likwidacji zabytku nieruchomego.
Podkreślić należy, że słusznie organy wskazały, że brak było konieczności przeprowadzania w niniejszej sprawie oględzin omawianych obiektów. Przedłożona przez skarżących obszerna dokumentacja fotograficzna w sposób wystarczający obrazuje stan obecny omawianych obiektów. Bezzasadny był także wniosek skarżących o powołanie przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, w zakresie oceny walorów historycznych i zabytkowych zabudowy objętej złożonym w niniejszym postępowaniu wnioskiem o wydanie pozwolenia na rozbiórkę. Podkreślić należy, że Podkreślić ocena czy obiekt nadal zachował wartość historyczną, artystyczną lub naukową, pozostaje w kompetencji właściwych organów ochrony zabytków. Natomiast naczelnym organie administracji publicznej zarządzającym tym działem, jest Minister Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Sportu, posiadający niezbędną wiedzę specjalistyczną pozwalającą samodzielne ustalić istnienia lub braku wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku.
Odnosząc się do ponoszonych przez skarżących kwestii ekonomicznych, wskazać należy, że NSA niejednokrotnie w swoich orzeczeniach podkreślał, że "W tym kontekście jedynie techniczna możliwość zachowania obiektu zabytkowego w stanie pozwalającym na utrzymanie jego wartości zabytkowych ma charakter decydujący w sprawie skreślenia zabytku z rejestru zabytków. Nie jest nim natomiast ocena opłacalności prowadzenia prac przy zabytku dająca możliwość jego zachowania odnoszona do kosztów ekonomicznych tego przedsięwzięcia." (zob. wyrok NSA z dnia 25 czerwca 2014 r. sygn. akt II OSK 182/13).
Szereg zarzutów skarżących zawartych zarówno w zażaleniu jak i w skardze neguje okoliczność umieszczenia układu ruralistycznego wsi S. w gminnej ewidencji zabytków. Wskazać należy, że w dotychczasowym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że ujęcie zabytku nieruchomego w gminnej ewidencji jest aktem, który podlega kognicji sądu administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 14 września 2012 r. sygn. II OSK 1950/12). Sprzeciwiając się stanowisku przyjętemu przez wójta (burmistrza, prezydenta miasta) oraz wojewódzkiego konserwatora zabytków, którego skutkiem prawnym było włączenie karty adresowej zabytku do zbioru ewidencyjnego, właściciel zabytku nieruchomego może w złożonej skardze do sądu administracyjnego kwestionować zasadność jego ujęcia w ewidencji, co w zasadniczy sposób będzie obejmowało kwestię oceny, czy interes społeczny wymaga, by wartość historyczna, artystyczna lub naukowa określonego obiektu nakazywała jego zachowanie poddać reglamentacji polegającej na wyłączeniu z zakresu uprawnień, jakie przysługują każdemu właścicielowi rzeczy, prawa do swobodnego nim dysponowania i korzystania. Sąd podziela jednocześnie stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 18 sierpnia 2016 r. sygn. II OSK 2909/14, zgodnie z którym w postępowaniu uzgodnieniowym nie jest możliwe skuteczne zakwestionowanie zasadności ujęcia zabytku w gminnej ewidencji zabytków. Twierdzenie, że obiekt ujęty w tejże ewidencji faktycznie nie jest zabytkiem, albowiem nigdy nie posiadał rzeczywistej wartości zabytkowej albo też ją utracił powinno być, co do zasady, podnoszone w odpowiednim postępowaniu zmierzającym do zmiany gminnej ewidencji zabytków w zakresie skreślenia z niej obiektu, który nie powinien w świetle przepisów dotyczących ochrony zabytków i opieki nad zabytkami dłużej w niej figurować. Stwierdzenie podstaw pozwalających na przypisanie określonemu obiektowi nieruchomemu wartości zabytkowych stanowi element faktyczny sprawy wyznaczenia obiektu do ujęcia go w gminnej ewidencji zabytków, która ma charakter sprawy administracyjnej (sprawy z zakresu administracji publicznej) cechującej się odrębnością podmiotową i przedmiotową od sprawy dotyczącej pozwolenia na budowę (rozbiórkę), w której określone zamierzenie budowlane podlega wyłącznie uzgodnieniu przez organ konserwatorski.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez organ art. 10 § 1 k.p.a., należy wskazać, że zgodnie z dominującym i utrwalonym w aktualnym orzecznictwie sądowym poglądem, zarzut naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a. przez niezawiadomienie strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. To do strony stawiającej wskazany zarzut należy wykazanie istnienia związku przyczynowego między naruszeniem przepisów postępowania a wynikiem sprawy (wyrok NSA z dnia 18 maja 2006 r., sygn. akt II OSK 831/05, (Opublikowano: ONSAiWSA 2006/6/157), uchwała 7 sędziów NSA z dnia 25 kwietnia 2005 r., II FPS 6/04, (LEX nr 2746845). Zatem to strona powinna wykazać, że niezawiadomienie jej przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych uniemożliwiło jej dokonanie w danym postępowaniu konkretnej czynności procesowej (np. złożenia dokumentu). Nie każde bowiem naruszenie przepisów prawa procesowego skutkuje uchyleniem decyzji administracyjnej poddanej kontroli wojewódzkiego sądu administracyjnego, a tylko takie, które realnie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Skarżąca nie wykazała natomiast, jakiej czynności procesowej nie mogła dokonać poprzez niewydanie przez Ministra zawiadomienia w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o możliwości zapoznania się z aktami sprawy. Zdaniem Sądu niezawiadomienie skarżącej w trybie art. 10 § 1 k.p.a., z uwagi na brak przeprowadzania postępowania dowodowego i bazowanie przez organów całości na dowodach zebranych w poprzednim postępowaniu uzgodnieniowym, nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy.
W ocenie Sadu bezzasadny był także wniosek zawarty w piśmie skarżących z dnia 11 października 2021 r. o przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu uzupełniającego z dokumentu, w postaci ekspertyzy technicznej - zabudowań gospodarczych we wsi S. wraz z dokumentacją zdjęciową, sporządzonej w październiku 2021 r. przez rzeczoznawcę budowlanego inż. A.Z. oraz mgr inż. P.B., w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości dotyczących stanu faktycznego ustalonego przez organ I instancji i zaakceptowanego jako prawidłowy przez organ II instancji w zaskarżonym postanowieniu.
Wskazać należy, że sąd administracyjny nie przeprowadza postępowania dowodowego zmierzającego do ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny nie może prowadzić postępowania dowodowego i dokonywać ustaleń, celem merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Może to jedynie uczynić w granicach zakreślonych w art. 106 § 3 p.p.s.a., ale nawet wówczas celem tego postępowania nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy prawidłowo organy ustaliły stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie czy prawidłowo zastosowały przepis prawa materialnego do poczynionych ustaleń. W niniejszej sprawie brak było możliwości przeprowadzenia tego postępowania, albowiem ww. ekspertyza dotyczyła stanu zachowania spornych zabudowań ustalonego w październiku 2021r., a więc już po zakończeniu omawianego postępowania administracyjnego, a dodatkowo nie była przedmiotem badań organów konserwatorskich w niniejszej sprawie.
Biorąc powyższe pod uwagę należy przyjąć, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie i z tej przyczyny podlega oddaleniu na podstawie przepisu art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.