VIII SA/WA 787/24

VIII SA/Wa 787/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Cezary Kosterna /sprawozdawca/
Leszek Kobylski
Marek Wroczyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6017 Samodzielne funkcje techniczne w budownictwie
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Ulgi podatkowe
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 2383
art. 67a par. 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 67b par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski, Sędzia WSA Cezary Kosterna (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Jeromin, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi W. O. na decyzję Ministra Finansów z dnia 30 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Pan W. O. (dalej: Skarżący, Wnioskodawca lub Strona) wniósł skargę na decyzję Ministra Finansów z 30 sierpnia 2024 r. znak [...]. Decyzją tą Minister, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) oraz art. 67a § 1 pkt 2 i 3 w zw. z art. 67b § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r., poz. 2383 ze zm.; dalej Op), po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji nr 39 Wojewody [...] (dalej Wojewoda, organ I instancji) z 7 maja 2024 r. znak [...], odmawiającej umorzenia w całości i w części opłaty legalizacyjnej, ustalonej w wysokości 50.000 zł postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] (dalej PINB) nr [...] z 6 listopada 2023 r za prowadzone bez wymaganego zgłoszenia roboty budowlane polegające na budowie budynku mieszkalnego do 70 m2 na działce nr ewid. [...]przy ul. [...]w miejscowości [...], gm. [...]:
1) uchylił zaskarżoną decyzję w całości,
2) umarzył opłatę legalizacyjną w części, tj. w kwocie 15 000 zł.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
PINB, ostatecznym postanowieniem z 6 listopada 2023 r. ustalił wobec strony opłatę legalizacyjną w wysokości 50 000,00 zł.
Wnioskiem z 6 listopada 2023 r. skarżący wystąpił o umorzenie tej opłaty. W uzasadnieniu wniosku opisał okoliczności w jakich doszło do samowoli budowlanej. Podał, że jest emerytem, ma [...] lat i kłopoty zdrowotne. Osiąga dochód wyłącznie z emerytury w wysokości 1 650,00 zł, żona pobiera emeryturę w wysokości 2 300,00 zł. Żona Wnioskodawcy ma 68 lat, jest po sześciu operacjach i ma problemy z chodzeniem po schodach (stąd decyzja o budowie domku parterowego). Koszty miesięczne utrzymania Wnioskodawcy wraz z żoną to: żywność i ubrania 1000,00 zł, leki 700,00 zł, gaz 160,00 zł, prąd 250,00 zł, telefon 100,00 zł, paliwo 400,00 zł. W. O. jest właścicielem samochodu marki [...] z 2007 r. Wnioskodawca dodał również, iż przy jego dochodach i dochodach żony nie jest w stanie spłacić tak wysokiej opłaty. Strona nie ma praktycznie szans na znalezienie pracy ze względu na wiek i stan zdrowia. Uzupełnił wniosek o ulgę o dokumenty, przedstawiające swoją aktualną sytuację materialną, rodzinną i zdrowotną.
Wojewoda, decyzją z 7 maja 2024 r. odmówił skarżącemu umorzenia opłaty legalizacyjnej w całości oraz w części ze względu na brak w sprawie przesłanek ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego uzasadniających przyznanie ulgi.
W odwołaniu od tej decyzji, skarżący zarzucił organowi I instancji naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, poprzez błędną wykładnię i ustalenie, że w zaistniałych okolicznościach faktycznych w jakich się znajduje nie zachodzą przesłanki do zastosowania ulgi w postaci umorzenia w całości lub w części opłaty legalizacyjnej. Ponadto zarzucił naruszenie art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozpatrzenia okoliczności wskazanych przez stronę we wniosku.
W uzasadnieniu odwołania skarżący podtrzymał dotychczasową argumentację w sprawie wskazując, że wraz z żoną utrzymują się z emerytur, a prowadzona działalność gospodarcza w postaci sklepu spożywczo-przemysłowego zostanie zlikwidowana ze względu na wiek i stan zdrowia. Ponadto, po wydaniu zaskarżonej decyzji ujawniła się nowa okoliczność; mianowicie w dniu 30 kwietnia br. w toku przeprowadzonych badań lekarskich, rozpoznano u Wnioskodawcy nowotwór złośliwy gruczołu krokowego. Poza tym, zarówno choroba, jak też niniejsze postępowanie wpłynęły negatywnie na stan psychiczny Strony. Wnioskodawca uzupełnił odwołanie o dokumentację medyczną, potwierdzającą rozpoznane u niego schorzenie onkologiczne oraz potwierdzające częste wizyty u lekarza pierwszego kontaktu, leczenie szpitalne.
Minister, rozpoznając sprawę na nowo, na wstępie zauważył, że opłata legalizacyjna nie jest karą administracyjną tylko środkiem służącym do przywrócenia porządku prawnego wynikającego z prawa budowlanego, czyli jest koniecznym środkiem do zalegalizowania budowy. Jej wysokość jest ustalana na podstawie algorytmu wskazanego w ustawie Prawo budowlane, niezależnie od wielkości samowoli budowlanej, ewentualnego zawinienia inwestora czy też innych indywidualnych okoliczności, które doprowadziły do budowy obiektu budowlanego. Zgodnie z art. 49c ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane do opłat legalizacyjnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
Wskazał następnie, że materialnoprawną podstawę merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej zastosowania ulgi w zapłacie przedmiotowej opłaty legalizacyjnej stanowi odpowiednio stosowany art. 67a § 1 pkt 3 Op. Na podstawie tego przepisu organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Postępowanie prowadzone na podstawie twego przepisu jest jednak postępowaniem odrębnym od postępowania dotyczącego zalegalizowania samowoli budowlanej, w toku którego ustalana jest opłata legalizacyjna, a zatem w tym trybie i przed organami orzekającymi w sprawie ulgi nie ma możliwości badania prawidłowości i zasadności wydania przez organ nadzoru budowlanego postanowienia ustalającego opłatę legalizacyjną.
Udzielenie ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej stanowi wyjątek od zasady regulowania zobowiązań w pierwotnie ustalonej kwocie i terminie. Wydanie decyzji w przedmiocie ulgi w spłacie opłaty legalizacyjnej poprzedzone musi być w każdym przypadku obowiązkiem ustalenia, czy w konkretnej sprawie występuje ważny interes podatnika lub/i interes publiczny.
Ważny interes strony musi być rozpatrywany w kontekście wszelkich danych, które obrazują sytuację finansową i majątkową Strony, jej możliwości płatnicze, źródła uzyskiwania dochodów i realne możliwości uzyskiwania tych dochodów, a także skutki jakie dla Strony i podmiotów od niej zależnych mogą wynikać z zapłacenia opłaty w pełnej ustalonej wysokości. W kontekście tego interesu znaczenie mają także okoliczności dotyczące stanu zdrowia, wieku, sytuacji rodzinnej. Przesłanka ważnego interesu publicznego powinna być rozumiana jako respektowanie wartości wspólnych i istotnych dla całego społeczeństwa, w tym m.in. sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów państwa. Organ obowiązany jest nie tylko do ustalania, czy zachodzą przesłanki wymienione w art. 67a § 1 (ważny interes podatnika lub interes publiczny), lecz także obowiązany jest do wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony. Pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" mają na gruncie ordynacji podatkowej równorzędny charakter.
Odnosząc uwagi ogólne do stanu rozpoznawanej sprawy uznał, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający i pozwala na ocenę możliwości zapłaty przez Stronę opłaty legalizacyjnej.
Minister Finansów przyjął następujące ustalenia faktyczne: Wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną. Budowę budynku mieszkalnego o wymiarach 8,55 m x 8,00 m skarżący rozpoczął w listopadzie 2022 r. po otrzymaniu decyzji Burmistrza Gminy i Miasta [...] z 16.09.2022 r. o ustaleniu warunków zabudowy dla budowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego o powierzchni zabudowy do 70 m2 i nie miał świadomości, że rozpoczęcie robót wymaga jeszcze zgłoszenia. Po dokonanej kontroli robót budowlanych podjął decyzję o ich zalegalizowaniu. Budowa stała się konieczna, ponieważ żona strony ma problemy z chodzeniem, on sam jest schorowany, mieszkają na wsi, wychowali razem ośmioro dzieci i nie mając środków na kupno własnego lokum, z oszczędności życia, "sposobem gospodarczym" chcieli stworzyć spokojne i godne miejsce zamieszkania na starość.
Podstawowym źródłem dochodu Państwa O. są świadczenia emerytalne pobierane z ZUS. Wnioskodawca pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 850,27 zł netto (przed waloryzacją). W 2023 r. miał przyznane dodatkowe roczne świadczenie pieniężne w kwocie 2 650,00 zł. Zgodnie z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy Wnioskodawca z tytułu pobieranej emerytury w poszczególnych latach osiągnął następujący przychód:
• w 2022 r. w wysokości 21021,82 zł (1 781,82 miesięcznie),
• w 2023 r. w wysokości 28 113,20 (zł 2 342,77 miesięcznie).
Pani W. O. (żona Wnioskodawcy) pobiera emeryturę w wysokości 2 647,47 zł brutto, 2 390,92 zł netto. Według dołączonych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...]w 2023 r. miała przyznane dodatkowe roczne świadczenia pieniężne w kwocie 1588,44 zł i 2650,00 zł. Zgodnie z rocznym obliczeniem podatku przez organ rentowy pani W. O. z tytułu pobieranej emerytury w 2022 r. osiągnęła przychód wysokości 27 369,10 zł, zaś za 2023 r. przychód wyniósł 35 321,94 zł.
Ponadto Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą od 1.07.1991 r. pod nazwą W. O. "[...]". Przedmiotem prowadzonej działalności jest sklep spożywczo-przemysłowy. W ramach działalności, zajmuje się: sprzedażą detaliczną w niewyspecjalizowanych sklepach z przewagą żywności, napojów i wyrobów tytoniowych. Zgodnie z zeznaniami podatkowymi PIT-28, przychody uzyskane w sklepie były następujące:
• w 2023 r. w wysokości 61 347,44 zł,
• w 2022 r. w wysokości 66 838,68 zł,
• w 2021 r. w wysokości 55 578,58 zł,
• w 2020 r. w wysokości 44 183,00 zł.
Wnioskodawca posiada w Banku [...]w [...]rachunek bankowy, którego stan na dzień 04.12.2023 przedstawiał saldo dodatnie w wysokości 5 476,81 zł, zaś na dzień 01.02.2024 r. - 9 757,35 zł. Państwo O. posiadają nieruchomość rolną położoną w miejscowości [...], o powierzchni [...] ha fiz. (przel. ha 3,7544), na której znajdują się budynek mieszkalny o powierzchni 70 m2, budynki prod.-usł. I gosp. rolne o powierzchni [...] m2, pomieszczenia na działalność gospodarczą o powierzchni [...] m2, las o powierzchni [...] ha. Zgodnie z obwieszczeniem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 21 września 2023 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wyniósł w 2022 r. 5 549 zł. Zatem skarżący w 2022 r. osiągnął dochód roczny z gospodarstwa wysokości 20 833,17 zł (3,7544 ha przel. x 5549zł), a miesięczny dochód wyniósł 1 736,10 zł.
Według decyzji Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]nr [...]z 23.01.2023 r. miał przyznaną płatność na rok 2022 dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami (ONW) w łącznej wysokości 179,00 zł oraz według decyzji nr [...] miał przyznaną płatność na rok 2022 w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w łącznej wysokości 7 720,96 zł.
Według zaświadczenia z 1.12.2023 r. Wnioskodawca nie korzystał i nie korzysta z pomocy Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...]i nie jest pod jego opieką. Nie posiada kredytów w żadnym banku. W skład jego gospodarstwa wchodzą - dom mieszkalny, budynki gospodarcze. Wnioskodawca nadmienił, iż podczas COVID-19 był na trzytygodniowej kwarantannie, co spowodowało straty związane z przeterminowaniem artykułów spożywczych. Posiada samochód marki [...] z 2002 r. oraz [...]z 2007 r.
Wnioskodawca wraz z żoną ponoszą miesięczne wydatki gospodarstwa domowego w wysokości 3 472,20 zł, w tym: wywóz nieczystości płynnych -ok. 75,60-100,80 zł, opłata za wodę - 60,00 zł, opłata za śmieci -12,00 zł, żywność - 1000,00 zł, odzież - 100,00 zł, leki - 700,00 zł, gaz - 70,00 zł, prąd - 622,05 zł (brak informacji za jaki okres), wizyty żony w Klinice Okulistycznej w [...]- 350,00 zł, telefon - 70,00 zł, zakup paliwa - 400,00 zł oraz roczne koszty w wysokości 6 163,00 zł, tj. podatek od nieruchomości - 363,00 zł, zakup opału - 4400,00 zł, zakup drewna opałowego 1400,00 zł, co miesięcznie daje 513, 58 zł. Łącznie są to koszty miesięczne ok. 3 986 zł.
Skarżący wskazał również na koszty ponoszone w 2021 i 2022 roku. Dodatkowo Wnioskodawca poniósł w 2023 r. koszty związane z budową przedmiotowego domu oraz zakup kuchenki mikrofalowej. Są to jednak wydatki jednorazowe.
Podsumowując, Państwo O. utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4.506,44 zł miesięcznie, prowadzonej działalności gospodarczej, gospodarstwa rolnego i dopłat do gospodarstwa, ponosząc wydatki w łącznej wysokości ok. 3 985 zł miesięcznie. Do dochodów należy doliczyć dodatkowe roczne świadczenia przyznane stronie w wysokości 2 650,00 zł oraz żonie w wysokości 1588,44 zł
i 2 650,00 zł.
Organ zauważył, że wnioskodawca i jego żona mają problemy zdrowotne, które szczegółowo opisał.
Oceniając sytuację majątkową, finansową oraz wiek i stan zdrowia Wnioskodawcy i jego żony, a nadto wysokość opłaty legalizacyjnej i cel budowy parterowego domu o powierzchni do 70 m2, Minister uznał za uzasadnione przychylenie się do wniosku Strony o częściowe umorzenie opłaty legalizacyjnej. Wpływ na pozytywną decyzję o uldze ma sytuacja zdrowotna skarżącego, u którego zdiagnozowana została choroba nowotworowa, a w czerwcu bieżącego roku przeszedł on zabieg operacyjny w związku z nowotworem złośliwym. Bez wątpienia jest to sytuacja nagła, niezależna od Strony, która w konsekwencji, jak wynika z jej oświadczeń i zaświadczeń lekarskich, doprowadziła do pogorszenia także jego zdrowia psychicznego.
Zdaniem Organu odwoławczego, umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej jest w pełni uzasadnione z punktu widzenia przesłanki ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego.
Dalej Minister Finansów wskazał, że umorzenie należności publicznoprawnej, w tym opłaty legalizacyjnej, stanowi odstępstwo od powszechnej reguły ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych przez podmioty prawa i ma charakter jak najbardziej wyjątkowy. Wydając decyzję w przedmiocie umorzenia należności, organ orzekający powinien zawsze brać pod uwagę fakt, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności po spełnieniu określonych przesłanek, zatem odmowa umorzenia nie może być traktowana jako zasada postępowania przy rozstrzyganiu tego typu spraw.
W przypadku ulg w spłacie zobowiązań podatkowych (a także niepodatkowych należności budżetowych, do których należy opłata legalizacyjna) najistotniejsze znaczenie ma ustalenie, czy podatnik jest w stanie udźwignąć ciężar powstałych zaległości, co wymaga szczególnie wnikliwej analizy stanu faktycznego w aspekcie jego sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Formułując wnioski organ kieruje się własnym przekonaniem, uwzględniając jednak wiedzę, doświadczenie życiowe, prawa logiki oraz informacje wynikające z wzajemnych relacji między poszczególnymi dowodami.
W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze ogół uzyskiwanych przez Stronę dochodów i ponoszonych wydatków, wartość posiadanego majątku, stan zdrowia, możliwości zarobkowe w zestawieniu z sumą zadłużenia, Minister Finansów uznał, że ważny interes podatnika w pełni uzasadnia umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej. Organ odwoławczy zgodził się z ogólnym twierdzeniem, że nie należy poza wyjątkowymi i szczególnymi przypadkami dopuszczać do sytuacji, w której mogłoby powstać społeczne przekonanie, iż naruszenie Prawa budowlanego nie pociąga za sobą negatywnych skutków finansowych. Niemniej jednak, analizując konkretną sprawę organ administracji powinien ocenić, czy nie występują szczególne okoliczności, które uzasadniają przyznanie ulgi.
W ocenie Ministra Finansów, w niniejszej sprawie takie okoliczności występują. Przedmiotowa inwestycja dotyczy budowy parterowego budynku mieszkalnego, który stanowi miejsce zamieszkania dla dwojga ludzi w wieku 70 i 69 lat, obciążonych licznymi chorobami, związanymi przede wszystkim z wiekiem. Zdaniem Ministra, w świetle zebranego materiału dowodowego, zapłacenie przez stronę ww. opłaty legalizacyjnej w pełnej wysokości jest mało prawdopodobne. Zatem, w sytuacji nieuwzględnienia wniosku Strony o umorzenie opłaty legalizacyjnej i negatywnego zakończenia procedury legalizacji samowoli budowlanej, orzeczona zostanie rozbiórka budynku, co będzie się wiązało nie tylko z dodatkowymi kosztami, ale w znacznym stopniu zmniejszy komfort i bezpieczeństwo zamieszkania.
Reasumując, zdaniem Ministra sytuacja finansowa i materialna oraz sytuacja zdrowotna skarżącego (w tym przebyta w ostatnim czasie operacja onkologiczna) i liczne choroby żony, które uniemożliwiają podjęcie dodatkowego zajęcia zarobkowego w celu uzyskania dochodów pozwalających na zapłatę w pełnej wysokości ustalonej opłaty legalizacyjnej przemawiają na rzecz umorzenia w części ustalonej opłaty legalizacyjnej i tym samym umożliwiają Stronie zalegalizowanie przedmiotowej samowoli budowlanej. Częściowe (w wysokości 30% kwoty opłaty) umorzenie jest uzasadnione również interesem publicznym. Pomoc w zakończeniu procesu legalizacji budowy, bez wymaganego zgłoszenia, budynku mieszkalnego do 70 m2 pozwoli na zabezpieczenie potrzeb mieszkaniowych Państwa O..
Jednocześnie, uiszczenie przez Stronę pozostałej po umorzeniu części opłaty legalizacyjnej w wysokości 35 000 zł może być, zdaniem Ministra zrealizowane, jeśli nie jednorazowo, to jest to możliwe w ratach. Skarżący i jego żona posiadają stałe źródło dochodów z emerytur oraz dochody z gospodarstwa rolnego, uzupełnione dochodami z tytułu prowadzenia (nawet w niewielkim zakresie, jak to sugeruje Strona) małego sklepu. Dochody te pozwalają Stronie na utrzymanie gospodarstwa domowego i regulowanie bieżących zobowiązań, w tym zapłatę za prywatne wizyty lekarskie żony oraz wykup leków. Uzyskiwane dochody pozwoliły też na dokonanie budowy przedmiotowego budynku. Z ewentualnym wnioskiem o rozłożenie na raty pozostałej po umorzeniu części opłaty legalizacyjnej należy zwrócić się do Wojewody [...]. Minister Finansów zauważył, że podjęte rozstrzygnięcie powoduje jednocześnie, że zachowany zostaje element prewencji ogólnej, aby nie powstało przekonanie, że naruszanie przepisów prawa budowlanego nie wiąże się z żadnymi negatywnymi skutkami dla inwestora.
Minister zauważył też, iż sprawy dotyczące ulg w spłacie zobowiązań publicznoprawnych nie podlegają zasadzie powagi rzeczy osądzonej, co oznacza, że wniosek o ulgę w spłacie opłaty legalizacyjnej można składać wielokrotnie. Istotne jest tylko, aby zmienił się co najmniej jeden z elementów stanu faktycznego, który był poprzednio przedmiotem oceny organu administracji.
Strona zaskarżyła do Sądu omówioną decyzję w całości. Postawiła zarzuty naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. polegający na błędnym jego zastosowaniu skutkującym umorzeniu postępowania w części opłaty legalizacyjnej w kwocie 15.000 zł, art. 7,77 oraz art. 10 § 1 k.p.a. polegający na braku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w szczególności aktualnej sytuacji majątkowo- dochodowej rodziny Skarżącego w dacie wydania zaskarżonej decyzji przez organ odwoławczy oraz pozbawienia go czynnego udziału w toczącym się postępowaniu odwoławczym przed wydaniem zaskarżonej decyzji.
Podnosząc te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie decyzji do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy w zaskarżonej części.
W odpowiedzi na skargę, Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności wymaga zauważenia, że postępowanie w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej prowadzone jest na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących ulg uznaniowych, z uwagi na odesłanie zawarte w treści art. 49c ustawy Prawo budowlane.
Zgodnie z treścią art. 67a § 1 pkt 3 Op, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.
W art. 67a § 1 o.p. przewidziane zostały dwie przesłanki, przy zaistnieniu których organ podatkowy może w drodze decyzji zastosować ulgę podatkową – "ważny interes podatnika" lub "interes publiczny". W przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje jedna z przesłanek określonych w art. 67a § 1 o.p., organ w sposób uznaniowy, lecz nie dowolny, podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy przyznać podatnikowi ulgę w spłacie zobowiązań podatkowych, czy też nie. W ten sposób wyznaczone są niejako dwie fazy postępowania podatkowego, prowadzonego w przedmiocie ulgi w spłacie zaległości podatkowej (por. np. wyrok NSA z 2 marca 2016 r., II FSK 2474/15).
Przy wykładni art. 67a § 1 o.p., zarówno w orzecznictwie jak i piśmiennictwie prawniczym przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć nadzwyczajne względy, które mogłyby zachwiać podstawami egzystencji podatnika. Zaś przesłanka interesu publicznego rozumiana jest jako dyrektywa postępowania, nakazująca mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy, korekta jego błędnych decyzji (por. np. wyrok NSA z 12 lutego 2003 r., III SA 1838/01, Mon. Pod. 2003, nr 7, str. 43; wyrok WSA w Warszawie z 8 stycznia 2007 r., III SA 2904/06, Mon. Pod. 2007, nr 11, str. 43; R. Mastalski w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Komentarz 2010, Wrocław 2010, str. 349; B. Dauter w: S. Babiarz, B. Dauter, B. Gruszczyński, R. Hauser, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Ordynacja podatkowa, Komentarz, Warszawa 2010, str. 382). Zarówno jeden jak i drugi zwrot normatywny nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnosić go do indywidualnej sytuacji podatnika występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości podatkowych. Innymi słowy zwroty normatywne "ważny interes podatnika" i "interes publiczny" są swoistymi klauzulami generalnymi, odsyłającymi do ocen pozaprawnych (por. wyrok III FSK 765/23; wszystkie orzeczenia cytowane w niniejszym uzasadnieniu dostępne w internecie pod adresem http://cbois.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję organu I instancji i uwzględniając w części wniosek strony o ulgę płatniczą, w części umorzył nałożoną opłatę legalizacyjną.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy dokonał prawidłowej wykładni powołanego wyżej art. 67a § 1 Op oraz w świetle tego przepisu prawa, dokonał prawidłowej oceny stanu faktycznego sprawy. Słusznie uznał przy tym zdaniem Sądu, że przyznana ulga w wysokości 15.000 złotych, a więc obejmująca umorzenie 30% naliczonej opłaty, świadczy o uwzględnieniu przez organy aktualnej sytuacji zobowiązanego, w tym aktualnej sytuacji zdrowotnej i możliwości płatniczych.
Organy obu instancji z poszanowaniem zasad postępowania administracyjnego ustaliły okoliczności faktyczne sprawy, odniosły je do prawidłowo zastosowanych przepisów prawa, a następnie wyczerpująco uzasadniły podjęte rozstrzygniecie. W ocenie sądu organ odwoławczy prawidłowo uznał natomiast, że w świetle poczynionych w sprawie ustaleń, brak jest przesłanek do całkowitego umorzenia opłaty legalizacyjnej
Z art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że decyzja w przedmiocie umorzenia opłaty legalizacyjnej jest wydawana w ramach uznania administracyjnego, co oznacza, że przepis prawa umożliwia organowi administracyjnemu dokonanie wyboru treści rozstrzygnięcia. Treść rozstrzygnięcia decyzji zapadłej na podstawie uznania administracyjnego nie może być jednak dowolna, ponieważ winna być poprzedzona dokładnym ustaleniem stanu faktycznego. W postępowaniu administracyjnym prowadzonym w trybie art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej organ administracyjny powinien więc dokładnie wyjaśnić wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, przede wszystkim sytuację majątkową wnioskodawcy. Dopiero wówczas organ administracyjny może przystąpić do zbadania, czy w sprawie występuje ważny interes strony lub interes publiczny. Stosownie bowiem do art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Ocena ta powinna być poprzedzona wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności faktycznych. Obowiązek ten wynika z art. 77 § 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji państwowej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zaznaczyć także należy, że decyzje podejmowane w ramach uznania administracyjnego pozostają pod kontrolą sądu administracyjnego jak każde inne, ale zakres ich kontroli jest inaczej ukształtowany. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie decyzji, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami (por. np.: J. Borkowski /w:/ B. Adamiak, J. Borkowski Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2004, s. 494-495, wraz z powoływanym tam orzecznictwem NSA). Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Istotą bowiem uznania administracyjnego jest to, że wprowadzając pojęcie nieostre, niedookreślone przerzuca się na organ administracji publicznej konieczność wypełnienia hipotezy normy prawnej konkretną treścią. Organ jest zatem zobligowany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, a co za tym idzie do rozważenia istnienia "ważnego interesu podatnika" lub "interesu publicznego" w kontekście wniosku stron.
Zauważyć należy, że organy rozpoznające sprawę dysponowały materiałem dowodowym obrazującym sytuację rodzinną, finansową i majątkową wnioskodawcy.
W ocenie Sądu w przedstawionym stanie faktycznym ocenę dokonaną przez organ w zaskarżonej decyzji należało uznać za prawidłową. Wpływ na pozytywną decyzję o uldze ma sytuacja zdrowotna skarżącego, u którego zdiagnozowana została choroba nowotworowa, a w czerwcu bieżącego roku przeszedł on zabieg operacyjny w związku z nowotworem złośliwym. Bez wątpienia jest to sytuacja nagła, niezależna od Strony, która w konsekwencji, jak wynika z jej oświadczeń i zaświadczeń lekarskich, doprowadziła do pogorszenia także jego zdrowia psychicznego.
Podsumowując, Państwo O. utrzymują się z emerytur w łącznej wysokości 4.506,44 zł miesięcznie, prowadzonej działalności gospodarczej, gospodarstwa rolnego i dopłat do gospodarstwa, ponosząc wydatki w łącznej wysokości ok. 3 985 zł miesięcznie. Do dochodów należy doliczyć dodatkowe roczne świadczenia przyznane stronie w wysokości 2 650,00 zł oraz żonie w wysokości 1588,44 zł
i 2 650,00 zł.
Zdaniem Sądu, umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej jest zatem w pełni uzasadnione z punktu widzenia przesłanki ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego. W rozpatrywanej sprawie, mając na uwadze ogół uzyskiwanych przez Stronę dochodów i ponoszonych wydatków, wartość posiadanego majątku, stan zdrowia, możliwości zarobkowe w zestawieniu z sumą zadłużenia, Sąd przychyla się do stanowiska Ministra, że ważny interes podatnika w pełni uzasadnia umorzenie w części ustalonej opłaty legalizacyjnej.
W ocenie Sądu, w kontrolowanym postępowaniu organy nie naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w zakresie ustalenia, czy zachodzi przesłanka ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego uzasadniająca zastosowanie wnioskowanej, a więc całościowej ulgi. Całkowicie uprawnione jest twierdzenie, że sytuacja strony, zwłaszcza w aspekcie pogarszającego się stanu zdrowia i wieku skarżącego i sytuację zdrowotną jego żony nie pozwala jej na wpłatę pełnej kwoty wymierzonej należności. W tym zakresie przyznana ulga w wysokości 15.000 złotych, a więc obejmująca umorzenie 30% naliczonej opłaty, świadczy o uwzględnieniu aktualnej sytuacji zobowiązanego. Rozważając natomiast możliwość całkowitego umorzenia ustalonej opłaty legalizacyjnej organy prawidłowo wskazały na opisane wyżej stałe dochody strony. W sytuacji, gdy skarżący dysponuje stałym dochodem brak jest przesłanek do całkowitego umorzenia opłaty legalizacyjnej.
W ocenie Sądu, zasadnie organy uznały, że przesłanka interesu publicznego nie może doprowadzić do całkowitego uwolnienia skarżącego od obowiązku uiszczenia pełnej kwoty wymierzonej opłaty. Uzyskanie ulgi jest odstępstwem od zasady równości, gdyż na mocy decyzji indywidulanej zobowiązany zostaje zwolniony z obowiązku świadczenia wynikającego z ustawy. Gdy sytuacja finansowa strony jest na tyle dobra, stabilna, że pozwala na poczynienie nawet pewnych oszczędności w środkach pieniężnych, a dodatkowo strona nie wykorzystuje możliwości uzyskania środków z nieruchomości pozostających jej własnością, nie powinno się przerzucać ponoszenia odpowiedzialności na budżet państwa. W interesie publicznym leży, by ustalane przez organy administracji publicznej należności były realizowane, a uczestnicy procesu budowlanego nie byli pochopnie zwalniani z obowiązku ich zapłaty. Poza wyjątkowymi i szczególnymi wypadkami nie można dopuścić do powstania społecznego przekonania, że naruszenie przepisów Prawa budowlanego nie pociąga za sobą negatywnych skutków finansowych.
Należy podkreślić, że ulga w postaci umorzenia należności jest najdalej idącą formą pomocy stronie, polegającą na całkowitym bądź częściowym zwolnieniu strony z obowiązku świadczenia, a jako taka winna być stosowana w ostateczności, jako instytucja nadzwyczajna względem pozostałych form ulg uregulowanych w art. 67a Ordynacji podatkowej. W efekcie, w okolicznościach niniejszej sprawy, organy zasadnie przyjęły, że sytuacja skarżącego nie kwalifikuje jej do zastosowania wnioskowanej ulgi.
Reasumując, stwierdzić należy, że organ odwoławczy dokonał prawidłowej analizy stanu prawnego i faktycznego sprawy oraz wydając swoje rozstrzygnięcie nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Działał de facto z korzyścią dla strony, przychylając się do jej wniosku o ulgę płatniczą, w części.
Tym samym Sąd stwierdza, że stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób prawidłowy i kompletny. Organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, mogące mieć znaczenie prawne dla rozstrzygnięcia. Słuszne jest zatem stanowisko, że brak jest w niniejszej sprawie przesłanek do całkowitego umorzenia opłaty legalizacyjnej. Nie kwestionując trudnego położenia skarżącego, wskazać trzeba, że ocena legalności zaskarżonej decyzji nie mogła doprowadzić do jej uchylenia. Organ ten korzystając z kompetencji przewidzianych w treści art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uwzględnił wniosek strony w części, eliminując tym samym z obrotu prawnego niekorzystną dla strony decyzję organu I instancji odmawiającą w całości rzeczonej ulgi. Nie przekroczył przy tym granic uznania administracyjnego i prawidłowo ocenił wystąpienie w sprawie przesłanek z art. 67a Op.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę oddalił.