VII SA/Wa 144/24

VII SA/Wa 144/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Artur Kuś /sprawozdawca/
Michał Podsiadło
Włodzimierz Kowalczyk /przewodniczący/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Zabytki
Skarżony organ
Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 840
art. 13 ust. 1, art 13 ust. 2, art 5
Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami  (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk Sędziowie: sędzia WSA Artur Kuś (spr.) asesor WSA Michał Podsiadło Protokolant: starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 marca 2024 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. z siedzibą w D. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 20 listopada 2023 r. znak: DOZ-OAiK.650.1082.2022.ML.4 w przedmiocie skreślenia z rejestru zabytków oddala skargę
Uzasadnienie
1. Zaskarżoną decyzją z 20 listopada 2023 r. znak [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego (dalej: "Minister", "MKiDN"), działając na podstawie art. 13 ust. 1, 2, 5 i 6 i art. 89 pkt 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (t.j. Dz. U. 2022 r. 840, dalej: "u.o.z.") oraz art. 18 pkt 1 i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu wniosku Przedsiębiorstwa R. sp. z o.o. z siedzibą w D.S. (dalej: "skarżąca", "Spółka") z 12 grudnia 2022 r. odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni, usytuowanego na działce ew. nr [...] w T., gm. S., wpisanego do tego rejestru jako element układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T., decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. (dalej: "WKZ") z [...] kwietnia 1993 r., znak [...] pod numerem [...]
Zaskarżona decyzja zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Minister wskazał, że WKZ decyzją z [...] kwietnia 1993 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...] układ przestrzenny oraz zespół budowlany podwórza folwarcznego w T., gm. S., w tym: 1) budynek spichlerza i stajni, powstały w latach 1860-1870; 2) budynek obory z 2 poł. XIX w.; 3) budynek obory i wozowni (bukaciarni), wzniesiony w 1900 r.; 4) budynek gorzelni z 1906 r. Granice ww. zabytku zostały oznaczone na planie, będącym integralną częścią tej decyzji. W uzasadnieniu ww. decyzji organ konserwatorski wskazał: "Zespół folwarczny znajduje się w zach. części założenia pałacowo-parkowo-folwarcznego. Podwórze zespołu założone na rzucie wydłużonego prostokąta, którego boki wyznaczają budynki gospodarcze. Całość ogrodzona metalową siatką, wjazd na teren dziedzińca poprzez bramy umieszczone w zach. i wsch. pierzei. Teren podwórza pokryty brukiem, w części centralnej prostokątny trawnik. Budynki gospodarcze, pochodzące z II poł. XIX w., i I-go 10-ciolecia XX w., jedno, i dwu- i trzykondygnacyjne, murowane, z cegły oraz kamienia polnego, nakryte dachami dwuspadowymi. W pierzei zach. znajduje się bud. obory z II poł. XIX w. oraz stodoły z 1900 r. oddzielone wjazdem na teren dziedzińca od strony wsi. Pierzeję wsch. wyznacza bud. obory z 1900 r oraz bud. łączący funkcję stajni i spichlerza z 1860-70 oddzielone wjazdem prowadzącym w kierunku zespołu pałacowego. W ścianie pn. bud. gorzelni z 1906 r. będący dominantą zespołu, wytyczający jego oś symetrii. Stajnia i spichlerz z 1860-70 - murowana, z cegły, posadowiona na podmurówce z kamienia polnego, otynkowaną, częściowo podpiwniczoną, nakrytą dachem dwuspadowym, krytym dachówką karpiówką. Bud. stajni jednokondygnacyjny, sklepienie w części pomieszczeń krzyżowe na gurtach, w pozostałych w układzie trzynawowym z dwoma rzędami granitowych kolumn, w spichlerzu w piwnicy sklepienie kolebkowe, na pozostałych kondygnacjach drewniane, belkowe. Elewacje gładkie, zrytmizowane otworami okiennymi. El. tylna i frontowa 10-cioosiowa. Obora z II poł. XIX w. - murowana, z cegły i kamienia, posadowiona na kamiennej podmurówce, jednokondygnacyjna z użytkowym poddaszem. W pomieszczeniu strop odcinkowy. Elewacja frontowa i tylna 15-stoosiowa, na osiach otwory okienne zamknięte odcinkiem łuku, w partii przyziemia ujęte w ceglane opaski. Obora z 1900 r. - murowana, z cegły, jednokondygnacyjna, z użytkowym poddaszem, 16-stoosiowa, na osiach otwory okienne zamknięte odcinkiem łuku. El. zach. artykułowana lizenami tworzącymi płyciny zamknięte odcinkiem łuku. W ścianie kolankowej okrągłe otwory wentylacyjne. El. szczytowa z 3 archiwoltami w miejscu dawnych wrót wjazdowych. Szczyty zwieńczone ozdobnym gzymsem schodkowym. Gorzelnia z 1906 r. - murowany, z cegły, na kamiennej podmurówce, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, jedno- i dwutraktowy. W pomieszczeniach produkcyjnych strop odcinkowy, w pomieszczeniach mieszkalnych drewniany belkowy. El. 6-cioosiowe, na osiach okna zamknięte łukiem pełnym i odcinkowym, nad wejściem tabliczka z datą ujęta w wić roślinną. Podwórze folwarczne - element kompleksu łączącego funkcję rezydencjonalną z gospodarczo-produkcyjną, z zachowanym układem przestrzennym oraz zabudową - stanowi dobro kultury wymagające trwałego zachowania".
Wskazał również, że dotychczas przed MKiDN toczyły się postępowania administracyjne, które były inicjowane wnioskami skarżącej w sprawie skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni z zespołu folwarcznego w T., zakończone decyzją odmowną z [...] kwietnia 2016 r. znak [...] utrzymaną w mocy decyzją tego organu z [...] września 2016 r. znak [...] , a także decyzją odmowną z [...] maja 2019 r. znak [...]. W toku tych postępowań Minister analizował m.in. opracowanie techniczne wykonane w czerwcu 2015 r., przez mgr. inż. J. R., opinię Narodowego Instytutu Dziedzictwa OT w P. z 26 stycznia 2016 r., a także wziął pod uwagę stanowisko Kierownika Delegatury w L. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P. Podniósł, że wnioskami płynącymi z materiału dowodowego było uznanie, iż zakres zachowanej substancji budowlanej nadal definiuje budynek dawnej obory i wozowni, jako zabytek o wyraźnych wartościach artystycznych, historycznych i naukowych, co uzasadnia konieczność podjęcia przy nim działań ratowniczych, ze względu na bardzo zły stan techniczny obiektu. Jest to zarówno przykład budynku gospodarczego z 1900 r., a także integralny element zabudowy i układu przestrzennego folwarku w T.. Zaznaczył, że uszczuplenie zespołu o przedmiotowy budynek, negatywnie wpłynęłoby na kompozycję przestrzenną całego założenia, bowiem jego przynależność jest czytelna i niezbędna dla utrzymania trwałości zabytku.
Pismem z 12 grudnia 2022 r. skarżąca ponownie wstąpiło do Ministra z wnioskiem o skreślenie z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni z zespołu folwarcznego w T., gm. S. Skarżąca wskazał, że od lipca 2015 r. toczyło się postępowanie w sprawie zobowiązania przez W. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków właściciela przedmiotowego obiektu do przeprowadzenia przy nim prac zabezpieczających. Decyzja nakazowa W. WKZ z [...] marca 2017 r. została utrzymana w mocy decyzją Ministra z 5 maja 2017 r. Skarga Spółki na decyzję Ministra, została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z 14 marca 2018 r. Skarżąca uznała jednak, że W. WKZ swoje stanowisko w sprawie przedmiotowego obiektu oparł na "wątpliwie obiektywnej ocena", co następnie było powielane przez wszystkie instytucje Państwa. Jednocześnie ponownie powołała się na fragment opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa ze stycznia 2016 r. oraz ekspertyzę budowlaną z czerwca 2015 r. W dalszej części uzasadnienia skarżąca wyjaśniła, że przedmiotowy budynek został wybudowany w 1900 r. i położony jest na terenie podwórza gospodarskiego Zakładu Rolnego w T. wchodzącego w skład Spółki. Obiekt ten od kilkudziesięciu lat jest pustostanem. Stan techniczny (brak izolacji, grzyb, korozja itp.) oraz współczesne technologie hodowli nie dawały szans na jakąkolwiek modernizację. Pogarszający się intensywnie stan obiektu był powodem zaprzestania w nim produkcji z obawy dużego zagrożenia dla zdrowia i życia osób i zwierząt w nim przebywających. Mimo starannych zabezpieczeń pustego obiektu przed dalszym niszczeniem, korozja biologiczna postępowała. Degradacja objęła korozję belek, łuszczenie się murów, ubytki różnych elementów obiektu, a także zawalenie się jego kilku elementów. Do zniszczenia budynku przyczyniły się również wichury i nawałnice, o czym zawsze informowany był miejscowy organ ochrony zabytków. Organ ten został też poinformowany o wniosku skarżącej o skreślenie z rejestru zabytków zawalającego się obiektu. Po odmowach skreślenia z tego rejestru przedmiotowego budynku, podjęto działania wynikające z decyzji nakazowej z 2017 r. Wyłoniono projektanta mgr. inż. arch. K. B. z uprawnieniami konserwatorskimi do wykonania właściwej dokumentacji, uwzględniającej pełen zakres decyzji nakazowej z 2017 r. Projektant po ocenie stanu obiektu odmówił dalszych prac, ponieważ uznał, że nie jest możliwe posadowienie na murach jakiejkolwiek więźby dachowej. Uwagi w tej sprawie projektant skierował do skarżącej w piśmie z listopada 2018 r. Podjęto także próbę adaptacji tego obiektu na inne cele, gdzie składając wniosek do W. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w załączonej wizualizacji zaproponowano pozostawienie fragmentów murów (narożniki) stawiając w środku wiatę na sprzęt w gabarytach byłej obory. Wniosek ten spotkał się z negatywnym stanowiskiem miejscowego organu ochrony zabytków. W tej sytuacji skarżąca zleciła wykonanie kolejnej ekspertyzy dotyczącej omawianego obiektu, w której jednoznacznie stwierdzono, że budynek byłej obory w obecnym stanie nie nadaje się do żadnych prac rekonstrukcyjnych, lecz do natychmiastowej rozbiórki, gdyż zagraża życiu i zdrowiu osób przebywających w pobliżu. W ocenie skarżącej powyższa ekspertyza oraz treść opinii Narodowego Instytutu Dziedzictwa z 2016 r. uzasadniają ponowny wniosek o skreślenie z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni. Jednocześnie na podstawę tej ekspertyzy skarżąca wystąpiła do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o wydanie zezwolenia rozbiórkę przedmiotowego obiektu. Do wniosku załączono "Ekspertyzę. Opinię na okoliczność oceny stanu technicznego obiektu dawnej obory i wozowni w Zakładzie Rolnym w T. oraz określenie zniszczeń w kontekście stopnia powodującego utratę jego wartości historycznej, artystycznej, bądź naukowej", opracowaną z datą 3 listopada 2022 r. przez zespół E. prof. dr. hab. inż. K. Z., mgr. inż. arch. J. W. (zabytkoznawcę, konserwatora dziedzictwa architektonicznego) oraz mgr. inż. M. B. (biegłego sądowego z zakresu budownictwa, rzeczoznawcę budowlanego).
Wobec powyższego Minister uzupełnił akta sprawy o dokumentację przekazaną przez WKZ Delegaturę w L. pismem z 16 marca 2023 r. Następnie postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. Minister powołał na biegłego Narodowy Instytut Dziedzictwa. Powołanie biegłego miało na celu ustalenie: czy w aktualnym stanie zachowania obiekt obory z zespołu zabudowy folwarcznej w T. utracił wartości zabytkowe, dla których został wpisany do rejestru zabytków; czy w aktualnym stanie zachowania ww. obiektu uzasadnione jest podjęcie prac zabezpieczających istniejących elementów struktury historycznego budynku; jaką rolę pełni ten obiekt w układzie przestrzennym zespołu folwarcznego w T.; czy nowe ustalenia naukowe podważają jego wartości zabytkowe, będące podstawą wpisu do rejestru zabytków. Jednocześnie biegły został zobowiązany do opracowania opinii specjalistycznej w przedmiotowej sprawie.
Opinia specjalistyczna z 19 lipca 2023 r. została opracowana przez Narodowy Instytut Dziedzictwa (dalej: "NID") na podstawie analizy dokumentów z akt sprawy, materiałów pozyskanych w toku opracowania opinii, literatury przedmiotu oraz po przeprowadzeniu w dniu 29 czerwca 2023 r. oględzin budynku dawnej obory i wozowni, usytuowanego na działce ew. nr [...] w T.. W treści tej opinii odniesiono się do sytuacji własnościowej i prawnej przedmiotowej nieruchomości, a także dokumentacji dotyczącej wniosku miejscowego organu ochrony zabytków do prokuratury rejonowej w związku z brakiem zabezpieczenia budynku dawnej obory i wozowni przed uszkodzeniem lub zniszczeniem, a także poprzednich wniosków skarżącej o skreślenie z rejestru zabytków tego obiektu. Autorzy opinii przywołali także historię majątku ziemskiego w T., analizę układu przestrzennego zespołu folwarcznego oraz opis budynku dawnej obory i wozowni z uwzględnieniem jego aktualnego stanu zachowania, porównując go ze stanem z 2015 r. Porównanie to dało podstawy do sformułowania wniosku, że stan przedmiotowego budynku uległ pogorszeniu nie tylko ze względu na zdarzenia losowe (nawałnice z 2015 r. i 2022 r.), ale również z powodu braku należytej opieki nad obiektem ze strony właściciela, który zaniechał przeprowadzania jego regularnych remontów i napraw, w tym odwlekał w czasie realizację prac budowalnych określonych m. in. w decyzji nakazowej z [...] marca 2017 r. nr [...] . Znaczne zniszczenie budynku dawnej obory i wozowni objęło te cechy architektoniczne, które świadczyły o posiadaniu przez niego wartości artystycznej - gzymsy schodkowe nieistniejących już szczytów, górne części ścian wzdłużnych z charakterystycznymi okrągłymi otworami (oculusami) w partii poddasza. Dalsze zniszczenie środkowej części ściany zachodniej wpłynęło na utratę rytmiczności jej pionowych podziałów, które wprowadzały otwory okienne. Nie istnieje już również otwór bramny we wschodniej części ściany północnej zamknięty szerokim, odcinkowym łukiem o uskokowym profilu. Taki stopień zniszczenia charakterystycznych, wyróżniających cech architektonicznych budynku może świadczyć o utracie wartości artystycznej zabytku. Wobec stopnia zniszczenia przedmiotowego budynku przeprowadzenie prac budowlanych i remontowych będzie wiązało się z koniecznością wymiany części materiału budowlanego, a tym samym utraty części jego substancji zabytkowej. Budynek ten nie utracił jednak swojej wartości historycznej, jako świadectwo i przykład architektury folwarcznej początku XX w., a także posiada wartość naukową, jako część pierwotnego układu przestrzennego zespołu folwarcznego, pozostającego w czytelnej relacji do założenia pałacowego w T.. Jednocześnie autorzy opinii stwierdzili, że od sporządzenia poprzedniej opinii przez NID w styczniu 2016 r., nie pojawiły się żadne nowe ustalenia podważające wartości zabytkowe tego obiektu. Budynek dawnej obory i wozowni, nawet w obecnym stanie zachowania pełni nadal istotną funkcję kompozycyjną w układzie przestrzennym i zespole budowlanym podwórza folwarcznego w T., tworząc jego wschodnią pierzeję, która wymaga utrzymania dla zachowania czytelności tego układu. Natomiast uznali, za kwestię otwartą dalszy sposób postępowania z omawianym obiektem, wskazując na możliwość utrzymania jego obecnej formy, którą można uznać za trwałą ruinę lub podjęcie prac zmierzających do jego odtworzenia.
Minister podniósł, że pismem z 23 sierpnia 2023 r. skutecznie doręczono skarżącej kopię opinii NID z 19 lipca 2023 r. oraz zawiadomiono o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości zapoznania się z aktami niniejszej sprawy, z pouczeniem o terminie przysługującym na zgłoszenie uwag i wniosków. Skarżąca nie wniosła uwag do sprawy.
W uzasadnieniu ww. decyzji z 20 listopada 2023 r. Minister przytoczył art. 13 ust. 1, 2 i 6 u.o.z. i wyjaśnił, że przedmiotowy budynek dawnej obory z wozownią znajduje się obecnie w granicach działki ew. nr [...], dla której Sąd Rejonowy w L. prowadzi księgę wieczystą nr [...] Podniósł, że dane zwarte w ww. księdze wieczystej potwierdzają prawo własności nieruchomości. Rozpatrując wniosek skarżącej z 12 grudnia 2022 r. Minister wskazał, że niekwestionowanym faktem jest bardzo zły stan techniczny budynku dawnej obory i wozowni, znajdującego się w granicach układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T.gm. S.. Stan ten obrazuje zarówno ekspertyza z listopada 2022 r., opracowana przez zespół E. E., jak i ustalenia zawarte w opinii NID z lipca 2023 r. Zdaniem Ministra powyższa okoliczność nie stanów jednak samoistnej przesłanki do uznania, że w niniejszej sprawie zachodzą ustawowe przesłanki uzasadniające skreślenie ww. budynku z rejestru zabytków. Jednocześnie przytoczył m.in. uzasadnienia wyroków NSA z 7 kwietnia 2017 r. sygn. akt II OSK 2037/15, WSA w Warszawie z 15 listopada 2018 r. sygn. akt VII SA/Wa 654/18, NSA z 24 listopada 2016 r. sygn. akt II OSK 196/15 oraz WSA w Warszawie z 14 marca 2019 r. sygn. akt VII SA/Wa 1806/18 i wskazał, że z treści decyzji WKZ w L. z [...] kwietnia 1993 r. wynika, iż przedmiotem prawnej ochrony konserwatorskiej są: układ przestrzenny oraz zespół budowlany zabudowy podwórza folwarcznego w T., gm. S.. Jako elementy zespołu budowlanego zostały wskazane 4 obiekty budowlane pochodzące z przełomu XIX/XX w. W uzasadnieniu decyzji zawarto opis ww. układu przestrzennego podwórza oraz skrócone opisy wyróżnionych budynków historycznych. Wskazał również, że WKZ w L. dokonał oceny wartości zabytkowych całości ww. założenia tj. podwórza folwarcznego w T. "z zachowanym układem przestrzennym oraz zabudową", które "stanowi dobro kultury wymagające trwałego zachowania". Zdaniem Ministra oznacza to, że wartości zabytkowe wpisanych do rejestru obiektów budowlanych, należy rozpatrywać nie tylko w kontekście ich indywidualnych walorów, lecz głównie wartości tworzonego przez nie układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T.
Zauważył ponadto, że bez wątpienia od momentu wydania decyzji z [...] kwietnia 1993 r. doszło do negatywnej zmiany stanu zachowania budynku dawnej obory z wozownią. Jednocześnie jednak nie zaszła żadna istotna zmiana w układzie przestrzennym podwórza folwarcznego w T., jak również nie zmieniła się rola i znaczenie ww. budynku w zespole zabudowy tego podwórza. W wyniku wyłączenia z użytkowania budynku dawnej obory z wozownią, braku przeprowadzenia prac zabezpieczających jego substancję zabytkową oraz prac remontowych, obiekt ten aktualnie znajduje się w stanie niemal ruiny. W ocenie Ministra, stan zachowania przedmiotowego obiektu znacząco się pogorszył w stosunku do stwierdzonego w opracowaniu technicznym z 2015 r. oraz opinii NID ze stycznia 2016 r., niemniej jednak aktualnie zachował elementy, wyróżniające go jako istotny komponent zespołu zabudowań folwarcznych w T. Wskazał również, że czytelny jest plan ww. obiektu oraz częściowo zachowały się mury obwodowe, które nadal reprezentują charakterystyczne cechy budownictwa folwarcznego zgodnego z historycznie pełnioną funkcją. Natomiast zachowane elementy konstrukcyjne obrazują ponadto sposób kształtowania przestrzeni jego wnętrza. Jasny przekaz dotyczący funkcji i wyrazu architektonicznego przedmiotowego budynku obory i wozowni z 1900 r., pomimo stwierdzenia uszczerbku i zubożenia jego wartości architektoniczno-artystycznej, wskazuje na okoliczność, że ww. obiekt nie utracił w całości wartości zabytkowych historycznych i naukowych. Podkreślił również, że posiada on przede wszystkim istotne znaczenie dla całego układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T. Zatem wskazał, że ma podstawowe znaczenie dla utrzymania ww. układu i zespołu, bowiem bezpośrednio przesądza o jego bycie i charakterze, jako ważnego zabytku, stanowiącego część gospodarczą większego założenia siedziby dawnego majątku ziemskiego, znajdującego się w zasobie dziedzictwa kulturowego miejscowości T. Minister uznał, że jest to obiekt kluczowy dla zachowania spójnej kompozycji i układu przestrzennego zespołu folwarcznego, wpisanego do rejestru zabytków decyzją z [...] kwietnia 1993 r.
Dalej wskazał, że powyższe ustalenia w zakresie oceny wartości zabytkowych omawianego budynku potwierdza treść opinii specjalistycznej NID z 19 lipca 2023 r., w której specjaliści nie ograniczyli się wyłącznie do samej struktury budowlanej obiektu, jako nośnika tych wartości, lecz odnieśli je do przedmiotu ochrony konserwatorskiej wynikającego z decyzji z [...] kwietnia 1993 r., tj. układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T. Natomiast zdaniem Ministra przedłożona przez skarżącą ekspertyza z 3 listopada 2022 r. wykonana przez zespół E. skupia się wyłącznie na wartościach indywidualnych budynku dawnej obory i wozowni z 1900 r. Wnioski w niej zawarte, dotyczące braku wartości architektonicznych, mogłyby zostać uznane za uzasadnione jedynie w sytuacji, gdyby przedmiotowy obiekt był indywidualnie wpisany do rejestru zabytków. Zdaniem Ministra, w kontekście jednak wpisania do rejestru zabytków ww. budynku, jako elementu układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T., wnioski te są nieuprawnione i przedwczesne, ze względu na zachowane przez ten obiekt wartości historyczne i naukowe. Analizując wszystkie uwarunkowania faktyczne i prawne niniejszej sprawy Minister stwierdził, że głęboka degradacja struktury budynku dawnej obory i wozowni z 1900 r. nie wyklucza możliwości zachowania tego obiektu w układzie przestrzennym zespołu zabudowy folwarcznej w T. Substancja budowlana obiektu jest w znacznym stopniu zniszczona, niemniej jednak na tym etapie możliwe jest przeprowadzenie najpilniejszych prac zabezpieczających. Następnie konieczne jest opracowanie programu remontu kapitalnego obiektu, który uwzględni jego rekonstrukcję z wykorzystaniem świadków autentycznej substancji zabytkowej. Zachowane pozostałości, a także obszerny materiał ikonograficzny wytworzony w toku licznych postępowań administracyjnych dotyczących ww. obiektu, pozwalają na ustalenie skali, gabarytów bryły i formy historycznego budynku obory i wozowni z 1900 r. W oceni Ministra remont miałby na celu zachowanie omawianego budynku w układzie przestrzennym zespołu zabudowy folwarcznej, a tym samym zapobieżenie degradacji i przekształceń kompozycji ww. założenia objętego ochroną prawną na podstawie decyzji z [...] kwietnia 1993 r.
Jednocześnie Minister ustalił, że dowód w postaci ekspertyzy z 3 listopada 2022 r., odnoszący się do stanu technicznego obiektu, wskazuje na konieczność rozbiórki budynku dawnej obory i wozowni oraz zaprojektowanie nowych fundamentów, murów i stropów odcinkowych, w celu jego rekonstrukcji. Zauważył ponadto, że ustalenia stanu faktycznego zawarte w ekspertyzie z 3 listopada 2022 r. zostały ocenione jedynie pod kątem warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Natomiast w przypadku budynku chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków, ocena taka winna zawsze uwzględniać zasady ochrony konserwatorskiej. Wskazał również, że przepisy ustawy z 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t.j. Dz. U. 2023 r. ., poz. 682, dalej: "p.b."), stosownie do art. 2 ust. 2 p.b., nie naruszają przepisów odrębnych, w tym przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. W związku z powyższym Minister wskazał, że wnioski ww. ekspertyzy powinny być ponownie zweryfikowane z uwzględnieniem przepisów u.o.z. oraz doktryny konserwatorskiej, w której nadrzędne są działania utrwalające zachowaną, oryginalną substancję zabytku.
W odniesieniu do okoliczności wykazanych w materiale dowodowym Minister zauważył, że działania właściciela od 8 lat skupiają się na doprowadzeniu do skreślania z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni z 1900 r., pomimo jednoznacznego stanowiska organów ochrony zabytków wyrażonego wielokrotnymi odmowami pozbawienia tego obiektu ochrony prawnej. Podkreślił, że u.o.z. w art. 5, jednoznacznie określa sposób sprawowania opieki przez właścicieli nad zabytkiem, jako zapewnienie warunków m.in. do zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie (pkt 3) oraz korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości (pkt 4), przewidując w rozdz. 10a (art. 107a-107i) możliwość stosowania kar administracyjnych przez wojewódzkiego konserwatora zabytków, a w art. 110 również sankcje karne w przypadku zaniechania opieki nad zabytkiem przez jego właściciela. Minister uznał, że oznacza to, iż pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie ww. przepisów jest niedopuszczalne w świetle prawa. MKiDN odnosząc się do tego wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 20 lutego 2009 r. sygn. akt I SA/Wa 1722/08 zaznaczył, iż właściciel zabytku nie może uchylać się od obowiązków związanych z opieką nad zabytkami poprzez dążenie do wykreślenia go z rejestru. Ponadto wskazał, że lekceważenie obowiązujących przepisów prawa i celowe zaniechanie podejmowania prac przy zabytku może stanowić działania o którym mowa w art. 108 i art. 110 u.o.z. Natomiast wobec obaw skarżącej co do potencjalnego zagrożenia tworzonego przez budynek dawnej obory i wozowni wyjaśnił, że obowiązek zabezpieczenia obiektu budowlanego spoczywa na właścicielu nieruchomości, zarówno w świetle przepisów u.o.z., jak i przepisów p.b.
W związku z powyższym Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki z art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z., a tym samym w świetle obowiązujących przepisów prawa odmówił skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni, usytuowanego na działce ew. nr [...] w T., gm. Ś., wpisanego do tego rejestru jako element układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T., decyzją Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. z [...] kwietnia 1993 r., pod numerem [...].
2. Skargę na decyzję Ministra z 20 listopada 2023 r. złożyła skarżąca i domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zarzuciła naruszenie:
a) art. 13 ust. 1 i ust. 2 u.o.z. poprzez jego niezastosowanie, pomimo, że część zabytku budynku dawnej obory i wozowni z zespołu folwarcznego w T. wpisanego do rejestru zabytków uległa całkowitemu zniszczeniu powodując utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej, co winno prowadzić do uznania, iż zachodzą przesłanki do skreślenia przedmiotowego obiektu z rejestru zabytków;
b) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, sprowadzającą się do nieuzasadnionego przyjęcia, że stopień zniszczenia zabytku nie powoduje utraty jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej podczas, gdy całokształt zebranego materiału dowodowego w sprawie prowadzi do odmiennego wniosku.
Skarżąca w uzasadnieniu skargi przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych wyżej zarzutów.
3. W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
1. Istota sprawy sprowadza się do oceny zgodności z prawem decyzji organu o odmowie skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni, usytuowanego na dz. nr [...] w T., gm. Ś., wpisanego do rejestru jako element układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T., decyzją WKZ w L. z [...] kwietnia 1993 r.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego ani też przepisów prawa materialnego. Zatem wszelkie zarzuty zawarte w skardze należało uznać za niezasadne.
Podkreślić trzeba, że nie jest to pierwsze rozstrzygniecie w zakresie odmowy skreślenia z rejestru zabytków opisanych obiektów. Dotychczas przed Ministrem toczyły się postępowania administracyjne, które były inicjowane wnioskami Przedsiębiorstwa w sprawie skreślenia z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni z zespołu folwarcznego w T.: a) decyzja odmowna z [...] kwietnia 2016 r. (utrzymana w mocy decyzją z [...] września 2016 r.), b) decyzja odmowna z [...] maja 2019 r. W toku tych postępowań Minister analizował m.in. opracowanie techniczne wykonane w czerwcu 2015 r., przez mgr. inż. J. R., opinię NID z 26 stycznia 2016 r., a także wziął pod uwagę stanowisko Kierownika Delegatury w L. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w P.
Podkreślić trzeba, że w świetle art. 13 ust. 1 u.o.z. zabytek, który został wpisany do rejestru zabytków ze względu na wartość historyczną i naukową może być wykreślony z tego rejestru tylko wtedy, gdy nie ma już ani wartości historycznej, ani naukowej (por. wyrok NSA z 27 lipca 2022 r., sygn. akt II OSK 2333/19). Podstawową zasadą polskiego prawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami jest utrzymywanie takiej ochrony niezależnie od stanu zachowania zabytku. Dopóki nie nastąpiła całkowita i nieodwracalna utrata wartości historycznych, artystycznych i naukowych, zabytek podlega ochronie między innymi przez to, że nie może być skreślony z rejestru zabytków (por. wyrok WSA w Warszawie z 4 maja 2021 r., sygn. akt VII SA/Wa 36/21).
2. Wskazać należy na istotne okoliczności sprawy, które miały zasadnicze znaczenie dla prawidłowego rozstrzygnięcia organu w niniejszym postępowaniu:
- WKZ w L. decyzją z [...] kwietnia 1993 r. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], układ przestrzenny oraz zespół budowlany podwórza folwarcznego w T., gm. Ś., w tym: budynek spichlerza i stajni, powstały w latach 1860-1870; budynek obory z 2 poł. XIX w.; budynek obory i wozowni (bukaciarni), wzniesiony w 1900 r.; budynek gorzelni z 1906 r.; granice zabytku zostały oznaczone na planie, będącym integralną częścią tej decyzji;
- od lipca 2015 r. toczyło się postępowanie administracyjne w sprawie zobowiązania przez WWKZ właściciela przedmiotowego obiektu do przeprowadzenia przy nim prac zabezpieczających; decyzja nakazowa WWKZ z [...] marca 2017 r. została utrzymana w mocy decyzją Ministra z 5 maja 2017 r. a skarga Przedsiębiorstwa została oddalona wyrokiem WSA w Warszawie z 14 marca 2018 r. (sygn. akt VII SA/Wa 1806/18);
- Przedsiębiorstwo ponownie wystąpiło do organów o wydanie zezwolenia na rozbiórkę wskazanego obiektu; do wniosku załączono "Ekspertyzę. Opinię na okoliczność oceny stanu technicznego obiektu dawnej obory i wozowni w Zakładzie Rolnym w T. oraz określenie zniszczeń w kontekście 1 stopnia powodującego utratę jego wartości historycznej, artystycznej, bądź naukowej", opracowaną 3 listopada 2022 r. przez zespół E.: prof. dr. hab. inż. K. Z., mgr. inż. arch. J. W. (zabytkoznawcę, konserwatora dziedzictwa architektonicznego) oraz mgr. inż. M. B. (biegłego sądowego z zakresu budownictwa, rzeczoznawcę budowlanego);
- Minister postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. powołał na biegłego NID; opinia specjalistyczna z 19 lipca 2023 r. została opracowana przez NID na podstawie analizy dokumentów z akt sprawy, materiałów pozyskanych w toku opracowania opinii, literatury przedmiotu oraz po przeprowadzeniu 29 czerwca 2023 r. oględzin budynku dawnej obory i wozowni, usytuowanego na dz. ew. nr [...] w T;
- z treści opinii NID wynika, że stan przedmiotowego budynku uległ pogorszeniu nie tylko ze względu na zdarzenia losowe (nawałnice z 2015 r. i 2022 r.), ale również z powodu braku należytej opieki nad obiektem ze strony właściciela, który zaniechał przeprowadzania jego regularnych remontów i napraw, w tym odwlekał w czasie realizację prac budowalnych określonych w decyzji nakazowej z [...] marca 2017 r.;
- NID wskazał, że między innymi na to, że: a) budynek nie utracił swojej wartości historycznej, jako świadectwo i przykład architektury folwarcznej początku XX w., a także posiada wartość naukową, jako część pierwotnego układu przestrzennego zespołu folwarcznego, pozostającego w czytelnej relacji do założenia pałacowego w T.; b) od sporządzenia poprzedniej opinii przez NID w styczniu 2016 r. nie pojawiły się żadne nowe ustalenia podważające wartości zabytkowe tego obiektu; budynek dawnej obory i wozowni, nawet w obecnym stanie zachowania pełni nadal istotną funkcję kompozycyjną w układzie przestrzennym i zespole budowlanym podwórza folwarcznego w T., tworząc jego wschodnią pierzeję, która wymaga utrzymania dla zachowania czytelności tego układu.
3. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa z kilku zasadniczych względów.
Po pierwsze – zgodnie z art. 13 ust. 1 u.o.z. zabytek wpisany do rejestru, który uległ zniszczeniu w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej albo którego wartość będąca podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru zabytków nie została potwierdzona w nowych ustaleniach naukowych, zostaje skreślony z rejestru zabytków. Powyższy przepis stosuje się też w przypadku skreślenia części zabytku, na mocy art. 13. ust. 2 u.o.z. Stosownie zaś do art. 13 ust. 6 u.o.z., postępowanie w sprawie skreślenia zabytku z rejestru wszczyna się z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Przedmiotowy budynek dawnej obory z wozownią znajduje się obecnie w granicach dz. ew. nr [...]. Nie ulega wątpliwości to, że obecnie budynek dawnej obory i wozowni (znajdujący się w granicach układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T., gm. Ś.) znajduje się w bardzo złym stanie technicznym (por. ekspertyza z listopada 2022 r., opracowana przez zespół E.; ustalenia zawarte w opinii NID z lipca 2023 r.). Okoliczność ta nie stanowi jednak samoistnej przesłanki do uznania, iż w niniejszej sprawie zachodzą ustawowe przesłanki uzasadniające skreślenie wskazanych budynku z rejestru zabytków. Aby dany obiekt mógł być skreślony z rejestru zabytków muszą wystąpić łącznie dwie przesłanki wymienione w art. 13 ust. 1 u.o.z.: a) zniszczenie obiektu, b) utrata przez ten obiekt wartości zabytkowych (por. wyrok NSA z 24 listopada 2016 r., sygn. akt II OSK 196/15). Sam fakt zniszczenia zabytku nie powoduje jeszcze automatycznie utraty przez ten przedmiot wartości zabytkowych, ponieważ ustawodawca wskazał wyraźnie, że utrata wartości zabytkowej dotyczy "wartości będącej podstawą wydania decyzji o wpisie do rejestru". Zniszczenie zabytku polega na takim uszkodzeniu, przy którym przywrócenie stanu poprzedniego nie jest w ogóle możliwe (por. wyrok SN z 24 czerwca 1993 r., sygn. akt III KRN 98/93). Zniszczenie zabytku to jego "unicestwienie" i może się przejawiać całkowitym unicestwieniem rzeczy lub wartości (historycznej, artystycznej lub naukowej), która powodowała, że obiekt był uznany za zabytek. Natomiast "uszkodzenie" zabytku polega na takiej zmianie właściwości lub stanu zabytku, która powoduje, iż zabytek na stałe lub czasowo nie może służyć celom, do których był przeznaczony. Uszkodzenie zabytku to fizyczne naruszenie jego integralności, które nie powoduje jego unicestwienia, lub naruszenia wartości (historycznej, artystycznej lub naukowej), które powodowały, że obiekt był uznany za zabytek. Oznacza to, że z rejestru zabytków można skreślić wyłącznie taki zabytek, który uległ zniszczeniu (a nie uszkodzeniu) i to dodatkowo w stopniu powodującym utratę jego wartości historycznej, artystycznej lub naukowej.
Po drugie - na gruncie niniejszej sprawy należy wskazać, że z treści decyzji WKZ w L. z [...] kwietnia 1993 r. wynika, iż przedmiotem prawnej ochrony konserwatorskiej są: układ przestrzenny oraz zespół budowlany zabudowy podwórza folwarcznego w T., gm. Ś. Jako elementy zespołu budowlanego zostały wskazane 4 obiekty budowlane pochodzące z przełomu XIX/XX w. W uzasadnieniu decyzji zawarto opis wskazanego układu przestrzennego podwórza oraz skrócone opisy wyróżnionych budynków historycznych. WKZ dokonał oceny wartości zabytkowych całości tego założenia tj. podwórza folwarcznego w T. "z zachowanym układem przestrzennym oraz zabudową", które "stanowi dobro kultury wymagające trwałego zachowania". Oznacza to, że wartości zabytkowe wpisanych do rejestru obiektów budowlanych, należy rozpatrywać nie tylko w kontekście ich indywidualnych walorów, lecz głównie wartości tworzonego przez nie układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T. Zatem istotne w sprawie jest to, jaki wpływ na układ przestrzenny zespołu budowlanego miałaby ewentualna decyzja pozwalające na "wyjęcie" z tego układu dawnej obory i wozowni.
Po trzecie - bez wątpienia od momentu wydania decyzji z [...] kwietnia 1993 r. doszło do negatywnej zmiany stanu zachowania budynku dawnej obory z wozownią. Jednocześnie jednak nie zaszła żadna istotna zmiana w układzie przestrzennym podwórza folwarcznego w T., jak również nie zmieniła się rola i znaczenie ww. budynku w zespole zabudowy tego podwórza. W wyniku wyłączenia z użytkowania budynku dawnej obory z wozownią, braku przeprowadzenia prac zabezpieczających jego substancję zabytkową oraz prac remontowych, obiekt ten aktualnie znajduje się w bardzo złym stanie. Stan zachowania przedmiotowego obiektu znacząco się pogorszył w stosunku do stwierdzonego w opracowaniu technicznym z 2015 r. oraz opinii NID ze stycznia 2016 r., niemniej jednak aktualnie zachował elementy, wyróżniające go jako istotny komponent zespołu zabudowań folwarcznych w T. Organ wskazał, że czytelny jest plan ww. obiektu oraz częściowo zachowały się mury obwodowe, które nadal reprezentują charakterystyczne cechy budownictwa folwarcznego zgodnego z historycznie pełnioną funkcją. Zachowane elementy konstrukcyjne obrazują ponadto sposób kształtowania przestrzeni jego wnętrza. Jasny przekaz dotyczący funkcji i wyrazu architektonicznego przedmiotowego budynku obory i wozowni z 1900 r., pomimo stwierdzenia uszczerbku i zubożenia jego wartości architektoniczno-artystycznej, wskazuje na okoliczność, że ww. obiekt nie utracił w całości wartości zabytkowych historycznych i naukowych. Należy bowiem podkreślić, iż posiada on przede wszystkim istotne znaczenie dla całego układu przestrzennego i zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T.. Zatem ma podstawowe znaczenie dla utrzymania ww. układu i zespołu, bowiem bezpośrednio przesądza o jego bycie i charakterze, jako ważnego zabytku, stanowiącego część gospodarczą większego założenia siedziby dawnego majątku ziemskiego, znajdującego się w zasobie dziedzictwa kulturowego miejscowości T.. Tym samym jest to obiekt kluczowy dla zachowania spójnej kompozycji i układu przestrzennego zespołu folwarcznego, wpisanego do rejestru zabytków decyzją z [...] kwietnia 1993 r. Błędne jest stanowisko polegające na uznaniu, że stopień zniszczenia zabytku uzasadnia jego wykreślenie z rejestru, w oderwaniu od przypisywanych temu obiektowi walorów historycznych i naukowych (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II OSK 1001/19). Wskazane ustalenia w zakresie oceny wartości zabytkowych omawianego budynku potwierdza opinia NID z 19 lipca 2023 r., w której specjaliści nie ograniczyli się wyłącznie samej struktury budowlanej obiektu, jako nośnika tych wartości, lecz odnieśli je do przedmiotu ochrony konserwatorskiej wynikającego z decyzji z [...] kwietnia 1993 r., tj. układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T..
Po czwarte - przedłożona przez wnioskodawcę ekspertyza z 3 listopada 2022 r. wykonana przez zespół E. E. skupia się wyłącznie na wartościach indywidualnych budynku dawnej obory i wozowni z 1900 r. Wnioski w niej zawarte, dotyczące braku wartości architektonicznych, mogłyby zostać uznane za uzasadnione jedynie w sytuacji, gdyby przedmiotowy obiekt był indywidualnie wpisany do rejestru zabytków. W kontekście jednak wpisania do rejestru zabytków ww. budynku, jako elementu układu przestrzennego oraz zespołu budowlanego podwórza folwarcznego w T. wnioski te nie są uprawnione i są zdecydowanie przedwczesne, ze względu na zachowane przez ten obiekt wartości historyczne i naukowe. Degradacja struktury budynku dawnej obory i wozowni z 1900 r. nie wyklucza możliwości zachowania tego obiektu w układzie przestrzennym zespołu zabudowy folwarcznej w T. Substancja budowlana obiektu jest w znacznym stopniu zniszczona, niemniej jednak na tym etapie możliwe jest przeprowadzenie najpilniejszych prac zabezpieczających. Następnie konieczne jest opracowanie programu remontu kapitalnego obiektu, który uwzględni jego rekonstrukcję z wykorzystaniem świadków autentycznej substancji zabytkowej. Zachowane pozostałości, a także obszerny materiał ikonograficzny wytworzony w toku licznych postępowań administracyjnych dotyczących ww. obiektu, pozwalają na ustalenie skali, gabarytów bryły i formy historycznego budynku obory i wozowni z 1900 r. Remont miałby na celu zachowanie omawianego budynku w układzie przestrzennym zespołu zabudowy folwarcznej, a tym samym zapobieżenie degradacji przekształceń kompozycji ww. założenia objętego ochroną prawną na podstawie decyzji z [...] kwietnia 1993 r. Ekspertyza z 3 listopada 2022 r., odnoszący się do stanu technicznego obiektu, wskazuje na konieczność rozbiórki budynku dawnej obory i wozowni oraz zaprojektowanie nowych fundamentów, murów i stropów odcinkowych, w celu jego rekonstrukcji. Należy jednak zauważyć, że ustalenia stanu faktycznego zawarte w tej ekspertyzie zostały ocenione jedynie pod kątem warunków technicznych według obecnie obowiązujących standardów. Tymczasem w przypadku budynku chronionego poprzez wpis do rejestru zabytków, ocena taka winna zawsze uwzględniać zasady ochrony konserwatorskiej. Trzeba bowiem wskazać, że przepisy p.b. nie naruszają przepisów odrębnych, w tym u.o.z. (por. art. ust. 2 pkt 3 p.b.). Wszelkie ekspertyzy powinny być ponownie zweryfikowane z uwzględnianiem przepisów u.o.z. oraz doktryny konserwatorskiej, w której nadrzędne są działania utrwalające zachowaną, oryginalną substancję zabytku.
Po piąte – w niniejszej sprawie widoczne jest również to, że działania właściciela od wielu lat skupiają się na doprowadzeniu do skreślania z rejestru zabytków budynku dawnej obory i wozowni, pomimo jednoznacznego stanowiska organów ochrony zabytków wyrażonego wielokrotnymi odmowami pozbawienia tego obiektu ochrony prawnej. Zgodnie z art. 5 u.o.z. opieka nad zabytkiem sprawowana przez jego właściciela lub posiadacza polega, w szczególności, na zapewnieniu warunków: naukowego badania i dokumentowania zabytku; prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych przy zabytku; zabezpieczenia i utrzymania zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie; korzystania z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości; popularyzowania i upowszechniania wiedzy o zabytku oraz jego znaczeniu dla historii i kultury. Zatem pozostawienie zabytku bez opieki, sprawowanej na podstawie przepisów u.o.z. jest niedopuszczalne w świetle prawa. Właściciel zabytku nie może uchylać się od obowiązków związanych z opieką nad zabytkami poprzez dążenie do wykreślenia go z rejestru. Lekceważenie obowiązujących przepisów prawa i celowe zaniechanie podejmowania prac przy zabytku może stanowić działania o którym mowa w art. 108 u.o.z. i art. 110 u.o.z. Nie ulega zatem wątpliwości to, że obowiązek zabezpieczenia obiektu budowlanego spoczywa na właścicielu nieruchomości, zarówno w świetle przepisów u.o.z., jak i p.b. Na koniec Sąd zauważa, że rację ma Minister, że niniejsze postępowanie nie może sankcjonować bezprawnego działania wnioskodawcy, polegającego na braku zapewnienia (przez wiele lat) odpowiedniej opieki nad zabytkiem. Zważyć bowiem należy za tym organem, że zgodnie z art. 5 pkt 2, 3 i 4 u.o.z., opieka nad zabytkiem sprawowana przez uprawniony do tego podmiot polega w szczególności na zapewnieniu prowadzenia prac konserwatorskich, restauratorskich i robót budowlanych, na zabezpieczeniu i utrzymaniu zabytku oraz jego otoczenia w jak najlepszym stanie oraz korzystaniu z zabytku w sposób zapewniający trwałe zachowanie jego wartości. Oznacza to, że właściciel lub posiadacz zabytku winien poczynić wszelkie określone prawem starania, aby ochronić wartość jaką prezentuje zabytek. Mając na uwadze istotę i cel instytucji ochrony zabytków nie można więc uznać, że brak działań właściciela zabytku w celu należytej ochrony zabytku może wymuszać wykreślenie zabytku z rejestru zabytków (por. wyrok NSA z 28 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 632/18).
4. Podsumowując, Sąd uznał, że rozważania Ministra zawarte w zaskarżonej decyzji nie mają charakteru dowolnego oraz że organ konserwatorski nie naruszył art. 7 k.p.a., czy art. 77 § 1 k.p.a., ani też art. 80 k.p.a., poprzez niewystarczające zgromadzenie dowodów, czy nieprawidłową ich ocenę. Organ ten w stopniu wystarczającym, nawiązując do walorów zabytkowego zespołu budowlanego (układu przestrzennego), wyjaśnił potrzebę dalszej jego ochrony prawnej. Sąd przyjął również, że w sprawie nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 13 ust. 1 i 2 u.o.z. poprzez stwierdzenie, że przesłanki w nim uregulowane nie wystąpiły.
5. W tych warunkach, nie znajdując żadnych powodów do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.