VII SA/WA 1882/23

VII SA/Wa 1882/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Żak /sprawozdawca/
Artur Kuś /przewodniczący/
Joanna Gierak-Podsiadły
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 478
art. 145 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 par 1 pkt 1 w zw. z art 86 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, asesor WSA Aneta Żak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. U. na decyzję Rektora Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. nr 798/1/2023/D w przedmiocie przyznania stypendium socjalnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. zasądza od Rektora Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie na rzecz M. U. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 7 czerwca 2023 r. znak: 798/1/2023/D Rektor Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), dalej: k.p.a. w związku z § 16 ust. 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie (Załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora nr 4/09/2022 z dnia 30 września 2022 r.), dalej jako: Regulamin, utrzymał w mocy decyzję Komisji Stypendialnej EWSPA z 25 kwietnia 2023 r. nr 39-odmowa/IV.2023 o odmowie przyznania M.U. stypendium socjalnego za okres marzec – lipiec 2023 r.
Zaskarżona decyzja z 7 czerwca 2023 r. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym tej sprawy.
Komisja Stypendialna EWSPA decyzją z 25 kwietnia 2023 r. nr 39-odmowa/IV.2023, na podstawie art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), dalej jako: p.s.w.n., oraz § 14 ust. 1 pkt (i) w zw. z § 14 ust. 3 Regulaminu, odmówiła przyznania M. U. stypendium socjalnego na okres marzec – lipiec 2023 r. Uzasadniając to rozstrzygnięcie Komisja wskazała, że ww. studentka nie spełnia przesłanek do uzyskania stypendium socjalnego na okres marzec-lipiec 2023 r., ponieważ zgodnie z § 7 pkt 2 Regulaminu, "Świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. W ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów. Okres 12 semestrów, w trakcie których studentowi przysługują świadczenia rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów). Do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym także semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć. Wyjątek stanowią semestry na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego (kolejne studia pierwszego stopnia nie są wliczane do okresu przysługiwania świadczeń). W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.". W odniesieniu do powyższej regulacji Komisja wskazała, że wnioskodawczyni przekroczyła 12 semestrów studiowania, co ustalono na podstawie programu POLON, z którego wynika, że w okresie od 01.10.2013 do 09.02.2015 podano 3 semestry na UW, od 01.10.2015 do 17.02.2015 podano 1 semestr na UW, od 01.10.2016 do 27.04.2017 podano 2 semestry na UW, od 01.10.2017 do 13.12.2017 podano 1 semestr na UW, od 18.10.2019 do nadal podano 7 semestrów + obecny jako 8 semestr.
W wyniku rozpoznania odwołania M. U. od tej decyzji Rektor EWSPA wydał opisaną na wstępie decyzję z 7 czerwca 2023 r., którą rozstrzygnięcie organu I instancji utrzymał w mocy. W odniesieniu do treści art. 93 ust. 4 p.s.w.n. organ II instancji wskazał, że podstawą dla ustalenia przez organ decyzyjny EWSPA faktu przekroczenia limitowanego okresu 12 semestrów, podczas których studentowi przysługuje prawo do świadczeń stypendialnych jest baza danych o studentach w Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POLON oraz oświadczenie wnioskodawcy. W oświadczeniu złożonym wraz z pozostałymi wymaganymi dokumentami w grudniu 2022 r. odwołująca studentka nie wskazała jakiegokolwiek doświadczenia w kształceniu na poziomie studiów wyższych przed rozpoczęciem studiów w EWSPA. Weryfikacja dokonana przez Komisję Stypendialną EWSPA w sieci POLON w kwietniu 2023 r. ujawniła jednakże następującą ścieżkę kształcenia studentki:
od 01.10.2013 do 09.02.2015 - 3 semestry na UW
od 01.10.2015 do 17.02.2015 - 1 semestr na UW
od 01.10.2016 do 27.04.2017 - 2 semestry na UW
od 01.10.2017 do 13.12.2017 - 1 semestr na UW
18.10.2019 do nadal - 7 semestrów EWSPA
Łączny okres studiów do dnia podjęcia decyzji przez Komisję Stypendialną EWSPA w kwietniu 2023 r. wynosił zatem 14 semestrów, a nie jak wynikało z oświadczenia 0 plus 7 (EWSPA), co wskazało na zaistnienie przesłanek opisanych w § 7 pkt 2 Regulaminu, które stanowiły podstawę do wydania decyzji z 25 kwietnia 2023 r. o odmowie przyznania stypendium socjalnego. Biorąc pod uwagę powyższe,, odmowną decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 25 kwietnia 2023 r. organ odwoławczy uznał za w pełni uzasadnioną.
Skargę na decyzję Rektora EWSPA z 7 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M. U., zaskarżając ją w całości. Skarżąca podniosła, że wadliwe jest przyjęte przez organy administracji rozumienie, że pojęcie "przysługiwanie świadczenia" jest równoznaczne z "posiadaniem statusu studenta", gdyż nie wynika ono z cytowanych przez Rektora przepisów. Zdaniem skarżącej, prawidłowe odkodowanie norm zawartych w art. 93 ust. 4 p.s.w.n. wymaga jedynie zastosowania podstawowego rodzaju wykładni czyli wykładni językowej, która wskazuje jednoznacznie, że świadczenie stypendialne przysługuje w momencie spełnienia określonych warunków. Sam status studenta nie wystarczy, aby stypendium socjalne otrzymać, należy spełnić również szereg innych wymagań. W związku z powyższym dlaczego stypendium ma być odbierane tylko i wyłącznie dlatego, że student przekroczył określoną ilość semestrów rozpoczętych. Powyższa wykładnia znajduje również odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym wskazano, że realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego. Skarżąca podkreśliła, że do tej pory nie uzyskała wykształcenia wyższego.
Skarżąca zarzuciła ponadto Komisji Stypendialnej brak ustalenia, czy w okresie rozpoczętych semestrów skarżąca pobierała stypendium socjalne. Obliczając okres pobierania stypendium organ stypendialny powinien uwzględnić okres pobierania tego świadczeni na podstawie przepisów ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
Powołując się na powyższe zarzuty skarżąca wskazała, że wnosi o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu.
W odpowiedzi na skargę Rektor EWSPA wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie ma w tej sprawie zastosowania). Zgodnie zaś z art. 145 § 1 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu zawsze wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Skarga podlega uwzględnieniu, gdyż zaskarżona decyzja została wydana w warunkach odpowiadających dyspozycji art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że Rektor nie był uprawniony do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Stypendialnej z 25 kwietnia 2023 r., w związku z czym jego działanie polegające na rozpatrzeniu odwołania skarżącej uznać należało jako działanie z naruszeniem przepisów o właściwości (przesłanka z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Zgodnie bowiem z art. 86 ust. 2-4 p.s.w.n., "2. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. 3. Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji. 4. Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa". Powyższy przepis odnosi się do funkcjonowania komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej oraz reguluje uprawnienia nadzorcze rektora nad działalnością tych komisji. Do wydania decyzji w przedmiocie przyznania stypendium uprawnione są komisja stypendialna w pierwszej instancji i odwoławcza komisja stypendialna w drugiej, które, co istotne, mają zachować odrębność od organów uczelni. Wynika to z faktu, że większość członków tych komisji mają stanowić studenci. Ustawodawca w tym też zakresie określił, w jaki sposób komisje te podpisują wydane przez siebie decyzje. W świetle przepisów ustawy, powołanie tych komisji jest obowiązkowe, skoro w art. 95 p.s.w.n. wśród elementów, jakie ma zawierać regulamin świadczeń dla studentów wymieniono tryb powołania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej (pkt 4). W wyroku z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. VII SA/Wa 2046/23 tut. Sąd trafnie zauważył, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "regulamin (...) określa" wskazuje na obowiązek powołania obu ww. komisji, a nie ich fakultatywny charakter lub możliwość zastępowania którejkolwiek z nich przez inny organ uczelni, w tym Rektora. Takie działanie musiałoby mieć wyraźną podstawę prawną, jak ma to miejsce w przypadku stypendium socjalnego, gdzie w art. 88 ust. 4 i 5 p.s.w.n. wyraźnie wskazano na właściwość rektora albo komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Posłużenie się w tym przypadku alternatywą rozłączną "albo" oraz alternatywą łączną "lub" wskazuje na właściwość w sprawie rektora z jednej strony i właściwość komisji stypendialnych obu instancji jako drugich podmiotów do wydawania decyzji w sprawie. Nie można jednak przyjąć, aby podmioty te mogły rozpoznawać sprawę w dowolnych konfiguracjach procesowych, bez przypisania im właściwości instancyjnej. W związku z tym przyjąć należy, że sprawę przyznania stypendium socjalnego rozpoznaje albo rektor z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego organu, albo komisja stypendialna z odwołaniem do odwoławczej komisji stypendialnej. Z analizy powyższych przepisów nie można natomiast wywieść, aby rektor mógł zastępować odwoławczą komisję stypendialną jako organ odwoławczy. Po pierwsze, naruszałoby to deklarowaną przez ustawodawcę niezależność od organów uczelni poprzez wymagany skład komisji – "większość członków stanowią studenci" (art. 86 ust. 3 p.s.w.n.), po drugie – pomijałoby do obowiązkowy charakter tego organu, kształtowany regulaminem świadczeń dla studentów (art. 95), po trzecie – rozwiązanie takie pomijałoby nadzorczy (poza tokiem instancji) charakter uprawnień rektora powołanego do oceny zgodności z przepisami prawa decyzji komisji stypendialnych lub odwoławczych komisji stypendialnych. Ustawodawca bowiem przewidział specjalne uprawnienie dla rektora, który w drodze decyzji administracyjnej uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa, wprowadzając nadzór nad legalnością wydanych przez te organy decyzji, z zapewnieniem jednocześnie środka odwoławczego od tak wydanej decyzji w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skargi do sądu administracyjnego na taką decyzję rektora.
Mając powyższe na względzie Sąd przyjął, że w świetle powyższych przepisów p.s.w.n. Rektor nie był uprawniony do rozpoznania odwołania od decyzji komisji stypendialnej o odmowie przyznania stypendium socjalnego. Powołanie się przez Rektora na swoją właściwość wynikającą w regulaminu ustalenia wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie (§ 16 ust. 3 i § 18), zdaniem Sądu jest niewystarczające, gdyż takie określenie właściwości organu odwoławczego narusza wyżej wymienione przepisy p.s.w.n. Regulamin świadczeń dla studentów, jako akt wewnętrzny, ale przyjmowany na podstawie ustawy, nie może być z tą ustawą sprzeczny. Także autonomia przyznana uczelniom wyższym w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP nie może uzasadniać sprzeczności regulaminu z ustawą, ani tym bardziej usprawiedliwiać wprowadzania regulacji wewnętrznych uczelni sprzecznych z regulacją ustawową, w tym przypadku art. 86 ust. 2 – 4 p.s.w.n. Skoro bowiem na podstawie przepisów ustawy określono tryb wydawania decyzji administracyjnych oraz obowiązek powołania na uczelni wyższej określonych organów uprawnionych do wydawania tych decyzji, to nie można z powołaniem się na ww. autonomię zmieniać norm prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym Rektor nie mógł dowolnie kształtować swojej właściwości jako organu odwoławczego z powołaniem się na regulamin, a z pomięciem regulacji ustawowych. Pominięcie przy wydawaniu decyzji przepisów ustawowych prowadzi z kolei do konkluzji o wydaniu przez Rektora zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.
Nie może budzić przy tym wątpliwości, że wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości obejmuje również przypadek naruszenia właściwości instancyjnej, a dla uznania, że zaistniała tego rodzaju przyczyna stwierdzenia nieważności decyzji nie ma znaczenia to, czy decyzja jest w swej osnowie prawidłowa, czy też nie.
Ubocznie już tylko Sąd zauważa, że decyzja Rektora utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji obarczona jest dodatkowo wadą polegającą na nieprawidłowym wskazaniu w jej podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zamiast art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Mając na uwadze rodzaj stwierdzonej wadliwości w procedowaniu przez Rektora w tej sprawie, wypowiadanie się przez Sąd o jej meritum w odniesieniu do przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jest przedwczesne, gdyż prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.