VII SA/WA 1699/23

VII SA/Wa 1699/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-01-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka /sprawozdawca/
Izabela Ostrowska /przewodniczący/
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska
Symbol z opisem
6145 Sprawy dyrektorów szkół
Sygn. powiązane
III OSK 1687/24 - Postanowienie NSA z 2025-02-12
III OZ 121/24 - Postanowienie NSA z 2024-03-21
III OZ 623/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-10
III OZ 286/24 - Postanowienie NSA z 2024-07-11
Skarżony organ
Minister Edukacji i Nauki
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Izabela Ostrowska, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, asesor WSA Iwona Ścieszka (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 19 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi A.D. na postanowienie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki z dnia [...] kwietnia 2023 r. znak: [...] w przedmiocie zawieszenia w czynnościach służbowych uchyla zaskarżone postanowienie.
Uzasadnienie
Postanowieniem z [...] kwietnia 2023 r. Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki (dalej: Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna), w oparciu o art. 77 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z art. 85t ust. 10 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2021 r. poz. 1762, ze zm.) po rozpoznaniu zażalenia A D – dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w [...] na postanowienie Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] z [...] marca 2023 r., utrzymała w mocy zaskarżone postanowienie. Tym samym utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2023 r., w przedmiocie zawieszenia A D w wykonywaniu obowiązków dyrektora i nauczyciela [...] Liceum Ogólnokształcącego w [...], wydaną na podstawie art. 85t ust. 1 ustawy Karta Nauczyciela.
Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna wskazała, że w dniu [...] stycznia 2023 r. Rzecznik Dyscyplinarny dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] zawnioskował o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec A D powołując się na naruszenie art. 6 ustawy Karta Nauczyciela.
Prezydent Miasta [...], jako organ prowadzący szkołę, w decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków nauczyciela pełniącego obowiązki dyrektora szkoły powołał się na art. 85t ust. 2 ww. ustawy, który wskazuje na zawieszenie obligatoryjne, zauważając, że jeden z zarzutów podniesionych przez rzecznika dyscyplinarnego dotyczył uczennicy, która pełnoletniość uzyskała dopiero 25 sierpnia 2022 r., zatem sprawa dotyczyła naruszenia praw i dóbr niepełnoletniej uczennicy.
Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] rozpatrując odwołanie A D od decyzji o zawieszeniu jej w pełnieniu obowiązków nauczyciela wskazała na zarzuty dotyczące okresu od 1 września 2021 r. do 31 sierpnia 2022 r. Organ wskazywał, że według rzecznika dyscyplinarnego A D w tym czasie uchybiła godności zawodu nauczyciela oraz obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 6 pkt 1 ustawy Karta Nauczyciela tj. zaniechała rzetelnej realizacji zadań związanych z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą, w tym zadań związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom, w czasie zajęć organizowanych przez szkołę, które polegało w szczególności na tym, że:
- nierzetelnie realizowała zadania związane ze sprawowaniem nadzoru pedagogicznego,
- nie przestrzegała zasad oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów,
- nie zorganizowała pomocy psychologiczno-pedagogicznej dla co najmniej jednej uczennicy,
- nie przestrzegała przepisów dotyczących sposobu prowadzenia przez publiczne szkoły dokumentacji przebiegu nauczania, działalności wychowawczej i opiekuńczej.
Organ zaznaczył, że kwestia, czy zarzucane przez rzecznika dyscyplinarnego czyny stanowią delikt dyscyplinarny czy są to kwestie, które powinny być badane przez wizytatorów w ramach nadzoru pedagogicznego, podlega zbadaniu przez Komisję dyscyplinarną pierwszej instancji w postępowaniu dyscyplinarnym.
Rozpatrując sprawę z zażalenia złożonego przez A D od postanowienia Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna uznała, że złożone zażalenie jest zasadne w części dotyczącej nie wskazania jakimi konkretnie czynami nauczycielka pełniąca funkcję dyrektora szkoły uchybiła godności zawodu i obowiązkom nauczyciela. Na obecnym etapie sprawy nie badając dowodów winy zgromadzonych przez rzecznika dyscyplinarnego w postępowaniu wyjaśniającym (postępowanie dowodowe przeprowadza komisja dyscyplinarna na rozprawie) nie można stanowczo stwierdzić, czy do czynów uchybiających godności zawodu i rzetelności wykonywanych zadań doszło czy też nie.
W odniesieniu do zarzutu wskazanego w zażaleniu dotyczącego przedawnienia postępowania dyscyplinarnego wszczętego wobec A D – Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna wyjaśniła, że zgodnie z art. 96 ustawy z 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r. poz.695) w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 bieg terminów, o których mowa w art. 85o ust. 1 i 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2021 r. poz. 1762) nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres. Stan zagrożenia epidemicznego w Polsce dalej obowiązuje, co jednak nie upoważnia rzeczników dyscyplinarnych i komisji dyscyplinarnych do nieuzasadnionego przedłużania postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego.
Dalej organ zauważał, że osobą uprawnioną do złożenia wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego, zgodnie z art. 85 ust. 3 ustawy Karta Nauczyciela, jest rzecznik dyscyplinarny powołany przy komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli. Rzecznik dyscyplinarny przeprowadza postępowanie wyjaśniające do 3 miesięcy od jego wszczęcia. W tym przypadku – jak zauważyła Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna - postępowanie wyjaśniające nie było przeprowadzone prawidłowo, gdyż akta sprawy komisja dyscyplinarna przekazała rzecznikowi dyscyplinarnemu w celu uzupełnienia wniosku i wskazania dowodów, które mają potwierdzić stawiane zarzuty. Powołując się na § 11 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej ż dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 741), Komisja wskazywała, że wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego winien zawierać dokładne określenie zarzucanego czynu uchybiającego godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy Karta Nauczyciela, ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia. Wskazane dane są konieczne, gdyż ich brak może doprowadzić komisję dyscyplinarną rozpoznającą sprawę do błędnych ustaleń faktycznych. Obowiązkiem rzecznika dyscyplinarnego w toku postępowania wyjaśniającego jest dążenie do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, badając i uwzględniając wszelkie okoliczności w celu ustalenia, czy został popełniony czyn uchybiający godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela. Jednocześnie wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego musi zawierać wykaz dowodów, o których przeprowadzenie podczas rozprawy wnosi rzecznik, wraz z określeniem dla każdego dowodu, jakie okoliczności mają być udowodnione. Wykaz powinien być usystematyzowany według rodzajów czynności dowodowych.
Dalej Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna podnosiła, że w wydanej przez Prezydenta Miasta [...] decyzji nie wskazano terminu zakończenia zawieszenia w pełnieniu obowiązków nauczyciela. Zgodnie zaś z art. 85t ust. 4 ustawy Karta Nauczyciela zawieszenie w pełnieniu obowiązków nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba, że przeciwko nauczycielowi lub nauczycielowi pełniącemu funkcję dyrektora szkoły toczy się jeszcze postępowanie karne lub postępowanie dyscyplinarne, w związku z którym nastąpiło zawieszenie. Pomijając tę kwestię Odwoławcza Komisja Dyscyplinarna wskazała, że wydana przez organ prowadzący decyzja spełnia podstawowe wymogi formalne.
Przesłanki obligatoryjnego zawieszenia w pełnieniu obowiązków nauczyciela zostały zatem spełnione, choć – jak zauważył organ II instancji - ogólne określenie zarzutów znacznie utrudnia ocenę ich powagi i wiarygodności. Komisja Dyscyplinarna dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] w odniesieniu do art. 85t ust.8 ustawy Karta Nauczyciela uznała zarzut uchybienia godności zawodu lub obowiązkom za uprawdopodobniony względu na wszczęcie postępowanie dyscyplinarnego wobec A D w dniu [...] stycznia 2023 r. W ocenie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej nie zostały spełnione pozostałe przesłanki do uchylenia postanowienia wskazane w tym przepisie. W związku z powyższym skład orzekający Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki uznał, że czasowe odsunięcie nauczycielki pełniącej funkcję dyrektora szkoły od wykonywanych obowiązków na tę chwilę jest prawnie uzasadnione.
Skargę na postanowienie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A D, podnosząc następujące zarzuty:
I. Niezgodne z rzeczywistym stanem rzeczy ustalenie następujących faktów:
- jakoby uczennica M S uzyskała pełnoletniość 25 sierpnia 2022 r., podczas gdy w rzeczywistości miało to miejsce 25 marca 2022 r.;
- jakoby ukończenie przez faworyzowaną przez kuratorium uczennicę M S pełnoletniości w trakcie roku szkolnego uzasadniało przyjęcie, że postępowanie dotyczy naruszenia praw lub dobra dziecka, podczas gdy w rzeczywistości ani rzecznik dyscyplinarny ani Komisja I instancji ani Komisja II Instancji nie były w stanie nawet tylko zwerbalizować, jakie właściwie prawo lub dobro uczennicy jako dziecka miało hipotetycznie zostać naruszone, a rozciągnięcie zarzutów na okres całego roku szkolnego jest tylko przejawem nieprecyzyjnego określenia zarzutów, nie zaś tego, że jakieś zachowania skarżącej objęte sprawą miały miejsce w okresie całego roku szkolnego.
II. Brak ustalenia przez Odwoławczą Komisję Dyscyplinarną dla Nauczycieli następujących faktów istotnych w sprawie:
- które z zarzucanych czynów stanowią w ogóle zachowania obwinionej, które stanowią jedynie zachowania innych osób, za które obwiniona nie może ponosić odpowiedzialności dyscyplinarnej, a które natomiast w ogóle nie stanowią zachowań człowieka i nie mogą być podstawą czyjejkolwiek odpowiedzialności dyscyplinarnej;
- że zarzucane czyny nie stanowią deliktów dyscyplinarnych, a jedynie mogłyby być badane w ramach nadzoru pedagogicznego;
- jakie prawo i dobro uczennicy M S jako dziecka rzekomo zostało naruszone oraz przez jaki czyn i kiedy dokładnie ten czyn nastąpił, podczas gdy w rzeczywistości o żadnym takim naruszeniu nawet hipotetycznie nie może być mowy;
- Komisja II instancji w żadnym miejscu uzasadnienia nie wyraziła swojego zdania o tym, czy w jej ocenie zarzut uchybienia godności zawodu lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 ustawy Karta Nauczyciela został uprawdopodobniony, podczas gdy sama wskazywała, że "zażalenie jest zasadne w części dotyczącej nie wskazania jakimi konkretnie czynami nauczycielka pełniąca funkcję dyrektora szkoły uchybiła godności zawodu i obowiązkom nauczyciela" oraz że "ogólne określenie zarzutów znacznie utrudnia ocenę ich powagi i wiarygodności", co zgodnie z art. 85c ust. 3 Karty Nauczyciela (zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść obwinionego) uzasadniało przyjęcie, że zarzut uchybienia godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela nie został uprawdopodobniony;
- ponadto Komisja II instancji nie poczyniła żadnych ustaleń w przedmiocie tego, że postępowanie dyscyplinarne zostało zainicjowane jako forma odwetu na obwinionej za odmowę zmiany oceny uczennicy faworyzowanej przez kuratorium i zgłoszenie zawiadomienia właściwym służbom;
- ponadto Komisja II instancji nie poczyniła żadnych ustaleń w przedmiocie ważności powołania członków Komisji I Instancji, przesłanek do wyłączenia ich z mocy prawa, a także przesłanek do wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego na wniosek, na co wskazywała skarżąca.
III. Naruszenie prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 85t ust. 8 Karty Nauczyciela, polegające na utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji w sytuacji, w której w toku postępowania wyjaśniającego nie uprawdopodobniono zarzutu uchybienia godności zawodu lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela.
IV. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 85t ust. 2 Karty Nauczyciela poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, w której sprawa nie dotyczy naruszenia prawa lub dobra dziecka.
V. Naruszenie prawa materialnego, tj. art. 85t ust. 4 Karty Nauczyciela w zw. z art. 85o ust. 1 Karty Nauczyciela w zw. z art. 85j ust. 5 pkt 3) lit e) Karty Nauczyciela poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że bieg terminu przedawnienia karalności określony w art. 85o ust. 1 Karty Nauczyciela nie rozpoczął się z uwagi na treść art. 96 ustawy z 16 kwietnia 2020 r. o szczególnych instrumentach wsparcia w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2, podczas gdy przepis ten jest niezgodny z art. 45 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3, a także z art. 42 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 roku (Dz. U. 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1 i 2 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.
VI. Naruszenie prawa procesowego stanowiącego o nieważności postępowania, tj. naruszenie § 40 pkt 1), 2) i 3) rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 25 maja 2016 r. w sprawie szczegółowego trybu prowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego wobec nauczycieli oraz wznawiania postępowania dyscyplinarnego, poprzez nieuchylenie orzeczenia pierwszej instancji w sytuacji, w której zostało ono wydane przez osoby podlegające wyłączeniu z mocy ustawy (orzekające we własnej sprawie w rozumieniu art. 82 ust. 1 pkt 1) Karty Nauczyciela), postępowanie wyjaśniające prowadził zastępca rzecznika dyscyplinarnego K Z, który podlegał wyłączeniu zgodnie z wnioskiem obrońcy (wniosek do dzisiaj nie został rozpoznany przez Wojewodę [...]), a ponadto zarówno członkowie komisji pierwszej instancji jak i rzecznik dyscyplinarny (oraz jego zastępcy) zostali powołani przez organ nieuprawniony (Kuratora Oświaty a nie Wojewodę [...]), czyli z naruszeniem art. 78 ust. 2 Karty Nauczyciela oraz art. 83 ust. 1 Karty Nauczyciela.
VII. Szereg naruszeń prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, skutkujących pozbawieniem obwinionej prawa do obrony i rzetelnego procesu w rozumieniu art. 6 ust. 1 oraz art. 6 ust. 3 lit a), c) oraz d) EKPC, a także w rozumieniu art. 42 ust. 2 oraz 45 ust. 1 Konstytucji RP, a mianowicie naruszenie:
- art. 85g ust. 3 Karty Nauczyciela - polegające na wyznaczeniu terminu złożenia wyjaśnień w postępowaniu wyjaśniającym na dzień przypadający przed datą doręczenia wezwania i niewyznaczenia ponownego terminu pomimo wniosków obrońcy, co uniemożliwiło skarżącej złożenie wyjaśnień;
- § 6 rozporządzenia - poprzez przeprowadzanie w postępowaniu wyjaśniającym czynności procesowych przesłuchania świadków i zabezpieczenia dokumentów w terminach przypadających przed datą zawiadomienia skarżącej o terminie, pomimo jej nieobecności i wcześniejszego złożenia pisemnego wniosku o zawieszenie postępowania do czasu jej powrotu z sanatorium oraz nieponowienia tych czynności pomimo stosownego wniosku przez obrońcę;
- § 9 ust. 1, 2, 3, 6 i 7 rozporządzenia - poprzez niesporządzenie protokołu z czynności tzw. "zabezpieczenia dowodów", uniemożliwienia uczestniczącym w niej osobom odnotowania zastrzeżeń do przebiegu, w tym do kwestii kierowania przez zastępcę rzecznika dyscyplinarnego pod adresem pracownika szkoły (wicedyrektora liceum) groźby bezprawnej wszczęcia przeciwko niemu postępowania dyscyplinarnego;
- art. 85i ust. 2 Karty Nauczyciela - poprzez nieprowadzenie w toku postępowania wyjaśniającego kompletnych i integralnych akt postępowania, co uniemożliwiło skarżącej i jej obrońcy realizację prawa do zapoznawania się z aktami;
- zastąpienie dowodu z zeznań zatrudnionych w kuratorium wizytatorów treścią notatek służbowych i nierzetelnego protokołu kontroli, która odbyła się z naruszeniem § 15 ust. 1 pkt 3) rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z 25 sierpnia 2017 r. w sprawie nadzoru pedagogicznego (Dz.U.2020.1551 t.j.), czyli bez zapewnienia obligatoryjnego udziału skarżącej w sytuacji, w której sam protokół został zakwestionowany przez skarżącą w drodze wniesienia umotywowanych zastrzeżeń w trybie § 18 rozporządzenia w sprawie nadzoru pedagogicznego;
- § 10 pkt 1) rozporządzenia - poprzez wyznaczenie terminu zakończenia postępowania wyjaśniającego, zapoznania się z aktami i złożenia wyjaśnień na dzień przypadający przed doręczeniem zawiadomienia i niepowtórzenie tej czynności pomimo wniosku obrońcy;
- § 11 ust. 2 pkt 2) rozporządzenia - poprzez wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w oparciu o wniosek niezawierający dokładnego określenia zarzucanego czynu ze wskazaniem czasu, miejsca, sposobu i okoliczności jego popełnienia;
- § 11 ust. 2 pkt 5) rozporządzenia - poprzez wszczęcie postępowania dyscyplinarnego w oparciu o wniosek niezawierający wykazu dowodów, o których przeprowadzenie podczas rozprawy wnosi rzecznik dyscyplinarny, wraz z określeniem dla każdego dowodu, jakie okoliczności mają być nim udowodnione;
- ponadto Komisja II Instancji nie odniosła się do kwestii motywacji zainicjowania postępowania dyscyplinarnego jako odwetu na obwinionej za odmowę zmiany oceny uczennicy faworyzowanej przez kuratorium, a zgodnie z orzecznictwem Europejskiego Trybunału Praw Człowieka nie ustosunkowanie się do sfery motywacji dla jakiej zainicjowano postępowanie o charakterze represyjnym narusza prawo do rzetelnego procesu.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie obu wydanych w sprawie postanowień, uchylenie decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2023 r. oraz uznanie uprawnienia skarżącej do wykonywania czynności służbowych w okresie objętym decyzją Prezydenta Miasta [...] i uznanie uprawnienia skarżącej do przedłużenia okresu powierzenia jej stanowiska dyrektora [...] Liceum Ogólnokształcącego im. [...] w [...], o czas faktycznego zawieszenia w obowiązkach służbowych wynikającego z decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 2023 r. Jedocześnie skarżąca wniosła o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. W skardze został zawarty również wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego orzeczenia.
We wnioskach skargi zawarto również prośbę o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z: listu Przewodniczącej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] B W z [...] stycznia 2023 r. do Prezydenta Miasta [...] J M, listu Wiceprezydent Miasta [...] A K J z [...] stycznia 2023 r. do Przewodniczącej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] B W, listu Przewodniczącej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] B W z [...] stycznia 2023 r. do Wiceprezydent Miasta [...] A K J, postu na Facebooku Prezydenta Miasta [...] J M z [...] lutego 2023 roku dotyczącego zawieszenia skarżącej w obowiązkach; oświadczenia Urzędu Miasta [...] z [...] lutego 2023 r. dotyczące zawieszenia skarżącej w obowiązkach, opublikowane na stronie internetowej Magiczny [...] - wszystkie powyższe w celu wykazania faktów, że zaskarżone postanowienie, poprzedzające je postanowienie oraz decyzja nie były aktami wynikającymi z podległości służbowej, że Prezydent Miasta [...] umył ręce od tej decyzji i ślepo wykonał polecenie z kuratorium oświaty, podpierając się przy tym oczywistym "kłamstwem na piśmie".
Ponadto skarżąca zwróciła się o dopuszczenie jak dowód: aktu powierzenia obowiązków dyrektora M K z lutego 2023 roku, w celu wykazania faktu, że zawieszenie skarżącej w obowiązkach służbowych jest traktowane przez organ prowadzący tak, jakby urząd dyrektora szkoły się opróżnił; postanowienia Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Wojewodzie [...] z [...] października 2016 r., o wstrzymaniu wykonania orzeczenia w sprawie zawieszenia, w celu wykazania faktu, polegającego na istnieniu praktyki wstrzymywania orzeczeń w sprawie zawieszenia w wykonywaniu obowiązków; artykułów prasowych w celu wykazania faktu istnienia w [...] Kuratorium Oświaty tzw. "układu kuratorskiego", który zajmuje się bezprawnym procederem zawieszania w obowiązkach i niszczenia karier zawodowych dyrektorów szkół, którzy odmawiają łamania prawa, krytykowali reformę oświaty, popierali strajkujących nauczycieli albo umożliwili uczniom udział w wydarzeniach promujących wartości, takie jak praworządność, przestrzeganie Konstytucji, tolerancja, sprzeciw wobec mowy nienawiści.
W odpowiedzi na skargę Minister Edukacji i Nauki, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o jej odrzucenie wskazując, że sądy administracyjne nie są właściwe do rozpatrywania środków odwoławczych od postanowień Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji Narodowej. Niezależnie od powyższego Minister wskazywał, że na tym etapie postępowania dyscyplinarnego zostały spełnione przesłanki wymienione w art. 85t ust. 11 ustawy Karta Nauczyciela. Zarzuty dotyczące postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego na tym etapie postępowania są przedwczesne.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z [...] października 2023 r. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. W kwestii dopuszczalności skargi Sąd wyjaśnił, że w myśl art. 58 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) sąd nie może odrzucić skargi z powodu braku właściwości sądu administracyjnego, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Jak wynika z ustaleń poczynionych w toku postępowania wywołanego wniesioną skargą, postanowieniem z [...] września 2023 r., sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych oddalił zażalenie A D na postanowienie Sądu Apelacyjnego w [...] [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2023 r., sygn. akt [...] o odrzuceniu odwołania A D na postanowienie Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki z [...] kwietnia 2023 r. W uzasadnieniu tego postanowienia Sąd wskazał, że nie jest dopuszczalne kwestionowanie postanowień odwoławczej komisji dyscyplinarnej w przedmiocie zawieszenia nauczyciela w pełnieniu obowiązków w drodze odwołania wnoszonego do sądu powszechnego. W powyższych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych Sąd uznał, że możliwość przyjęcia przedstawionej sprawy do rozpoznania przez sąd administracyjny stanowić będzie realizację zapewnionej konstytucyjnie gwarancji dostępu do drogi sądowej, jako prawa podmiotowego jednostki do ochrony materialnych wolności i praw.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 10 stycznia 2024 r., sygn. akt III OZ 623/23 oddalił zażalenie skarżącej na postanowienie Sądu z [...] października 2023 r., nie negując dopuszczalności skargi złożonej w tej sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 p.p.s.a. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie), jeśli stwierdzi, że doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenia prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika, że sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Złożona w niniejszej sprawie skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Stanowiący punkt odniesienia dla kontroli legalności zaskarżonego postanowienia przepis art. 85t ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela stanowi, że dyrektor szkoły zawiesza w pełnieniu obowiązków nauczyciela, a organ prowadzący szkołę - nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły, jeżeli wszczęte postępowanie karne lub złożony wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego dotyczy czynu naruszającego prawa i dobro dziecka, chyba że we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego rzecznik dyscyplinarny wnosi o wymierzenie kary dyscyplinarnej, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1, i jednocześnie ze względu na powagę i wiarygodność zarzutów niecelowe jest odsunięcie odpowiednio nauczyciela albo nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły od wykonywania obowiązków w szkole. Zawieszenie w pełnieniu obowiązków nie może trwać dłużej niż 6 miesięcy, chyba że przeciwko nauczycielowi lub nauczycielowi pełniącemu funkcję dyrektora szkoły toczy się jeszcze postępowanie karne lub postępowanie dyscyplinarne, w związku z którym nastąpiło zawieszenie (ust. 4). Decyzja o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków może być zaskarżona odwołaniem, które składa się do komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji (ust. 5). W myśl art. 85t ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela, komisja dyscyplinarna pierwszej instancji uchyla decyzję o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków, jeżeli w toku postępowania wyjaśniającego nie został uprawdopodobniony zarzut uchybienia godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 6, a także gdy rzecznik dyscyplinarny przy komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji wniósł o wymierzenie kary, o której mowa w art. 76 ust. 1 pkt 1, i jednocześnie ze względu na powagę i wiarygodność zarzutów niecelowe jest odsunięcie odpowiednio nauczyciela albo nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora szkoły od wykonywania obowiązków w szkole. Na postanowienie komisji dyscyplinarnej pierwszej instancji służy zażalenie do odwoławczej komisji dyscyplinarnej, której postanowienie wydane po rozpatrzeniu tego środka odwoławczego jest ostateczne (art. 85t ust. 9-11).
Okoliczności sprawy wymagają zauważenia, że w piśmiennictwie (por. Gawroński Krzysztof (red.), Karta Nauczyciela. Komentarz. WKP 2023) podkreśla się, że zawieszenie obligatoryjne w obowiązkach służbowych dotyczy przypadku wszczęcia postępowania karnego lub złożenia wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego dotyczącego czynu naruszającego prawa i dobro dziecka. Ustawodawca nie zdefiniował jednak, jakie czyny należy traktować jako naruszające prawa i dobro dziecko. Instynktownie rozumiejąc to pojęcie, uznać należy, że chodzi o wszelkie przypadki deliktów dyscyplinarnych popełnionych na szkodę małoletnich. Nie ma definicji ustawowej pojęcia dobra dziecka. Jego rozumienie zależy od konkretnych okoliczności faktycznych, w jakich znajduje się dziecko. Należy w szczególności uwzględnić uprawnienie do ochrony życia i zdrowia, prawidłowego i niezakłóconego rozwoju oraz poszanowania godności i udziału w procesie decydowania o swojej sytuacji (postanowienie SN z 24.11.2016 r., II CA 1/16, LEX nr 2216088).
Dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia Sąd zauważa, że przeprowadzana na skutek wniesienia skargi ocena legalności zaskarżonego aktu nie obliguje sądu do zastępowania organów w ocenie okoliczności faktycznych sprawy, odnoszeniu się do argumentacji zażalenia, jej oceny i wyprowadzania wniosków. Te zadania zastrzeżone są dla organu odwoławczego, w niniejszej sprawie – Odwoławczej Komisji Dyscyplinarnej dla Nauczycieli przy Ministrze Edukacji i Nauki. W postępowaniu przed organem drugiej instancji nie mamy bowiem do czynienia z kontrolą orzeczenia organu pierwszej instancji, ale z prowadzeniem postępowania tak, aby załatwić sprawę co do jej istoty. Granice postępowania odwoławczego wyznaczają zasady postępowania administracyjnego, w tym, zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), której realizacja wymaga by organy administracji publicznej podejmowały wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zasada ta rozwinięcie swoje znajduje w art. 77 § 1 k.p.a., jak też w art. 80 k.p.a.
Sąd zgodził się ze skargą w zakresie, w jakim podnosi ona, że w istocie organ II instancji zastosował art. 85t ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, bez wyjaśnienia, czy sprawa dotyczy naruszenia prawa lub dobra dziecka. Zauważyć trzeba, że organ odwoławczy w kwestii prawidłowości zastosowania w niniejszej sprawie powyższego przepisu posłużył się argumentem, że nie zaistniały przesłanki do zastosowania art. 85t ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela, który wśród podstaw do uchylenia decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków wskazuje na brak uprawdopodobnienia w toku postępowania wyjaśniającego zarzutu uchybienia godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 6. Uchylił się tym samym od odpowiedzi na wątpliwości zażalenia związane z zaistnieniem okoliczności, do których odwołuje się zastosowany przez Prezydenta Miasta [...] art. 85t ust. 2 ww. ustawy, tj. czy wniosek o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego dotyczy czynu naruszającego prawa i dobro dziecka. Stwierdzenie zaś, że "ogólne określenie zarzutów znacznie utrudnia ocenę ich powagi i wiarygodności" pozostaje w rozdźwięku z treścią rozstrzygnięcia i stwierdzeniem, że "czasowe odsunięcie nauczycielki pełniącej funkcję dyrektora szkoły od wykonywanych obowiązków na tę chwilę jest prawnie uzasadnione". Sąd zauważa, że przepis art. 85t ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela ustalając podstawy do uchylenia decyzji o zawieszeniu w pełnieniu obowiązków wskazuje w pierwszej kolejności na brak uprawdopodobnienia zarzutu uchybienia godności zawodu lub obowiązkom nauczyciela, o których mowa w art. 6. W ocenie Sądu, ustalenie okoliczności uprawdopodobnienia takiego zarzutu nie może polegać jedynie na odwołaniu się do wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec nauczyciela lub nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora. Kwestia ta wymaga rozważenia w kontekście okoliczności wskazanych w tym przepisie, czego w niniejszej sprawie zabrakło.
Powyższe koresponduje z obowiązkami wynikającymi z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić trzeba, że decyzja organu odwoławczego, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a., w uzasadnieniu faktycznym powinna w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś w uzasadnieniu prawnym - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., rozumianej jako ocena tego materiału na podstawie całokształtu zgromadzonych dowodów, a także stanowi wyraz zrealizowania przez organ wynikającej z art. 11 k.p.a. zasady przekonywania. Mocą tej zasady to organ administracji obowiązany jest do wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia i zarzuty lub nie odniesie się do okoliczności istotnych dla danej sprawy. Jak również wówczas, gdy nie wskaże wszystkich istotnych dla sprawy dowodów.
W ocenie Sądu, stwierdzone uchybienia mogą wpływać na wynik sprawy, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego orzeczenia celem prawidłowego przeprowadzenia postępowania oraz wydania postanowienia właściwego dla warunków rozpoznawanej sprawy, z pełną identyfikacją okoliczności w niej występujących. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ zobowiązany będzie do rozpoznania sprawy zgodnie z wymogami wynikającymi z powołanych przepisów z odniesieniem się do konkretnych okoliczności wskazanych we wniosku o wszczęcie postępowania dyscyplinarnego i dokona ich oceny przez pryzmat art. 85t ust. 8 ustawy Karta Nauczyciela odnosząc powyższe w szczególności do warunku ustalonego w art. 85t ust. 2 ustawy Karta Nauczyciela, tj. czy wniosek ten dotyczy czynu naruszającego prawa i dobra dziecka.
W świetle powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.
Sąd oddalił zgłoszone przez pełnomocnika skarżącej wnioski dowodowe mając na uwadze, że sąd administracyjny w zasadzie orzeka na podstawie materiału faktycznego i dowodowego sprawy zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym. Dopuszczalność przeprowadzenia przez sąd administracyjny dowodów uzupełniających z dokumentów ma charakter wyjątkowy. Celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie jest ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena, czy organy właściwe w sprawie ustaliły ten stan zgodnie z regułami procedury administracyjnej, a następnie, czy do poczynionych ustaleń prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego. Zatem sąd administracyjny nie powinien przeprowadzać środków dowodowych i dokonywać ustaleń, które miałyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwianej decyzją administracyjną (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2019 r., sygn. akt I OSK 3008/18 oraz przywołany w nim wyrok NSA z 8 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 868/08, CBOSA). Zaznaczyć przy tym należy, że postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., nie stosuje się w przypadku, gdy zachodzi potrzeba dokonania przez organ ponownej oceny materiału dowodowego, czy też poszerzenia przez organ tego materiału. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1254/20, CBOSA)
Ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie kierować się wiążącą oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania wyrażonymi przez Sąd w uzasadnieniu niniejszego wyroku.