VII SA/Wa 1847/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-02-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
COVID-19zakaz przemieszczania siękara pieniężnarozporządzenieKonstytucja RPwolność poruszania sięKodeks postępowania administracyjnegokontrola sądowasłużba zdrowianadzór sanitarny

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za naruszenie zakazu przemieszczania się w czasie epidemii, uznając, że zakaz ten został wprowadzony rozporządzeniem bez odpowiedniej podstawy ustawowej i naruszał Konstytucję RP.

Skarżący został ukarany karą pieniężną za naruszenie zakazu przemieszczania się w kwietniu 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji, stwierdzając ich nieważność. Sąd uznał, że zakaz przemieszczania się, wprowadzony rozporządzeniem, naruszał Konstytucję RP, ponieważ ograniczenie wolności poruszania się mogło być wprowadzone jedynie ustawą, a nie aktem niższego rzędu. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie procedury administracyjnej, w tym prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu i brak wyczerpującego postępowania dowodowego.

Sprawa dotyczyła skargi K. W. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego (PWIS) z lipca 2020 r., utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (PPIS) z kwietnia 2020 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 5.000 zł za naruszenie zakazu przemieszczania się w dniu 4 kwietnia 2020 r. PPIS uznał, że skarżący naruszył § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. PWIS utrzymał tę decyzję, argumentując, że zakaz przemieszczania się był uzasadniony stanem epidemii i przepisami ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych. Skarżący zarzucił naruszenie art. 10 k.p.a. (prawo do czynnego udziału w postępowaniu) i art. 189f k.p.a. (kara za to samo zachowanie). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także umorzył postępowanie administracyjne. Sąd uznał, że rozporządzenie wprowadzające zakaz przemieszczania się naruszało art. 31 ust. 3 i art. 52 ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ ograniczenie wolności poruszania się mogło być wprowadzone jedynie ustawą, a nie rozporządzeniem. Sąd odmówił zastosowania przepisu rozporządzenia jako niezgodnego z Konstytucją RP i ustawą. Ponadto, sąd stwierdził naruszenie art. 10 k.p.a. poprzez pozbawienie skarżącego czynnego udziału w postępowaniu, naruszenie art. 7 i 77 k.p.a. przez ograniczenie postępowania dowodowego do notatki służbowej policji oraz naruszenie art. 189c i 189f k.p.a. w zakresie wymiaru kary i możliwości odstąpienia od jej nałożenia. Sąd zasądził od PWIS na rzecz skarżącego zwrot kosztów postępowania sądowego w kwocie 200 zł.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zakaz przemieszczania się wprowadzony rozporządzeniem narusza art. 31 ust. 3 i art. 52 ust. 3 Konstytucji RP, ponieważ ograniczenie wolności poruszania się może być wprowadzone jedynie ustawą, a nie aktem niższego rzędu. Rozporządzenie wykroczyło poza delegację ustawową.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ograniczenie wolności poruszania się, gwarantowanej przez art. 52 ust. 1 Konstytucji RP, może być ustanowione tylko w ustawie i tylko w zakresie koniecznym dla bezpieczeństwa, porządku publicznego, ochrony zdrowia lub wolności innych osób, nie naruszając istoty wolności. Rozporządzenie wprowadzające powszechny zakaz przemieszczania się, bez odpowiedniego upoważnienia ustawowego i wytycznych, narusza te zasady. Sąd odmówił zastosowania przepisu rozporządzenia jako niezgodnego z Konstytucją RP.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (26)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Brak podstawy prawnej do wydania decyzji stanowi przesłankę stwierdzenia jej nieważności.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na decyzję stwierdza jej nieważność, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga sprawę w zakresie określonym przez przepisy ustawy.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd orzeka o umorzeniu postępowania administracyjnego, jeżeli stwierdzi podstawę do jego umorzenia.

ustawa o zapobieganiu art. 48a § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Określa odpowiedzialność za niestosowanie się do nakazów, zakazów lub ograniczeń w stanie epidemii.

Konstytucja RP art. 52 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Gwarantuje wolność poruszania się po terytorium RP.

Konstytucja RP art. 52 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia wolności poruszania się mogą być ustanowione tylko w ustawie.

Konstytucja RP art. 31 § 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ograniczenia konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.

Konstytucja RP art. 178 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.

Konstytucja RP art. 8 § 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej.

k.p.a. art. 10 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prawdy obiektywnej - organy stoją na straży praworządności i podejmują czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 77 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek oceny, czy dana okoliczność została udowodniona na podstawie całokształtu materiału dowodowego.

k.p.a. art. 81

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

rozporządzenie z 31 marca 2020 r. art. 5

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii

Zakaz przemieszczania się osób na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 11 kwietnia 2020 r., z określonymi wyjątkami.

Pomocnicze

ustawa o zapobieganiu art. 46b § pkt 10

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Ustawowe upoważnienie do wprowadzenia rozporządzeniem nakazu lub zakazu przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach.

ustawa o zapobieganiu art. 46b § pkt 12

Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi

Ustawowe upoważnienie do wprowadzenia rozporządzeniem nakazu określonego sposobu przemieszczania się.

Konstytucja RP art. 92 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rozporządzenia są wydawane na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu.

k.p.a. art. 10 § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość odstąpienia od zasady czynnego udziału w sprawach, które nie cierpią zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

k.p.a. art. 189c

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

W przypadku zmiany ustawy w czasie postępowania o nałożenie administracyjnej kary pieniężnej, stosuje się ustawę nową, chyba że ustawa poprzednia jest względniejsza dla strony.

k.p.a. art. 189f § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, gdy waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa.

k.p.a. art. 189f § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Możliwość odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej, gdy za to samo zachowanie nałożono już karę administracyjną lub strona została ukarana za wykroczenie/przestępstwo, a poprzednia kara spełnia cele.

ustawa COVID-19 art. 15 zzzzzn § 1

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Możliwość odstąpienia od zasady czynnego udziału w postępowaniu w okresie stanu epidemii, gdy urząd obsługuje interesantów w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę lub gdy strony zrzekły się swego prawa.

ustawa COVID-19 art. 15 zzzn § 2

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Stwierdzenie naruszenia obowiązku hospitalizacji, kwarantanny lub izolacji na podstawie ustaleń Policji jest dopuszczalne, ale nie w odniesieniu do zakazu przemieszczania się.

u.PIS art. 5 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej

Zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej obejmuje wydawanie zarządzeń i decyzji w sprawach zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozporządzenie wprowadzające zakaz przemieszczania się narusza Konstytucję RP (art. 31 ust. 3, art. 52 ust. 3) i wykroczyło poza delegację ustawową (art. 46b pkt 10 i 12 ustawy o zapobieganiu). Organy naruszyły prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Postępowanie dowodowe było nierzetelne i ograniczone do notatki służbowej (naruszenie art. 7, 77, 80, 81 k.p.a.). Organ nie rozważył prawidłowo możliwości odstąpienia od nałożenia kary pieniężnej lub zastosowania łagodniejszej sankcji w kontekście mandatu karnego (naruszenie art. 189f k.p.a.).

Godne uwagi sformułowania

ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane "tylko w ustawie" rozporządzenie wykonawcze regulując zakaz przemieszczania się wykroczyło w tej (badanej) części poza granice delegacji ustawowej nie można zaaprobować przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, ograniczającego się do jednego dowodu notatka służbowa funkcjonariusza Policji przekazana PPIS nie mogła stanowić wyłącznej podstawy faktycznej wydania rozstrzygnięcia administracyjnego

Skład orzekający

Mirosław Montowski

przewodniczący

Joanna Gierak-Podsiadły

sprawozdawca

Grzegorz Antas

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie podstaw prawnych do kwestionowania rozporządzeń ograniczających wolności konstytucyjne, zwłaszcza w kontekście stanów nadzwyczajnych i epidemii. Podkreślenie znaczenia czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym i wymogów rzetelnego postępowania dowodowego."

Ograniczenia: Dotyczy konkretnego okresu pandemii COVID-19 i specyfiki wprowadzonych wówczas ograniczeń. Orzeczenie opiera się na interpretacji przepisów Konstytucji RP i k.p.a. w kontekście tych ograniczeń.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Orzeczenie dotyczy fundamentalnych praw obywatelskich (wolność poruszania się) w kontekście stanu epidemii i ograniczeń wprowadzonych przez władzę wykonawczą. Pokazuje, jak sądy kontrolują legalność aktów podustawowych i chronią prawa jednostki.

Sąd: Zakaz przemieszczania się podczas pandemii był niekonstytucyjny. Kara uchylona!

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

VII SA/Wa 1847/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Grzegorz Antas
Joanna Gierak-Podsiadły /sprawozdawca/
Mirosław Montowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
Hasła tematyczne
Służba zdrowia
Sygn. powiązane
II GSK 1544/21 - Wyrok NSA z 2021-10-28
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 1239
art. 46
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2 i  par. 3,  art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Antas, sędzia WSA Joanna Gierak-Podsiadły (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 lutego 2021 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie zakazu przemieszczania się I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego na rzecz skarżącego K. W. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi K. W. ("skarżący") jest decyzja [...] Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego ("[...] PWIS") z [...] lipca 2020 r. nr [...], wydana w sprawie wymierzenia kary pieniężnej za nieprzestrzeganie zakazu przebywania na obszarze publicznym, tj. zakazu przemieszczania się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej poza miejscem zamieszkania, w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Skarżący, w dniu [...] kwietnia 2020 r. o godz. [...] w miejscowość K., wracając z kolegą ze spotkania, został poddany kontroli przez funkcjonariusza Komendy Powiatowej Policji w B. w zakresie naruszeń nakazów, zakazów lub ograniczeń związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19. Funkcjonariusz ten potwierdził w notatce urzędowej z [...] kwietnia 2020 r., że skarżący naruszył zakaz przemieszczania się "w odległości mniejszej niż 1,5 m oraz oczekując na przybycie innych osób" – zakaz gromadzenia się bez uzasadnionej przyczyny.
Decyzją nr [...] z [...] kwietnia 2020 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w [...] ("PPIS"), powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2019 r., poz. 59 ze zm.), art. 46b pkt 10, art. 48a ust. 1 pkt 1, ust. 3 pkt 1 i ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r., poz. 1239 ze zm.; "ustawa o zapobieganiu"), § 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020, poz. 566 ze zm.; "rozporządzenie z 31 marca 2020 r.") oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256; "k.p.a."), wymierzył skarżącemu karę pieniężną w kwocie 5.000,00 zł za nieprzestrzeganie w dniu [...] kwietnia 2020 r. zakazu przebywania na obszarze publicznym, tj. zakazu przemieszczania się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej poza miejscem zamieszkania. W uzasadnieniu decyzji PPIS stwierdził, że zachowanie skarżącego w dniu [...] kwietnia 2020 r. stanowiło naruszenie § 5 rozporządzenia z 31 marca 2020 r. Podał też, że ustalając wysokość kary pieniężnej rozważył wagę i okoliczności naruszenia prawa, w szczególności istotną potrzebę ochrony zdrowia i życia osób postronnych, które działaniem adresata decyzji zostały w sposób realny i bezpośrednio zagrożone oraz poważny uszczerbek w ważnym interesie publicznym jakim jest bezpieczeństwo zdrowotne osób, które mogły mieć kontakt z adresatem decyzji, a przez to zostać zakażone wirusem SARS-CoV-2, brak dotychczasowego niedopełnienia obowiązków w zakresie opisanym w decyzji, w następstwie którego jest nakładana kara oraz wysoki stopień przyczynienia się strony do powstania naruszenia prawa. Organ dodał, że w demokratycznym państwie prawa nie może być tolerancji dla lekkomyślnego niweczenia wysiłków całego społeczeństwa poprzez świadome lekceważenie ograniczeń, których nieprzestrzeganie prowadzi do niekontrolowanego rozprzestrzeniania się epidemii wirusa COVID-19, w efekcie których osoby tracą nie tylko zdrowie, ale i życie.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją skarżący z zachowaniem ustawowego terminu złożył odwołanie, w którym zarzucił naruszenie art. 10 § 1 i art. 189f k.p.a. Dodatkowo podał, że za czyn, o którym mowa w uzasadnieniu decyzji został ukarany mandatem karnym, który przyjął.
Na skutek wniesionego przez skarżącego odwołania, wydana została wskazana na wstępie decyzja nr [...] z [...] lipca 2020 r., którą [...] PWIS - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - utrzymał w mocy ww. decyzję PPIS.
W uzasadnieniu, powołując się na art. 5 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej [...] PWIS wskazał, że do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy wydawanie zarządzeń i decyzji lub występowanie do innych organów o ich wydanie - w wypadkach określonych w przepisach o zwalczaniu chorób zakaźnych.
Organ odwoławczy wskazał też, że zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy o zapobieganiu, jeżeli zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii ogłasza i odwołuje, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego. Podał, że w oparciu o powyższe Minister Zdrowia z dniem 20 marca 2020 r. wprowadził na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stan epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.).
I dalej podniósł, że w art. 46a pkt 2 ww. ustawy wskazano również, że w przypadku wystąpienia stanu epidemii, Rada Ministrów może określić w drodze rozporządzenia, rodzaj stosowanych rozwiązań w tym m.in. wynikający z art. 46b pkt 10 ustawy nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach.
Zaznaczył, że tego rodzaju specjalne rozwiązania zostały zawarte w treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 31 marca 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020, poz. 566 ze zm.). W myśl § 5 ww. rozporządzenia w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 11 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze.
Stwierdził, że zachowanie skarżącego [...] kwietnia 2020 r. stanowiło naruszenie zakazu, o którym mowa w § 5 rozporządzenia z 31 marca 2020 r. Zachowanie skarżącego mogło doprowadzić do zagrożenia zdrowia i życia osób postronnych wskutek niekontrolowanego rozprzestrzeniania się wirusa, a w konsekwencji stwarzało realne zagrożenie, iż cel, z powodu którego wprowadzono ww. regulacje nie zostanie osiągnięty.
Odnosząc się zarzutów odwołania organ odwoławczy podniósł, że załatwienie niniejszej sprawy nie cierpiało zwłoki ze względu na bezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego, co skutkowało zastosowaniem art. 10 § 2 k.p.a. Dodał, że w przypadku zawiadmiania strony o wszczęciu postępowania i umożliwienia aktywnego udziału w postępowaniu stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., stronom należałoby przyznać termin na zapoznanie się z aktami sprawy. Byłoby to działanie kolidujące z szybkością postępowania w przedmiotowej sprawie narzuconą m.in. przez art. 48a ust. 4 i 7 ustawy o zapobieganiu i celem samej regulacji. W kontekście natomiast zarzutu dotyczącego naruszenia art. 189f k.p.a. organ odwoławczy wskazał, że brak jest związku pomiędzy wydanym mandatem, a nałożeniem kary administracyjnej. Inne przepisy uprawniają podmiot do nałożenia grzywny w drodze mandatu karnego, a inne przepisy stanowią podstawę do nałożenia kary administracyjnej. Poza tym organ dodał, że PPIS wymierzając karę nie miał wiedzy o nałożeniu na skarżącego mandatu karnego oraz, że ukaranie mandatem 300 zł nie jest w stanie zrealizować celu, jakim było przymuszenie strony do poddania się rygorom w stanie epidemii.
Reasumując, uwzględniając powyższy stan prawny [...] PWIS uznał, że decyzja PPIS z [...] kwietnia 2020 r. jest prawidłowa.
W skardze do Sądu na ww. decyzję [...] PWIS wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 10 k.p.a. poprzez uznanie, że nie doszło do naruszenia prawa strony do czynnego udziału w postępowaniu administracyjnym, co skutkowało brakiem możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, poprzez uznanie, że załatwienie niniejszej sprawy nie cierpiało zwłoki ze względu na bezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego,
- art. 189f k.p.a. poprzez nieuprawnione uznanie, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do nałożenia kary za to samo zachowanie i nieuprawnione uznanie, że waga czynu jest większa niż znikoma.
Skarżący zarzucił również naruszenie (przez [...] PWIS) przepisów postępowania w ten sposób, że "nie uchylił decyzji organu pierwszej instancji pomimo nie przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania dowodowego zgodnie z art. 77 § 1" k.p.a.
W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wydając decyzję organ oparł się wyłącznie na notatce służbowej funkcjonariusza posterunku Policji w [...], nie przeprowadził w ogóle postępowania dowodowego. Świadczy o tym także to, że w tym samym dniu otrzymał zawiadomienie o wszczęciu postępowania jak i decyzję. Przełożyło się to również na brak możliwości skorzystania przez skarżącego z prawa przewidzianego w art. 10 § 1 k.p.a.
Dalej, nie podzielając stanowiska organu odwoławczego zaprezentowanego w kontekście art. 189f k.p.a. wskazał, że odstąpił od naruszania prawa, nie dopuścił do ponownego popełnienia czynu i po czynnościach w postępowaniu mandatowym odstąpił od łamania prawa. Dodał, że istnieje związek pomiędzy nałożonym na skarżącego mandatem karnym, a karą administracyjną, bowiem dotyczyły one tego samego zachowania w danym czasie, miejscu i okolicznościach. Odnośnie wagi naruszenia prawa skarżący podał zaś, że nie zgadza się ze stwierdzeniem, że idąc poboczem ulicy wsi K. o godzi. [...] mógł dokonywać rozprzestrzeniania wirusa SARS-Cov-2; tym bardziej, że organ I instancji nie sprawdził, czy skarżący jest zainfekowany lub mógł przebywać w otoczeniu osoby lub osób zarażonych.
Skarżący podniósł też, że jego wątpliwości budzi także podstawa prawna działania organów administracyjnych, jak i organów ścigania, bowiem ograniczenia jednostki związane z jego wolnością mogą jedynie podlegać ograniczeniom wprowadzonym ustawą, nie zaś rozporządzeniem będącym niższym rangą aktem prawnym.
W odpowiedzi na skargę [...] PWIS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021, poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która to sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.
Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Zgodnie zaś z art. 145 § 1 pkt 2 tej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W świetle postanowień art. 145 § 1 p.p.s.a., kontrola zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nie może być przeprowadzana przez sąd dowolnie, lecz powinna przebiegać w pewnej określonej kolejności. Stwierdzenie istnienia danego typu wad decyzji może eliminować potrzebę ustalania zaistnienia innych wad. W pierwszej kolejności powinna być przeprowadzona kontrola zaskarżonego aktu z punktu widzenia ewentualnych wad powodujących nieważność aktu. Przyjęcie takiej kolejności badania uzasadnione jest tym, że ustalenie którejkolwiek z wad decyzji powodujących stwierdzenie jej nieważności, czyni dalszą kontrolę zbędną, a czasami - niedopuszczalną (por. wyrok NSA z 21 września 2011 r., sygn. akt II OSK 737/10). W konsekwencji stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. zwalniać może sąd administracyjny z konieczności odniesienia się do pozostałych zarzutów skargi i przedstawienia w związku z tym wiążących na przyszłość zaleceń i ocen.
Taka też sytuacja wystąpiła w niniejszej sprawie. Decyzja zaskarżona oraz decyzja ją poprzedzająca, o wymierzeniu skarżącemu kary pieniężnej za mające miejsce [...] kwietnia 2020 r. przemieszczanie się – bez uzasadnionej przyczyny, czyli (jak przyjęto) "przebywanie na obszarze publicznym poza miejscem zamieszkania", wydane zostały bez podstawy prawnej, co stanowi o wystąpieniu przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i czyniło koniecznym zastosowanie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Rozwijając tę ocenę Sąd zauważa, że w kontrolowanych decyzjach wskazano na art. 48a ustawy o zapobieganiu.
W ust. 1 pkt 1 tego artykułu przewidziano, że kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w: art. 46 ust. 4 pkt 1 lub w art. 46b pkt 5 i 9-12, podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 zł do 30 000 zł.
Zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy o zapobieganiu, jeżeli zagrożenie epidemiczne lub epidemia występuje na obszarze więcej niż jednego województwa, stan zagrożenia epidemicznego lub stan epidemii ogłasza i odwołuje, w drodze rozporządzenia, minister właściwy do spraw zdrowia w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw administracji publicznej, na wniosek Głównego Inspektora Sanitarnego.
W art. 46b przewidziano, że w rozporządzeniu, o którym mowa w art. 46a, można ustanowić: nakaz lub zakaz przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach (pkt 10), nakaz określonego sposobu przemieszczania się (pkt 12).
Jak stanowi natomiast art. 46a w przypadku wystąpienia stanu epidemii lub stanu zagrożenia epidemicznego o charakterze i w rozmiarach przekraczających możliwości działania właściwych organów administracji rządowej i organów jednostek samorządu terytorialnego, Rada Ministrów może określić, w drodze rozporządzenia, na podstawie danych przekazanych przez ministra właściwego do spraw zdrowia, ministra właściwego do spraw wewnętrznych, ministra właściwego do spraw administracji publicznej, Głównego Inspektora Sanitarnego oraz wojewodów:
1)zagrożony obszar wraz ze wskazaniem rodzaju strefy, na którym wystąpił stan epidemii lub stan zagrożenia epidemicznego,
2)rodzaj stosowanych rozwiązań - w zakresie określonym w art. 46b
- mając na względzie zakres stosowanych rozwiązań oraz uwzględniając bieżące możliwości budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego.
Rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. poz. 491 ze zm.), w okresie od dnia 20 marca 2020 r. do odwołania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ogłoszono stan epidemii w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2. Na podstawie art. 46a i art. 46b pkt 1-6 i 8-12 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2019 r. poz. 1239 i 1495 oraz z 2020 r. poz. 284, 322 i 374) Rada Ministrów 31 marca 2020 r. wydała natomiast rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. W § 1 rozporządzenia ustalono, że obszarem, na którym wystąpił stan epidemii wywołany zakażeniami wirusem SARS-CoV-2, jest terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy zaś § 5 wprowadzono zakaz przemieszczania się w czasie stanu epidemii, określając to następująco: "W okresie od dnia 1 kwietnia 2020 r. do dnia 11 kwietnia 2020 r. zakazuje się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej przemieszczania się osób przebywających na tym obszarze, z wyjątkiem przemieszczania się danej osoby w celu:
1)wykonywania czynności zawodowych lub zadań służbowych, lub pozarolniczej działalności gospodarczej, lub prowadzenia działalności rolniczej lub prac w gospodarstwie rolnym, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
2)zaspokajania niezbędnych potrzeb związanych z bieżącymi sprawami życia codziennego, w tym uzyskania opieki zdrowotnej lub psychologicznej, tej osoby, osoby jej najbliższej w rozumieniu art. 115 § 11 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny (Dz. U. z 2019 r. poz. 1950 i 2128), a jeżeli osoba przemieszczająca się pozostaje we wspólnym pożyciu z inną osobą - także osoby najbliższej osobie pozostającej we wspólnym pożyciu, oraz zakupu towarów i usług z tym związanych;
3)wykonywania ochotniczo i bez wynagrodzenia świadczeń na rzecz przeciwdziałania skutkom COVID-19, w tym w ramach wolontariatu;
4)sprawowania lub uczestniczenia w sprawowaniu kultu religijnego, w tym czynności lub obrzędów religijnych.
5)wykonywania czynności związanych z realizacją zadań określonych w ustawie z dnia 13 października 1995 r. - Prawo łowieckie (Dz. U. z 2020 r. poz. 67 i 148) i ustawie z dnia 11 marca 2004 r. o ochronie zdrowia zwierząt i zwalczaniu chorób zakaźnych zwierząt (Dz. U. z 2018 r. poz. 1967 oraz z 2020 r. poz. 148 i 285) oraz zakupu towarów i usług z nimi związanych.
W niniejszej sprawie z odwołaniem się do przytoczonego § 5 rozporządzenia uznano, że skarżący naruszył prawo, przemieszczając się "bez uzasadnionej przyczyny" 4 kwietnia 2020 r. Na tej też podstawie, w oparciu o art. 48a ustawy o zapobieganiu, wymierzono mu karę w wysokości 5.000,00 zł.
Analiza § 5 ww. rozporządzenia nie pozostawia wątpliwości, że przepis ten (zakazujący swobodnego przemieszczania się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej poza "pilną" potrzebą), ogranicza podstawowe prawa i wolności obywatelskie przewidziane w Konstytucji RP. Z tej przyczyny Sąd uznał, że w pierwszej kolejności w tej sprawie, badając legalność decyzji, należy rozważyć zgodność wskazanego zapisu rozporządzenia z Konstytucją RP i delegacją ustawową.
W kontekście tej analizy Sąd zauważa, że art. 52 Konstytucji RP w ust. 1 każdemu zapewnia wolność poruszania się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz wyboru miejsca zamieszkania i pobytu. W ust. 3 stanowi, że wolności, o których mowa w ust. 1 i 2, mogą podlegać ograniczeniom określonym w ustawie. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
W świetle wskazanych przepisów Konstytucji RP, art. 31 ust. 3, jak i ust. 3 art. 52, możliwe jest wprowadzenie ograniczeń każdej z czterech wolności jednostki (o których mowa w art. 52 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, w tym wolności poruszania się), ale na warunkach ustalonych przez pierwszy z nich, tj. w drodze ustawy. W tym przypadku w akcie prawnym rangi ustawy obowiązującym w dacie wydania ww. rozporządzenia Rady Ministrów nie można doszukać się ograniczenia wskazanej wolności. Całość ograniczenia (nastawionego na przeciwdziałanie i zwalczanie COVID-19) zawarto w rozporządzeniu.
Byłoby to możliwe, ale jedynie w rozporządzeniu o ogłoszeniu jednego z trzech stanów nadzwyczajnych, np. stanu klęski żywiołowej (v. art. 228 ust. 1 i 2, art. 232 i art. 233 Konstytucji RP, art. 5 ust. 1 i 2, i art. 21 ust. 1 pkt 15 ustawy z dnia 18 kwietnia 2002 r. w sprawie klęski żywiołowej, Dz. U. z 2017 r., poz. 1897) i "w zakresie dopuszczonym" ustawą o stanie klęski żywiołowej. Zważyć przy tym trzeba, że katalog konstytucyjnych stanów nadzwyczajnych jest zamknięty, co jest równoznaczne z zakazem ustanawiania w drodze ustawowej innych stanów nadzwyczajnych niż wymienione w art. 228 ust. 1 (TK - K 50/07). Zaistniała sytuacja epidemiologiczna mieściła się w katalogu zdarzeń, które uprawniały do wprowadzenia stanu klęski żywiołowej w oparciu o ustawę z dnia 18 kwietnia 2002 r. o stanie klęski żywiołowej, która stanowi w art. 2, że stan ten może być wprowadzony dla zapobieżenia skutkom m.in. katastrof naturalnych noszących znamiona klęski żywiołowej, a pojęcie klęski żywiołowej zostało zdefiniowane w art. 3 ust. 1 pkt 1 i 2 ww. ustawy, m. in. jako katastrofa naturalna, której skutki zagrażają życiu lub zdrowiu dużej liczby osób, przez co z kolei rozumie się zdarzenie związane z działaniem sił natury, w tym z wystąpieniem chorób zakaźnych ludzi. Niemniej jednak stan ten nie został wprowadzony; wprowadzono natomiast stan epidemii, a wcześniej stan zagrożenia epidemicznego, który to nie może być uznany za stan nadzwyczajny w rozumieniu art. 228 Konstytucji RP.
W tej sytuacji, ograniczenie prawa poruszania się nie mogło być uregulowane wyłącznie w rozporządzeniu. Sprzeciwia się temu art. 31 ust. 3 i art. 52 ust. 3 Konstytucji RP.
Sąd zauważa przy tym, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego wolność poruszania się zagwarantowana w art. 52 ust. 1 Konstytucji RP jest szczególnym przejawem wolności osobistej, jak i prawa decydowania o swoim życiu (v. K 21/05). Ograniczenia w zakresie korzystania z tej konstytucyjnej wolności mogą być ustanawiane "tylko w ustawie". Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny, "jest to także sformułowanie wymogu odpowiedniej szczegółowości unormowania ustawowego. Skoro ograniczenia konstytucyjnych praw i wolności mogą być ustanawiane "tylko" w ustawie, to kryje się w tym nakaz kompletności unormowania ustawowego, które musi samodzielnie określać wszystkie podstawowe elementy ograniczenia danego prawa i wolności, tak aby już na podstawie lektury przepisów ustawy można było wyznaczyć kompletny zarys (kontur) tego ograniczenia." (v. [...]).
Sąd zauważa jednocześnie, że stosownie do art. 92 ust. 1 Konstytucji RP rozporządzenia są wydawane przez organy wskazane w Konstytucji, na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu jej wykonania. Upoważnienie powinno określać organ właściwy do wydania rozporządzenia i zakres spraw przekazanych do uregulowania oraz wytyczne dotyczące treści aktu. W dostępnych komentarzach do tego artykułu zaznacza się, że jednym z konstytucyjnych wymogów jest "szczegółowość upoważnienia zawartego w ustawie" pod kątem podmiotowym, przedmiotowym i treściowym. W konsekwencji zauważa się, że rozporządzenie powinno regulować tylko te kwestie, które są już (przynajmniej ogólnie) unormowane w samej ustawie (TK – K 27/05) oraz że "im większy jest stopień ingerencji w sferę konstytucyjnych wolności i praw jednostki, tym węższy może być zakres upoważnienia ustawowego i tym bardziej musi być ono szczegółowe" (v. P 4/05), a także, że rozporządzenia nie mogą regulować spraw, które stanowią przedmiot tzw. wyłączności ustawy (TK – K 10/11, K 10/09, P 9/09); w rozporządzeniu powinny być zamieszczane jedynie przepisy o charakterze technicznym, nie mające zasadniczego znaczenia z punktu widzenia praw lub wolności jednostki.
W tym też kontekście Sąd stwierdza, że w art. 46b pkt 10 ustawy o zapobieganiu mowa jest wyłącznie o "nakazie lub zakazie przebywania w określonych miejscach i obiektach oraz na określonych obszarach", zaś w pkt 12 – o "nakazie określonego sposobu przemieszczania się"; brak w nich zakazu przemieszczania się na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, który to (z nielicznymi wyjątkami) wprowadzono mocą cyt. powyżej § 5 rozporządzenia z 31 marca 2020 r. Wprowadzony rozporządzeniem zakaz przemieszczania się osób na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej ingeruje natomiast w sposób oczywisty w konstytucyjną wolność określoną w art. 52 ust. 1, a to w sytuacji, gdy żaden przepis rangi ustawowej nie wprowadza tego zakazu i nie zawiera upoważnienia dla Rady Ministrów do wydania rozporządzenia w kwestiach jedynie "technicznych" do tak wprowadzonego ograniczenia wolności poruszania się. Żadne przepisy ustawy o zapobieganiu nie zawierają bowiem norm prawnych odwołujących się do użytego w spornym rozporządzeniu (§ 5) określenia "przemieszczania się". Natomiast upoważnienie ustawowe do wydania rozporządzenia w zakresie uregulowanym art. 46b pkt 10 i 12 nie zawiera wytycznych dotyczących treści wydawanego na tej podstawie rozporządzenia, a jako takie nie spełnia warunków wymaganych przez art. 92 ust. 1 Konstytucji RP.
Sąd zaznacza przy tym, że czym innym jest nakaz/zakaz przebywania w określonych miejscach, ograniczenie określonego sposobu przemieszczania się, a czym innym wprowadzenie powszechnego zakazu przemieszczania się; poza tym ostatnim przypadkiem, przemieszczanie się po terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest wciąż możliwe.
W konsekwencji - zdaniem Sądu - ww. rozporządzenie wykonawcze regulując zakaz przemieszczania się wykroczyło w tej (badanej) części poza granice delegacji ustawowej (a nie może jej uzupełniać, rozbudowywać ani modyfikować (por. Tuleja P. (red.), Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Warszawa 2019 r., strona 301 - 302 i powołane tam orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego)); rozporządzenie to w omawianym zakresie jest też sprzeczne z art. 31 ust. 3 i art. 52 ust. 3 Konstytucji RP, a także art. 233 ustawy zasadniczej, skoro zawiera materię przeznaczoną tylko dla ustawy.
Z tej też przyczyny Sąd odmówił zastosowania w sprawie omawianego przepisu rozporządzenia jako niezgodnego z Konstytucją RP.
Nie znajdując zaś podstaw prawnych w akcie rangi ustawowej do zarzucenia skarżącemu naruszenia prawa, Sąd uznał, że organy orzekające działały w sprawie bez podstawy prawnej i sprzecznie z art. 52 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie art. 48a ust. 3 ustawy o zapobieganiu uprawnia państwowego inspektora sanitarnego do wydania decyzji wymierzającej karę, ale tylko w powiązaniu z ust. 1, który to nawiązuje m.in. do art. 46b tej ustawy ("kto w stanie zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii nie stosuje się do ustanowionych na podstawie art. 46 lub art. 46b nakazów, zakazów lub ograniczeń, o których mowa w: 1) art. 46 ust. 4 pkt 1 lub w art. 46b pkt 5 i 9-12, podlega karze pieniężnej w wysokości od 5000 zł do 30 000 zł;"). Niemniej jednak przyjęcie, że ten ostatni nie dotyczy powszechnego zakazu przemieszczania się, uzasadnia stwierdzenie o braku podstawy prawnej dla ww. organu do wydania decyzji o karze w takiej sytuacji, jaka miała miejsce w tej sprawie. Jak przyjmuje się zaś w orzecznictwie przesłanka braku podstawy prawnej uregulowana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest spełniona, gdy przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie zawierają podstawy wydania w danej sytuacji decyzji administracyjnej.
Dokonując takiej oceny Sąd kierował się art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Wziął pod uwagę, że uregulowana w ten sposób podległość sędziego wobec przepisów Konstytucji ma przy tym charakter bezwzględny (co wzmocnione jest nakazem bezpośredniego jej stosowania (art. 8 ust. 2)), a konsekwencją tej zasady jest prawo sędziego do incydentalnej kontroli legalności aktów podustawowych. Tego rodzaju kontrola nie prowadzi do pozbawienia takiego aktu mocy obowiązującej, lecz jedynie do odmowy jego zastosowania w konkretnej sprawie. Sąd administracyjny może więc odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzi niezgodność z normą ustawową (por. wyrok NSA z 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1904/15). Sąd kierował się także art. 8 Konstytucji RP, zgodnie z którym Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej (art. 8 ust. 1 Konstytucji RP), a przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (art. 8 ust. 2 Konstytucji RP). Zauważa, że istota art. 8 ust. 2 Konstytucji RP polega na tym, że sąd (lub inny podmiot stosujący prawo) może oprzeć swoje rozstrzygnięcie bezpośrednio na konkretnym przepisie Konstytucji, który będzie stanowił podstawę prawną rozstrzygnięcia w indywidualnej sprawie. Powyższe nie oznacza powszechnego i nieograniczonego uprawnienia sądu do konstytucyjnej kontroli obowiązującego ustawodawstwa, zarezerwowanej z mocy art. 188 Konstytucji RP do kompetencji Trybunału Konstytucyjnego. Niemniej jednak sąd samodzielnie może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdzi niezgodność z normą ustawową. Uprawnienie to wynika bowiem bezpośrednio z ww. art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi o podległości sędziów tylko Konstytucji i ustawom, a nie wszelkim innym aktom prawnym, nawet jeśli mają one charakter aktów powszechnie obowiązujących. Zasada ta, na gruncie art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, stanowi podstawę przyznania sądom kompetencji do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z normą ustawową. Dotyczy to także sądów administracyjnych, sprawujących - na gruncie art. 175 ust. 1 i art. 184 Konstytucji RP - wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, co obejmuje nie tylko kontrolę stosowania, ale także kontrolę stanowienia prawa przez organy administracji. Przekonanie o powyższym uprawnieniu sądów administracyjnych znalazło również potwierdzenie m.in. w wyroku wydanym przez skład 7 sędziów NSA z 16 stycznia 2006 r. (sygn. akt I OPS 4/05, publik. ONSAiWSA 2006/2/39), w którym NSA stwierdził, że "Nie jest trafny zarzut, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do oceny, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją RP, i nie może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia z tego powodu, że przepis ten, w ocenie sądu, jest niezgodny z ustawą i Konstytucją RP. (...) w tym względzie nie ma kolizji między kompetencjami Trybunału Konstytucyjnego i sądu administracyjnego. Już pod rządem poprzednio obowiązującej Konstytucji nie było w zasadzie rozbieżności w orzecznictwie sądowym i doktrynie co do tego, że sąd może w toku rozpoznawania sprawy oceniać, czy przepisy rozporządzenia są zgodne z przepisami ustawy. Takie uprawnienie sądu wynikało z ówcześnie obowiązującego art. 62 Konstytucji z 1952 r., który stanowił, że sędziowie w zakresie orzekania podlegają tylko ustawom. Ten stan rzeczy nie uległ zmianie po utworzeniu Trybunału Konstytucyjnego w 1985 r., a znalazł jeszcze silniejsze podstawy w przepisach Konstytucji RP z 1997 r. Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą, było i jest przyjmowane w orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym względzie najdobitniej zostało wyrażone w postanowieniu z dnia 13 stycznia 1998 r. sygn. akt U. 2/97 (OTK 1998, nr 1, poz. 4), w którym Trybunał stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Na gruncie nowej Konstytucji bowiem nie ulegała zmianie kompetencja sądów do incydentalnej kontroli tych wszystkich przepisów, które są usytuowane poniżej ustawy. Również Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, iż sądom przysługuje takie uprawnienie. Wielokrotnie w tej kwestii wypowiadał się także Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo można wskazać na uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000 r. sygn. akt OPK 13/00, ONSA 2001, z. 2, poz. 63; z dnia 18 grudnia 2000 r. sygn. akt OPK 20-22/00, ONSA 2001, z. 3, poz. 104; z dnia 21 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 10/99, ONSA 2000, z. 3, poz. 90; z dnia 22 maja 2000 r. sygn. akt OPS 3/00, ONSA 2000, z. 4, poz. 136). (...) Ten kierunek argumentacji jest w zasadzie powszechnie aprobowany w doktrynie prawa konstytucyjnego i administracyjnego (A. Mączyński: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy, PiP 2005, nr 5, s. 12; L. Garlicki: Trybunał Konstytucyjny a rola sędziów w ochronie konstytucyjności prawa, PiP 1986, nr 2, s. 40)."
Powyższa ocena zdeterminowała rozstrzygnięcie Sądu w niniejszej sprawie, czyniąc jednocześnie pozostałe kwestie podniesione w skardze "mniej" istotnymi.
Niemniej jednak z uwagi na sposób procedowania organów orzekających w niniejszej sprawie za konieczne Sąd uznał odniesienie się także do pozostałych zarzutów sformułowanych przez skarżącego.
I tak Sąd stwierdza, że rację ma skarżący, podnosząc zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. Z art. 10 § 1 k.p.a. wynika, że organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Co prawda art. 10 § 2 k.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej mogą odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Ponadto zgodnie z art. 15 zzzzzn pkt 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm.), który dodano nowelizacją z 16 kwietnia 2020 r. i zaczął obowiązywać od 18 kwietnia 2020 r., w okresie stanu epidemii, w szczególności, gdy urząd administracji obsługujący organ administracji publicznej wykonuje zadania w sposób wyłączający bezpośrednią obsługę interesantów, organ administracji publicznej może odstąpić od zasady określonej w art. 10 § 1 k.p.a. także w przypadku, gdy wszystkie strony zrzekły się swego prawa. Niemniej jednak skarżący w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym (tu: przed organem odwoławczym – z uwagi na wejście w życie ww. przepisu art. 15zzzzzn na tym etapie niniejszej sprawy) nie zrzekł się przysługującego mu prawa wynikającego z art. 10 § 1 k.p.a. Nie zostały jednocześnie, zdaniem Sądu, spełnione przesłanki z art. 10 § 2 k.p.a., uzasadniające odstąpienie od zasady czynnego udziału strony w postępowaniu. Załatwienie sprawy wymierzenia kary administracyjnej za zdarzenie mające miejsce 4 kwietnia 2020 r., kilka dni po odnotowaniu zachowania uzasadniającego zdaniem organu administracji publicznej "taką reakcję", nie jest bowiem załatwieniem sprawy w stanie niecierpiącym zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego. Tym bardziej w sytuacji, gdy zważy się na okoliczności opisanego przez organy zdarzenia, jak również na to, że nie wynika z akt, aby skarżący był wówczas osobą objętą izolacją/kwarantanną z uwagi na zakażenie wirusem COVID-19. Nadto jeżeli nawet niebezpieczeństwo dla zdrowia wynikające ze stanu epidemii w tym przypadku istniało, to ustało ono już zanim organ administracji publicznej powziął o tym informację. Poza tym kara pieniężna ma charakter następczy w stosunku do naruszenia, a jej celem jest zapobieganie na przyszłość podobnym zachowaniom, niepożądanym z punktu widzenia zwalczania epidemii. Trudno z powyższych okoliczności wyprowadzić więc przesłanki odstąpienia od zasady uregulowanej w art. 10 § 1 k.p.a. Za wadliwe, bo nie usprawiedliwione okolicznościami sprawy, należy więc uznać działanie organów w niniejszej sprawie, prowadzące do pozbawienia skarżącego podstawowych uprawnień w postępowaniu, czy inaczej: uniemożliwiające mu czynny udział w sprawie na każdym jej etapie.
Za zasadne Sąd uznał także pozostałe zarzuty procesowe skargi. Zdaniem Sądu z naruszeniem reguł opisanych w art. 7 i art. 77 k.p.a. organy orzekające ograniczyły bowiem postępowanie dowodowe jedynie do notatki urzędowej funkcjonariusza Policji, pomijając wszelkie inne źródła dowodowe - w tym przesłuchanie skarżącego w charakterze strony postępowania administracyjnego na podstawie art. 86 k.p.a. Warto przy tym odnotować, że na podstawie art. 15 zzzn ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, stwierdzenie naruszenia obowiązku w szczególności na podstawie ustaleń Policji, innych służb państwowych lub innych uprawnionych podmiotów, może nastąpić jedynie w odniesieniu do stwierdzenia naruszenia obowiązku hospitalizacji, kwarantanny lub izolacji, a nie jak to miało miejsce w sprawie niniejszej w odniesieniu do zakazu przemieszczania się. Już choćby z tego powodu nie można zaaprobować przeprowadzonego w sprawie postępowania dowodowego, ograniczającego się do jednego dowodu. Poza tym notatka służbowa funkcjonariusza Policji przekazana PPIS nie mogła stanowić wyłącznej podstawy faktycznej wydania rozstrzygnięcia administracyjnego w sprawie. Nie pozwalała bowiem na dokonanie pełnej oceny w kontekście § 5 rozporządzenia z 31 marca 2020 r., i "wyjątków" określonych w pkt 1-5 tego przepisu. Nadto, treść notatki sama w sobie nie korzysta z mocy dowodowej, o której mowa w art. 76 § 1 k.p.a. Nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu tego przepisu; nie jest sporządzona w "przepisanej formie", a jej autorem nie jest "organ państwowy"; nie jest więc dokumentem stanowiącym dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Dlatego wiarygodność tej notatki winna być potwierdzona za pomocą innych środków dowodowych np. osobowych. W rezultacie czyniąc ustalenia faktyczne wyłącznie na podstawie notatki urzędowej sporządzonej przez funkcjonariusza Policji organy sanitarne naruszyły w sprawie art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., na podstawie których organ administracji publicznej ma obowiązek w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.
Dalej, zdaniem Sądu, organy orzekające w sprawie naruszyły także art. 81 k.p.a., a więc przepis, zgodnie z którym okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 k.p.a.
Dopuszczając się wskazanych naruszeń, organy orzekające naruszyły w konsekwencji również zasadę prawdy obiektywnej z art. 7 k.p.a., w świetle której w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i z urzędu lub na wniosek strony podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Nie podjęły bowiem żadnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, poprzestając na bezkrytycznym przyjęciu treści notatki sporządzonej przez funkcjonariusza Policji.
I w końcu Sąd stwierdza, że wymierzając administracyjną karę pieniężną z art. 48a ust. 1 pkt 1 ustawy o zapobieganiu i rozstrzygając w decyzji o jej wysokości organy sanitarne naruszyły też art. 189c i art. 189f § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez brak prawidłowego wyjaśnienia sprawy w ich kontekście.
Sąd wyjaśnia przy tym, że przepisy działu IVa k.p.a. (art. 189a – art. 189k) dotyczą administracyjnych kar pieniężnych. Biorąc pod uwagę art. 189a § 1 i § 2 k.p.a. (tym samym, że m.in. przesłanka wymiaru kary objętej postępowaniem uregulowana jest w ustawie o zapobieganiu i w tym zakresie wskazanego działu nie stosuje się), znaczenie w tym przypadku mógł mieć art. 189d k.p.a., regulujący dyrektywy wymiaru kary pieniężnej, a także pozostałe – ww. przepisy k.p.a. (v. art. 37 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i art. 48a ust. 8 ustawy o zapobieganiu). Zgodnie z art. 189c k.p.a. jeżeli w czasie wydawania decyzji w sprawie administracyjnej kary pieniężnej obowiązuje ustawa inna niż w czasie naruszenia prawa, w następstwie którego ma być nałożona kara, stosuje się ustawę nową, jednakże należy stosować ustawę obowiązującą poprzednio, jeżeli jest ona względniejsza dla strony. Regulacja ta została przez [...] PWIS pominięta, a należy zauważyć, że rozporządzenie Rady Ministrów z 31 marca 2020 r. i uregulowany w nim powszechny zakaz przemieszczania się został uchylony z dniem 10 kwietnia 2020 r. oraz że w stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania decyzji zaskarżonej zakaz ten nie obowiązywał także na podstawie innego aktu. Orzekając w sprawie [...] PWIS błędnie nie uwzględnił wskazanej zmiany stanu prawnego, właśnie w kontekście cyt. powyżej art. 189c k.p.a., który to w istocie wprowadza obowiązek uwzględnienia stanu prawnego względniejszego. Poza tym organ ten wadliwie ocenił, że nie może mieć istotnego znaczenia w sprawie przyjęcie mandatu karnego przez skarżącego za oceniane zdarzenie. Nie rozważono w pełni i prawidłowo tej ostatniej okoliczności z oparciu o art. 189f k.p.a., umożliwiający odstąpienie od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, bezpodstawnie m.in. wywodząc, że mandat karny w wysokości 300 zł nie jest w stanie spełnić w tym przypadku celu, jakim było przymuszenie strony do poddania się rygorom obowiązującym w stanie epidemii. Sąd wyjaśnia przy tym, że zgodnie z art. 189f § 1 k.p.a. organ administracji publicznej, w drodze decyzji, odstępuje od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej i poprzestaje na pouczeniu, jeżeli: waga naruszenia prawa jest znikoma, a strona zaprzestała naruszania prawa (pkt 1) lub za to samo zachowanie prawomocną decyzją na stronę została uprzednio nałożona administracyjna kara pieniężna przez inny uprawniony organ administracji publicznej lub strona została prawomocnie ukarana za wykroczenie lub wykroczenie skarbowe, lub prawomocnie skazana za przestępstwo lub przestępstwo skarbowe i uprzednia kara spełnia cele, dla których miałaby być nałożona administracyjna kara pieniężna (pkt 2). Wobec okoliczności podnoszonych w sprawie przez skarżącego obie przesłanki określone w cyt. przepisie należało wnikliwie rozważyć, biorąc przy tym pod uwagę wszystkie okoliczności towarzyszące naruszeniu, w tym miejsce i czas tego zdarzenia, jak i postawę skarżącego, w tym także i to, czy był on wówczas osobą objętą kwarantanną/izolacją.
Z tych przyczyn, nie widząc jednocześnie podstaw do kontynuowania postępowania administracyjnego w niniejszej sprawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i § 3, art. 135 i art. 200 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak, w sentencji. Orzekając o kosztach Sąd uwzględnił wysokość uiszczonego w sprawie wpisu sądowego (200 zł).
Sąd wyjaśnia jednocześnie, że zgodnie z art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie. Zatem Sąd dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego jest obowiązany, by o takim umorzeniu orzec. W niniejszej sprawie uznając, że brak jest podstawy prawnej do kontynuowania postępowania i wydania decyzji o karze pieniężnej za naruszenie zakazu przemieszczania się, orzekł zatem o umorzeniu postępowania administracyjnego w tej sprawie wobec skarżącego.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę