VII SA/Wa 178/19

VII SA/Wa 178/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-07-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-01-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Tomasz Stawecki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 967/20 - Wyrok NSA z 2023-04-04
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
art. 3 pkt 1 6 ust 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mariola Kowalska, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), sędzia WSA Tomasz Janeczko, Protokolant spec. Agnieszka Wrzodak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu [...] czerwca 2019 r. sprawy ze skargi W. S. – Ł. i S. O. – Ł. na decyzję M. Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2018 r. znak: [...] w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków oddala skargę
Uzasadnienie
1. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] listopada 2018 r., znak: [...], po rozpatrzeniu odwołania W. S.-Ł. i S. O.i-Ł. (dalej łącznie: "skarżący"), utrzymał w mocy decyzję M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z [...] lipca 2018 r., znaki: [...]oraz [...], wpisującą do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem [...], budynek oficyny południowej kamienicy przy ul. [...] w [...], położony na działce nr ewid. [...] z obrębu [...][...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
2. W dniu [...] kwietnia 2016 r. A. S. (dalej: "uczestnik postępowania") wystąpił do M. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków (dalej: "[...] WKZ") z wnioskiem o wpisanie do rejestru zabytków wewnętrznej oficyny stanowiącej część nieruchomości położonej w K. przy ul. [...]. Oficyna wymagała remontu, chociaż właścicielka większości lokali mieszkalnych w przedmiotowej nieruchomości, W. S.-Ł., nie wyrażała zgody na remont i opowiadała się za wyburzeniem tej części budynku. Skarżąca wskazywała, że ze środków publicznych otrzymała dotację na remont głównej części kamienicy przylegającej bezpośrednio do ul. [...]. Z uwagi na wysokie koszty remontu i zdaniem skarżącej brak wartości naukowej i artystycznej oficyny, a także konflikt z uczestnikiem postępowania domagającym się remontu, skarżąca wniosła o odmowę wpisu oficyny do rejestru zabytku i o pozwolenia na wyburzenie oficyny.
W toku postępowania przed organami konserwatorskimi uczestnik postępowania powołał się na postanowienie Sądu Okręgowego w K. z [...] lutego 2016 r., sygn. akt [...], o udzieleniu zabezpieczenia roszczeń uczestnika postępowania poprzez wstrzymanie wykonania uchwały zmierzającej do rozbiórki oficyny i podjętej przez Wspólnotę Mieszkaniową utworzoną w kamienicy przy ul. [...].
3. [...] WKZ decyzją z [...] stycznia 2018 r. wpisał do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem [...], budynek oficyny południowej kamienicy przy ul. [...] w K., położony na działce nr ewid. [...] obr. [...] [...], z wyłączeniem dziewiętnastowiecznych i dwudziestowiecznych partii murów, w tym elewacji północnej od strony podwórka.
W wyniku odwołania skarżącego S. O.i-Ł., Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister") decyzją z [...] czerwca 2018 r. uchylił ww. decyzję [...] WKZ i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Uchylając tę decyzję organ odwoławczy wskazał na konieczność prawidłowego ustalenia kręgu stron postępowania oraz ustalenia przedmiotu i zakresu ochrony konserwatorskiej, w sposób zapewniający warunki dla skutecznej ochrony ww. budynku oficyny południowej. Ponadto, Minister zobowiązał organ wojewódzki do niebudzącego wątpliwości określenia przesłanek, na podstawie których organ ustalił wartości historyczne i naukowe przedmiotowego obiektu.
4. Po zgromadzeniu niezbędnych dokumentów, w tym opinii konserwatorskich dotyczących budynku oficyny i po ponownym rozpatrzeniu sprawy, [...] WKZ decyzją z [...] lipca 2018 r. wpisał do rejestru zabytków województwa [...] pod numerem [...], budynek oficyny południowej kamienicy przy ul. [...] w K..
Organ pierwszej instancji wydał powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz art. 9 ust. 1 w zw. Z art. 89 pkt 2 oraz art. 91 ust. 4 pkt 3 i 4 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm.; dalej: "ustawa o ochronie zabytków") oraz art. 62, art. 104 i art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. 2017, poz. 1257; dalej: "k.p.a.").
Uzasadniając rozstrzygnięcie [...] WKZ stwierdził, że przedmiotowy obiekt jako dzieło architektury i budownictwa nie posiada wartości artystycznych, ponieważ pełnił funkcje gospodarcze, natomiast posiada znaczące wartości historyczne i naukowe. W wyniku analizy materiałów źródłowych oraz wyników badań architektonicznych organ ochrony zabytków uznał, że głównym walorem budynku oficyny jest autentyzm substancji zabytkowej. Zgodnie z opiniami konserwatorskimi zgromadzonymi w sprawie obiekt został "odbudowany i rozbudowany w XVII wieku z wykorzystaniem murów pierwotnej, czternastowiecznej i szesnastowiecznej zabudowy. Najstarszy fragment, zarówno na poziomie piwnic, jak i parteru stanowi ściana zachodnia datowana na II poł. XIV w. Ściana południowa i wschodnia obu kondygnacji oraz ściana północna na poziomie piwnic pochodzi z poł XVI w. Ściany działowe parteru oraz sklepienia piwnic i parteru datowane są na początek XVII wieku. W elewacji frontowej występują niewielkie partie z XVI w. z przemurowaniami i wzmocnieniami z XIX w."
W budynku oficyny znajdują się również dwudziestowieczne fragmenty murów. Organ wojewódzki wyjaśnił przy tym, że zachowane autentyczne partie murów oraz sklepienia sprzed 400 lat mają wartość materialnego dokumentu historii oraz wartość poznawczą jako materiał do dalszych badań naukowych. W wypadku oficyny budynku [...] nie bez znaczenia dla oceny wartości historycznej i naukowej obiektu jest bogaty i poparty zachowanymi archiwaliami przekaz źródłowy dotyczący domu [...].
5. Od ww. decyzji pismem z [...] sierpnia 2018 r. odwołali się obydwoje skarżący, zarzucając organowi pierwszej instancji, że wydał kwestionowane rozstrzygnięcie z naruszeniem przepisów prawa procesowego, tj.: (a) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co skutkowało niewłaściwym wyjaśnieniem faktycznych podstaw wydania zaskarżonej decyzji oraz (b) art. 138 § 2 k.p.a. wobec wydania decyzji administracyjnej sprzecznej z wytycznymi organu odwoławczego w zakresie okoliczności, które organ powinien wyjaśnić przy ponownym rozpoznawaniu sprawy administracyjnej. Ponadto, skarżący zarzucili organowi konserwatorskiemu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków w postaci błędnej subsumcji polegającej na podciągnięciu stanu faktycznego sprawy pod normę prawną wynikającą ze wskazanych przepisów i uznanie za zabytek nieruchomy nieruchomości niespełniającej kryterium zabytku, a dodatkowo brak interesu społecznego w dokonaniu wpisu do rejestru zabytków.
Wobec powyższego skarżący wystąpili o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, bądź o jej zmianę poprzez wydanie przez organ odwoławczy decyzji o odmowie wpisu do rejestru zabytków.
6. Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] listopada 2018 r. utrzymał w mocy decyzję [...] WKZ z [...] lipca 2018 r.
Organ drugiej instancji wydał powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. "c", art. 7 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 1, art. 93 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2187) oraz art. 17 pkt 2, art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Organ odwoławczy stwierdził, że budynek oficyny południowej kamienicy przy ul. [...] w K. posiada wartość historyczną i naukową, co uzasadnia wpisanie ww. budynku do rejestru zabytków. Nośnikiem tych wartości jest autentyczna substancja budowlana obiektu, obrazująca historyczne nawarstwienia materiału oraz technik budowlanych na przestrzeni od XIV do XX w. Ponadto, wobec zachowania najstarszych partii murów, budynek ten jest ściśle związany z historią zagospodarowania posesji przy ul. [...], a tym samym stanowi relikt korespondujący z przemianami architektonicznymi i przestrzennymi historycznego centrum K.. Działka, na której znajduje się budynek oficyny posiada bogato udokumentowaną historię, co potwierdza kwerenda archiwalna. Niezależnie od hipotezy o związku budynku z osobą [...], omawiany budynek stanowi tym samym przyczynek do badań historii miasta oraz jego rozwoju przestrzennego i społecznego. Równocześnie przedmiotowy budynek stanowi w wysokim stopniu autentyczne świadectwo przydatne do badań nad historią polskiej architektury mieszczańskiej. Budynek oficyny nie musi nieść ze sobą unikatowych walorów architektonicznych, bowiem jego rola i funkcja na przestrzeni wieków nie wymagała wprowadzenia szczególnych rozwiązań artystycznych.
Nawiązując do zarzutów podniesionych w odwołaniu, organ wskazał, że w rozpatrywanej sprawie materiał dowodowy został w pełni zgromadzony i rozpatrzony. W sprawie wykazano, że przedmiotowy budynek oficyny może być również w przyszłości przedmiotem badań architektonicznych, konserwatorskich, nie wyłączając archeologicznych. Badania naukowe są bowiem procesem o charakterze ciągłym i nie jest wymagane, aby stan wiedzy na temat dzieła był zamknięty w momencie wpisania go do rejestru zabytków, co wynika wprost z treści art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Przepis ten, wskazujący przesłanki umożliwiające skreślenie zabytku z rejestru, odwołuje się do okoliczności nowych ustaleń naukowych, w wyniku których mogą być podważone wartości zabytkowe obiektu leżące u podstaw decyzji wpisującej go do rejestru zabytków.
Odpowiadając z kolei na argument dotyczący braku walorów estetycznych przez omawiany obiekt, Minister zauważył, że kategorie te nie są pierwszorzędne z punktu widzenia ochrony konserwatorskiej, której celem nadrzędnym są działania zachowawcze, konserwujące oryginalną substancję materiałową danego zabytku.
7. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący pismem z [...] grudnia 2018 r. złożyli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej, ewentualnie o uchylenie decyzji zaskarżonej. Dodatkowo, pozwani wnieśli również o przyznanie na rzecz skarżących zwrotu niezbędnych kosztów postępowania, w tym zwrotu wynagrodzenia adwokata reprezentującego skarżących według norm prawem przepisanych.
Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucili:
1) naruszenie przepisów postępowania, a w szczególności naruszenie art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a., poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy, co skutkowało niewłaściwym wyjaśnieniem faktycznych podstaw wydania zaskarżonej decyzji;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 9 ust. 1 w zw. z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, poprzez błędną wykładnię pojęć nieostrych skutkującą przekroczeniem granic uznania administracyjnego oraz błędną subsumpcję stanu faktycznego sprawy i normy prawnej, poprzez uznanie za zabytek nieruchomy nieruchomości niespełniającej kryterium zabytku, o którym mowa w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków, dodatkowo wobec braku interesu społecznego dla dokonania wpisu do rejestru zabytków;
3) naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, poprzez wpisanie do rejestru zabytków obiektu, który z uwagi na zniszczenie substancji nie może przedstawiać wartości zabytkowej.
8. Odpowiadając w dniu [...] stycznia 2019 r. na ww. skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ stwierdził, że przesłanki, którymi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonej decyzji zostały wskazane w jej uzasadnieniu, a zarzuty podniesione przez skarżących pozostają bez wpływu na treść wydanego rozstrzygnięcia.
9. W dniu [...] maja 2019 r. uczestnik postępowania złożył odpowiedź na skargę, wnosząc o oddalenie skargi. Zdaniem uczestnika postępowania zarzuty podniesione przez skarżących są bezzasadne i stanowią jedynie polemikę z prawidłowymi ustaleniami dokonanymi przez organ w trakcie postępowania administracyjnego.
W szczególności uczestnik postępowania podkreślił, że w rozumowaniu organu drugiej instancji nie wystąpił błąd logiczny, gdyż skarżący przekonanie o wartościach historycznych i naukowych przedmiotowej oficyny łączą jedynie z protokołem oględzin budynku z 2006 r., ignorując natomiast opinię konserwatorską dotyczącą przemian historyczno-architektonicznych budynku z 2017 r. Ponadto organ drugiej instancji w sposób wyczerpujący wskazał przyczyny, dla których odmówił wiarygodności opracowaniu autorstwa dr inż. W. B. i dr inż. S. K. z 2015 r. Uczestnik postępowania kwestionuje również argument istotnego zniszczenia oficyny, podkreślając, że zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków zły stan techniczny obiektu nie stanowi przeszkody dla objęcia go ochroną konserwatorską. Dla spornego rozstrzygnięcia nie mają również znaczenia wątpliwości, czy w budynku przy ul. [...]rzeczywiście mieszkał [...]. Kluczowym atrybutem wartości naukowej i historycznej obiektu jest autentyzm zachowanej substancji budowlanej, a nie powiązanie z osobą artysty. Z tego względu wielokrotne przebudowy oficyny nie umniejszają jej wartości naukowej, gdyż stanowią właśnie podstawę do badań historycznych nad rozwojem architektonicznym i urbanistycznym K. na przestrzeni sześciuset lat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
10. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma dokonać kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że niewątpliwie doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu.
Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
11. Sąd oddalił skargę uznając, że zaskarżona decyzja jest w pełni zgodna z prawem, tj. zarówno z przepisami ustawy o ochronie zabytków, jak i mającymi zastosowanie przepisami o postępowaniu administracyjnym. Argumenty podnoszone w skardze przez skarżących nie mogą więc być uznane za przekonujące. W rozpatrywanej sprawie odpowiedź na argumenty zawarte w skardze powinna wszakże być skupiona na czterech kluczowych wątkach sprawy:
(1) zgodności zaskarżonej decyzji ze szczegółowymi przepisami prawa,
(2) kwestii uwzględnienia przez organy konserwatorskie obu instancji podstawowych wartości chronionych przez prawo, w tym zwłaszcza przez ustawę o ochronie zabytków,
(3) sposobu wyważenia kolidujących ze sobą interesów stron uczestniczących w postępowaniu, a także interesu społecznego,
(4) prawidłowości rozumowania przyjętego przez organ drugiej instancji i wyrażonego w zaskarżonej decyzji.
Każdy z wymienionych wątków wymaga wyjaśnienia i oceny zaskarżonej decyzji z jego punktu widzenia.
12. W ocenie Sądu kluczowe kryterium oceny zaskarżonej decyzji, tj. zgodność z obowiązującymi przepisami prawa materialnego, zostało prawidłowo spełnione przez organ odwoławczy. Organ rozstrzygając o wpisie przedmiotowej oficyny do rejestru zabytków uwzględnił bowiem art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków. Przepis ten, będący definicją legalną pojęcia "zabytek", a więc zawierający część hipotezy całościowej normatywnej podstawy rozstrzygnięcia wskazuje, że za zabytek należy uważać nieruchomość lub rzecz ruchomą, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie (i to jest kluczowy element w rozpatrywanej sprawie) leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Nie ma bowiem wątpliwości, że organy konserwatorskie prowadzące postępowanie w sprawie oficyny budynku przy ul. [...]w K., wzięły pod uwagę zarówno wartości samego budynku oficyny, jak i ocenę, czy interes społeczny przemawia za utrzymaniem budynku i objęciem go ochroną konserwatorską, czy też uzasadnia pozwolenia na rozbiórkę przedmiotowego obiektu.
Prowadząc postępowanie na podstawie wniosku uczestnika postępowania o wpis oficyny do rejestru zabytków właściwe organy administracji uwzględniły również kryteria ochrony zabytków przewidziane w art. 6 ust. 1 pkt 1c ustawy o ochronie zabytków. Przepis ten przewiduje, że ochronie i opiece podlegają zabytki nieruchome będące dziełami architektury i budownictwa, i co szczególnie ważne, bez względu na stan ich zachowania. W kontekście tego przepisu organy administracji musiały wykazać przede wszystkim, że oficyna ma charakter dzieła architektury i budownictwa. Skarżący kwestionowali tę okoliczność wskazując, że kluczowe części oficyny powstały w XIX i XX w. w wyniku przebudowy wcześniejszych obiektów. Organy pierwszej i drugiej instancji wykazały jednak, że pod pojęciem dzieła architektury i budownictwa należy rozumieć nie tylko naziemną część obiektu budowlanego, ale całość obiektu włącznie z piwnicami, przy uwzględnieniu jednocześnie faktu zintegrowania tej całości (tu: oficyny) z pozostałymi częściami kamienicy przy ul. [...]w K.. Zdaniem Sądu w sprawie wykazano, że kwestionowany obiekt ma charakter ww. dzieła. Opinie konserwatorskie, zwłaszcza "Opinia konserwatorska dotycząca przemian historyczno–architektonicznych" z 2017 r., przygotowana przez dr inż. arch. M. Ł. (k. 337-399 akt adm.), wyraźnie wskazują, że omawiany budynek oficyny bocznej powstał zapewne w połowie XVI w., zaś rozbudowany został w początku XVII w. Jego lokalizacja i konstrukcja dowodzi bogatego układu funkcjonalno-przestrzennego całości zabudowy na działce przy ul. [...] w okresie późnego renesansu i wczesnego baroku (k. 383). Dodatkowo wartość naukową oficyny podnoszą zachowane do dziś piwnice z charakterystycznym rozkładem pomieszczeń, a nawet takimi istotnymi elementami, jak układ cegieł użytych do konstrukcji zarówno oficyny, jak i całości podpiwniczenia kamienicy nazywanej domem W. S. (m.in. k. 350-361). Należy więc uznać prawidłowość stanowiska organów konserwatorskich, według których o charakterze dzieła architektoniczno-budowlanego świadczą nie tyle jego wybrane części, ale zintegrowana całość.
Dodatkowo, wskazany art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków stanowi, że ochronie zabytków sprawowanej przez konserwatora zabytków podlegają zabytki nieruchome bez względu na stan zachowania. Wskazany przepis czyni zatem bezzasadnymi argumenty podnoszone przez skarżących o istotnym zniszczeniu budynku oficyny. W tym zakresie, zdaniem Sądu, organy konserwatorskie zasadnie nie uwzględniły jako rozstrzygających opinii o stanie technicznym budynku, przygotowanych dla zarządu Wspólnoty Mieszkaniowej, zwłaszcza "Opinii konstrukcyjno-budowlanej dotyczącej oceny zagrożenia budynku oficyny przy ul. [...]na zabytkową zabudowę przyległą", opracowanej przez dr inż. W. B. i dr inż. S. K. (k. 309-336 akt adm.). Opinie te wskazywały na zasadność rozbiórki oficyny ze względu na jej istotne uszkodzenia. Organy konserwatorskie ze względu na art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków, a także przepisy kompetencyjne, nie są jednak związane opiniami technicznymi. Powinny natomiast uwzględnić w procesie wydawania decyzji w przedmiocie wpisu do rejestru zabytków specjalistyczne opinie konserwatorskie, tj. dotyczące wartości historycznych, naukowych i artystycznych określonego obiektu.
Przedstawiona wykładnia art. 6 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków w pełni koresponduje z treścią art. 13 ust. 1 ustawy. Ten drugi przepis przewiduje bowiem, że zaprzeczeniem ochrony zabytku jest instytucja skreślenia zabytku z rejestru. Takie rozwiązanie może nastąpić jednak wyłącznie, gdy zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych. W rozpatrywanej sprawie skarżący zarzucają organowi drugiej instancji, że dopuścił się naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków. Stanowisko takie należy uznać za błędne z dwóch powodów.
Po pierwsze, przepis ten ma zastosowanie wyłącznie do wniosków o skreślenie z rejestru zabytku, który był tam wcześniej wpisany. Tymczasem, w rozpatrywanej sprawie mamy do czynienia z innym stanem faktycznym, a mianowicie wnioskiem o wpis oficyny do rejestru zabytków. Z akt sprawy wynika, że przedmiotowy budynek oficyny był objęty w pewnym zakresie ochroną konserwatorską ze względu na przepisy o ochronie historycznego urbanistycznego miasta K.. Nie są to wszakże przepisy pozwalające traktować ww. oficynę jako zabytek wpisany do rejestru zabytków.
Po drugie, jeśli uwzględnić ratio legis art. 13 ust. 1 ustawy o ochronie zabytków jako uzasadnienie dla dokonania wykładni art. 6 ust. 1 ustawy, to nadal należy potwierdzić prawidłowość interpretacji i zastosowania drugiego z przepisów w rozpatrywanej sprawie. Do skreślenia z rejestru zabytków, co byłoby podstawą do rozbiórki obiektu, może dojść bowiem wyłącznie w przypadku całkowitej utraty wartości historycznej, artystycznej lub naukowej zabytku. Tymczasem, w sprawie opinie konserwatorskie wykazały, że takie wartości nadal istnieją i powinny być argumentem na rzecz ochrony budynku oficyny przy ul. [...].
W świetle akt zgromadzonych w sprawie należy uznać, że organy konserwatorskie w sposób właściwy zastosowały przepisy ustawy o ochronie zabytków.
Gdy mowa o zastosowaniu w sprawie obowiązujących przepisów prawa należy również podkreślić, że zdaniem Sądu całkowicie bezpodstawne są zarzuty naruszenia przepisów procesowych, a w szczególności art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. Zarówno liczba zgromadzonych ekspertyz, w tym opinii konserwatorskich, jak i ich szczegółowość i rzetelność wskazuje, że organ pierwsze instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe w zakresie zebrania materiałów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie można również postawić zarzutu, że zaskarżona decyzja została oparta na wybiórczym odczytaniu zgromadzonych ekspertyz, tzn. na wybraniu takich ekspertyz, które odpowiadają organowi konserwatorskiemu i pominięciu pozostałych materiałów. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje się dlaczego organ odwoławczy uznał za najbardziej wiarygodne te ekspertyzy, które wskazywały na potrzebę ochrony zabytkowej oficyny. Po zbadaniu tych materiałów, Sąd w pełni podziela stanowisko organu drugiej instancji w tym zakresie.
13. W opinii Sądu organy konserwatorskie właściwe w sprawie prawidłowo dokonały oceny podstawowych wartości chronionych przez prawo, w tym zwłaszcza przez ustawę o ochronie zabytków i uwzględniły je w wydanych rozstrzygnięciach. Zawarta w opinii dr inż. arch. M. Ł. i przedstawiona ocena wartości historycznej i naukowej budynku oficyny wraz z piwnicami jest w pełni przekonująca. Z powodów historycznych zabytków takich jak kamienica przy ul. [...]w K. (włącznie z wszystkimi jej elementami), nie ma zbyt wiele w Polsce. Dlatego też organy odpowiedzialne za ochronę zabytków słusznie uznały, że istniejący stan przedmiotowej oficyny wymaga ochrony ze względu na wartość historyczną i naukową unikalnych rozwiązań budowlano-architektonicznych stwierdzonych w omawianym obiekcie.
W tym miejscu należy też odnieść się do zawartego w skardze zarzutu braku autentyczności oficyny, to znaczy do zarzucanej przez skarżących sprzeczności między twierdzeniem, że przedmiotowa oficyna stanowi część domu, w którym mieszkał słynny artysta W. S., a ustaleniami ekspertów, że oficyna w widocznej postaci powstała nie wcześniej niż w wieku XVI, a w zasadniczej części w wieku XVII i XIX. Obiekt był też kilkakrotnie przebudowywany. Zdaniem skarżących dyskwalifikuje to twierdzenie organu o konieczności zachowania wartości historycznych i naukowych budynku oficyny.
Powyższy argument nie zasługuje, zdaniem Sądu, na uwzględnienie. Przede wszystkim, jak wskazano już wcześniej, przedmiotem ochrony nie powinien być fragment budynku, na przykład zabudowa parteru, ale całość zintegrowanej konstrukcji od piwnic po dach z uwzględnieniem funkcjonalnego powiązania z całością kamienicy. Nietrafność powołanego zarzutu bierze się również z faktu niezrozumienia przez skarżących istoty obiektu zabytkowego, zwłaszcza zabytku nieruchomego, którego kształt zmieniał się w czasie. Otóż, jeśli mamy do czynienia z obiektem budowlanym, którego fragmenty zmieniano co kilkaset lub kilkadziesiąt lat, to fakt późniejszych zmian nie musi dyskwalifikować autentyczności oryginału. Ocenie historyków sztuki, a nie techników budownictwa, musi podlegać stopień, w jakim późniejsze zmiany unicestwiają oryginalne wcześniejsze elementy obiektu. Może się bowiem okazać, że dokonywane rekonstrukcje lub przebudowy unicestwiają oryginalne części budynku i wartości przez nie rekomendowane. Może jednak być tak, że nadbudowy i przebudowy pozwalają zachować oryginalne i autentyczne składni całego obiektu. Posłużmy się prostym przykładem: nikt poważny nie będzie twierdził, że katedra Notre Dame w Paryżu utraciła swoją autentyczność z tego powodu, że w połowie XIX w. istotna część kamiennych ozdób zniszczonych w czasie Rewolucji Francuskiej została wymieniona, odtworzona lub zastąpiona nowymi sztukateriami.
Wracając z kolei do rozpatrywanej sprawy, należy stwierdzić, że organy konserwatorskie właściwe w sprawie w pełni zasadnie przyjęły, że zmiany budynku oficyny przeprowadzane w wieku XIX i XX nie unicestwiły kluczowych elementów architektonicznych tego obiektu. Zwłaszcza piwnice, w których zachowały się oryginalne, czternastowieczne mury i sklepienia, pozwalają dziś poznać i zrozumieć założenia konstrukcyjne i architektoniczne całego budynku w jego historycznym rozwoju. Z tego względu zarzut braku autentyczności budynku nie może być uznany za trafny.
14. W rozpatrywanej sprawie nie budzi wątpliwości obowiązek organu pierwszej instancji oraz organu odwoławczego przeprowadzenia postępowania i załatwienia sprawy z uwzględnienie interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Wymaga tego art. 7 k.p.a. W sytuacji zatem, w której mamy do czynienia z kolizją interesu skarżących opowiadających się za odmową wpisu oficyny do rejestru zabytków i rekomendujących rozbiórkę obiektu, oraz faktycznego i prawnego interesu uczestnika postępowania wnioskującego o wpis oficyny do rejestru zabytków, organy pierwszej i drugiej instancji miały obowiązek wyważenia tych interesów. Dodatkowo, zgodnie z powołanym przepisem organy konserwatorskie zobowiązane były do troski o interes społeczny mogący wynikać z toczącego się postępowania o wpis do rejestru zabytków. Należy przypomnieć, że zgodnie z cytowanym wcześniej art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków interes społeczny wynikający z wartości historycznej, artystycznej lub naukowej określonego obiektu, stanowi istotne kryterium uznania go za zabytek. Co więcej, w orzecznictwie sądów administracyjnych odnoszącym się do różnych dziedzin prawa administracyjnego (prawa budowlanego, przepisów o zagospodarowaniu przestrzennym, prawa o ruchu drogowym itp.) wyraźnie podkreśla się obowiązek oceny wagi, jaką można przypisać poszczególnym i kolidującym ze sobą interesom oraz wyważenia tych interesów (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 lipca 2017 r., sygn. akt II OSK 2812/15; z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15 oraz z 22 marca 2017 r., sygn. akt II OSK 1732/16).
W opinii Sądu, zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy prawidłowo dokonały wyważenia kolidujących ze sobą interesów. Uznano bowiem, że indywidualny interes uczestnika postępowania domagającego się wpisania budynku oficyny do rejestru zabytków odpowiada interesowi społecznemu, jakim jest ochrona zabytkowej substancji architektonicznej i budowlanej miasta K. i za ochronę którego odpowiedzialny jest konserwator zabytków. W takim kontekście interes skarżących sprzeciwiających się wpisaniu obiektu do rejestru zabytków i uzasadniany wątpliwymi argumentami, o czym była mowa wyżej, nie mógł przeważyć interesu społecznego i interesu uczestnika postępowania.
15. Po przeprowadzeniu analizy zgromadzonego w sprawie materiału Sąd nie podzielił również zarzutu skargi, że decyzja organu odwoławczego została wydana na podstawie błędnego logicznie rozumowania i dodatkowo, że została źle uzasadniona.
Skarżący zarzucają zaskarżonej decyzji organu drugiej instancji, że rozważania dotyczące interesu społecznego przemawiającego za dokonaniem wpisu budynku oficyny do rejestru zabytków oparte są na błędzie logicznym braku wynikania wniosku z przesłanek danego rozumowania (tzw. błąd non sequitur). Zdaniem skarżących organ stwierdził bowiem, że istnieje interes społeczny we wpisaniu oficyny do rejestru dlatego, że posiada ona wartość historyczną i naukową. Tym samym organ wskazał na wniosek rozumowania dedukcyjnego bez przeprowadzania wnioskowania co do jego przesłanek, a przyjmując, że wniosek jest prawdziwy, gdyż prawdziwy jest wniosek innego rozumowania, tj. wnioskowania co do spełnienia przesłanki posiadania wartości historycznej i naukowej (s. 4-5 skargi).
Zdaniem Sądu w rozumowaniu przyjętym przez organ wskazany błąd logiczny nie występuje. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie mamy bowiem do czynienia z klasycznym rozumowaniem mającym na celu ustalenie prawdziwości twierdzeń, ale z rozumowaniem opartym na sylogizmie prawniczym. Co do ustalenia wartości historycznej i naukowej jako pierwszej przesłanki decyzji o wpisie oficyny do rejestru zabytków organy administracji uznały, że przesłanka ta jest spełniona, gdyż w taki sposób istniejący stan rzeczy został oceniony przez rzeczoznawców w zakresie historii sztuki i architektury. Można więc powiedzieć, że mamy do czynienia z argumentem z autorytetu rzeczoznawcy, a nie z rozumowaniem prawdziwościowym. Wskazana przesłanka uznania wartości historycznych i naukowych budynku oficyny została następnie zestawiona z normą prawną (druga przesłanka) nakazującą konserwatorowi zabytków ochronę obiektów posiadających taką cechę. Na tej więc podstawie organ wydał decyzję o wpisie. Rozumowanie organu jest więc w pełni poprawne logicznie, a zarzut skarżących w tym zakresie nieuzasadniony.
W opinii Sądu nie ma również podstaw do uznania, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji jest wadliwe, w szczególności w takim zakresie, aby naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie doszło zatem do naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.
16. Biorąc pod uwagę przedstawioną analizę przepisów prawa mających zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, zasady rozumowania prawniczego i okoliczności faktyczne istotne w sprawie, Sąd w pełni podzielił stanowisko organu, który wydał zaskarżoną decyzję. Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga niezasadna.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.