VII SA/Wa 15/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2024-04-18
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanenadzór budowlanysamowola budowlanalegalizacja budowyprzyłącze kanalizacyjneprawo administracyjnepostępowanie administracyjnewady decyzjistwierdzenie nieważności

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, uznając, że decyzja PINB o odstąpieniu od nakazu rozbiórki przyłącza kanalizacji deszczowej, mimo błędnej podstawy prawnej, nie była obarczona wadami skutkującymi stwierdzenie jej nieważności.

Skarga dotyczyła decyzji Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która utrzymała w mocy decyzję KWINB odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji PINB. PINB pierwotnie odstąpił od nakazu rozbiórki przyłącza kanalizacji deszczowej, błędnie powołując się na art. 49b Prawa budowlanego zamiast na art. 50-51. Skarżąca zarzucała m.in. brak prawa do dysponowania nieruchomością przez inwestora oraz nieprawidłowości w dokumentacji. Sąd uznał, że mimo błędnej podstawy prawnej, decyzja PINB nie była obarczona wadami kwalifikowanymi z art. 156 § 1 k.p.a., a inwestor posiadał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w dacie realizacji robót.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. Ż. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego (GINB) z dnia 26 października 2023 r., która utrzymała w mocy decyzję K. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (KWINB) odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego (PINB) dla Miasta B. z dnia [...] marca 2017 r. Decyzja PINB dotyczyła odstąpienia od nałożenia na J. S.A. nakazu rozbiórki przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...]. Skarżąca zarzucała organom nadzoru budowlanego m.in. naruszenie przepisów k.p.a. i Prawa budowlanego, a także brak prawa do dysponowania nieruchomością przez inwestora. Kluczowym zarzutem było oparcie decyzji PINB na niewłaściwej podstawie prawnej (art. 49b Prawa budowlanego zamiast art. 50-51), co zdaniem skarżącej stanowiło rażące naruszenie prawa. Sąd administracyjny, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, uznał, że mimo zastosowania przez PINB niewłaściwej podstawy prawnej, decyzja ta nie była obarczona wadami kwalifikowanymi z art. 156 § 1 k.p.a., które skutkowałyby stwierdzeniem jej nieważności. Sąd podzielił stanowisko GINB, że przyłącze kanalizacji deszczowej jest urządzeniem budowlanym, a nie obiektem budowlanym, co uzasadniało prowadzenie postępowania w trybie art. 50-51 Prawa budowlanego. Ponadto, sąd stwierdził, że inwestor posiadał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w dacie realizacji robót, co potwierdzały dokumenty takie jak zgoda Gminy B. na czasowe zajęcie terenu oraz zawarta umowa cywilnoprawna. Sąd podkreślił, że postępowanie nadzwyczajne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ma na celu eliminację z obrotu prawnego rozstrzygnięć dotkniętych kwalifikowanymi wadami, a nie ponowne merytoryczne rozpoznanie sprawy. W ocenie sądu, nawet oczywiste naruszenie prawa nie zawsze prowadzi do stwierdzenia nieważności, jeśli nie wywołuje skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. W tym przypadku, mimo błędnej podstawy prawnej, decyzja PINB nie naruszyła prawa w stopniu rażącym, a jej wyeliminowanie z obrotu prawnego nie było uzasadnione.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, nawet jeśli decyzja została wydana na podstawie niewłaściwego przepisu, nie stanowi to automatycznie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jeśli istniała inna podstawa prawna (art. 50-51 Pr.bud.) pozwalająca na wydanie rozstrzygnięcia o podobnej treści, a skutki tej wadliwości nie są niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że mimo zastosowania przez PINB niewłaściwej podstawy prawnej (art. 49b zamiast art. 50-51 Pr.bud.), istniała inna podstawa prawna pozwalająca na wydanie decyzji o odstąpieniu od nałożenia obowiązków. Ponadto, skutki tej wadliwości nie były na tyle poważne, aby uzasadniać stwierdzenie nieważności decyzji w trybie nadzwyczajnym.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (13)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Określa wady decyzji skutkujące stwierdzeniem jej nieważności.

Pr.bud. art. 51 § 1

Prawo budowlane

Reguluje postępowanie naprawcze w przypadku robót budowlanych prowadzonych z naruszeniem przepisów.

Pr.bud. art. 50

Prawo budowlane

Dotyczy wszczęcia postępowania naprawczego.

Pr.bud. art. 3 § pkt 9

Prawo budowlane

Definicja urządzenia budowlanego, w tym przyłączy.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Dotyczy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.

Pr.bud. art. 49b

Prawo budowlane

Dotyczy postępowania legalizacyjnego w przypadku samowoli budowlanej, błędnie zastosowany przez organ I instancji.

Pr.bud. art. 29

Prawo budowlane

Określa przypadki, w których nie jest wymagane pozwolenie na budowę, w tym budowa przyłączy.

Pr.bud. art. 29a

Prawo budowlane

Dotyczy budowy przyłączy bez zgłoszenia.

Pr.bud. art. 30

Prawo budowlane

Dotyczy procedury zgłoszenia budowy.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Określa zadanie sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy uchylenia decyzji administracyjnej przez sąd.

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.

p.p.s.a. art. 106 § 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość przeprowadzenia dowodu z dokumentów w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Mimo zastosowania przez PINB niewłaściwej podstawy prawnej (art. 49b zamiast art. 50-51 Pr.bud.), decyzja nie była obarczona wadami kwalifikowanymi z art. 156 § 1 k.p.a., ponieważ istniała inna podstawa prawna pozwalająca na wydanie rozstrzygnięcia o podobnej treści, a skutki wadliwości nie były rażące. Inwestor posiadał prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane w dacie realizacji robót, co potwierdzają dokumenty (zgoda Gminy, umowa cywilnoprawna). Przyłącze kanalizacji deszczowej jest urządzeniem budowlanym, a nie obiektem budowlanym, co uzasadnia stosowanie procedury z art. 50-51 Pr.bud.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącej dotyczące nieprawidłowości w dokumentacji odbiorczej przyłącza. Zarzuty dotyczące braku prawa do dysponowania nieruchomością przez inwestora. Zarzuty dotyczące wygaśnięcia uprawnień inwestora w związku ze zmianą pozwolenia na budowę budynku handlowo-usługowego. Zarzuty dotyczące wydania pozwolenia na użytkowanie w trakcie trwającego postępowania naprawczego.

Godne uwagi sformułowania

nie można mówić o oczywistości naruszenia prawa, które wywołuje przy tym skutki społeczno-gospodarcze nie dające się pogodzić z zasadą praworządnego państwa. nie każde – nawet oczywiste – naruszenie prawa może być uznane za rażące, jak również nie ma decydującego znaczenia to, jaki przepis został naruszony. rażące naruszenie prawa powinno przybrać postać ustalenia dyrektywy postępowania w sposób ewidentnie i jaskrawo sprzeczny z jednoznaczną i niepodlegającą wariantowej interpretacji treścią przepisu prawa.

Skład orzekający

Mirosław Montowski

przewodniczący sprawozdawca

Jolanta Augustyniak-Pęczkowska

sędzia

Michał Podsiadło

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej, rozróżnienie między postępowaniem legalizacyjnym a naprawczym w Prawie budowlanym, oraz kwestia prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i interpretacji przepisów Prawa budowlanego obowiązujących w określonym czasie. Konieczność analizy konkretnych okoliczności sprawy przy ocenie rażącego naruszenia prawa.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów Prawa budowlanego i k.p.a. w kontekście samowoli budowlanej oraz stwierdzenia nieważności decyzji. Pokazuje, jak sąd ocenia 'rażące naruszenie prawa' i jak ważne jest prawidłowe zastosowanie procedur administracyjnych.

Błędna podstawa prawna decyzji nie zawsze oznacza jej nieważność – kluczowa interpretacja WSA w Warszawie.

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
VII SA/Wa 15/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Augustyniak-Pęczkowska
Michał Podsiadło
Mirosław Montowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Budowlane prawo
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 156  par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 682
art. 50, 51
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Montowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska, asesor WSA Michał Podsiadło, Protokolant ref. staż. Oliwia Nawrocka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi H. Z. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 26 października 2023 r. znak: DOR.7100.172.2023.KAL w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę
Uzasadnienie
Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego (dalej: "GINB", "organ odwoławczy"), decyzją z 26 października 2023 r. znak: DOR.7100.172.2023.KAL, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej jako "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania H. Ż. – orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji K. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego (dalej: "K. WINB", "organ wojewódzki") z [...] sierpnia 2023 r., znak: [...], odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego dla Miasta B. ("PINB dla m. B.", "organ powiatowy") z [...], znak: [...]
Do wydania decyzji GINB doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych wskazanych przez organy.
W dniu 16 września 2015 r. pracownicy PINB dla m. B. przeprowadzili oględziny działki [...] obręb [...] przy ul. K w B. W trakcie kontroli ustalono, że na wskazanej działce wykonano wykop i składowane są materiały budowlane. W dniu 21 września 2015 r. M. S. - kierownik budowy budynku handlowo-usługowego przy ul. K. przedstawił dokumentację, w tym umowę z [...]. Nr [...], zawartą z Miastem B. na czasowe zajęcie nieruchomości gruntowej stanowiącej tereny zieleni miejskiej, tj. części dz. nr [...] w obrębie [...] u zbiegu ulic K. i A. w B. w celu wykonania inwestycji pn.: budowa przyłącza kanalizacji deszczowej do pawilonu handlowego B.
Zgodnie z zapisami decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] nr [...] , znak: [...], zatwierdzającej projekt budowlanyi udzielającej pozwolenia na budowę budynku handlowo-usługowego wraz z niezbędna infrastrukturą zlokalizowanego w granicach działek nr , obręb [...] w rejonie ulic: K. w B., do budowy samego przyłącza kanalizacji deszczowej i energetycznej zastosowanie powinna mieć procedura przewidziana w art. 29, 29a i 30 ustawy - Prawo budowlane.
Pismem z 16 listopada 2015 r., znak: [...], PINB dla m. B. wszczął postępowanie w sprawie budowy przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...], przy ul. K. w B.
W dniu 1 grudnia 2015 w siedzibie PINB dla m. B. stawili się przedstawiciele J. S.A., z oświadczeń których wynikało, że na działce nr [...] została wykonana studnia przyłączeniowa i przyłącze kanalizacji deszczowej, bez stosownych uzgodnień zgodnie z art. 29a Prawa budowlanego. Kierownik budowy podniósł jednak, że projekt był uzgodniony z gestorem sieci.
Postanowieniem z [...] grudnia 2015 r., znak: [...] organ powiatowy nakazał inwestorowi wykonanych robót budowlanych przedłożyć ocenę techniczną określającą prawidłowość wykonanych robót budowlanych w oparciu
o inwentaryzację powykonawczą.
Przy piśmie z 14 stycznia 2016 r. J. S.A. przedstawiła m.in. ocenę techniczną z 30 grudnia 2015 r., inwentaryzację powykonawczą
i protokół odbioru przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...]
w B., z której wynika, że przedmiotowe przyłącze zostało wykonane prawidłowo, zgodnie z warunkami technicznymi i zgodnie z dokumentacją techniczną.
Decyzją z [...] lutego 2016 r., znak: [...], PINB dla m. B., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 1409 z późn. zm., dalej także: "Pr.bud.") odstąpił od nałożenia na J. S.A. - inwestora robót budowlanych polegających na: wykonaniu przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...] przy ul. K. w B. określonych czynności lub robót budowlanych.
K. WINB decyzją z [...] maja 2016 r., znak: [...] uchylił ww. decyzję organu powiatowego w całościi przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że prowadząc sprawę PINB dla m. B. nie wyjaśnił w sposób jednoznaczny, czy przed realizacją przyłącza zachowane były procedury wynikające z art. 29 lub 29a Pr.bud., czy też zostało ono wykonane
w warunkach całkowitej samowoli budowlanej. Jednocześnie podkreślono, że
w sytuacji zrealizowania przyłącza w sposób całkowicie samowolny zastosować należy tryb legalizacyjny określony w art. 49b Pr.bud., a nie postępowanie naprawcze, o którym mowa w art. 50-51 tej ustawy. Dodatkowo polecono wyjaśnić kwestie przysługującego M. J. i H. Ż. interesu prawnego do występowania w sprawie.
Pismem z 13 września 2016 r., znak: [...], PINB dla m. B. poinformował M. J. i H. Ż., że w sprawie budowy przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...] w B. nie przysługuje im status stron postępowania, gdyż w dacie prowadzonego postępowania właścicielem ww. działki pozostawała Gmina B., a postępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości zostało umorzone przez właściwe organy.
Z kolei pismem z [...]., znak: [...] organ powiatowy wystąpił do J. S.A. o udzielenie odpowiedzi czy przed realizacją przedmiotowych robót budowlanych dokonano zgłoszenia budowy spornego przyłącza do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej lub skorzystano z procedury przewidzianej w art. 29a Pr.bud. uprawniającej do legalnej realizacji przyłączy.
Postanowieniem z [...] listopada 2016 r., znak: [...], organ powiatowy, w oparciu o art. 49b ust. 2 Pr.bud., nałożył na J. S.A. obowiązek przedłożenia następujących dokumentów:
1. projektu zagospodarowania terenu obejmującego zrealizowana inwestycję,
2. zaświadczenia Prezydenta Miasta B. o zgodności wykonanych robót budowlanych z ustaleniami obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla A. w jednostce F. w B. uchwalonego uchwałą nr [...] Rady Miasta B. z dnia [...] listopada 2001 r. (dalej: "Plan miejscowy", "MPZP"),
3. oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Przy piśmie z 12 grudnia 2016 r. przedstawiono żądane dokumenty, wskazując jednocześnie, że inwestycja została wykonana zgodnie z procedurą przewidzianą
w art. 29a ust. 1 Pr.bud. W oświadczeniu o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wskazano, że tytuł do dysponowania nieruchomością na cele budowlane wynika z pisma (zgody) właściciela działki - Gminy Miasta B. - Wydział Gospodarki Komunalnej
i Ochrony Środowiska z [...] znak: [...] , którym wyrażono zgodę dla T. Sp. z o.o. na lokalizację przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] w związku z planowaną budową budynku handlowo-usługowego. T. Sp. z o.o., była podmiotem, na rzecz którego decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] marca 2015 r. wydane było pozwolenie na budowę budynku handlowo-usługowego w rejonie ulic: K.
w B. Wskazana decyzja została przeniesiona na rzecz J. S.A. decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] znak: [...].
Prezydent B. w piśmie z [...] znak: [...] wskazał, że w świetle zapisów zarządzenia nr [...] Prezydenta Miasta B. z [...], w sprawie ustalenia szczegółowych zasad korzystania z nieruchomości stanowiących własność Gminy B. lub Skarbu Państwa w celu realizacji liniowych, drogowych oraz urządzeń infrastruktury technicznej na terenie miasta B., pismo z 19 maja 2014 r. zawiera zgodę na czasowe zajęcie terenu na cele budowlane, co znajduje potwierdzenie zawartej
w tym przedmiocie umowie cywilnoprawnej z 10 września 2015 r., znak: [...]
PINB dla m. B. decyzją z [...] marca 2017 r., znak: [...], na podstawie art. 49b ust. 1 Pr.bud. odstąpił od nałożenia na J. S.A. nakazu rozbiórki zrealizowanego przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...] przy ul. K. w B.
M. J. wystąpiła do KWINB o uchylenie ww. decyzji organu powiatowego z uwagi na obarczenie jej wadami określonymi
w art. 156 § 1 k.p.a. Skarżąca we wniosku wskazała, że obecnie jest współwłaścicielką działki nr [...] (poprzednio [...]), na której znajduje się sporne przyłącze - zgodnie z decyzją Starosty [...] z [...] sierpnia 2022 r., znak: [...] w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Na tej podstawie uznano, że M. J. oraz H. Ż. posiadają interes prawny do występowania w przedmiotowej sprawie.
Po wszczęciu postępowania nieważnościowego, KWINB decyzją z [...] sierpnia 2023 r. znak: [...] odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji PINB dla m. B. z [...]., nie stwierdzając, aby była ona obarczona którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że inwestor – J. S.A. wykonał samowolne roboty budowlane polegające na budowie przyłącza kanalizacji deszczowej, bowiem pomimo wezwania organu powiatowego z [...] nie udzielono odpowiedzi, ani nie przedstawiono dokumentacji potwierdzającej dokonanie odpowiednich uzgodnień w tym zakresie. Powyższe
w cenie organu wojewódzkiego potwierdzało zasadność wdrożenia trybu legalizacyjnego określonego w art. 49b Pr.bud. K. WINB dostrzegł, że przepisy Prawa budowlanego obowiązujące w dniu wydania kwestionowanej decyzji nie przewidywały obowiązku wydania rozstrzygnięcia w formie decyzji kończącej postępowania, w przypadku kiedy nie nałożono na inwestora obowiązku uiszczenia opłaty legalizacyjnej. Tym samym, PINB dla m. B.
w przedmiotowej sprawie nie powinien wydawać kwestionowanej decyzji. Jednakże wydanie decyzji z dnia [...] marca 2017 r. na podstawie art. 49 ust. 1 Pr.bud. – w ocenie organu wojewódzkiego – nie stanowi naruszenia prawa w stopniu rażącym. Decyzja ta bowiem nie ustanawia stosunku prawnego, który miałby wpływ na obowiązki i prawa inwestora lub pozostałych stron postępowania, a jedynie porządkuje ustalenia i czynności, organu a także istniejącego w dniu jej wydania stanu faktycznego sprawy.
Z decyzją organu wojewódzkiego z [...] sierpnia 2023 r. nie zgodziła się H. Ż. (dalej także: "Skarżąca"), wnosząc w ustawowym terminie odwołanie.
Po rozpoznaniu złożonego odwołania, GINB we wspomnianej na wstępie decyzji z 26 października 2023 r. uznał, że KWINB słusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu powiatowego z [...] marca 2017 r.,
z uwagi na brak zaistnienia w sprawie wad z art. 156 § 1 k.p.a. Zdaniem organu odwoławczego, decyzja organu wojewódzkiego wymaga jednak zreformowania
w zakresie uzasadnienia decyzji.
Przypomniał, że postępowanie nadzwyczajne w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji sprowadza się wyłącznie do skontrolowania, czy rozstrzygnięcie to zawiera wady wymienione w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Następnie zwrócił uwagę, że postępowanie PINB dla m. B. prowadzone było na podstawie przepisów ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2016 r., poz. 290 ze zm.), których treść różniła się od tych, które obowiązują aktualnie. Podkreślił, że w postępowaniu nieważnościowym uwzględnia się przepisy z daty orzekania przez organy w postępowaniu zwykłym.
Organ odwoławczy przypomniał, że zgodnie z prawem, inwestor, który chce wybudować przyłącze nie ma obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Wykonując przyłącze inwestor może sam dokonać wyboru procedury umożliwiającej mu realizację tego zamierzenia budowlanego. Może zdecydować się na budowę na podstawie zgłoszenia (swoje działania opiera wtedy na obowiązującym ówcześnie art. 29 ust. 1 pkt 20 w zw. z art. 30 Pr.bud.) lub też bez niego (według przesłanek zawartych w art. 29a Pr.bud.).
Zgodnie z art. 29 ust. 1 pkt 20 Pr.bud. nie ma obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę przyłączy (elektroenergetycznych, wodociągowych, kanalizacyjnych, gazowych, cieplnych i telekomunikacyjnych) bez względu na to, czy związane są one z jakimś obiektem budowlanym, czy też prowadzą do niezabudowanych działek. Jeśli inwestor zdecyduje się na budowę na podstawie zgłoszenia swoje działania musi oprzeć na przesłankach zawartych w art. 30 wspomnianej ustawy. Zobowiązany jest do zgłoszenia budowy do właściwego organu administracji architektoniczno-budowlanej.
Natomiast art. 29a Pr.bud. pozwala inwestorowi na wybudowanie przyłączy bez zgłoszenia. Inwestor, który wybierze taką procedurę zobowiązany jest do wykonania planu sytuacyjnego na kopii aktualnej mapy zasadniczej lub mapy jednostkowej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego
i jego uzgodnienia z gestorem sieci. Wybór przez inwestora trybu realizacji przyłączy na podstawie art. 29a Pr.bud. dokonuje się bez ingerencji organów architektoniczno-budowlanych. Inwestor ma prawo wyboru jednego spośród zaprezentowanych rozwiązań, nie można jednak mieszać wytycznych - jeśli dokonano zgłoszenia budowy, nie można stosować art. 29a ww. ustawy. Dywersyfikacja możliwości
i pozostawienie pola wyboru inwestorowi miała doprowadzić do uproszczenia procesu budowy przyłączy i skrócenia czasu potrzebnego na ich wykonania.
GINB podkreślił, że na gruncie przedmiotowej sprawy rozważenia wymagało jednak, jakie czynności powinien podjąć organ nadzoru budowlanego, w sytuacji gdy inwestor podczas realizacji przyłącza nie skorzysta z żadnej z wymienionych procedur.
Wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 pkt 9 Pr.bud. przez urządzenia budowlane rozumie się urządzenia techniczne związane z obiektem budowlanym, zapewniające możliwość użytkowania obiektu zgodnie z jego przeznaczeniem, jak przyłącza
i urządzenia instalacyjne, w tym służące oczyszczaniu lub gromadzeniu ścieków,
a także przejazdy, ogrodzenia, place postojowe i place pod śmietniki.
Postępowania legalizacyjne określone w art. 48 i art. 49b Pr.bud. dotyczą obiektów budowlanych lub ich części będących w budowie albo wybudowanych bez pozwolenia na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia, bądź mimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Pozostałe przypadki prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego zgłoszenia lub pozwolenia na budowę kwalifikują się do objęcia ich procedurą przewidzianą w art. 50 i art. 51 Pr.bud. Skoro zatem przyłącze jest urządzeniem budowlanym, a nie obiektem budowlanym, postępowanie dotyczące jego legalności winno być prowadzone w oparciu o procedurę z art. 50-51 Pr.bud., a nie na podstawie art. 49b tej ustawy.
GINB nadmienił, że powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie
w uzasadnieniu projektu (druk Sejmu VII kadencji nr 2710) ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.
z 2015 r., poz. 443), w której wyłączono przyłącza, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 20 Pr.bud. z art. 49b ust. 5 pkt 2 Pr.bud. zawierającego listę obiektów objętych opłatą legalizacyjną. Zabieg ten miał na celu usunięcie przepisu, który nie miał zastosowania i mógł wprowadzać w błąd. W uzasadnieniu projektu ustawy nowelizującej wskazano wprost, że art. 49b Pr.bud. reguluje sprawy samowoli budowlanej polegającej na wybudowaniu obiektu budowlanego lub jego części bez wymaganego zgłoszenia. Nie odnosi się on zaś do budowy urządzeń budowlanych. Natomiast przyłącze w rozumieniu Pr.bud. nie jest obiektem budowlanym, a urządzeniem budowlanym, co wynika wprost z art. 3 pkt 9 ustawy. Tym samym, obowiązujący wtedy art. 49b w ogóle nie odnosił się do przyłączy. W zakresie przyłączy budowanych z naruszeniem przepisów Pr.bud. stosować należało art. 50
i art. 51, a nie art. 49b tej ustawy. Jak wyjaśniono projektowana zmiana nie wprowadzała nowego rozwiązania w zakresie przyłączy, a jedynie eliminowała w art. 49b ust. 5 pkt 2 błędne odesłanie do art. 29 ust. 1 pkt 20.
GINB uznał zatem, że brak było podstaw do prowadzenia postępowania legalizacyjnego na podstawie art. 49b Pr.bud. Ponadto w efekcie takiego postępowania brak było przepisu umocowującego organ nadzoru budowlanego do wydania decyzji, którą odstąpiono od nakazu rozbiórki, bowiem art. 49b ust. 1 Pr.bud. takiego rozwiązania nie przewidywał.
Słusznie więc organ powiatowy początkowo wszczął i prowadził postępowanie naprawcze w oparciu o art. 51 Pr.bud. i w takim trybie winien je zakończyć. Analizując jednak kontrolowaną w postępowaniu nadzwyczajnym decyzję z [...] marca 2017 r., GINB stwierdził, że zarówno jej sentencja, jak i uzasadnienie stanowią de facto elementy decyzji kończącej postępowanie naprawcze, wydanej na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 2 Pr.bud., z uwagi na brak podstaw do nałożenia na inwestora jakichkolwiek obowiązków. Organ odwoławczy podkreślił, że istotą postępowania naprawczego prowadzonego w trybie przepisów art. 50-51 Pr.bud. jest doprowadzenie wykonanych robót budowlanych do "stanu zgodnego z prawem". Pod tym pojęciem należy rozumieć stan, w którym wykonane roboty budowlane nie będą pozostawały w kolizji z przepisami prawa, a w szczególności z przepisami Prawa budowlanego (por. wyrok NSA z 8 listopada 2022 r., sygn. akt II OSK 1697/21). Stwierdzenie w postępowaniu naprawczym, że obiekt został wykonany prawidłowo, uzasadnia odstąpienie od nałożenia na inwestora jakichkolwiek obowiązków. Wobec tego, że materiał dowodowy potwierdza ten stan oraz z uwagi na wyjątkowość
w stosowaniu sankcji stwierdzenia nieważności decyzji, zdaniem GINB nieuzasadnione byłoby wyeliminowanie z obrotu prawnego, na tym etapie sprawy, decyzji organu powiatowego z [...] marca 2017 r. Jakkolwiek przepis powołany
w podstawie prawnej decyzji był niewłaściwy, to jednak istniał w systemie prawnym przepis stanowiący podstawę prawną działania organu nadzoru budowlanego
w opisanym stanie faktycznym i pozwalający na wydanie rozstrzygnięcia o treści takiej jak badana decyzja, a mianowicie art. 51 ust. 1 pkt 2 Pr.bud. Nie doszło zatem do wydania decyzji bez podstawy prawnej ani z rażącym naruszeniem prawa, tj. wad kwalifikowanych z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
GINB wyjaśnił również, że o tym, czy naruszenie prawa jest "rażącym", decyduje ocena skutków społeczno-gospodarczych, jakie dane naruszenie za sobą pociąga. Za "rażące" należy uznać wyłącznie takie naruszenie prawa, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Ponadto, o "rażącym" naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (por. wyroki NSA z 25 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1111/06 i z 12 maja 2022 r., sygn. akt II OSK 1839/19).
W kontrolowanym przypadku organ odwoławczy uznał, że istniejące skutki społeczno-gospodarcze nie uzasadniają stwierdzenia nieważności decyzji PINB dla m. B. z [...] marca 2017 r. Decyzja ta odpowiada bowiem istocie sprawy, a jej wyeliminowanie z obrotu prawnego spowoduje nieuzasadnione wydłużanie w czasie zakończonego już postępowania. Powołując się na poglądy judykatury, GINB wyjaśnił, że postępowanie naprawcze i wydana w jego wyniku decyzja odstępująca od nakładania na inwestora określonych obowiązków nie stoją w sprzeczności
z badaniem prawa inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
W ocenie odwołującej H. Ż. ustalenia dokonane w tej kwestii są błędne i inwestor J. S.A. nie miał prawa wejścia w teren
i wykonywania robót budowlanych polegających na realizacji przyłącza kanalizacji deszczowej. Podkreśla Ona rozbieżność dat między pismami oraz podmiotów, do których były one adresowane. Według GINB, analiza dokumentów nie daje jednak postaw do uznania, aby roboty budowlae wykonane były bez wiedzy
i wbrew woli poprzedniego właściciela działki, tj. Gminy Miasta B.
Organ odwoławczy zauważył, że sporne roboty budowlane prowadzone były
w drugiej połowie września 2015 r. Umowa z 10 września 2015 r., Nr [...], pozwalała na czasowe zajęcie działki nr [...] w B. od 10 września 2015 r. do 30 września 2015 r., a więc w okresie kiedy faktycznie prowadzone były roboty budowlane. Oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane datowane jest na 12 grudnia 2016 r., bowiem wtedy prowadzone było postępowanie rozstrzygające kwestie legalności przyłącza. W oświadczeniu natomiast powołany jest dokument w postaci pisma (zgody) z 19 maja 2014 r., znak: [...], którą ówczesny właściciel działki - Miasto B. wyraził zgodę dla T. Sp. z o.o. na lokalizację przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...]. T.. Sp. z o.o. był podmiotem, który uzyskał pozwolenie na budowę budynku handlowo-usługowego, które następnie zostało przeniesione na rzecz J. S.A. O możliwości uznania zgody udzielonej dla T. Sp. z o.o., za zgodę na podstawie, której J. S.A. mogła wykonać roboty budowlane związane z realizacją przyłącza świadczy pismo Prezydenta B. z [...] znak: [...], stanowiące odpowiedź na zapytanie organu powiatowego odnośnie posiadanej przez J. S.A. zgody na wskazane roboty.
Zdaniem GINB nie sposób uznać, że inwestor nie miał prawa na wejście
w teren i wykonanie w tamtym czasie przedmiotowych robót budowlanych. Tym samym, nie można mówić o oczywistości naruszeń w tym zakresie i nieprawdziwie złożonego oświadczenia o dysponowaniu nieruchomością na cele budowlane, co
z kolei świadczy o braku możliwości wyeliminowania objętej wnioskiem
o stwierdzenie nieważności decyzji z obrotu prawnego.
Organ odwoławczy nie dopatrzył się również innych wad kwalifikowanych
w decyzji PINB dla m. B. z [...] określonych w art. 156 § 1 k.p.a. obligujących do stwierdzenia jej nieważności.
Końcowo GINB wskazał, że pozostałe żądania Skarżącej dotyczące poczynienia dodatkowych wyjaśnień w zakresie funkcjonowania przyłącza jak i sieci wykraczają poza dopuszczalne przepisami ramy postępowania nieważnościowego.
Z takim rozstrzygnięciem GINB nie zgodziła się H. Ż., wnosząc skargę do tutejszego Sądu.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów: art. 7, art. 8, art. 10 § 1, art. 28 i art. 75 § 1 k.p.a., a także art. 3 pkt 9, art. 5, art. 28, art. 32 ust. 4, art. 49b, art. 50, art. 51, art. 81 ust. 1 Pr.bud., które miało istotny wpływ na wynik sprawy
w postaci:
1. utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji.
2. wydania pozwolenia na użytkowanie pomimo toczącego się postępowania naprawczego z art. 50 i 51 Pr.bud. - budowy przyłącza kanalizacji deszczowej dla budynku handlowo-usługowego przy ul. K. w B. na działce [...], zakończonego [...]
3. niepodjęcia przez KWINB z urzędu działań wobec PINB-u dla m. B. w sprawie naruszeń wskazanych przez M. J. i H. Ż.
Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżąca wniosła o:
1. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji GINB,
2. uchylenie w całości decyzji KWINB z [...] sierpnia 2023 r.
3. uchylenie w całości decyzji PINB dla m. B. z [...]
4. przeprowadzenie dowodu na okoliczność posługiwania się: próbą szczelności, oceną techniczną oraz protokołem odbioru/włączenia przyłącza z 28 października 2015r. - dokumenty te są wykorzystane w pozwoleniu na użytkowanie i dotyczą działki [...], po czym na podstawie tych samych dokumentów wydano decyzję
w postępowaniu naprawczym, później zmienionym na legalizujące co do działki [...] - na zwróconej Skarżącej działce faktycznie jest przyłącze kanalizacji deszczowej,
5. przeprowadzenie dowodu z przedłożonego przez kierownika budowy – A. M., oświadczenia o zgodności wykonanych robót z projektem.
W uzasadnieniu skargi przypomniano m.in., że Skarżąca wraz z siostrą – M. J., wystąpiły już w kwietniu 2013 r. z wnioskiem o zwrot nieruchomości, stanowiącej działkę [...] (obecnie [...]) obręb [...] przy ul. K w B. Po miesiącu otrzymały informację, że Wydział Mienia i Geodezji złożył ostrzeżenie w wypisie i w wyrysie, że działka [...] jest objęta toczącym się postępowaniem o zwrot. Wydział Mienia i Geodezji przesłał także do MWiK pismo, że na działce [...] żadne działania inwestycyjne nie mogą być podejmowane z uwagi na złożony przez spadkobierców byłych właścicieli wniosek o zwrot i trwające postępowanie reprywatyzacyjne. Także w uzyskanym przez PINB dla m. B. wypisie z rejestru gruntów (w aktach sprawy) znajdował się wpis o złożonym wniosku o zwrot nieruchomości. W księdze wieczystej w tym czasie widniało ostrzeżenie o niezgodności treści księgi wieczystej
z rzeczywistym stanem prawnym.
W trakcie oględzin przeprowadzonych w dniu 16 września 2015 r. inwestor nie okazał wymaganych dokumentów, jednakże pomimo tego, organ powiatowy nie wstrzymał prowadzonych już wówczas na działce nr [...] robót budowlanych. Przyłącze było już wtedy na zaawansowanym etapie budowy, przy czym nie okazano wymaganych uzgodnień z gestorem sieci, a jedynym dokumentem związanym
z czasowym zajęciem działki [...] była umowa zawarta w dniu 10 września 2015 r. na okres: "od 10.09.15 - 30.09.15 na powierzchni 60 m2 w celu wykonania inwestycji pn. Budowa przyłącza kanalizacji deszczowej do pawilonu handlowego B.
w B.,"
Skarżąca wskazuje, że pismo Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska z 19 maja 2014 r. dotyczyło wyrażenia zgody na lokalizację przyłącza kanalizacji deszczowej na działce [...] w związku z planowaną budową budynku handlowo-usługowego i było skierowane do ówczesnego inwestora – T. Sp.
z o.o. - na etapie projektowym. W dniu 18 grudnia 2014 r. T. Sp. z o.o. złożyła wniosek o pozwolenie na budowę, gdzie działka [...] była oznaczona jako zajęta pod inwestycję. Oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane złożone z tym wnioskiem podpisał T. P. podpisem: A. D. - podpis został sfałszowany, co potwierdził Sąd (sygn. akt [...]). W oświadczeniu tym co do działki [...] - wpisano: "zgoda z dnia 18.12.2014 r." - mimo, że żadna zgoda w tej dacie nie istnieje.
Finalnie - 5 marca 2015 r. - zostało wydane pozwolenie na budowę nr [...], w którym działka [...] została wykreślona ze wszystkich stron projektu
i zapisana jako sąsiadująca z inwestycją, a przyłącze kanalizacji deszczowej
i energetyczne zostało wyłączone z pozwolenia. Zdaniem Skarżącej, wszystkie wcześniejsze uzgodnienia straciły moc w wyniku negatywnej decyzji organu architektoniczno-budowlanego, czyli właśnie wydanej decyzji nr [...], gdzie działka [...] została usunięta z inwestycji. W tym momencie zgoda z 19 maja
2014 r. przestała obowiązywać.
W dniu 30 marca 2015 r. nastąpiła zmiana inwestora, zaś pozwolenie na budowę zostało przeniesione na J. S.A., które powołując się na pismo z 19 maja 2014 r. skierowane do poprzedniego inwestora, w innym stanie prawnym i faktycznym, wystosował w dniu 21 sierpnia 2015 r. wniosek o akceptację czasowego zajęcia działki [...]. To na podstawie tego wniosku zawarto umowę
z [...] na czasowe zajęcie działki [...]. Chcąc uwiarygodnić złożony wniosek – J. S.A. – wskazało na prawomocne pozwolenie na budowę nr [...] z [...]. oraz, że na ww. terenie zaprojektowano przyłącze kanalizacji deszczowej, podczas gdy pozwolenie nr [...] określiło działkę jako sąsiadującą, a nie uczestniczącą w inwestycji. Załącznikiem do ww. pisma nie była wspomniana decyzja o pozwoleniu na budowę, lecz kopia planu zagospodarowania terenu z oznaczeniem - uwzględniająca działkę Skarżącej. Na podstawie ww. doszło do zawarcia umowy z WGKiOŚ na czasowe zajęcie terenu
z dnia 10 września 2015 r.
W skardze podkreślono również, że organy nadzoru budowlanego potwierdziły aktualność zgody z 19 maja 2014 r., nie biorąc pod uwagę ani zamkniętych ram czasowych zapisanych w umowie z 10 września 2015 r., ani dezaktualizacji z uwagi na zmieniony od momentu wydania decyzji o pozwoleniu na budowę nr [...] stan faktyczny.
Skarżąca zwraca także uwagę, że powyższe działania są konsekwencją zapisu znającego się w akcie notarialnym zawartym pomiędzy T. Sp. z o.o.
a J. S.A. - Repertorium A nr [...] z dnia 26 maja 2015 r. (s.12 § 8 pkt 3) w brzmieniu: "Sprzedający zobowiązuje się (na podstawie stosownego umocowania udzielonego mu przez kupującą Spółkę) - doprowadzić do zawarcia pomiędzy Gminą Miasta B. a kupującą Spółką, w terminie do dnia 30 czerwca 2016 roku, umowy dzierżawy (o treści zaakceptowany uprzednio przez kupującą Spółkę), mającej za przedmiot działka nr [...] (sto sześćdziesiąt przez jeden), co najmniej na okres 3 (trzy) lat, z przeznaczeniem pod planowany parking, pod warunkiem oddalenia roszczeń reprywatyzacyjnych spadkobierców wywłaszczonych właścicieli tej nieruchomości; cena łączna za przedmiot niniejszej umowy zawiera wynagrodzenie Sprzedającego za powyższe czynności".
W dalszej części skargi H. Ż. przedstawia okoliczności wskazujące
w jej ocenie na nieprawidłowości, jakie miały miejsce w związku z odbiorem kanalizacji deszczowej na działce nr [...]. Wskazuje na wątpliwości wynikające
z dokumentacji dotyczącej tych czynności, w tym w szczególności podanie niewłaściwej numeracji działek w protokołach badań, oraz brak wyjaśnienia tych rozbieżności przez organy nadzoru budowlanego.
Skarżąca zwraca także uwagę, że sam PINB dla m. B. dostrzegł rozbieżności w dokumentacji otrzymanej od gestora sieci wodociągowej
i kanalizacyjnej, w której zamiast działki nr [...], na której w istocie wykonano przedmiotowe przyłącze kanalizacji deszczowej, wskazywana była działka nr [...]. Podkreśla, że pismem datowanym na dzień 9 października 2015 r. Wydział Mienia
i Geodezji informował PINB dla m. B. że jako właściciel nie wyraził zgody w imieniu Miasta B. na budowę na działce nr [...] kanalizacji deszczowej. Stąd wniosek Skarżącej, że ówczesny właściciel - Gmina B., nie wyraziła zgody na inwestycję na działce [...], a inwestor nie posiadał prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy przez PINB dla m. B. potrzebne było oświadczenie o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, które złożył kierownik budowy. W dniu 12 grudnia 2016 r. podpisał on oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością co do działki [...] - będąc według Skarżącej osobą do tego nieuprawnioną. M. S. nie miał prawa do złożenia oświadczenia o dysponowaniu nieruchomością [...] w ramach prowadzonej budowy przy ul A., co poświadcza podpisane przez niego oświadczenie z 10 czerwca 2015 r. o podjęciu obowiązków kierownika budowy, gdzie zasięg budowy został dokładnie określony. W oświadczeniu przywołano jedynie pismo z 19 maja 2014 r. - zgodę na czasowe zajęcie terenu, która utraciła moc w związku z decyzją o pozwoleniu na budowę nr [...] nie obejmującą tej działki.
Zdaniem Skarżącej, również odpowiedź Prezydenta Miasta B.
w piśmie z 7 lutego 2017 r., nie wskazuje jednoznacznie na fakt dysponowania tą nieruchomością na cele budowlane przez inwestora, gdyż powołano się w nim na Zarządzenie Nr [...] Prezydenta Miasta B., które weszło w życie dopiero 27 grudnia 2016 r.
Skarżąca nie zgadza się zatem oceną organu odwoławczego, że w sprawie niniejszej nie doszło do rażącego naruszenia prawa oraz dokonaną oceną skutków społeczno-gospodarczych tego naruszenia.
Skarżąca formułuje ponadto zarzuty związane z niedopuszczalnością wydania pozwolenia na użytkowanie spornej inwestycji jeszcze w trakcie trwającego postępowania naprawczego, czego nie dopuszczają przepisy Prawa budowlanego.
W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2492 z późn. zm.) zadanie Sądu jest ściśle określone: Sąd ma obowiązek przeprowadzić kontrolę zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem zgodności z prawem, czyli prawidłowości zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafności ich wykładni.
W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że w danej sprawie niewątpliwie doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia, jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 § 1 k.p.a.
Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu. Inaczej mówiąc, jeśli zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, uchylenie jej przez sąd jest niedopuszczalne. Obowiązkiem sądu jest bowiem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.
Jednocześnie należy podkreślić, że stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.
Sąd oddalił skargę, gdyż uznał, że kwestionowana przez Skarżącą decyzja Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz utrzymane nią w mocy rozstrzygnięcie organu wojewódzkiego są zgodne z prawem. Sąd w pełni podziela bowiem ustalenia i wnioski płynące z wykładni przepisów prawnych przyjętej przez organ odwoławczy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.
Przed przystąpieniem do merytorycznych rozważań w niniejszej sprawie, wyjaśnić jednak należy, że w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym dopuszczalne jest przeprowadzenie uzupełniającego dowodu, ale tylko z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Art. 106 § 3 p.p.s.a. wyznacza bowiem ścisłe granice wykorzystania w postępowaniu sądowoadministracyjnym "nowych" dowodów. Celem postępowania sądowoadministracyjnego nie jest zatem ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz Sąd dokonuje oceny, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej, a następnie – czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń (por. wyrok. NSA z dnia 6 października 2005 r., sygn. akt II GSK 164/05, ONSA WSA 2006/2, poz. 45).
Mając to na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że wnioski dowodowe zawarte w skardze nie zasługują na uwzględnienie z kilku powodów. Po pierwsze, dokumenty, te znajdują się już w aktach administracyjnych sprawy, wobec czego Sąd mógł się z nimi zapoznać i nie zachodziła potrzeba dodatkowego przeprowadzenia dowodu z tej dokumentacji. Po wtóre, w ocenie Sądu wskazywane dowody z dokumentów nie stanowią materiału, który mógłby przyczynić się do wyjaśnienia jakichkolwiek wątpliwości występujących w sprawie,
a przy tym który miałby istotny wpływ na jej wynik, o czym będzie mowa w dalszych rozważaniach niniejszego uzasadnienia.
Kontroli Sądu poddana została decyzja GINB z 26 października 2023 r. utrzymująca w mocy decyzję K. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z [...] sierpnia 2023 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji PINB dla m. B. [...] z [...] marca 2017 r., znak: [...].
Skoro przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja wydana w postępowaniu nieważnościowym, to w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż prowadzone w trybie nadzoru postępowanie organów administracji nie mogło mieć na celu ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy, jakie ma miejsce w przypadku postępowania odwoławczego, a jedynie wyjaśnienie kwalifikowanej niezgodności z prawem decyzji objętej tym postępowaniem. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności nie jest kolejnym, trzecim etapem postępowania zwykłego. Jest to postępowanie nadzwyczajne, w którym stosuje się szczególne kryteria oceny kwalifikowanej decyzji. Stwierdzenie nieważności decyzji może mieć miejsce wówczas, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji służy więc eliminacji z obrotu prawnego takich rozstrzygnięć wydawanych w toku administracyjnego postępowania, które ze względu na ich kwalifikowane wady pozostają w oczywistej sprzeczności z podstawowymi zasadami państwa prawnego i obowiązującego systemu prawnego. Organ nadzoru jest w tym przypadku kontrolerem prawidłowości samej decyzji administracyjnej. Działanie organu w tym postępowaniu wymaga więc zupełnie innego podejścia niż w postępowaniu zwykłym. Nastawione powinno być wyłącznie na poszukiwanie najcięższych wad, o których mowa w art. 156 § 1 k.p.a. To zaś również oznacza, że żadne inne uchybienia, nawet jeśli mają miejsce, nie mogą być w tym postępowaniu uwzględnione, bo nie mogą prowadzić do stwierdzenia nieważności badanego orzeczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2020r., sygn. akt I OSK 1405/19, LEX nr 3085896).
W przypadku przesłanki rażącego naruszenia prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) należy brać pod uwagę zasadę, że tylko wyjątkowe naruszenie prawa będzie mogło być uznane za rażące. Jednocześnie doktryna prawa administracyjnego i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne co do rozumienia pojęcia rażącego naruszenia prawa. Oczywistość naruszenia prawa polega na "rzucającej się w oczy" (prima facie) sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Musi ono wykazywać znamiona uchybień o wyjątkowym ciężarze gatunkowym. Tym samym, niezbędne jest wykazanie, że zostały spełnione trzy przesłanki: (1) oczywistość naruszenia prawa, to znaczy stwierdzenie, że przepis który został naruszony jest jasny i nie wymaga bardziej wyrafinowanej wykładni, (2) jednoznacznie imperatywny charakter przepisu, który został naruszony, tj. taki który wyznacza jednoznaczny obowiązek określonego zachowania się, a nie np. kompetencję fakultatywną bądź uprawnienie (upoważnienie) oraz (3) racje ekonomiczne lub gospodarcze, które uniemożliwiają zaakceptowanie w praworządnym państwie skutków społecznych lub ekonomicznych powodowanych przez kwestionowaną decyzję. Dodatkowo, wskazane wyżej przesłanki muszą wystąpić łącznie i nie mogą być dorozumiewane, ale muszą być jasno wskazane (patrz np. wyrok NSA z 17 kwietnia 2018 r., sygn. akt II OSK 1439/16, dostępny na: http://orzeczenia.nsa.gov.pl – dalej "CBOSA").
Poza powyższym konieczne jest przypomnienie, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji mają co do zasady charakter materialnoprawny. Nie są one związane z postępowaniem, w którym wydano decyzję, ale wynikają z samej decyzji (wyrok NSA z 16 grudnia 1998r., sygn. akt I SA 339/98, LEX nr 44548; wyrok NSA z 16 października 1998 r., sygn. akt II SA 1241/98 "Jurysta" 1998, nr 12, s. 27; wyrok NSA z 16 października 1998 r., sygn. akt II SA 1079/98, LEX nr 41821; wyrok NSA z 8 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1646/97, LEX nr 48679; wyrok NSA z 7 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 4078/18, LEX nr 3036910). Nie oznacza to, że nie jest możliwe stwierdzenie nieważności decyzji z przyczyn procesowych. Jednakże stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w stosunku do przepisów prawa procesowego jest czymś wyjątkowym (zob. wyrok WSA w Warszawie z 23 marca 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 1806/06, LEX nr 322283). Można mówić o rażącym naruszeniu przepisów proceduralnych wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, zostały zastosowane nieprawidłowo albo w ogóle nie byłyby zastosowane (zob. wyroki NSA: z 25 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1711/19, LEX nr 3065080; z 13 września 2007 r., sygn. akt II OSK 1212/06, LEX nr 377245; tak też: P.M. Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2022). W wyroku z 6 marca 2019 r. (sygn. akt II OSK 1018/17, LEX nr 2644837) NSA wskazał, że zasadniczo w odniesieniu do postępowania administracyjnego "rażące naruszenie prawa" ma miejsce wtedy, gdy organy w ogóle pominęły prowadzenie postępowania wyjaśniającego, albo też prowadziły je w sposób niepozwalający na ustalenie podstawowych kwestii stanu faktycznego w danej sprawie.
W ocenie tutejszego Sądu, w przedmiotowej sprawie nie można mówić o żadnej z przedstawionych sytuacji, a tym bardziej o oczywistym charakterze naruszenia prawa, które wywołuje przy tym skutki społeczno-gospodarcze nie dające się pogodzić z zasadą praworządnego państwa.
Przede wszystkim, mając na uwadze treść zarzutów podnoszonych w skardze Sąd zobowiązany jest wyjaśnić, że o "rażącym naruszeniu prawa" przez decyzję PINB dla m. B. z [...] marca 2017 r., którą odstąpiono od nałożenia na J. S.A. nakazu rozbiórki przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...] przy ul. K. w B., nie mogą świadczyć podnoszone przez Skarżącą kwestie związane z ewentualnymi nieprawidłowościami w dokumentacji odbiorczej dotyczącej ww. inwestycji. O ile bowiem faktycznie w protokołach badań przedmiotowej instalacji kamerą inspekcyjną przeprowadzanych w związku z odbiorem kanalizacji deszczowej nie wymieniono działki nr [...], o tyle wątpliwości te zostały dostrzeżone przez PINB dla m. B. Organ powiatowy zauważając inną numerację działek dokonał ustaleń w przedmiotowym zakresie, zaś w aktach sprawy znajduje się końcowa ocena techniczna sporządzona w dniu 30 grudnia 2015 r. przez uprawnioną osobę - mgr inż. R. K. (zob. k. 129 i 147 Tom I oraz k. 360 - akt administracyjnych),
w której stwierdzono jednoznacznie, że przyłącze kanalizacji deszczowej wybudowanej na działce nr [...] w obrębie [...] w B. zostało wykonane prawidłowo, zgodnie z warunkami technicznymi i zgodnie z dokumentacją techniczną. W tej sytuacji, nawet wobec sygnalizowanych przez Skarżącą wątpliwości co do objęcia badaniem kamerą inspekcyjną także tej konkretnej nieruchomości, nie sposób mówić tu o oczywistym, tj. rażącym naruszeniu przepisów postępowania przez organ powiatowy. W sytuacji, gdy z dokumentacji potwierdzającej ostateczny odbiór spornych robót wynikało, że obejmowały one przyłącze na działce nr [...], to prawidłowość oceny tych okoliczności przez organ nadzoru budowlanego nie może być kwalifikowana w kategoriach wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Na aprobatę nie zasługuje także argumentacja skargi odnosząca się do kwestii udzielenia pozwolenia na użytkowanie przyłącza kanalizacji sanitarnej na działce nr [...] jeszcze przed ostatecznym zakończeniem przez organy nadzoru budowlanego postępowania prowadzonego w oparciu o przepisy art. 50-51 Pr.bud. Podkreślić trzeba, że kontrolą w przedmiotowym postępowaniu nadzwyczajnym objęte są wyłącznie wady tkwiące w badanej decyzji PINB dla m. B. z [...] marca 2017 r. o odstąpieniu od nałożenia na inwestora określonych obowiązków,
a nie zagadnienia związane z poprawnością zakończenia innych procedur związanych z tą inwestycją, w tym wydania pozwolenia na użytkowanie.
W tej sytuacji, należało rozważyć, czy treść rozstrzygnięcia wydanego przez PINB w B. i odstąpienie od nałożenia jakichkolwiek nakazów na inwestora spornego przyłącza kanalizacji sanitarnej "rażąco narusza prawo" w wyjaśnionym uprzednio rozumieniu tego pojęcia na gruncie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z innych przyczyn, w tym przede wszystkim z tego powodu, że – jak dostrzegły organy orzekające w niniejszej sprawie – w badanej decyzji wskazana została niewłaściwa podstawa prawna, tj. art. 49b ust. 1 Pr.bud.
GINB trafnie wyjaśnił, że postępowania legalizacyjne przewidziane
w przepisach art. 48 i art. 49b Pr.bud. może dotyczyć wyłącznie obiektów budowlanych lub ich części będących w budowie albo wybudowanych bez pozwolenia na budowę albo bez wymaganego zgłoszenia, bądź mimo wniesienia sprzeciwu przez właściwy organ. Wszystkie inne przypadki prowadzenia robót budowlanych bez wymaganego zgłoszenia lub pozwolenia na budowę – zarówno
w dacie orzekania przez PINB dla m. B., jak i obecnie – objęte zostały procedurą przewidzianą w art. 50 i art. 51 Pr.bud. Przedmiotowe przyłącze kanalizacji sanitarnej jest urządzeniem budowlanym, a nie obiektem budowlanym, wobec czego postępowanie dotyczące jego legalności powinno być prowadzone przez organ powiatowy w oparciu o przepisy art. 50-51 Pr.bud.
Niewątpliwie rację ma Skarżąca wskazując na różnice w trybach przewidzianych w dyspozycji art. 48 i nast. Pr.bud. oraz art. 50-51 Pr.bud. Przepis art. 51 ust. 1 (w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez PINB dla m. Bydgoszcz) stanowił, że przed upływem 2 miesięcy od dnia wydania postanowienia, o którym mowa w art. 50 ust. 1, organ nadzoru budowlanego w drodze decyzji:
1) nakazuje zaniechanie dalszych robót budowlanych bądź rozbiórkę obiektu budowlanego lub jego części, bądź doprowadzenie obiektu do stanu poprzedniego albo
2) nakłada obowiązek wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania, albo
3) w przypadku istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego lub innych warunków pozwolenia na budowę - nakłada, określając termin wykonania, obowiązek sporządzenia i przedstawienia projektu budowlanego zamiennego, uwzględniającego zmiany wynikające
z dotychczas wykonanych robót budowlanych oraz - w razie potrzeby - wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego
z prawem; przepisy dotyczące projektu budowlanego stosuje się odpowiednio do zakresu tych zmian.
Stosownie natomiast do treści art. 49b ust. 1 Pr.bud. (w brzmieniu ówcześnie obowiązującym), organ nadzoru budowlanego nakazuje, z zastrzeżeniem ust. 2,
w drodze decyzji, rozbiórkę obiektu budowlanego, lub jego części, będącego
w budowie albo wybudowanego bez wymaganego zgłoszenia bądź pomimo wniesienia sprzeciwu przez organ administracji architektoniczno-budowlanej.
W ust. 2 zamieszczono zastrzeżenie, zgodnie z którym, jeżeli budowa, o której mowa w ust. 1, jest zgodna z przepisami o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a w szczególności ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i innymi aktami prawa miejscowego, oraz nie narusza przepisów, w tym techniczno-budowlanych, w zakresie uniemożliwiającym doprowadzenie obiektu budowlanego lub jego części do stanu zgodnego z prawem, organ nadzoru budowlanego wstrzymuje postanowieniem - gdy budowa nie została zakończona - prowadzenie robót budowlanych oraz nakłada na inwestora obowiązek przedłożenia w wyznaczonym terminie:
1) dokumentów, o których mowa w art. 30 ust. 2 albo art. 30 ust. 2 i 3, albo art. 30 ust. 2 i 4;
2) projektu zagospodarowania działki lub terenu;
3) zaświadczenia wójta, burmistrza albo prezydenta miasta o zgodności budowy z ustaleniami obowiązującego miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego albo decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, w przypadku braku obowiązującego planu zagospodarowania przestrzennego.
Jak wynika z treści art. 49b ust. 3 Pr.bud., decyzję, o której mowa w ust. 1, tj. nakaz rozbiórki obiektu budowlanego lub jego części wydaje się jedynie
w przypadku niespełnienia obowiązku, o którym mowa w przywołanym wyżej ust. 2.
Ustawodawca wyodrębnił zatem postępowanie legalizacyjne, uregulowane
w przepisach art. 48-49b Pr.bud., które prowadzone jest w przypadkach ujawnienia całkowitej samowoli budowlanej, od postępowania naprawczego uregulowanego przepisami art. 50-51 Pr.bud., które w przeważającej części przypadków dotyczy sytuacji, gdy roboty są lub były prowadzone z odstępstwami od udzielonego pozwolenia na budowę i zatwierdzonego projektu budowlanego.
Niemniej, celem obydwu postępowań jest dokonanie weryfikacji i ustalenie, czy istnieje możliwość doprowadzenia inwestycji do stanu zgodnego z prawem. Taki jest zasadniczy cel zarówno postępowania legalizacyjnego prowadzonego w trybie art. 49b ust. 2 Pr.bud., jak i postępowania naprawczego prowadzonego w trybie przepisów art. 50-51 Pr.bud. Ażeby wydać rozstrzygniecie w jednym z ww. trybów organ musi ustalić, że taka możliwość nie istnieje, np. bez dokonania rozbiórki obiektu lub jego części albo doprowadzenia do stanu poprzedniego. Jeżeli natomiast stwierdzi, że wykonane roboty odpowiadają prawu albo jest możliwe doprowadzenie wykonanych robót do stanu zgodnego z prawem, to w zależności od dalszych ustaleń powinien ocenić, czy w realiach faktycznych sprawy nałożyć obowiązek przedłożenia określonych dokumentów bądź wykonania określonych czynności lub robót budowlanych, czy też - w przypadku stwierdzenia istotnego odstąpienia od zatwierdzonego projektu budowlanego nałożyć najpierw obowiązek sporządzenia
i przedstawienia projektu zagospodarowania działki lub terenu lub projektu architektoniczno-budowlanego zamiennego uwzględniającego zmiany wynikające
z dotychczas wykonanych robót budowlanych, a dopiero w razie potrzeby wykonania określonych czynności lub robót budowlanych.
Powyższe oznacza, że co do zasady we wszystkich przypadkach, kiedy zostaje wydana decyzja na podstawie art. 49b lub art. 51 ust. 1 Pr,.bud. mamy do czynienia ze stanem niezgodnym z prawem na skutek działań inwestora naruszających przepisy prawa i wymagających interwencji organu nadzoru budowlanego.
Jednocześnie trzeba podkreślić, że tylko wydanie decyzji przewidzianej w art. 51 ust. 1 pkt 1 Pr.bud. oznacza zakończenie postępowania "naprawczego" wynikiem negatywnym dla inwestora. Jak już wyjaśniono, decyzja taka musi być wydana, gdy organ ustali, że nie ma możliwości doprowadzenia robót do stanu zgodnego
z prawem.
To więc, którą z decyzji określonych w analizowanych przepisach art. 49b ust. 1 lub art. 51 ust. 1 Pr.bud. należy wydać, i czy w ogóle istnieją podstawy do wydania jakichkolwiek nakazów w rzeczonych trybach, zależy od ustalonych okoliczności faktycznych badanego przypadku i ich prawidłowej kwalifikacji prawnej. Natomiast, jeśli organ nadzoru budowlanego, prowadząc któreś postępowań z art. 51 ust. 1 Pr.bud. ustali brak podstaw do wydania decyzji, to powinien odstąpić od nałożenia określonych obowiązków na inwestora bądź umorzyć postępowanie w sprawie, jako bezprzedmiotowe. Już samo to powoduje, że zastosowanie jednego z trybów legalizacyjnych lub naprawczych wynikających z ww. przepisów co do zasady jest wynikiem oceny prawnej konkretnego stanu faktycznego. Natomiast błędna interpretacja czy wadliwe zastosowanie przepisów składających się na podstawę prawną decyzji nie mogą być kwalifikowane jako przesłanka nieważności decyzji,
o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1818/21, LEX nr 3273301).
Ponownie wypada podkreślić, że należy odróżnić rażące naruszenie prawa od nieodpowiedniego zastosowania prawa (zob. wyrok NSA z dnia 28 czerwca
2011 r., sygn. akt II GSK 725/10, LEX nr 1083380). W wyroku z dnia 12 lipca 2023 r. (sygn. akt I GSK 1551/19, CBOSA), NSA wyraził pogląd, który tutejszy Sąd w pełni podziela i uznaje za własny, że nie może być mowy o rażącym naruszeniu prawa
w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., gdy nie jest możliwe stwierdzenie naruszenia prawa bez wnikliwej analizy stanu faktycznego sprawy, co jest wykluczone
w nadzwyczajnym postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Tak w doktrynie, jak i orzecznictwie utrwalony jest też pogląd, że rażące naruszenie prawa powinno przybrać postać ustalenia dyrektywy postępowania
w sposób ewidentnie i jaskrawo sprzeczny z jednoznaczną i niepodlegającą wariantowej interpretacji treścią przepisu prawa (por. też wyroki NSA: z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1604/18; z dnia 25 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1711/19, CBOSA).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd podzielił zapatrywanie organu odwoławczego, że nawet prowadzenie postępowania przez PINB dla m. B w niewłaściwym trybie i wydanie decyzji w oparciu
o błędną podstawę prawną, w ustalonych okolicznościach faktycznych i prawnych badanego przypadku nie miało wpływu na treść zapadłego rozstrzygnięcia i nie stanowiło kwalifikowanego naruszenia prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Po pierwsze dlatego, że istniała w przepisach obowiązującej ówcześnie ustawy - Prawo budowlane podstawa prawna do podejmowania przez organ powiatowy stosownych czynności, tj. przepisy art. 50-51 Pr.bud.
Po wtóre, wobec ustalenia, że roboty budowlane na działce nr [...] obręb [...] zostały wykonane w sposób odpowiadający prawu i brak jest przesłanek do orzeczenia któregokolwiek z obowiązków wynikających z art. 51 ust. 1 Pr.bud., PINB dla m. B. zasadnie orzekł o odstąpieniu od nałożenia na inwestora nakazu wykonania określonych czynności lub robót budowlanych.
Sąd w składzie tu orzekającym doszedł również do przekonania, że nawet uznanie za niewłaściwe oparcie przez PINB dla m. B. badanej decyzji na niewłaściwej podstawie prawnej nie wywołuje skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Skarżąca sygnalizując, że wydanie decyzji organu powiatowego wiąże się dla niej z negatywnymi skutkami, których być może nie byłoby, gdyby zastosować wobec inwestora odmienny tryb postępowania w sprawie, zdaje się nie dostrzegać, że celem postępowania prowadzonego przez PINB dla m. B. było właśnie zbadanie i ewentualne przywrócenie stanu odpowiadającego prawu i nienaruszającego interesu prawnego oraz prawa własności właściciela nieruchomości, na której został zrealizowany fragment kanalizacji sanitarnej. Bez wątpienia, dopiero stwierdzenie braku zgody ówczesnego właściciela działki na usytuowanie spornego przyłącza lub ustalenie niezgodności
z prawem jego wykonania, mogło skutkować orzeczeniem nakazu rozbiórki przyłącza lub nałożeniem obowiązku wykonania innych czynności. Nie sposób natomiast przyjąć, że odstąpienie przez organ od wydania takich nakazów, w sytuacji stwierdzenia, że na dzień orzekania przez organ powiatowy, inwestycja odpowiadała prawu, przeczy zasadniczym celom postępowania naprawczego, które powinno być prowadzone w trybie art. 51 ust. 1 Pr.bud. Takie działanie organu nie wywołuje zatem skutków społecznych lub gospodarczych, które nie dają się pogodzić z zasadą praworządności.
Raz jeszcze Sąd pragnie wyjaśnić, że nie każde – nawet oczywiste – naruszenie prawa może być uznane za rażące, jak również nie ma decydującego znaczenia to, jaki przepis został naruszony. Naruszenie może być uznane za rażące, gdy koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować (zob. np. wyrok NSA z 28 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 725/10, LEX nr 1083380; wyrok NSA z 29 czerwca 2011 r., sygn. akt II OSK 1046/10, LEX nr 1083498; wyrok NSA z 22 września 2020 r., sygn. akt II OSK 2068/18, LEX nr 3070955, wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2885/21, CBOSA). Stwierdzone naruszenie prawa powinno mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej (zob. wyrok NSA z 28 października 2020 r., sygn. akt II OSK 2886/18, LEX nr 3088301).
Ustosunkowując się do zarzutu skargi, dotyczącego braku posiadania przez inwestora wymaganej zgody właściciela działki nr [...] z obrębu [...] na dysponowanie tą nieruchomością na cele budowlane, Sąd czuje się w obowiązku wyjaśnić, że jak wskazał w uchwale składu 7 sędziów z dnia 10 stycznia
2011 r., sygn. akt II OPS 2/10, ONSA WSA 2011, nr 2, poz. 22, Naczelny Sąd Administracyjny, przepis art. 51 ust. 1 Pr.bud. nie może stanowić podstawy do wydania decyzji nakładającej na inwestora obowiązek złożenia oświadczenia o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2 tej ustawy. Jednakże w literaturze i orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie przyjmuje się, że powyższe nie oznacza, że organ prowadzący postępowanie w sprawie jest zwolniony z obowiązku ustalenia, czy podmiot, wobec którego prowadzone jest to postępowanie, legitymuje się tytułem prawnym do nieruchomości na cele budowlane (A. Plucińska-Filipowicz (red.), M. Wierzbowski (red.), Prawo budowlane. Komentarz aktualizowany, Opublikowano: LEX/el. 2023). W razie ustalenia, że inwestor nie legitymuje się tego rodzaju tytułem prawnym, niedopuszczalnym byłoby wdrożenie przez organ nadzoru budowlanego trybu naprawczego z art. 51 ust. 1 Pr.bud.
Ustalenia organów w przedmiotowym zakresie, wbrew twierdzeniom skargi, nie pozostawiają jednak wątpliwości, że w dacie realizacji spornych robót inwestor legitymował się prawem do dysponowania działką na cele budowlane.
Nie jest kwestionowane, że w dacie realizacji spornego przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] obręb [...], nieruchomość ta stanowiła własność Gminy B.. H. Ż. i M. J nabyły współwłasność ww. działki dopiero w wyniku decyzji Starosty [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. znak: [...] o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości (k. 184 i nast. - akt administracyjnych). Wcześniejsze wzmianki w księdze wieczystej ww. nieruchomości oraz ostrzeżenia o toczącym się od 2013 r. postępowaniu w przedmiocie jej zwrotu nie mogły skutkować podważeniem prawa Miasta B. do dysponowania tą działką, w tym wyrażenia zgody inwestorowi na realizację wskazanych robót budowlanych.
W aktach administracyjnych (zob. k. 60 Tom I) znajduje się pismo Urzędu Miasta B.- Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska z dnia [...]. znak: [...], w którym wyrażono zgodę ówczesnemu inwestorowi – T z o.o. na czasowe zajęcie terenu zieleni miejskiej na cele inwestycyjne, tj. części działki nr [...] w obr. [...] w celu budowy przyłącza kanalizacji deszczowej. W piśmie tym wskazano, że po przedłożeniu określonych dokumentów zostanie przygotowana stosowna umowa na odpłatne czasowe zajęcie terenów gminnych - zieleni miejskiej, na cele inwestycyjne. Co więcej, w piśmie z 9 stycznia 2015 r. (zob. k. 59 Tom I - akt administracyjnych) Urząd Miasta B. potwierdził, że zgoda udzielona w piśmie z [...] stanowi wystarczający dokument świadczący o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Odpowiednio do powyższego, w aktach znajduje się umowa z dnia 10 września 2015 r. nr [...] (k. 64 Tom I - akt administracyjnych) zawarta pomiędzy Miastem B. a wykonawcą robót, dotycząca odpłatnego udostępnienia części działki nr [...] obr. [...] na okres od dnia 10 do 30 września 2015 r. w celu wykonania przedmiotowego przyłącza kanalizacji deszczowej. W dniu 2 października 2015 r. ww. strony zwarły kolejną umowę nr [...] dotyczącą tego samego terenu i tej samej inwestycji, z tym tylko wskazaniem, że roboty będą prowadzone w dniach od 2 do 6 października 2015 r.
Z ustaleń organów nadzoru budowlanego niezbicie wynika, że sporne przyłącze na działce nr [...] obr. [...] zostało zrealizowane właśnie w okresie pomiędzy 10 września a 6 października 2015 r. Okoliczność tę potwierdza m.in. notatka służbowa pracownika PINB dla m. B. datowana na dni 18 i 25 września 2015 r. (k. 65 Tom I - akt administracyjnych), wedle której, kierownik budowy przedłożył w tym czasie wspomniane wyżej dokumenty wskazujące na prawo inwestora do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Dowód na tę okoliczność stanowi ponadto protokół z oględzin przeprowadzonych w dniu 16 września 2015 r. (k. 48-53 Tom I akt administracyjnych) wskazujący na prowadzone na działce nr [...] roboty budowlane dot. przyłącza.
Wbrew twierdzeniom Skarżącej, fakt udzielenia wymaganej zgody przez ówczesnego właściciela ww. działki na prowadzenie przedmiotowych robót potwierdza także pismo Prezydenta B. z [...] znak: [...] (zob. k. 38 Tom III i k 335 akt administracyjnych), stanowiące odpowiedź na zapytanie organu powiatowego, w którym wprost stwierdzono, że wskazane wcześniej pismo Urzędu Miasta B. - Wydziału Gospodarki Komunalnej i Ochrony Środowiska z dnia 19 maja 2014 r. znak: [...], zawiera zgodę na czasowe zajęcie terenu na cele budowlane, co znajduje potwierdzenie w umowie cywilnoprawnej z dnia 10 września 2015 r. nr [...].
Samo powołanie się w rzeczonym piśmie Prezydenta B. na późniejsze Zarządzenie tego organu nr [...] z dnia 27 grudnia 2016 r. w sprawie uszczegółowienia zasad korzystania z nieruchomości stanowiących własność Gminy B. lub Skarbu Państwa w celu realizacji określonych inwestycji, nie oznacza zdaniem Sądu, że w dacie udzielenia przedmiotowej zgody, tj. 19 maja 2014 r., wobec zawarcia w dniu 10 września 2015 r. stosownej umowy cywilnoprawnej, inwestor nie legitymował się tytułem prawnym do dysponowania działką nr [...]
z obr. [...] na cele budowlane. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do kwestionowania skuteczności tej umowy i zgodnego z prawem udostępnienia ww. nieruchomości w celu realizacji spornego przedsięwzięcia.
W świetle przedstawionych ustaleń, nie ma już żadnego znaczenia podnoszony przez Skarżącą zarzut, że M. S., który w dniu 12 grudnia 2016 r. podpisał w imieniu inwestora oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością nr [...] na cele budowlane nie był osobą do tego uprawnioną. Skoro bowiem inwestor takim prawem faktycznie dysponował na dzień realizacji zamierzenia budowlanego, to całkowicie nieistotne jest, czy oświadczenie potwierdzające tę okoliczność pochodzi od osoby uprawnionej czy nie, lecz decydujące znaczenie ma tylko zgodność z prawem wykonanych robót.
Nie ma też racji Skarżąca podnosząc, że wskutek wydania decyzji
o pozwoleniu na budowę z dnia 5 marca 2015 r. nr [...] dla inwestycji polegającej na budowie budynku handlowo-usługowego, które nie obejmowało działki nr [...], doszło do wygaśnięcia uprawnień inwestora do dysponowania tą nieruchomością na cele budowlane.
Po pierwsze należy zauważyć, że powyższa decyzja wydana została jeszcze przed udzieleniem zgody przez ówczesnego właściciela działki nr [...] z obrębu [...] na udostępnienie części jej terenu w celu wykonania spornych robót budowlanych.
Po drugie, słusznie przyjął w tym względzie GINB, że w świetle zapisów decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] marca 2015 r., nr [...], znak: [...] (zob. k. 1-2 Tom I akt administracyjnych, str. 2) zatwierdzającej projekt budowlany i udzielającej pozwolenia na budowę budynku handlowo-usługowego wraz z niezbędną infrastrukturą zlokalizowanego w granicach działek nr [...] obręb [...] w rejonie ulic: K. w B., budowa samego przyłącza kanalizacji deszczowej i energetycznej mogła i powinna mieć miejsce w oparciu o odrębną procedurę przewidzianą dla realizacji przyłączy w przepisach art. 29, 29a i 30 ustawy - Prawo budowlane. Z tego powodu, obowiązywanie decyzji o pozwoleniu na budowę dla ww. obiektu usługowo-handlowego, jak i późniejsze przeniesienie uprawnień wynikających z tej decyzji na J. S.A. nie mogło mieć żadnego wpływu na przebieg procesu związanego z wykonaniem samego tylko przyłącza kanalizacji deszczowej na działce nr [...] z obr. [...].
Końcowo wskazać przyjdzie, że organy nadzoru budowlanego trafnie oceniły, że sporna inwestycja nie jest niezgodna z przepisami obowiązującego na danym terenie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Inwestor przedłożył ponadto w toku postępowania przed PINB dla m. B. wszystkie wymagane dokumenty, które pozwoliły na stwierdzenie, że przedsięwzięcie zrealizowane na działce nr [...] z obr. [...] w B. nie narusza także innych przepisów prawa.
Z tych wszystkich względów, Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa w decyzji PINB dla m. B. z [...] marca 2017 r., które skutkowałoby koniecznością stwierdzenia jej nieważności. Sąd nie dostrzegł poza tym, aby decyzja ta dotknięta była inną wadą kwalifikowaną, określoną w art. 156 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skargi, Sąd nie stwierdził także naruszenia przez orzekające w niniejszej sprawie organy nadzoru budowlanego przepisów postępowania lub prawa materialnego, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI