VII SA/Wa 1745/20

VII SA/Wa 1745/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-03-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Mirosław Montowski /przewodniczący/
Tomasz Janeczko
Wojciech Sawczuk /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6369 Inne o symbolu podstawowym 636
Hasła tematyczne
Zabytki
Sygn. powiązane
II OSK 1723/21 - Wyrok NSA z 2022-11-10
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2067
art. 49 ust. 1
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski, Sędziowie sędzia WSA Tomasz Janeczko, sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 marca 2021 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lipca 2020 r. znak [...] w przedmiocie nakazu przeprowadzenia robót budowlanych oddala skargę
Uzasadnienie
I.
Decyzją z [...] stycznia 2020 r. nr [...][...] Wojewódzki Konserwator Zabytków działając na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 7 pkt 1, art. 49 ust. 1, 2, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2067 ze zm. - dalej jako u.o.z.) nakazał A. S. (dalej jako Skarżąca) przeprowadzenie robót budowlanych przy zabytku tj. pałacu w miejscowości [...] (gmina [...], pow. [...]) wpisanego do rejestru zabytków pod nr rej. [...] decyzją z dnia [...] lipca 1983 r. w zakresie:
1. PRACE ZABEZPIECZAJĄCE:
- zabezpieczenia belek stalowych nad piwnicami poprzez podstemplowanie porażonych korozją krystaliczną i ugiętych ponadnormatywnie belek stalowych stropu odcinkowego;
- zabezpieczenia ściany zewnętrznej południowej poprzez podstemplowanie belek stalowych stropu odcinkowego - 1,50 m od ściany piwnicy oraz uzupełnienie brakującego fundamentu w miejscu uszkodzenia ław kamienno-ceramicznych;
- w elewacji zachodniej - w miejscu braku muru zewnętrznego - podstemplowania każdej belki stropu oraz wprowadzenia podwaliny dołem na murze;
2. PRACE REMONTOWO-KONSERWATORSKIE:
- dla całego obiektu ławy kamienno-ceramiczne wymagają wzmocnienia części podpiwniczonej i niepodpiwniczonej - ubytki i luźne kamienie należy osadzić ponownie za pośrednictwem zaprawy uszczelniającej, szybkowiążącej, hydraulicznej;
- wykonania izolacji pionowej przez nałożenie na spoiny i powierzchnię cegieł płynnego koncentratu krzemionkującego;
- wykonania drenażu opaskowego oraz położenia papy w częściach posadzek piwnicy i części niepodpiwniczonych;
- scalenia uszkodzonych murów w technologii systemowych prętów stalowych i zmodyfikowanych zapraw murarskich;
- przemurowania części murów w partii środkowej po stronie zachodniej i w ryzalicie południowym;
- uzupełnienie spoin w murach;
- stropy nad piwnicami: oczyszczenie belek stalowych z korozji oraz dospawanie płaskowników; strefy ceramiczne: oczyszczenie i nasycenie preparatem powierzchniowo utwardzającym; nadłęcza ceramiczne zabezpieczone środkami grzybobójczymi, pachy sklepień wypełnione keramzytem oraz położenie na wymurowanych słupkach legarów i białej podłogi;
- stropy nad przyziemiem oraz nad I p. w ryzalitach: stropy zdeformowane nie kwalifikujące się do eksploatacji lub w znacznej części do wymiany - przeznaczyć do demontażu i wymiany na nowe (belki stropowe, ślepa podsufitka, izolacja i podłoga poddasza);
- zrekonstruowania więźby dachowej kleszczowo-płatwiowa powiązanej konstrukcyjnie ze zniszczonymi stropami drewnianymi;
- usunięcia istniejącego eternitu i wykonania nowego pokrycia dachowego w oparciu o historyczne przekazy w uzgodnieniu z [...] Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków;
- uzupełnienia brakującej stolarki okiennej i drzwiowej lub czasowego zabezpieczenia otworów okiennych i drzwiowych przed działaniem szkodliwych czynników atmosferycznych.
Roboty należy wykonać w terminie do 31 grudnia 2020 r.
II.
Po rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej wskazania terminu wykonania nakazanych prac w odniesieniu do prac remontowo-konserwatorskich, ujętych w punkcie 2 zaskarżonego orzeczenia i wyznaczył termin wykonania nakazanych prac remontowo-konserwatorskich, ujętych w punkcie 2 zaskarżonego orzeczenia, do dnia 31 grudnia 2021 r.
W pozostałym zakresie Minister utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że w dniu 13 listopada 2018 r. [...] WKZ przeprowadził kontrolę pałacu. W toku oględzin ustalono, że obiekt jest w stanie ruiny. Organ stwierdził liczne ubytki całych partii ścian oraz zarwanie stropów, w związku z czym jego poważne wątpliwości wzbudziła stabilność konstrukcyjna całego obiektu. Dodatkowo brak większości więźby i pokrycia dachowego oraz stolarki okiennej i drzwiowej przyczynia się do penetracji wód opadowych do wnętrza obiektu. Elewacje w większości pozbawione zostały tynków, na ścianach widoczne są ślady przemurowań z użyciem innych materiałów. Zachowały się pojedyncze przykłady gzymsów, nadproży i detalu architektonicznego. Ze względu na zagrożenie katastrofą budowlaną obiekt w większości jest niedostępny.
W celu określenia jego stanu technicznego oraz wskazania koniecznych do wykonania prac zabezpieczających i prac remontowych pałacu, [...] WKZ zlecił rzeczoznawcy budowlanemu w specjalności konstrukcyjno-budowlanej inż. bud. S. Z. wykonanie opinii. Na podstawie jej wyników organ określił zakres nakazanych działań.
W ocenie Ministra stan zachowania zabytku wymaga pilnego wykonania robót budowlanych i prac konserwatorskich nakazanych zaskarżoną decyzją. Podkreślenia wymaga, że działania te stanowią niezbędne minimum dla zahamowania procesu niszczenia lub istotnego uszkodzenia zabytku, a ich przeprowadzenie jest konieczne. Pozostawienie obiektu w obecnym stanie i brak nakazanych działań spowoduje pogłębienie się istniejących uszkodzeń i może doprowadzić do całkowitej utraty zabytkowego budynku.
Zakres prac nakazanych w zaskarżonym orzeczeniu nie narusza art. 49 ust. 1 u.o.z. Rodzaj nałożonych na stronę obowiązków mieści się w definicjach robót budowlanych i prac konserwatorskich. Artykuł 3 pkt 7 ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2020 r. poz. 1333 ze zm. - dalej jako P.b.) definiuje roboty budowlane jako budowę, a także prace polegające na przebudowie, montażu, remoncie lub rozbiórce obiektu budowlanego. Natomiast definicję "prac konserwatorskich" określa art. 3 pkt 6 u.o.z. stanowiący, iż są nimi działania mające na celu zabezpieczenie i utrwalenie substancji zabytku, zahamowanie procesów jego destrukcji oraz dokumentowanie tych działań. Kwestionowany w odwołaniu obowiązek zrekonstruowania więźby dachowej oraz usunięcia istniejącego eternitu i wykonania nowego pokrycia dachowego w oparciu o historyczne przekazy w uzgodnieniu z [...] WKZ oraz rekonstrukcji stropów znajdujących się nad piwnicami, jest konieczny z uwagi na zabezpieczenie obiektu przed czynnikami atmosferycznymi oraz przywrócenie statyki konstrukcji obiektu. Zrekonstruowanie więźby dachowej wiąże się natomiast z wymianą istniejącego pokrycia dachowego, a przy wyborze nowego pokrycia dachowego (nie może nim być dotychczasowe pokrycie - eternit z uwagi na szkodliwość) konieczne jest uwzględnienie historycznego pokrycia.
Wydany nakaz podyktowany był koniecznością zabezpieczenia przed zniszczeniem zabytkowego budynku. Jego obecny zły stan techniczny, spowodowany nieprzeprowadzaniem bieżących remontów przy pokryciu dachowym, drewnianych elementach konstrukcyjnych więźby dachowej i stropu, które były narażone na bezpośrednie oddziaływanie czynników atmosferycznych, jak również nieprawidłowo podjętych prac przygotowawczych do remontu. Wieloletnie zaniedbania w obiekcie doprowadziły do stanu ruiny.
Ochrona WKZ zgodnie z art. 4 pkt 2 u.o.z. polega m.in. na zapobieganiu zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków. Natomiast opieka nad zabytkiem zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 u.o.z. sprawowana jest przez jego właściciela. Do obowiązków właściciela czy posiadacza zabytku należy prowadzenie prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku, zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystanie z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Obowiązki te spoczywają na właścicielu obiektu.
Minister podzielił stanowisko [...] WKZ co do konieczności zobowiązania Skarżącej do realizacji zadań, do których zobowiązują ją przepisy ustawy.
Pozostawienie budynku w obecnym stanie ruiny naraża go na dalsze oddziaływanie czynników niszczących, co w konsekwencji może doprowadzić do pogłębienia zniszczeń oraz degradacji jego chronionych prawem wartości. Wobec obecnego złego stanu technicznego konieczne jest pilne zabezpieczenie zachowanych elementów tak by nie doszło do dalszych uszkodzeń i całkowitej destrukcji chronionego budynku.
Podkreślane przez Stronę zniszczenie zabytku w wyniku wieloletnich zaniedbań poprzednich właścicieli, w tym również Skarbu Państwa i odtworzeniowy charakter nakazanych prac z uwagi na konieczność rekonstrukcji jego elementów z użyciem nowych materiałów i przy zastosowaniu nowych technologii nie uwzględniają kwestii zasad ochrony zabytków. Należy do nich bowiem pierwszeństwo w dążeniu do zachowania zabytku w zasobie dziedzictwa narodowego wykorzystując wszelkie dostępne możliwości techniczne.
W sprawie konieczna była natomiast zmiana terminu wykonania decyzji WKZ.
III.
Skargę na powyższą decyzję Ministra wywiodła A. S., w istocie kwestionując ją w całości.
Zarzuciła naruszenie:
1. prawa materialnego, poprzez błędną wykładnie art. 49 ust. 1 u.o.z.;
2. przepisów postępowania tj. art. 7 i art. 77 k.p.a. polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i jego dowolnej, wybiórczej ocenie, skutkujące naruszeniem zasady prawdy obiektywnej.
Wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji.
W uzasadnieniu Strona wyjaśniła, że materialnoprawną podstawą nakazu wykonania określonych prac konserwatorskich lub robót budowlanych jest art. 49 ust. 1 u.o.z., który poza rodzajami prac, których definicję legalną wyczerpująco wskazał organ w decyzji wyznacza również cel ich przeprowadzenia tj. "jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku". W ocenie Skarżącej nie można podzielić uwag organu, że koniecznym jest wykonanie pokrycia dachowego w oparciu o historyczne przekazy, ponieważ dla spełnienia celu przeprowadzenia prac wystarczającym jest wykonanie takiego pokrycia dachowego jakie pozwoli usunąć stan zagrożenia zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem budynku. Właściwym, dla osiągnięcia wspomnianego celu, jest wykonanie wstępnego pokrycia dachowego z materiału dostatecznie zabezpieczającego budynek, to jest np. papy, czy folii ochronnej.
Z treści przepisu wynika, że jednym z obowiązków, który może zostać nałożony jest wykonanie odpowiednich robót budowlanych przy zabytku, przy czym istotne znaczenie ma cel, jakiemu służyć mają wykonane roboty budowlane. Jest nim zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, czy inaczej: przeciwdziałaniu dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. O ile więc organ mógł w orzeczeniu nakazać wykonanie robót budowlanych w celu zabezpieczenia zabytku przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, to zakres prac określony poprzez wskazanie, że pokrycie to ma być zgodne z historycznymi przekazami jest znaczącym wykroczeniem poza zakres i cel prac określony w art. 49 ust. 1 u.o.z.
W ocenie Strony organ nie jest zobowiązany do wykonania zobowiązań wynikających jedynie z art. 49 ust. 1 u.o.z., lecz także innych, w tym między innymi do analizy materiału dowodowego z punktu wskazującego na uzasadnienie czy obiekt wpisany do rejestru nadal zasługuje na objęcie ochroną prawną jako zabytek. Organ pierwszej instancji wydając decyzje nie wzmiankuje o żadnej określonej wartości historycznej obiektu, którą należy chronić posługuje się jedynie ogólnymi terminami wskazującymi, że owe wartości obiekt posiada. Nie sposób uznać, że charakter wydania decyzji jest dość automatyczny i nie ma charakteru zindywidualizowanego, który powinien zostać uwzględniony w przypadku wykonywania czynności na podstawie ustawy a z pewnością dokonanie tych prac nie zostało w odpowiedni sposób uzasadnione. Już w karcie ewidencyjnej zabytku wykonanej dla potrzeb czynności wykonywanych w trakcie wpisu obiektu nie wskazano wartości z powodu których obiekt zasługuje na ochronę ciężko więc wnioskować czy obiekt nadal je posiada czy też nie. Można jednak z dużym prawdopodobieństwem uznać, że obecny stan obiektu sprowadzający się do wątłego szkieletu ceramicznego (zdanie wyrażone przez inż. bud. ląd. S. Z. w opinii o stanie technicznym) pozbawiony detalu architektonicznego, elementów wykończenia wnętrza przy zawalonej dużej części murów obwodowych - powoduje konieczność po stronie organu powziąć z urzędu czynności zmierzające do uzasadnienia czy tak daleko idące prace, które organ nakazuje przeprowadzić są zasadne, czy może budynek jest aktualnie w stanie nieuzasadniającym ich przeprowadzenie wobec utraty wartości zabytkowych. Uzasadnienie w tym zakresie wydaje się więc konieczne z punktu widzenia procesowego podejmowania decyzji przez organ, a następnie wskazania podmiotowi wobec którego decyzja została wydana, że jest zasadna i została podjęta w sposób uwzględniający całość zebranego materiału dowodowego w sprawie.
Zdaniem Strony termin (pomimo, że przedłużony przez organ odwoławczy) nadal wydaje się niemożliwy do spełnienia ze względu na ogromny zakres prac, konieczność skoordynowania wielu specjalistów-wykonawców, czy opóźnienia powstałe w następstwie ograniczeń wprowadzonych przez obowiązujący stan epidemii.
IV.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
V.
Skarga jest niezasadna.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji nakazującej wykonanie sprecyzowanych w niej działań stanowił art. 49 ust. 1 u.o.z. Zgodnie z jego treścią, wojewódzki konserwator zabytków może wydać decyzję nakazującą osobie fizycznej lub jednostce organizacyjnej posiadającej tytuł prawny do korzystania z zabytku wpisanego do rejestru, wynikający z prawa własności, użytkowania wieczystego, trwałego zarządu albo ograniczonego prawa rzeczowego lub stosunku zobowiązaniowego, przeprowadzenie, w terminie określonym w tej decyzji, prac konserwatorskich lub robót budowlanych przy tym zabytku, jeżeli ich wykonanie jest niezbędne ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem tego zabytku.
W sprawie poza sporem pozostaje to, że sporny obiekt tj. pałac w [...] (gmina [...], powiat [...]) jest zabytkiem nieruchomym wpisanym do rejestru zabytków pod nr [...] na podstawie decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w [...] z [...] lipca 1983 r. nr [...]. Nie jest również sporne, że Skarżąca jest właścicielem tego zabytku.
W istocie zarzuty skargi podnoszą dwa uchybienia. Po pierwsze, że nakaz wydawany przez organ konserwatorski musi uwzględniać cel, jakiemu służyć mają precyzowane w nim do wykonania roboty budowlane. Zdaniem Strony chodzi jedynie o zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, czyli przeciwdziałanie dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej. Organ mógł więc orzec o robotach budowlanych w celu zabezpieczenia zabytku przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, ale nie mógł orzec o tym, że pokrycie dachowe ma być odtworzone w zgodzie z historycznymi przekazami, gdyż wykracza to poza zakres i cel prac określony w art. 49 ust. 1 u.o.z.
Po drugie, zdaniem Strony organ był zobowiązany do oceny materiału dowodowego z punktu widzenia, czy obiekt wpisany do rejestru nadal zasługuje na objęcie ochroną prawną jako zabytek, czego w sprawie nie uczyniono. W istocie, jak można przypuszczać z całokształtu wypowiedzi Skarżącej, uważa ona, że organ powinien był ocenić, czy zabytek nadal posiada cechy, które uzasadniały jego wpis do rejestru i w razie ustalenia, że ich już nie posiada, powinien odstąpić od nakładania nakazu. W konsekwencji, jak można wywnioskować z tej wypowiedzi Skarżącej, organ powinien zachować się w sposób, który w istocie odpowiada procedurze skreślenia obiektu z rejestru zabytków wskutek całkowitej utraty substancji chronionej.
Sąd powyższych zarzutów nie podziela.
Kwestia zastosowania art. 49 ust. 1 u.o.z. wymaga wskazania, że wydana na jego podstawie decyzja, następuje po kontroli zabytku (miała miejsce w sprawie) w ramach sprawowanego nadzoru konserwatorskiego. Decyzja ta powinna obejmować obowiązki z zakresu prac konserwatorskich lub robót budowlanych, niezbędnych ze względu na zagrożenie zniszczeniem lub istotnym uszkodzeniem zabytku, a więc takich, które chronią zabytek przed dalszą degradacją.
Za słuszne należy uznać stwierdzenie, że istota art. 49 ust. 1 u.o.z. co do zasady nie umożliwia organom nałożenia na dysponenta zabytku obowiązków, które są porównywalne do prac restauratorskich, zmierzających w istocie do odtworzenia zabytku (w całości lub w części) według stanu sprzed wpisu do rejestru. Organy muszą bowiem szanować to, że wpis zabytku do rejestru nastąpił w jego określonym stanie zachowania i poprzez uprawnienia płynące z art. 49 ust. 1 u.o.z. nie mogą wymagać odtworzenia zabytku w jego pierwotnym kształcie. Stanowiłoby to zachwianie równowagi na linii państwo - właściciel zabytku, które to podmioty są współodpowiedzialne (choć w różny sposób i w różnym zakresie) za dany zabytek. Pogląd powyższy tutejszy Sąd wyrażał już wcześniej np. w nieprawomocnym wyroku z 11 marca 2020 r. sygn. akt VII SA/Wa 2403/19.
W kontekście powyższego słusznie wskazuje się w orzecznictwie (zob. wyrok tutejszego Sądu z 26 września 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 687/19), że skoro w art. 49 ust. 1 u.o.z. jest mowa o konieczności przeprowadzenia robót w celu ochrony zabytku przed jego uszkodzeniem lub zniszczeniem, to brak jest podstaw do zastosowania tego przepisu w przypadku, gdy zniszczenie zabytku już nastąpiło, ze względu na wieloletnie zaniedbania, nie tylko zresztą ze strony właściciela zabytku, ale także organu ochrony konserwatorskiej, którego działania kontrolne i nakazowe są zdecydowanie spóźnione.
Powyższe nie ma jednak zastosowania w niniejszej sprawie, bowiem zabytek którego dotyczy postępowanie, pomimo znacznej degradacji, nadal posiada walory chronione, uzasadniające podjęcie działań dla ich zachowania.
Jak wskazano, Strona podkreśla, że organ nakazuje jej wykonanie robót budowlanych (chodzi o kwestię dachu, w odniesieniu do pozostałych robót Strona nie formułuje jakichkolwiek zastrzeżeń), które wykraczają poza upoważnienie z art. 49 ust. 1 u.o.z.
Odnosząc się do powyższego Sąd zauważa (w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym - wyrok z 4 lipca 2018 r. sygn. akt II OSK 1948/16), że z treści art. 49 ust. 1 u.o.z. wynika jednoznacznie, że jednym z obowiązków, który może zostać nałożony na właściciela obiektu jest wykonanie odpowiednich robót budowlanych przy zabytku w rozumieniu art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego. Najistotniejsze znaczenie ma w takim przypadku cel, jakiemu służyć mają wykonane roboty budowlane, a jest nim zabezpieczenie i utrzymanie zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie, które to obowiązki ciążą na właścicielu.
Podstawowym więc obowiązkiem właściciela zabytku jest podjęcie wszelkich starań, aby przeciwdziałać dewastacji i pogorszeniu substancji zabytkowej obiektu wpisanego do rejestru zabytków. O ile zatem konieczne jest wykonanie robót budowlanych w celu zabezpieczenia obiektu budowlanego przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego, to taki obowiązek może zostać nałożony na właściciela obiektu, nawet gdy wiąże się z koniecznością zrekonstruowania (odbudowy) części obiektu, byleby służyło to zachowaniu substancji zabytkowej.
Zastosowania art. 49 ust. 1 u.o.z. nie wiąże się przy tym z tym, czy pogorszenie stanu technicznego obiektu nastąpiło z winy właściciela lub użytkownika obiektu. Obowiązki te wynikają z samego faktu dysponowania obiektem wpisanym do rejestru zabytków i wiążącą się z nim odpowiedzialnością za stan jego zachowania.
Dopóki więc dany obiekt budowlany uznany za zabytek istnieje i jego walory jako zabytku mogą być utrzymane, dopóty podmiot posiadający prawo do dysponowania takim obiektem ma obowiązek utrzymywać dany zabytek w odpowiedni stanie technicznym. Nie można dopuścić do sytuacji, w której brak dbałości o zabytek przez jego właściciela lub użytkownika wieczystego stanowiłby podstawę do rozbiórki takiego obiektu (zob. wyrok NSA z 24 maja 2018 r. sygn. akt II OSK 2927/17).
Sąd nie znajduje podstaw, aby ocenić obowiązek wykonania robót budowlanych nałożonych w decyzji za wykraczający poza ramy art. 49 ust. 1 u.o.z. Przede wszystkim stanowi on wierne odwzorowanie opinii specjalistycznej przedłożonej w sprawie, której wnioski wskazują na prace, jakie doprowadzą do zabezpieczenia i w istocie uratowania zabytku przed jego całkowitym zniszczeniem.
Prawdą jest, że zabytek znajduje się w bardzo złym stanie technicznym, spowodowanym wieloletnimi zaniedbaniami tak poprzedniego właściciela, którym był Skarb Państwa, ale również i obecnej właścicielki, którą jest Skarżąca. Strona nabywając nieruchomość, o czym nie wspomina, była świadoma jej zabytkowego charakteru. Nie może tym samym obecnie wskazywać na swoisty brak świadomości obowiązków jakie obciążają właściciela zabytku.
Zgodnie z opinią specjalistyczną, obiekt znajduje się w stanie częściowej ruiny. Jednocześnie ta sama opinia wskazuje prace, jakie należy wykonać by zabytek zabezpieczyć przed dalszą degradacją, przy czym jako jedno z głównych źródeł powstających uszkodzeń podawana jest penetracja zabytku przez wody gruntowe (brak izolacji przeciwwilgociowych) i opadowe, dostające się do środka przez nieszczelny dach (zob. zdjęcia dołączone do opinii) powodując gnicie więźby dachowej.
W konsekwencji zakres prac nałożony w odniesieniu do dachu zabytku nie może zostać uznany za naruszający art. 49 ust. 1 u.o.z. Po pierwsze, organ orzekając o konieczności naprawy dachu nie mógł orzec tylko o wymianie samej uszkodzone więźby, pozostawiając na niej pokrycie z eternitu. Zgodnie bowiem z rozporządzeniem Ministra Gospodarki z 13 grudnia 2010 r. w sprawie wymagań w zakresie wykorzystywania wyrobów zawierających azbest oraz wykorzystywania i oczyszczania instalacji lub urządzeń, w których były lub są wykorzystywane wyroby zawierające azbest (Dz. U. z 2011 r. nr 8 poz. 31) stosowanie azbestu, a dach z eternitu go zawiera, jest niedozwolone. Co więcej, zgodnie z § 3 rozporządzenia instalacje lub urządzenia zawierające azbest oczyszcza się przez usunięcie wyrobów zawierających azbest lub ich wymianę na bezazbestowe w sposób niestwarzający zagrożenia dla środowiska i zdrowia ludzi w terminie do dnia 31 grudnia 2032 r. Inaczej mówiąc, orzekając o konieczności naprawy dachu, a szczególnie zdegradowanej przez długotrwałą penetrację wody więźby dachowej, organ musiał uwzględnić powyższą regulację. Dodać należy, że nawet bez względu na stan zachowania więźby dachowej, eternit ją pokrywający musiałby zostać usunięty do 31 grudnia 2032 r., nawet gdyby był w doskonałym stanie. To więc, że organ nakłada obowiązek zrekonstruowania więźby dachowej kleszczowo-płatwiowej powiązanej konstrukcyjnie ze zniszczonymi stropami drewnianymi, co wynika z pierwotnej konstrukcji dachu nie może być widziane jako naruszające art. 49 ust. 1 u.o.z.
Podobnie nie narusza wskazanego przepisu obowiązek usunięcia istniejącego eternitu i wykonania nowego pokrycia dachowego w oparciu o historyczne przekazy w uzgodnieniu z [...] WKZ. Trudno oczekiwać, by organ konserwatorski, orzekając w kwestii będącej zasadniczym źródłem uszkodzeń budynku tj. przeciekającego dachu, stosował półśrodki np. poprzez nakazanie pokrycia dachu papą, czy folią jak chce Skarżąca.
Zrekonstruowanie dachu służy zabezpieczeniu całego obiektu przed dalszym pogorszeniem jego stanu technicznego. To, że wiąże się ono z koniecznością w istocie demontażu starego pokrycia dachowego i jego odbudowy, nie zmienia celu którym jest zachowanie substancji zabytkowej. Skarżąca miała dostatecznie dużo okazji, by o zabytek zadbać bez konieczności orzekania o tym obowiązku w drodze nakazu. To, że tego nie uczyniła i np. nie dokonała zabezpieczenia więźby przed przeciekaniem, nie oznacza, że organ nie ma kompetencji do władczego nakazania wykonania stosownych robót w sposób, który byłby zgodny z założeniami ochrony zabytków.
Sąd nie podziela również zarzutów Skarżącej, co do obowiązku dokonania przez organ oceny czy zabytek nadal posiada cechy uzasadniające objęcie go ochroną. Po pierwsze, stan zabytku jest efektem wieloletnich zaniedbań, również Skarżącej. Odstąpienie przez organy od nałożenia obowiązku wykonania robót budowlanych byłoby zatem premiowaniem postawy nastwionej na powolne niszczenie zabytku.
Po drugie, nie jest rzeczą organu ani Sądu orzekanie w tym konkretnie postępowaniu o tym, czy zabytek winien zostać skreślony z rejestru zabytków, a tego w istocie domaga się Strona. Dopóki znajduje się on w rejestrze, dopóty winien być traktowany jako zabytek podlegający pełnej ochronie prawa. Ocenie w niniejszej sprawie podlega natomiast to, czy zabytek znajdujący się w rejestrze nie jest w stanie całkowitej destrukcji, która uniemożliwiałaby wykonanie robót budowlanych (byłoby to bezcelowe). Na podstawie materiałów zdjęciowych oraz dołączonej opinii nie można przyjąć, że wykonanie robót budowlanych nałożonych w decyzji jest bezcelowe, czy też naruszające normę art. 49 ust. 1 u.o.z. W ocenie Sądu zabytek jest do uratowania i wykonanie prac wskazanych w decyzji zabezpieczy go przed dalszą degradacją, stanowiąc punkt wyjścia do ewentualnych dalszych robót w celu przywrócenia mu dawnej formy.
W kwestii terminu wykonania decyzji (zmienionego przez Ministra) wyjaśnić należy, że określenie jego upływu na dzień 31 grudnia 2021 r., a więc bez mała półtora roku od dnia wydania decyzji ostatecznej przez Ministra, jest wystarczające i umożliwia wykonanie decyzji. Skarżąca w każdej chwili będzie mogła przy tym wystąpić o jego zmianę, jeżeli będzie to usprawiedliwione okolicznościami. Nie wystarczą w tym względzie gołosłowne twierdzenia.
W powyższej sytuacji Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji.