VII SA/WA 1881/23

VII SA/Wa 1881/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Aneta Żak /sprawozdawca/
Artur Kuś /przewodniczący/
Joanna Gierak-Podsiadły
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji i uchylono poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 478
art. 145 par. 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. art. 156. par. 1 pkt 1 w zw. z art. 86. ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Dz.U. 2021 poz 478
art. 145 parf 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a w zw. z art. 151 par 1 k.p.a
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Artur Kuś, Sędziowie: sędzia WSA Joanna Gierak – Podsiadły, asesor WSA Aneta Żak (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 24 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. U. na decyzję Rektora Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r. nr 896/2023/D w przedmiocie uchylenia decyzji oraz zobowiązania do zwrotu określonej kwoty tytułem nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; II. uchyla decyzję Komisji Stypendialnej Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r. Nr 07/postęp./socjalne/V.2023; III. zasądza od Rektora Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie na rzecz M. U. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 7 czerwca 2023 r. znak: 896/2023/D Rektor Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie, na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775), dalej: k.p.a. w związku z § 16 ust. 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie (Załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora nr 4/09/2022 z dnia 30 września 2022 r.), utrzymał w mocy decyzję Komisji Stypendialnej EWSPA z 18 maja 2023 r. nr 07/postęp./socjalne/V.2023 o uchyleniu decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania M.U. stypendium socjalnego oraz o orzeczeniu obowiązku zwrotu nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023.
Zaskarżona decyzja z 7 czerwca 2023 r. została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym tej sprawy.
Komisja Stypendialna EWSPA decyzją z 5 grudnia 2022 r. nr 26/Socjalne/X.2022, na podstawie art. 86 ust. 2 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 478 ze zm.), dalej jako: p.s.w.n., przyznała M.U.na jej wniosek stypendium socjalne na okres od października 2022 r. do lutego 2023 r. w kwocie 2.250,00 zł miesięcznie.
Postanowieniem z 27 kwietnia 2023 r., na podstawie art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., Komisja Stypendialna wznowiła z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące ww. decyzji, wskazując na pozyskanie z systemu POLON informacji o przekroczeniu przez studentkę M.U.łącznego okresu przysługiwania świadczenia, który wynosi 12 semestrów.
Decyzją z 18 maja 2023 r. nr 07/postęp./socjalne/V.2023 Komisja Stypendialna, działając na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w zw. z art. 86 ust. 2 a contrario i art. 93 ust. 4 p.s.w.n. oraz § 9 ust. 1 i 2 w zw. z § 7 ust. 2 a contrario, § 8 ust. 2 i 3 Regulaminu ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie (Załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 4/09/2022 Rektora EWSPA z dnia 30 września 2022 r.; dalej jako: Regulamin): 1) uchyliła z dniem 18 maja 2023 r. decyzję Komisji Stypendialnej nr 26/Socjalne/X.2022 z 5 grudnia 2022 r. w związku z ujawnieniem istotnych dla sprawy okoliczności faktycznie istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję, 2) orzekła o obowiązku niezwłocznego zwrotu przez skarżącą łącznej kwoty 11.250 zł tytułem nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023.
Uzasadniając to rozstrzygnięcie Komisja Stypendialna wskazała, że na wniosek z 20 października 2022 r. złożony przez M.U.Komisja przyznała ww. studentce stypendium socjalne w okresie od października 2022 r. do lutego 2023 r. Na załączonym do wniosku oświadczeniu studentka nie wskazała jakiegokolwiek kształcenia na poziomie studiów wyższych przed rozpoczęciem studiów w EWSPA. Jednakże w kwietniu 2023 r. system POLON już ujawnił następującą ścieżkę kształcenia studentki:
od 01.10.2013 do 09.02.2015 podano 3 semestry na UW
od 01.10.2015 do 17.02.2016 podano 1 semestr na UW
od 01.10.2016 do 27.04.2017 podano 2 semestry na UW
od 01.10.2017 do 13.12.2017 podano 1 semestr na UW
od 18.10.2019 do nadal - 7 semestrów.
Łączny okres studiów do dnia podjęcia decyzji przez Komisję Stypendialną w grudniu 2022 r. wynosił zatem 13 semestrów, a nie jak wynikało z oświadczenia 0 plus 6. Wobec stwierdzenia, iż doszło do przekroczenia łącznego okresu przysługiwania świadczenia, który wynosi 12 semestrów, bez względu na jego pobieranie przez studenta, (art. 93 ust. 4 p.s.w.n.), stwierdzono konieczność uchylenia decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego. Komisja Stypendialna wskazała, że decyzja przyznająca stypendium została podjęta przez organ w dobrej wierze, na podstawie złożonego przez studentkę oświadczenia i wobec braku istnienia wówczas formalnych przesłanek do wydania decyzji odmownej - informacja o ich zaistnieniu pojawiła się w Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POLON w czasie ostatniego miesiąca, w związku ze wzrostem aktywności uczelni wyższych w Polsce w zakresie uzupełniania danych studentów.
Komisja wyjaśniła, że mając na względzie przepisy p.s.w.n. oraz w oparciu o przepis § 8 ust. 2 Regulaminu uznała, iż zaszła konieczność orzeczenia o zwrocie kwoty wypłaconego stypendium w wysokości 11.250 PLN za okres, w którym świadczenie to było nienależne.
W wyniku rozpoznania odwołania wniesionego przez M.U., opisaną na wstępie decyzją z 7 czerwca 2023 r. Rektor EWSPA utrzymał w mocy decyzję Komisji Stypendialnej w całości.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Rektor wskazał, że z dyspozycji art. 93 ust. 4 p.s.w.n. oraz § 7 pkt 2 Regulaminu wynika, iż świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, przez łączny okres 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Okres 12 semestrów, w trakcie których studentowi przysługują świadczenia, rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów). Do okresu przysługiwania świadczeń wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym także semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów od zajęć. Rektor wskazał, że w oświadczeniu złożonym wraz z pozostałymi wymaganymi dokumentami w procesie wnioskowania o przyznanie stypendium w grudniu 2022r. M.U.nie wskazała jakiegokolwiek doświadczenia w kształceniu na poziomie studiów wyższych przed rozpoczęciem studiów w EWSPA. Weryfikacja dokonana przez Komisję Stypendialną EWSPA w Zintegrowanej Sieci Informacji o Nauce i Szkolnictwie Wyższym POLON w kwietniu 2023 r. ujawniła jednakże, że łączny okres studiów M.U.do dnia podjęcia decyzji przez Komisję Stypendialną EWSPA w grudniu 2022 r. wynosił 13 semestrów, a nie jak wynikało z oświadczenia studentki 0 plus 6 (EWSPA), co wskazało na zaistnienie przesłanek z § 7 pkt 2 Regulaminu, które stanowiły podstawę do uchylenia decyzji z 5 grudnia 2022 r. o przyznaniu stypendium socjalnego. Rektor podkreślił, że dane dotyczące kształcenia studentki przed rozpoczęciem edukacji w EWSPA pojawiły się w systemie POLON dopiero w roku 2023, a ich weryfikacja dokonana przez Komisję Stypendialną na przełomie listopada i grudnia 2022 r. nie dała podstawy do odrzucenia wniosku odwołującej o przyznanie stypendium. Powyższe wynika ze wzrostu aktywności polskich uczelni w zakresie uzupełniania bieżących oraz archiwalnych danych studentów w ostatnim czasie.
Rektor zaznaczył, że Komisja Stypendialna podejmując decyzje w przedmiocie pomocy stypendialnej zobowiązana jest do szczegółowego obliczania łącznego okresu trwania studiów wszystkich aplikujących, a do limitu 12 semestrów wskazanych w p.s.w.n. należy wliczyć każdy rozpoczęty semestr nauki na studiach I, II stopnia lub magisterskich (ze wskazanymi przez ustawodawcę wyjątkami), bez względu na fakt pobierania przez studenta stypendium w tym czasie. W przypadku M.U. okres 12 semestrów został przekroczony w październiku 2022 r.
Biorąc pod uwagę powyższe, Rektor uznał, że decyzja Komisji Stypendialnej EWSPA w sprawie uchylenia decyzji o przyznaniu stypendium socjalnego z dnia 5 grudnia 2022 r. oraz konieczności dokonania zwrotu nienależnie wypłaconych środków stypendialnych w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 jest w pełni uzasadniona.
Skargę na decyzję Rektora EWSPA z 7 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła M.U. , zaskarżając ją w całości. Zaskarżonej decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
1) prawa materialnego: art. 93 ust. 2 pkt 1 p.s.w.n. poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe uznanie, że pojęcie "przysługiwanie świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta";
2) przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy - art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez niedokonanie rzetelnych ustaleń dotyczących okresów pobierania przez nią stypendium socjalnego;
3) przepisów prawa ustrojowego poprzez nieposzanowanie przepisów projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce realizujących cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP;
4) przepisów prawa ustrojowego poprzez nieposzanowanie jednej z podstawowych zasad demokratycznego państwa, wynikającej z art. 2 Konstytucji – tj. niedziałania prawa wstecz (lex retro non agit).
W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że we wniosku o stypendium socjalne na semestr zimowy 2022/2023 r. nie wykazała rozpoczętych semestrów na innej uczelni, ponieważ źle zinterpretowała formularz wniosku. Niemniej w systemie POLON widniała informacja, że na UW miała rozpoczętych 7 semestrów (aczkolwiek jednego z tych semestrów skarżąca nigdy nie rozpoczęła, ponieważ została skreślona z powodu niepodjęcia studiów) oraz 7 semestrów rozpoczętych na EWSPA. Zdaniem strony, organy wadliwie interpretują pojęcie "przysługiwanie świadczenia" jako równoznacznego pojęciu "posiadania statusu studenta". Jej zdaniem, prawidłowe odkodowanie norm zawartych w art. 93 ust. 4 p.s.w.n. wymaga zastosowania jedynie podstawowego rodzaju wykładni czyli wykładni językowej, która wskazuje jednoznacznie, że świadczenie stypendialne przysługuje w momencie spełnienia określonych warunków. W ocenie skarżącej, sam status studenta nie wystarczy, aby stypendium socjalne otrzymać, należy spełnić również szereg innych wymagań. Skarżąca podniosła, że nie rozumie, dlaczego stypendium ma być odbierane tylko i wyłącznie dlatego, że student przekroczył określoną ilość semestrów rozpoczętych. Wskazała, że powyższa wykładnia znajduje również odzwierciedlenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym wskazano, że realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego. Skarżąca podkreśliła, że do tej pory nie uzyskała wykształcenia wyższego.
Skarżąca wskazała ponadto, że uznaje, iż doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania z uwagi na brak ustalenia, czy w okresie rozpoczętych semestrów skarżąca pobierała stypendium socjalne, co powinno być kluczowe dla wydania decyzji. Zdaniem strony, powoływana ustawa ma działanie na przyszłość, gdyż przy braku odmiennej regulacji przepisy nowe nie mogą mieć wstecznego działania - lex retro non agit. W związku z powyższym, organ administracji obliczając okres pobierania stypendium powinien był uwzględnić okres pobierania tego świadczenia na podstawie przepisów p.s.w.n.
W odniesieniu do podniesionych w skardze zarzutów, skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji oraz przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Skarżąca wniosła również o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Rektor EWSPA wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (który nie ma w tej sprawie zastosowania). Zgodnie zaś z art. 145 § 1 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja podlega uchyleniu zawsze wówczas, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli Sądu w tej sprawie są decyzje wydane w postępowaniu prowadzonym w nadzwyczajnym trybie postępowania administracyjnego, tj. postępowaniu w sprawie wznowienia, o którym stanowią przepisy art. 145 § 1 k.p.a. i nast. Postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania jest instytucją procesową stwarzającą prawną możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym wydano decyzję ostateczną, dotknięte było przynajmniej jedną z kwalifikowanych wad procesowych (przesłanek wznowienia), wyliczonych wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. W związku z tym, że wznowienie postępowania stanowi odstępstwo od zasady trwałości decyzji ostatecznych, przesłanki wznowienia podlegają ścisłej wykładni. Katalog podstaw wznowienia postępowania został enumeratywnie wyliczony w przepisach art. 145 – art. 145b k.p.a.
W rozpoznawanej sprawie organy prowadziły postępowanie wznowieniowe wszczęte z urzędu na podstawie przesłanki wznowienia określonej w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wynika z niego, że uchylenie decyzji ostatecznej z uwagi na wystąpienie przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. obwarowane jest łącznym wystąpieniem czterech warunków: ujawnione okoliczności faktyczne i dowody są istotne dla sprawy (1), okoliczności faktyczne lub dowody są nowe (2), okoliczności faktyczne lub dowody istniały w dniu wydania decyzji ostatecznej (3), okoliczności faktyczne lub dowody nie były znane organowi, który wydał decyzję (4). Do nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. należy zaliczyć okoliczności lub dowody nowo odkryte lub po raz pierwszy zgłoszone przez stronę, dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne, istniejące w dniu wydania decyzji ostatecznej, lecz nieznane organowi, który wydał decyzję. Podstawowa pozostaje bowiem w tym przypadku ww. cecha nowości okoliczności faktycznej lub dowodu, które nie były znane organowi w dniu wydania decyzji ostatecznej. W przedmiotowej sprawie wniosek organów, co do zaistnienia przesłanki z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. uznać należy za uprawniony, gdyż akta sprawy potwierdzają, że dopiero po wydaniu decyzji o przyznaniu skarżącej stypendium socjalnego w okresie od października 2022 r. do lutego 2023 r. wyszło na jaw, iż skarżąca kształciła się przez kilka semestrów na poziomie studiów wyższych już przed rozpoczęciem studiów w EWSPA, co w świetle przepisu art. 86 ust. 2 p.s.w.n. miało dla rozstrzygnięcia sprawy istotne znaczenie. Akta sprawy potwierdzają zaś, że we wniosku, w odniesieniu do którego decyzja z 5 grudnia 2022 r. o przyznaniu stypendium zapadła, studentka nie ujawniła semestrów studiów odbywanych na innej uczelni.
Przypomnieć jednakże następnie należy, że po wznowieniu postępowania organ przeprowadza postępowanie co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy (art. 149 § 2 k.pa.) oraz wydaje jedno z rozstrzygnięć kończących postępowanie wznowieniowe, wymienionych w art. 151 k.p.a., tj.: odmawia uchylenia decyzji dotychczasowej (§ 1 pkt 1), uchyla decyzję dotychczasową i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy (§ 1 pkt 2) albo stwierdza wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, w której wskazuje okoliczności, z powodu których nie została ona uchylona (§ 2).
W odniesieniu do treści art. 151 k.p.a. stwierdzić zatem należy, że rozstrzygnięcie Komisji Stypendialnej wydane w tej sprawie nie koresponduje z katalogiem decyzji, jakie w świetle przepisów art. 151 § 1 k.p.a. mogą zapaść po przeprowadzeniu postępowania wznowieniowego. Komisja Stypendialna po wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. decyzją z 18 maja 2023 r. w punkcie pierwszym swojego rozstrzygnięcia uchyliła decyzję własną z 5 grudnia 2022 r. o przyznaniu stypendium socjalnego, jednak nie wydała nowej decyzji rozstrzygającej o istocie sprawy, a więc rozstrzygającej sprawę z wniosku o przyznanie stypendium socjalnego w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023. Brzmienie art. 151 k.p.a. nie pozostawia zaś wątpliwości, że przedmiot wznowionego postępowania ograniczony jest wyłącznie do sprawy rozstrzygniętej decyzją ostateczną, a możliwym rozstrzygnięciem w tym postępowaniu jest jedynie uchylenie dotychczasowej decyzji i wydanie nowego rozstrzygnięcia lub też odmowa jej uchylenia. Ponadto, nie może też budzić wątpliwości, że zakres przedmiotowy postępowania wznowieniowego wyznaczony jest decyzją ostateczną i w związku z tym nie można do niego dodawać innych elementów niż te, które były przedmiotem oceny organów w zakończonym postępowaniu jurysdykcyjnym (zwykłym). W okolicznościach niniejszej sprawy zakres sprawy wyznaczył zaś wniosek studentki o przyznanie stypendium socjalnego w semestrze zimowym roku akademickiego 2022/2023 i tylko orzeczenie w tym przedmiocie mogło znaleźć wyraz w rozstrzygnięciu kończącym postępowanie w tej sprawie. Z tego względu za nieprawidłowe uznać należy rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim Komisji Stypendialnej, w którym organ ten orzekł o obowiązku niezwłocznego zwrotu przez studentkę wskazanej tam kwoty pieniężnej tytułem nienależnie wypłaconego stypendium socjalnego. Orzeczenie w tym przedmiocie stanowiło niedopuszczalne przekroczenie granic postępowania wznowieniowego o dodatkowy element, nie będący przedmiotem rozstrzygania w sprawie z wniosku o przyznanie stypendium. Co równie istotne, organ nałożył na skarżącą obowiązek zwrotu pobranego stypendium w sytuacji, gdy nie została rozstrzygnięta kwestia, czy świadczenie to zostało nienależnie pobrane. Samo uchylenie decyzji w przedmiocie przyznania stronie skarżącej stypendium tej kwestii jeszcze nie przesądza, gdyż w takiej sytuacji przyjąć jedynie należy, że wniosek skarżącej o jego przyznanie nie został przez organ rozpatrzony.
Z tego też względu Sąd uznał, że decyzja organu I instancji jak i utrzymującą ją w mocy decyzja Rektora zostały wydane z naruszeniem art. 151 § 1 k.p.a.
Decyzja Rektora utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji obarczona jest dodatkowo wadą polegającą na nieprawidłowym wskazaniu w jej podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. zamiast art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Ponadto, Sąd w składzie orzekającym w tej sprawie stwierdza, że Rektor nie był uprawniony do rozpoznania odwołania od decyzji Komisji Stypendialnej, w związku z czym jego działanie polegające na rozpatrzeniu odwołania uznać należało jako działanie z naruszeniem przepisów o właściwości (przesłanka z art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a.).
Zgodnie bowiem z art. 86 ust. 2-4 p.s.w.n., "2. Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej. 3. Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji. 4. Rektor, w drodze decyzji administracyjnej, uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa". Powyższy przepis odnosi się do funkcjonowania komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej oraz reguluje uprawnienia nadzorcze rektora nad działalnością tych komisji. Do wydania decyzji w przedmiocie przyznania stypendium uprawnione są komisja stypendialna w pierwszej instancji i odwoławcza komisja stypendialna w drugiej, które, co istotne, mają zachować odrębność od organów uczelni. Wynika to z faktu, że większość członków tych komisji mają stanowić studenci. Ustawodawca w tym też zakresie określił, w jaki sposób komisje te podpisują wydane przez siebie decyzje. W świetle przepisów ustawy, powołanie tych komisji jest obowiązkowe, skoro w art. 95 p.s.w.n. wśród elementów, jakie ma zawierać regulamin świadczeń dla studentów wymieniono tryb powołania oraz skład komisji stypendialnej i odwoławczej komisji stypendialnej (pkt 4). W wyroku z dnia 3 kwietnia 2024 r. sygn. VII SA/Wa 2046/23 tut. Sąd trafnie zauważył, że posłużenie się przez ustawodawcę zwrotem "regulamin (...) określa" wskazuje na obowiązek powołania obu ww. komisji, a nie ich fakultatywny charakter lub możliwość zastępowania którejkolwiek z nich przez inny organ uczelni, w tym Rektora. Takie działanie musiałoby mieć wyraźną podstawę prawną, jak ma to miejsce w przypadku stypendium socjalnego, gdzie w art. 88 ust. 4 i 5 p.s.w.n. wyraźnie wskazano na właściwość rektora albo komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej. Posłużenie się w tym przypadku alternatywą rozłączną "albo" oraz alternatywą łączną "lub" wskazuje na właściwość w sprawie rektora z jednej strony i właściwość komisji stypendialnych obu instancji jako drugich podmiotów do wydawania decyzji w sprawie. Nie można jednak przyjąć, aby podmioty te mogły rozpoznawać sprawę w dowolnych konfiguracjach procesowych, bez przypisania im właściwości instancyjnej. W związku z tym przyjąć należy, że sprawę przyznania stypendium socjalnego rozpoznaje albo rektor z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy do tego organu, albo komisja stypendialna z odwołaniem do odwoławczej komisji stypendialnej. Z analizy powyższych przepisów nie można natomiast wywieść, aby rektor mógł zastępować odwoławczą komisję stypendialną jako organ odwoławczy. Po pierwsze, naruszałoby to deklarowaną przez ustawodawcę niezależność od organów uczelni poprzez wymagany skład komisji – "większość członków stanowią studenci" (art. 86 ust. 3 p.s.w.n.), po drugie – pomijałoby do obowiązkowy charakter tego organu, kształtowany regulaminem świadczeń dla studentów (art. 95), po trzecie – rozwiązanie takie pomijałoby nadzorczy (poza tokiem instancji) charakter uprawnień rektora powołanego do oceny zgodności z przepisami prawa decyzji komisji stypendialnych lub odwoławczych komisji stypendialnych. Ustawodawca bowiem przewidział specjalne uprawnienie dla rektora, który w drodze decyzji administracyjnej uchyla decyzję komisji stypendialnej lub odwoławczej komisji stypendialnej niezgodną z przepisami prawa, wprowadzając nadzór nad legalnością wydanych przez te organy decyzji, z zapewnieniem jednocześnie środka odwoławczego od tak wydanej decyzji w postaci wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skargi do sądu administracyjnego na taką decyzję rektora.
Mając powyższe na względzie Sąd przyjął, że w świetle powyższych przepisów p.s.w.n. Rektor nie był uprawniony do rozpoznania w sprawie odwołania od decyzji komisji stypendialnej. Powołanie się przez Rektora na swoją właściwość wynikającą w regulaminu ustalenia wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń z Funduszu Stypendialnego dla studentów Europejskiej Wyższej Szkoły Prawa i Administracji w Warszawie (§ 16 ust. 3 i § 18), zdaniem Sądu jest niewystarczające, gdyż takie określenie właściwości organu odwoławczego narusza wyżej wymienione przepisy p.s.w.n. Regulamin świadczeń dla studentów, jako akt wewnętrzny, ale ustalany na podstawie ustawy, nie może być z tą ustawą sprzeczny. Także autonomia przyznana uczelniom wyższym w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP nie może uzasadniać sprzeczności regulaminu z ustawą, ani tym bardziej usprawiedliwiać wprowadzania regulacji wewnętrznych uczelni sprzecznych z regulacją ustawową, w tym przypadku art. 86 ust. 2 – 4 p.s.w.n. Skoro bowiem na podstawie przepisów ustawy określono tryb wydawania decyzji administracyjnych oraz obowiązek powołania na uczelni wyższej określonych organów uprawnionych do wydawania tych decyzji, to nie można z powołaniem się na ww. autonomię zmieniać norm prawa powszechnie obowiązującego. Tym samym Rektor nie mógł dowolnie kształtować swojej właściwości jako organu odwoławczego z powołaniem się na regulamin, a z pomięciem regulacji ustawowych. Pominięcie przy wydawaniu decyzji przepisów ustawowych prowadzi z kolei do konkluzji o wydaniu przez Rektora zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa w sposób wskazany w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Właściwość instancyjną Rektor wywiódł z przepisów Regulaminu, który pozostawał w sprzeczności z przepisem art. 95 p.s.w.n.
Mając na uwadze rodzaj stwierdzonych wadliwości w procedowaniu przez organy obu instancji w tej sprawie, wypowiadanie się o jej meritum w odniesieniu do przepisu art. 93 ust. 4 p.s.w.n. jest przedwczesne.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku, a na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a., jak w punkcie II.
O zwrocie kosztów postępowania, obejmujących wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 p.p.s.a.