VII SA/Wa 2579/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy dotyczącej regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków z powodu istotnego naruszenia prawa i przekroczenia delegacji ustawowej.
Prokurator Okręgowy zaskarżył uchwałę Rady Gminy w sprawie regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, zarzucając istotne naruszenie prawa i przekroczenie delegacji ustawowej w wielu paragrafach. Sąd administracyjny, analizując zarzuty, podzielił stanowisko prokuratora w większości, stwierdzając nieważność części uchwały dotyczącej m.in. formy i treści umów, obowiązków odbiorców oraz informacji dla straży pożarnej. W pozostałej części skargę oddalono.
Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Okręgowego na uchwałę Rady Gminy P. wprowadzającą Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Prokurator zarzucił uchwale istotne naruszenie prawa, w tym niewypełnienie delegacji ustawowej i przekroczenie jej granic w wielu przepisach regulaminu, dotyczących m.in. jakości odprowadzanych ścieków, warunków i trybu zawierania umów, obowiązków odbiorców oraz przekazywania informacji o zużyciu wody na cele przeciwpożarowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po analizie argumentów obu stron, uznał większość zarzutów za zasadne. Sąd stwierdził, że przepisy regulaminu dotyczące formy i treści umów, obowiązków odbiorców (np. montaż zaworów, informowanie o zmianach własnościowych) oraz przekazywania informacji przez straż pożarną, wykraczają poza zakres upoważnienia ustawowego zawartego w ustawie o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Sąd podkreślił, że akty prawa miejscowego mogą jedynie uzupełniać przepisy ustawowe, a nie je powtarzać lub modyfikować bez podstawy prawnej. W konsekwencji, Sąd stwierdził nieważność § 4, § 5, § 6, § 18, § 19, § 20, § 21, § 22, § 31 oraz § 33 Regulaminu. Zarzuty dotyczące braku określenia jakości odprowadzanych ścieków oraz wymogów dotyczących wniosku o przyłączenie do sieci zostały uznane za niezasadne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (5)
Odpowiedź sądu
Tak, postanowienia te wykraczają poza delegację ustawową, gdyż forma i treść umowy są regulowane przez Kodeks cywilny i art. 6 ustawy, a rada gminy nie ma uprawnień do ich szczegółowego określania w regulaminie.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że rada gminy nie ma uprawnienia do szczegółowego określania formy i treści umów z odbiorcami usług w regulaminie, gdyż kwestie te są już uregulowane w ustawie i Kodeksie cywilnym. Powtórzenie przepisów ustawowych w akcie prawa miejscowego jest niedopuszczalne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
stwierdzono_nieważność
Przepisy (13)
Główne
u.s.g. art. 91 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 40 § 1
Ustawa o samorządzie gminnym
u.s.g. art. 18 § 2
Ustawa o samorządzie gminnym
u.z.z.w. art. 19 § 3
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
u.z.z.w. art. 19 § 5
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Pomocnicze
u.z.z.w. art. 6 § 1
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
u.z.z.w. art. 6 § 3
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
u.z.z.w. art. 22 § 2
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Konstytucja RP art. 7
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
ZTP art. 118
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"
ZTP art. 143
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów w sprawie "Zasad techniki prawodawczej"
u.z.z.w. art. 19a
Ustawa o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przekroczenie delegacji ustawowej przez Radę Gminy przy uchwalaniu regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Naruszenie zasady legalizmu poprzez uchwalenie przepisów wykraczających poza upoważnienie ustawowe. Powtórzenie w akcie prawa miejscowego przepisów ustawowych bez uzasadnienia. Nałożenie na odbiorców dodatkowych obowiązków nieprzewidzianych w ustawie. Uregulowanie w regulaminie kwestii dotyczących kosztów wody na cele przeciwpożarowe, które są już uregulowane w ustawie.
Odrzucone argumenty
Zarzut niewypełnienia delegacji ustawowej poprzez nieokreślenie minimalnego poziomu jakości odprowadzanych ścieków. Zarzut przekroczenia delegacji ustawowej w zakresie wymogów dotyczących wniosku o przyłączenie do sieci.
Godne uwagi sformułowania
Akty prawa miejscowego mają na celu "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów. Narusza zaś prawo nie tylko akt prawa miejscowego, który wykracza poza upoważnienie zawarte w delegacji ustawowej, ale również taki, który zawiera ustalenia w kwestiach ustawowo przekazanych do regulacji umownej. Powtórzenie w akcie prawa miejscowego przepisów ustawowych jest, co do zasady, zabiegiem niedopuszczalnym, traktowanym w dominującym nurcie orzecznictwa sądów administracyjnych i TK jako rażące naruszenie prawa.
Skład orzekający
Tomasz Janeczko
przewodniczący
Bogusław Cieśla
sprawozdawca
Anna Milicka-Stojek
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja zakresu delegacji ustawowej dla organów samorządu przy tworzeniu aktów prawa miejscowego, zwłaszcza w kontekście prawa wodnego i obowiązków odbiorców usług."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki regulacji prawa wodnego i samorządowego, ale zasady dotyczące przekraczania delegacji ustawowej mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnych kwestii związanych z prawami i obowiązkami mieszkańców wobec lokalnych władz w zakresie dostępu do wody i odprowadzania ścieków. Pokazuje, jak sądy kontrolują akty prawa miejscowego pod kątem zgodności z ustawami.
“Rada Gminy przekroczyła uprawnienia? Sąd uchyla fragment regulaminu wodno-ściekowego.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyVII SA/Wa 2579/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-12-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Milicka-Stojek
Bogusław Cieśla /sprawozdawca/
Tomasz Janeczko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność uchwały w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 559
art. 91 ust. 1, art. 40 ust. 1
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (t.j.)
Dz.U. 2001 nr 72 poz 747
art. 19 ust. 3 i 5, art. 6 ust. 1 i 3, art. 19 ust. 5, art. 8 ust. 1 pkt 4, art. 28 ust. 2 pkt 1, art. 6, art. 22 pkt 2, art. 18 ust. 2 pkt 15, art. 19a
Ustawa z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Janeczko, , Sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), Asesor WSA Anna Milicka-Stojek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Okręgowego w Warszawie na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w sprawie: przyjęcia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków I. stwierdza nieważność § 4, § 5, § 6, § 18, § 19, § 20, § 21, § 22, § 31 oraz § 33 Regulaminu stanowiącego załącznik do zaskarżonej uchwały, II. w pozostałej części oddala skargę.
Uzasadnienie
Prokurator Okręgowy w Warszawie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Rady Gminy P. z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...], w sprawie przyjęcia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków, w części obejmującej § 3 ust. 1 pkt 3, § 4-6, § 12, § 18-22, § 31 i 33.
II. Zaskarżonej uchwale zarzucił istotne naruszenie prawa, tj.:
1. art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz.U. z 2020 r. poz. 2028 ze zm. dalej: "u.z.z.w."), art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2021 r., poz. 1372 ze zm., dalej: u.s.g") oraz art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) polegające na niewypełnieniu upoważnienia ustawowego, przez brak określenia w § 3 ust. 1 pkt 3 Regulaminu, minimalnego poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie jakości odprowadzanych ścieków;
2. art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g., art. 7 i 94 Konstytucji RP oraz § 118 i § 115 w zw. z § 143 załącznika do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (Dz. U. z 2016 r., poz. 283) polegające na przekroczeniu delegacji ustawowej, poprzez określenie w § 4, 5 i 6 Regulaminu wymogów dotyczących formy, treści i czasu trwania umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków;
3. art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g., art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej, polegające na wprowadzeniu w § 12 Regulaminu niewymienionych w art. 6 u.z.z.w. wymogów dotyczących wniosku o zawarcie umowy o przyłączenie nieruchomości do sieci oraz jego załączników;
4. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie w § 18 Regulaminu na odbiorców szeregu obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej;
5. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie w § 19 Regulaminu na odbiorców szeregu obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej;
6. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie w § 20 Regulaminu na odbiorców szeregu obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej;
7. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 us..g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie w § 21 Regulaminu na odbiorców szeregu obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej;
8. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i nałożenie w § 22 Regulaminu na odbiorców szeregu obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej;
9. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. oraz art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i określenie w § 31 i § 33 Regulaminu obowiązków Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki Ochotniczych Straży Pożarnych informowania o ilości wody zużytej na cele przeciwpożarowe oraz punktach jej poboru.
Prokurator domagał się stwierdzenia nieważności zaskarżonej uchwały w części obejmującej § 3 ust. 1 pkt 3, § 4-6, § 12, § 18-22, § 31 i 33 Regulaminu.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że kwestionowana uchwała została podjęta na podstawie art. 18 ust. 2 pkt 15 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym i art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków. Jako akt prawa miejscowego zawiera normy o charakterze generalnym i abstrakcyjnym.
Zgodnie z art. 19 ust. 3 u.z.z.w. rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Na podst. art. 19 ust. 5 u.z.z.w. regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków określa prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym:
1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków;
2) warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług;
3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach;
4) warunki przyłączania do sieci;
5) warunki techniczne określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych;
6) sposób dokonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odbioru
wykonanego przyłącza;
7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków;
8) standardy obsługi odbiorców usług, w tym sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków;
9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe.
Przepisy Regulaminu nie mogą normować innych kwestii niż wskazane w ustawie. Posłużenie się przez ustawodawcę w art. 19 ust. 5 u.z.z.w. zwrotem "w tym" należy rozumieć w ten sposób, że obligatoryjnie jest zamieszczone postanowień odnoszących się do wszystkich kwestii wymienionych w tym przepisie. Obowiązkiem rady gminy jest respektowanie pełnego przedmiotowego zakresu wyznaczonego treścią art. 19 ust. 5 pkt 1-9 ustawy, a pominięcie w regulaminie któregokolwiek z tych elementów skutkuje brakiem pełnej realizacji upoważnienia ustawowego, prowadzi do niewyczerpania zakresu przedmiotowego przekazanego przez ustawodawcę do uregulowania przez gminę.
Z art. 7 Konstytucji RP wynika, że organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP organy samorządu terytorialnego na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Art. 7 Konstytucji RP wprowadza zasadę legalizmu, w myśl której w państwie praworządnym wszelka działalność władcza wymaga podstaw prawnych.
Rada gminy nie ma prawa do samoistnego, nie znajdującego podstawy w normie ustawowej, kształtowania prawa na obszarze gminy. Zakres upoważnienia musi być zawsze ustalany przez pryzmat zasad demokratycznego państwa prawnego, działania w granicach i na podstawie prawa, z uwzględnieniem przepisów regulujących daną dziedzinę.
Uzasadniając zarzut niewypełnienia delegacji ustawowej, tj. art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 1 u.z.z.w., poprzez brak określenia jakości odprowadzanych ścieków wskazano, że zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 3 Regulaminu przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne ma obowiązek zapewnienia ciągłości i niezawodności odprowadzania ścieków do urządzeń kanalizacyjnych, w granicach technicznych możliwości świadczenia usług wyznaczonych, m. in. strukturą i średnicą, przyłącza kanalizacyjnego oraz instalacji wewnętrznej odbiorcy usług, przyjmując minimalną ilość odprowadzanych do kanalizacji gminnej w ilości 0,080 m3/d na jednego mieszkańca. Nieokreślenie w tej normie regulaminu jakości odprowadzanych ścieków jest zdaniem skarżącego oczywistym naruszeniem ww. przepisów.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g., art. 7 i 94 Konstytucji RP oraz § 118 i § 115 w zw. z § 143 załącznika do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie Zasad techniki prawodawczej wskazano, że ustawodawca upoważnił Radę Gminy do określenia w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków "warunków i trybu zawierania umów z odbiorcami usług".
Pod pojęciem "warunki i tryb zawierania umów z odbiorcami usług" należy rozumieć określenie warunków, które muszą zostać spełnione, aby strony mogły skutecznie zawrzeć umowę. Kwestie stron umowy o dostarczanie wody lub odprowadzanie ścieków, formy umowy, czasu jej trwania, czy treści niezbędnych postanowień umowy reguluje art. 6 u.z.z.w. Zagadnienia dotyczące m. in. wzoru wniosku o zawarcie umowy i okresu obowiązywania umowy powinny być uregulowane w umowie o świadczenie usług, a nie w akcie prawa miejscowego (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 1 marca 2022 r., sygn. II SA/O1 93/22, LEX nr 3322428).
W judykaturze przyjmuje się, że prawodawca lokalny nie posiada upoważnienia do wkraczania w materię regulowaną przez ustawodawcę w art. 6 u.z.z.w. m. in. w zakresie formy umowy o dostarczanie wody, jej stron podmiotowych, treści postanowień umownych, okresu, na jaki została zawarta, czy praw i obowiązków stron. Postanowienia dotyczące formy umowy, czy strony podmiotowej umowy nie mogą być utożsamiane z warunkami ani trybem zawierania runów, do których określenia ustawodawca zobowiązał lokalnego prawodawcę (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. II SA/Ol 98/22, LEX nr 3317587; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 2 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Sz 682/21, LEX nr 3271952).
Kompetencja rady gminy ogranicza się do określenia "warunków i trybu zawierania umów", czym innym jest określenie warunków umowy, a więc treści jej postanowień. Takie zapisy wykraczają poza zakres delegacji ustawowej z art. 19 ust. 5 pkt 2 u.z.z.w. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 27 października 2021 r., sygn. II SA/Sz 653/21, LEX nr 3253759; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. II SA/Bk 400/21, LEX nr 3193530).
Analiza § 4-6 Regulaminu prowadzi do wniosku, że postanowienia te wykraczają poza upoważnienie ustawowe wynikające z art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w. Przedmiotowe regulacje odnoszą się do formy i treści postanowień umownych (obowiązków odbiorców).
Formę umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków określił ustawodawca w art. 6 ust. 1 u.z.z.w. (forma pisemna), a w art. 6 ust. 3 wskazał jakie powinny zawierać postanowienia (m.in. okresu obowiązywania umowy). Treść takiej umowy podlega przepisom prawa cywilnego, a rada gminy uchwalająca regulamin nie ma podstaw prawnych, aby określać treść tej umowy, w szczególności w zakresie o jakim mowa w art. 6 ust. 3. (wyrok NSA z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. II OSK 63/19, LEX nr 3041231).
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. II OSK 2364/18 (LEX nr 3094827) stwierdził, że "Treść takiej umowy podlega przepisom prawa cywilnego, a podmiot zewnętrzny, jakim jest rada gminy uchwalająca sporny regulamin, nie ma podstaw prawnych, aby na zapisy tej umowy wpływać. Postanowienia dotyczące wzajemnych roszczeń i odpowiedzialności stron danej umowy może zawierać jedynie ustawa lub wynikać one mogą z treści czynności prawnej (np. umowy). Narusza zaś prawo nie tylko akt prawa miejscowego, który wykracza poza upoważnienie zawarte w delegacji ustawowej, ale również taki, który zawiera ustalenia w kwestiach ustawowo przekazanych do regulacji umownej."
Ponadto w § 4 Regulaminu Rada Gminy z pewną modyfikacją, powtórzyła uregulowanie ustawowe zawarte w art. 6 ust. 3 u.z.z.w. Stosownie do § 118 w związku z § 143 załącznika do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" ("ZTP"), w akcie prawa miejscowego zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w upoważnieniu ustawowym i nie powtarza się przepisów ustaw. Takie powtórzenie jest, co do zasady, zabiegiem niedopuszczalnym, traktowanym w dominującym nurcie orzecznictwa sądów administracyjnych i TK jako rażące naruszenie prawa (wyrok WSA w Poznaniu z 30 czerwca 2011 r., IV SA/Po 431/11).
Co do zasady unormowania aktu prawa miejscowego zawierające powtórzenie regulacji ustawowych naruszają nie tylko przepisy § 118 w zw. z § 143 ZTP, ale także art. 7 i art. 94 Konstytucji RP, stanowiąc w istocie uregulowanie danej materii bez wymaganego upoważnienia bądź też z przekroczeniem jego granic.
Jedynie w drodze wyjątku, uzasadnionego zwłaszcza względami zapewnienia komunikatywności tekstu prawnego, za dopuszczalne można uznać dokonanie powtórzeń regulacji ustawowej w akcie prawa miejscowego. Z istoty aktu prawa miejscowego wynika niedopuszczalność takiego działania organu realizującego delegację ustawową, które polega na powtarzaniu bądź modyfikacji wiążących norm o charakterze powszechnie obowiązującym (wyrok NSA z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. II OSK 1782/18, LEX nr 2730368).
Przepis § 4 Regulaminu nie zawiera odniesienia do wskazanego w art. 6 ust. 3 pkt 5 u.z.z.w. wymogu (ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art. 18 ustawy), co obniża komunikatywność tekstu prawnego, sugerując możliwość zawężenia zakresu normy prawnej wynikającej z ustawy poprzez regulacje prawa miejscowego.
Kolejny zarzut dotyczył naruszenia art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w., art. 40 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g., art. 7 i 94 Konstytucji RP, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej, polegające na wprowadzeniu w § 12 Regulaminu niewymienionych w art. 6 u.z.z.w. wymogów dotyczących wniosku o zawarcie umowy o przyłączenie nieruchomości do sieci oraz jego załączników.
Zgodnie z § 12 Regulaminu wnioskodawca musi m. in. określić ilość przewidywanego poboru wody, a także ilości i rodzaju odprowadzanych ścieków, a także załączyć do wniosku mapę zasadniczą zawierającą usytuowanie nieruchomości oraz sieci uzbrojenia terenu. Jednocześnie w § 14 Regulaminu wskazano, że aby wniosek został uwzględniony, powinien być złożony "z kompletem załączników", odsyłając w tym zakresie do § 12. Przepis art. 6 ust. 2 ustawy u.z.z.w. wprowadza jako warunek zawarcia umowy o zaopatrzenie, wyłącznie istnienie fizycznego przyłączenia do sieci oraz złożenie pisemnego wniosku o zawarcie umowy. Ustawodawca nie sformułował żadnych dodatkowych obowiązków wobec wnioskodawcy, wykluczając tym samym możliwość wprowadzenia innych warunków zawarcia umowy w regulaminie dostarczania wody i odprowadzania ścieków (wyrok WSA w Krakowie z 5.11.2019 r., II SA/Kr 887/19, LEX nr 2746316.; Wyrok WSA w Białymstoku z 14.08.2018 r" II SA/Bk 339/18, LEX nr 2539460). Regulacja zawarta w uchwale stoi w opozycji do art. 6 ust. 6 pkt 1-7 u.z.z.w., zgodnie z którym do zawarcia umowy o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków z osobą korzystają z lokalu wystarczającym jest złożenie wniosku właściciela lub zarządcy budynku wielolokalowego lub budynków wielolokalowych oraz spełnienie wymienionych w tym przepisie wymagań, przy czym żaden z nich nie nakłada obowiązku przedłożenia np. mapy zasadniczej usytuowania nieruchomości i sieci uzbrojenia terenu.
Uzasadniając zarzut przekroczenia delegacji ustawowej, poprzez nałożenie na odbiorców w § 18-22 Regulaminu, szeregu dodatkowych obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej wskazano, że Rada Gminy jest uprawniona do określenia obowiązków odbiorców usług wyłącznie w zakresie spraw wymienionych w art. 19 ust. 5 pkt 1 - 9 u.z.z.w. Obowiązków w postaci m. in. montażu i utrzymania zaworów antyskażeniowych/zwrotnych, informowania dostawcy o własnych ujęciach wody, podjęcia działań ograniczających skutki awarii (§ 18), zapewnienia niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych, kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym (§ 19), natychmiastowego powiadomienia przedsiębiorcy wodociągowo-kanalizacyjnego o stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza, urządzeń pomiarowych, zerwaniu plomby, zmianach technicznych w instalacji wewnętrznej (§ 20), terminowego regulowania należności (§ 21), pisemnego powiadomienia dostawcy o zmianach własnościowych nieruchomości (§ 22); nie można zakwalifikować jako mieszczących się w zakresie przywołanym w przepisie u.z.z.w.
Nadto obowiązki odbiorców usług określone w § 18 Regulaminu, wobec użycia określenia "w szczególności" mogą zostać uznane za katalog otwarty. W kontekście niedopuszczalności nakładania dodatkowych obowiązków na odbiorców usług istnieje ugruntowane orzecznictwo sądowo-administracyjne: wyroki WSA w Olsztynie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. II SA/O1 91/22, z dnia 30 maja 2019 r., sygn. II SA/O1 220/19, z dnia 24 marca 2022 r. sygn. II SA/O1 104/22, WSA w Bydgoszczy z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. II SA/Bd 951/19.
Brak jest w delegacji ustawowej z art. 19 u.z.z.w. podstaw do zobowiązania odbiorcy do pisemnego powiadamiania przedsiębiorstwa o zmianach własnościowych nieruchomości lub zmianie użytkownika lokalu.
Kwestie dotyczące konsekwencji pominięcia wodomierza uregulowano w art. 8 ust. 1 pkt 4 u.z.z.w., a uszkodzenie wodomierza, plomb itp. stanowi wykroczenie z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.z.z.p. Szczegółowe obowiązki związane z użytkowaniem sieci wodno-kanalizacyjnej oraz skutki ich naruszenia, winny być objęte umową. Kwestie, które powinny zostać ujęte w umowie o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zostały wskazane szczegółowo w art. 6 u.z.z.p. Akt prawa miejscowego swoimi postanowieniami nie powinien zastępować umowy zawieranej z odbiorcą, z uwagi na zakres swej szczegółowości nie powinien stanowić quasi wzorca umowy.
Uzasadniając zarzut przekroczenia delegacji ustawowej w treści § 31 i 33 Regulaminu, wskazano że nałożono na jednostki Straży Pożarnej obowiązek przekazywania do przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego pisemnych informacji dotyczących ilości zużytej wody na cele przeciwpożarowe wraz z określeniem punktów poboru oraz informacji o ilości wody pobranej w przypadku poboru wody z urządzeń wodociągowych, którymi woda jest dostarczana do innych odbiorców usług.
W art. 19 ust. 3 i 5 u.z.z.w. nie przewidziano możliwości uregulowania tych kwestii w Regulaminie, a obowiązek ponoszenia przez gminę kosztów wody zużytej na powyższe cele wprowadza art. 22 pkt 1-3 u.z.z.w. Na jego podstawie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie za:
1) wodę pobraną z publicznych studni i zdrojów ulicznych;
2) wodę zużytą do zasilania publicznych fontann i na cele przeciwpożarowe;
3) wodę zużytą do zraszania publicznych ulic i publicznych terenów zielonych.
Uchwały rozwija zatem regulacje ustawowe, uszczegóławiając termin przekazywania informacji na cele rozliczenia. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że rada gminy nie jest "uprawniona do określania terminów rozliczeń, a jedynie do ustalenia warunków dostarczania wody na cele przeciwpożarowe, tzn. określenia, kto, z jakich urządzeń i na jakich warunkach może korzystać. Nie ma również podstaw, aby warunki te określała umowa z przedsiębiorstwem wodociągowo - kanalizacyjnym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 maja 2019 r., sygn. II SA/O1 220/19). W myśl art. 22 pkt 2 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę za wodę zużytą na cele przeciwpożarowe na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie.
Tym samym, dokonano nieuprawnionej modyfikacji regulacji ustawowych, co w świetle obowiązujących przepisów prawa jest niedopuszczalne (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. II SA/O1 217/20). Kwestionowane przepisy uchwały regulują zatem kwestie, które nie powinny być zawarte w Regulaminie wydanym na podstawie art. 19 ust. 3 i 5 u.z.z.w., a dodatkowo modyfikują i rozwijają regulację art. 22 u.z.z.w.
Rada Gminy P. w odpowiedzi na skargę wnosiła o jej oddalenie.
W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę wskazano, że skarżący dokonał fragmentarycznej i niepełnej wykładni art. 19 ust. 3 i 5 u.z.z.w. Przepisy art. 19 ust. 5 pkt 1 - 9 ustawy określają minimalny zakres treści Regulaminu. Nie można jednak pominąć zdania pierwszego art. 19 ust. 5 ustawy, nakazującego określenie w regulaminie "praw i obowiązków przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług". Zarzuty skargi, dotyczące przekroczenia delegacji ustawowej, nie uwzględniają zakresu normatywnego pozostawionego do obligatoryjnego uregulowania w regulaminie, jakim jest określenie "praw i obowiązków przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług".
Ustawodawca zaliczył do materii Regulaminu nie tylko zagadnienia określone w pkt 1 - 9 ust. 5 art. 19 u.z.z.w., ale przede wszystkim określenie praw i obowiązków przedsiębiorstwa i odbiorców usług, mimo, że samą treść stosunku prawnego wyznacza umowa zawarta pomiędzy przedsiębiorstwem a odbiorcą usług. Nadto nie wszystko, co wykracza poza zakres określony w przepisach pkt 1 - 9 ust. 5 w art. 19 ustawy, stanowi przekroczenie regulacji ustawowej.
Ustawodawca wskazał na obowiązek zawarcia w Regulaminie przepisów określających prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego i odbiorców usług, pod warunkiem, że nie zostały zastrzeżone przepisem ustawy do wyłącznej kompetencji stron w umowie, ewentualnie gdy ich zastrzeżenie nie narusza powszechnie obowiązujących przepisów prawa.
Delegacja ustawowa nie zawiera obowiązku określenia przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne jakości ścieków odprowadzanych. Zapis ustawy wskazuje na konieczność określenia minimalnego poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie odprowadzania ścieków. W kwestii odprowadzania ścieków możliwość określenia jakości świadczonych usług przedstawia się odmiennie, niż w przypadku dostawy wody.
Postanowienia przedmiotowego Regulaminu precyzują minimalny poziom usług w zakresie odprowadzania ścieków - w aspekcie ilościowym. W aspekcie jakościowym minimalny poziom wyznaczają przepisy bezwzględnie obowiązującego prawa, przy czym określenie innego ich poziomu (niż wynikającego z przepisów), byłoby właśnie naruszeniem prawa.
Jedynymi parametrami określającymi jakość ścieków odprowadzanych z nieruchomości odbiorcy są te, które określone są przepisami art. 9, art. 10 oraz przepisami aktów wykonawczych, wydanych na podstawie upoważnienia wynikającego z art. 11 u.z.z.w.
Przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne zobowiązuje się w umowie do odbioru ścieków, w ilości określonej parametrami technicznymi przyłącza i sieci, o jakości nie niższej niż wynikającej z przepisów bezwzględnie obowiązujących.
Zarzut skargi jest nieuzasadniony, a Regulamin w tym zakresie nie narusza przepisów prawa, w szczególności jego treść nie wymaga uzupełnienia o parametry jakościowe odbieranych ścieków, bowiem te określone są przepisami bezwzględnie obowiązującymi.
Zakres delegacji ustawowej, wyznaczana art. 19 ust. ust. 5 pkt 2 u.z.z.w. i obejmuje m.in. obowiązek określenia przez Radę Gminy w Regulaminie "warunków i trybu zawierania umów z odbiorcami usług".
Zarzuty skargi, że postanowienia Regulaminu nie mogą dotyczyć określenia warunków umów zawieranych przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne z odbiorcami usług, jest sprzeczna z literalną treścią przepisu.
Powtórzenie w Regulaminie niektórych norm zawartych w aktach prawa bezwzględnie obowiązującego, o ile nie wprowadza się żadnych zmian w ich treści, jest uzasadnione z punktu widzenia interesu odbiorców usług.
W zakresie formy umowy, to przepisy Regulaminu maja charakter instrukcyjny, a nie prawotwórczy. Nie wprowadzają nowych obowiązków, nie ustalają stanu prawnego odmiennego od obowiązującego, mają charakter informacyjny i instrukcyjny dla odbiorców usług.
Natomiast zasada pisemności umów, możliwości zawierania umów nieograniczonych lub ograniczonych czasowo, jak też okoliczność, że taka umowa może być zawarta jako terminowa także na wniosek odbiorcy usług - to informacje zawarte w Regulaminie, które mieszczą się w zakresie delegacji "określenia warunków i trybu zawierania umów".
Nadto wskazano, że nowy Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków dla Gminy P., zostanie przygotowany z uwzględnieniem uwag Prokuratora.
Przepis § 12 Regulaminu nie wprowadza wymogów zawarcia umowy z odbiorcą usług i nie dotyczy w ogóle wniosku o zawarcie umowy pomiędzy odbiorcą usług a przedsiębiorstwem, lecz wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci. Jest to wniosek poprzedzający możliwość ubiegania się o zawarcie umowy, składany w celu określenia dla przyszłego odbiorcy usług warunków, jakie musi spełnić, aby jego nieruchomość została przyłączona do sieci. Przepis ten nie może być oceniany w kontekście art. 6 u.z.z.w., a w kontekście art. 19a tej ustawy.
Dopiero po złożeniu wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci i wydanie przez przedsiębiorstwo, na jego podstawie, dokumentu "Warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej", oraz po dokonaniu odbioru przyłącza wykonanego zgodnie z "Warunkami przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej", zaktualizuje się przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o zawarcie umowy.
Z treści skargi wynikało, że w świetle art. 6 ustawy regulamin nie może określać żadnych praw i obowiązków przedsiębiorstwa wodno-kanalizacyjnego i odbiorców usług, bowiem te określać może wyłącznie umowa stron. Powstaje zatem pytanie, jaki zakres praw i obowiązków stron powinien określać regulamin. Zamieszczenie praw i obowiązków w Regulaminie ma walor instrukcyjny i informacyjny dla odbiorców usług.
Rada wskazała jednak, że zbędne było zamieszczenie w Regulaminie postanowień § 21 i § 22, co zostanie wyeliminowane w treści nowo opracowanego Regulaminu. Za zasadny uznano też zarzut istotnego naruszenia prawa, poprzez przekroczenie delegacji ustawowej i uregulowanie w § 31 i § 32 Regulaminu obowiązków Straży Pożarnej dotyczący informowania o ilości wody zużytej na cele przeciwpożarowe oraz punktach jej poboru.
Regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązujący na terenie Gminy P. został wprowadzony uchwałą Rady Gminy P. z dnia [...] grudnia 2019 r., tj. przed nowelizacją u.z.z.w. dokonaną w roku 2020, wymaga on nowelizacji i dostosowania do przepisów ustawy. W chwili obecnej trwają pracę nad przygotowaniem nowego regulaminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym ("u.s.g."), uchwały organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Podstawą stwierdzenia takiego faktu jest uznanie, że doszło do istotnego naruszenia prawa.
Do istotnych wad uchwały, skutkujących stwierdzeniem jej nieważności, zalicza się między innymi naruszenie przepisów wyznaczających kompetencję organów samorządu do podejmowania uchwał, naruszenie podstawy prawnej podjętej uchwały, naruszenie przepisów prawa ustrojowego oraz prawa materialnego, poprzez wadliwą ich interpretację oraz przepisów regulujących procedury podejmowania uchwał.
Akty prawa miejscowego, w rozumieniu art. 87 ust. 2 i art. 94 Konstytucji RP, są źródłami powszechnie obowiązującego prawa na obszarze działania organów, które je ustanowiły. Zasada ta znajduje odzwierciedlenie w art. 40 ust. 1 u.s.g., który stanowi, że na podstawie upoważnień ustawowych gminie przysługuje prawo stanowienia aktów prawa miejscowego obowiązujących na obszarze gminy. Z powyższego wynika, że organy samorządu terytorialnego stanowią akty prawa miejscowego, jednak czynią to wyłącznie na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie. Regulacje zawarte w akcie prawa miejscowego mają bowiem na celu "uzupełnienie" przepisów powszechnie obowiązujących, kształtujących prawa i obowiązki ich adresatów.
Zaskarżona uchwała Rady Gminy P. z dnia [...] grudnia 2019 r., nr [...] w sprawie: przyjęcia Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków (Dziennik Urzędowy Województwa Mazowieckiego z dnia 19 grudnia 2019 r., poz. 15577), podjęta została w wykonaniu delegacji ustawowej określonej w ustawie z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2019 r., poz. 1437, z późn. zm., w skrócie "u.z.z.w."),
Przepis art. 19 ust. 3 tej ustawy stanowi, że rada gminy uchwala regulamin dostarczania wody i odprowadzania ścieków. Z kolei art. 19 ust. 5 u.z.z.w. wskazuje, że regulamin określa prawa i obowiązki przedsiębiorstwa wodociągowo-kanalizacyjnego oraz odbiorców usług, w tym:
1) minimalny poziom usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie dostarczania wody i odprowadzania ścieków;
2) warunki i tryb zawierania
z odbiorcami usług;
3) sposób rozliczeń w oparciu o ceny i stawki opłat ustalone w taryfach;
4) warunki przyłączania do sieci;
5) warunki techniczne określające możliwości dostępu do usług wodociągowo-kanalizacyjnych;
6) sposób dokonywania przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne odbioru wykonanego przyłącza;
7) sposób postępowania w przypadku niedotrzymania ciągłości usług i odpowiednich parametrów dostarczanej wody i wprowadzanych do sieci kanalizacyjnej ścieków;
8) standardy obsługi odbiorców usług, w tym sposoby załatwiania reklamacji oraz wymiany informacji dotyczących w szczególności zakłóceń w dostawie wody i odprowadzaniu ścieków;
9) warunki dostarczania wody na cele przeciwpożarowe.
Skarżący Prokurator podniósł wobec zaskarżonego Regulaminu dostarczania wody i odprowadzania ścieków obowiązującego na terenie Gminy P., szereg zarzutów istotnego naruszenia prawa poprzez:
- niewypełnienie delegacji ustawowej wynikającej z art. 19 ust. 3 i ust. 5 ustawy o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i odprowadzanie ścieków, poprzez nieokreślenie minimalnego poziomu w zakresie odprowadzania ścieków;
- przekroczenie delegacji ustawowej wynikającej z treści art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w. i zawarcie w postanowieniach § 3 ust. 3, § 4-6, § 12, § 18 - 22, § 31 oraz § 33 Regulaminu treści, które nie wynikają z udzielonej powyższą ustawą kompetencji.
Sąd podzielił w większości zarzuty skargi uznając, że doszło do istotnego naruszenia prawa przez przekroczenie ram upoważnienia ustawowego do uchwalenia wskazanych przepisów, jak też naruszenia zasady legalizmu określonej w art. 7 i 94 Konstytucji RP.
Należy się zgodzić z argumentacją skargi, że postanowienia § 4-6 Regulaminu wykraczają poza upoważnienie ustawowe wynikające z art. 19 ust. 3 i ust. 5 pkt 2 u.z.z.w. Przedmiotowe regulacje odnoszą się do formy i treści postanowień umownych (w tym w zakresie obowiązków odbiorców).
Formę umowy o dostarczanie wody i odprowadzanie ścieków określił ustawodawca w art. 6 ust. 1 u.z.z.w. (forma pisemna), a w art. 6 ust. 3 jakie powinny zawierać postanowienia (m.in. okresu obowiązywania umowy). Treść takiej umowy podlega przepisom prawa cywilnego, a rada gminy uchwalająca regulamin nie ma podstaw prawnych, aby określać treść tej umowy, w szczególności w zakresie o jakim mowa w art. 6 ust. 3. (wyrok z dnia 20 lutego 2020 r., sygn. II OSK 63/19, LEX nr 3041231). Podobnie w wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r.
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że postanowienia dotyczące wzajemnych roszczeń i odpowiedzialności stron danej umowy może zawierać jedynie ustawa lub wynikać one mogą z treści czynności prawnej (np. umowy). Narusza zaś prawo nie tylko akt prawa miejscowego, który wykracza poza upoważnienie zawarte w delegacji ustawowej, ale również taki, który zawiera ustalenia w kwestiach ustawowo przekazanych do regulacji umownej (sygn. II OSK 2364/18, LEX nr 3094827).
Ponadto w § 4 Regulaminu Rada Gminy z pewną modyfikacją, powtórzyła uregulowanie ustawowe zawarte w art. 6 ust. 3 u.z.z.w. Stosownie do § 118 w związku z § 143 załącznika do Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" ("ZTP") w akcie prawa miejscowego zamieszcza się tylko przepisy regulujące sprawy przekazane do unormowania w upoważnieniu ustawowym i nie powtarza się w tym akcie przepisów ustaw. Takie powtórzenie jest, co do zasady, zabiegiem niedopuszczalnym, traktowanym w dominującym nurcie orzecznictwa sądów administracyjnych i TK jako rażące naruszenie prawa (wyrok WSA w Poznaniu z 30 czerwca 2011 r., IV SA/Po 431/11).
Co do zasady unormowania aktu prawa miejscowego zawierające powtórzenie regulacji ustawowych naruszają nie tylko przepisy ZTP, ale także art. 7 i art. 94 Konstytucji RP, stanowiąc w istocie uregulowanie danej materii bez wymaganego upoważnienia bądź też z przekroczeniem jego granic.
Jedynie w drodze wyjątku, uzasadnionego zwłaszcza względami zapewnienia komunikatywności tekstu prawnego, za dopuszczalne można uznać dokonanie powtórzeń regulacji ustawowej w akcie prawa miejscowego. Z istoty aktu prawa miejscowego wynika niedopuszczalność takiego działania organu realizującego delegację ustawową, które polega na powtarzaniu bądź modyfikacji wiążących norm o charakterze powszechnie obowiązującym (wyrok NSA z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. II OSK 1782/18, LEX nr 2730368).
Przepis § 4 Regulaminu nie zawiera elementu wskazanego w art. 6 ust. 3 pkt 5 u.z.z.w. (ustaleń zawartych w zezwoleniu, o których mowa w art. 18 ustawy), co obniża komunikatywność tekstu prawnego, sugerując możliwość zawężenia zakresu normy prawnej wynikającej z ustawy poprzez regulacje prawa miejscowego.
Doszło również do przekroczenia przez Radę Gminy delegacji ustawowej w treści § 18-22 Regulaminu, poprzez nałożenie na odbiorców, szeregu dodatkowych obowiązków związanych z korzystaniem z sieci wodno-kanalizacyjnej, albowiem Rada Gminy uprawniona była do określenia obowiązków odbiorców usług wyłącznie w zakresie spraw wymienionych w art. 19 ust. 5 pkt 1 - 9 u.z.z.w.
Szeregu obowiązków w treści § 18-22 Regulaminu w postaci m. in. montażu i utrzymania zaworów antyskażeniowych/zwrotnych, informowania dostawcy o własnych ujęciach wody, podjęcia działań ograniczających skutki awarii (§ 18), zapewnienia niezawodnego działania posiadanych instalacji i przyłączy wodociągowych, kanalizacyjnych z urządzeniem pomiarowym (§ 19), natychmiastowego powiadomienia przedsiębiorcy wodociągowo-kanalizacyjnego o stwierdzonych uszkodzeniach wodomierza, urządzeń pomiarowych, zerwaniu plomby, zmianach technicznych w instalacji wewnętrznej (§ 20), terminowego regulowania należności (§ 21), pisemnego powiadomienia dostawcy o zmianach własnościowych nieruchomości (§ 22) - nie można zakwalifikować jako mieszczących się w zakresie ustawowym.
Nadto obowiązki odbiorców usług określone w § 18 Regulaminu, z uwagi na użycie określenia "w szczególności" mogą zostać uznane za katalog otwarty. W kontekście niedopuszczalności nakładania dodatkowych obowiązków na odbiorców usług, istnieje ugruntowane orzecznictwo sądowo-administracyjne: wyroki WSA w Olsztynie z dnia 22 lutego 2022 r., sygn. II SA/O1 91/22, z dnia 30 maja 2019 r., sygn. II SA/O1 220/19, z dnia 24 marca 2022 r. sygn. II SA/O1 104/22, WSA w Bydgoszczy z dnia 17 grudnia 2019 r. sygn. II SA/Bd 951/19.
W wyroku WSA w Gliwicach z 26.02.2020 r., II SA/G1 1497/19, LEX nr 2979688 Sąd stwierdził, że brak jest w delegacji zawartej w art. 19 u.z.z.w. podstaw do zobowiązania odbiorcy do pisemnego powiadamiania przedsiębiorstwa o zmianach własnościowych nieruchomości lub zmianie użytkownika lokalu.
Kwestie dotyczące konsekwencji pominięcia wodomierza uregulowano w art. 8 ust. 1 pkt 4 u.z.z.w., a uszkodzenie wodomierza, plomb itp. stanowi wykroczenie z art. 28 ust. 2 pkt 1 u.z.z.p. Szczegółowe obowiązki związane z użytkowaniem sieci wodno-kanalizacyjnej oraz skutki ich naruszenia, powinny być objęte umową. Kwestie, które powinny zostać ujęte w umowie o zaopatrzenie w wodę lub odprowadzanie ścieków zostały wskazane szczegółowo w art. 6 u.z.z.p. Akt prawa miejscowego swoimi postanowieniami nie powinien zastępować umowy zawieranej z odbiorcą, ani też z uwagi na zakres swej szczegółowości nie powinien stanowić quasi wzorca umowy.
Słuszny był również zarzut przekroczenia delegacji ustawowej w treści § 31 i 33 Regulaminu, gdyż nałożono na Komendę Państwowej Straży Pożarnej oraz jednostki Straży Pożarnej obowiązek przekazywania do przedsiębiorstwa wodociągowo- kanalizacyjnego pisemnych informacji co do ilości zużytej wody na cele przeciwpożarowe wraz z określeniem punktów poboru oraz niezwłocznego przekazania informacji o ilości wody pobranej w przypadku poboru wody z urządzeń wodociągowych, którymi woda jest dostarczana do innych odbiorców usług.
W art. 19 ust. 3 i 5 u.z.z.w. nie przewidziano możliwości uregulowania tych kwestii w Regulaminie, a obowiązek ponoszenia przez gminę kosztów wody zużytej na powyższe cele wprowadza art. 22 pkt 1-3 u.z.z.w. Na jego podstawie przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie za:
1) wodę pobraną z publicznych studni i zdrojów ulicznych;
2) wodę zużytą do zasilania publicznych fontann i na cele przeciwpożarowe;
3) wodę zużytą do zraszania publicznych ulic i publicznych terenów zielonych.
Uchwały rozwija zatem regulacje ustawowe, uszczegóławiając termin przekazywania informacji na cele rozliczenia. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym wskazuje się, że rada gminy nie jest "uprawniona do określania terminów rozliczeń, a jedynie do ustalenia warunków dostarczania wody na cele przeciwpożarowe, tzn. określenia, kto, z jakich urządzeń i na jakich warunkach może korzystać. Nie ma również podstaw, aby warunki te określała umowa z przedsiębiorstwem wodociągowo - kanalizacyjnym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 30 maja 2019 r., sygn. II SA/O1 220/19).
W myśl art. 22 pkt 2 u.z.z.w. przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne obciąża gminę za wodę zużytą na cele przeciwpożarowe na podstawie cen i stawek opłat ustalonych w taryfie. Tym samym, dokonano nieuprawnionej modyfikacji regulacji ustawowych, co w świetle obowiązujących przepisów prawa jest niedopuszczalne (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 20 sierpnia 2020 r. sygn. II SA/O1 217/20). Kwestionowane przepisy uchwały regulują kwestie, które nie powinny zostać zawarte w Regulaminie wydanym na podst. art. 19 ust. 3 i 5 u.z.z.w., a dodatkowo modyfikują i rozwija regulację art. 22 u.z.z.w.
W związku z powyższym przepisy § 4- 6 , § 18-22 oraz § 31 i § 33 Regulaminu zostały wydane z istotnym naruszeniem prawa tj. art. 19 ust. 3 i ust. 5 u.z.z.w. w zw. z art. 18 ust. 2 pkt 15 u.s.g. z uwagi na przekroczenie delegacji ustawowej do podjęcia zaskarżonej uchwały, a tym samym z naruszeniem zasady legalizmu.
Jednocześnie w ocenie Sądu nie potwierdził się zarzut skargi, że postanowienia § 3 ust. 1 pkt 3 Regulaminu nie wypełniają upoważnienia ustawowego zawartego w art. 19 ust. 5 pkt 1 u.z.z.w. i że ich treść stanowi istotne naruszenia prawa.
Delegacja ustawowa nie zawiera obowiązku określenia przez przedsiębiorstwo wodno-kanalizacyjne jakości ścieków odprowadzanych. Zapis ustawy wskazuje na konieczność określenia minimalnego poziomu usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne w zakresie odprowadzania ścieków. W kwestii odprowadzania ścieków możliwość określenia jakości świadczonych usług przedstawia się odmiennie, niż w przypadku dostawy wody.
Postanowienia przedmiotowego Regulaminu precyzują minimalny poziom usług w zakresie odprowadzania ścieków w aspekcie ilościowym. W aspekcie jakościowym minimalny poziom wyznaczają przepisy bezwzględnie obowiązującego prawa - określające dopuszczalne parametry odprowadzanych ścieków, przy czym wskazanie tych parametrów na poziomie innym, niż wynikającym z przepisów, byłoby naruszeniem prawa.
Ten zarzut skargi jest nieuzasadniony. Regulamin w tym zakresie nie narusza przepisów prawa, w szczególności jego treść nie wymaga uzupełnienia o parametry jakościowe odbieranych ścieków, te są bowiem określone przepisami bezwzględnie obowiązującymi.
Wbrew zarzutom skargi przepis § 12 Regulaminu nie wprowadza żadnych wymogów zawarcia umowy z odbiorcą usług i nie dotyczy w ogóle wniosku o zawarcie umowy pomiędzy odbiorcą usług a przedsiębiorstwem, a wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci. Jest to wniosek poprzedzający możliwość ubiegania się o zawarcie umowy, składany w celu określenia dla przyszłego odbiorcy usług warunków, jakie musi spełnić, aby jego nieruchomość została przyłączona do sieci. Przepis ten nie może być oceniany w kontekście art. 6 u.z.z.w., a w kontekście art. 19a tej ustawy.
Dopiero po złożeniu wniosku o wydanie warunków przyłączenia do sieci i wydanie przez przedsiębiorstwo, na jego podstawie, dokumentu "Warunków przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej", oraz po dokonaniu odbioru przyłącza wykonanego zgodnie z "Warunkami przyłączenia do sieci wodociągowej i/lub kanalizacyjnej", zaktualizuje się przesłanka do wystąpienia z wnioskiem o zawarcie umowy.
Stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko wtedy, gdy uchwała pozostaje w wyraźnej sprzeczności z określonym przepisem prawnym, co jest oczywiste i bezpośrednie oraz wynika wprost z treści tego przepisu. W odniesieniu do § 12 Regulaminu, Sąd nie dostrzegł istotnego naruszenia prawa.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., w skrócie p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 wyroku. O oddaleniu skargi w pozostałej części (pkt 2 wyroku) orzeczono na podstawie art. 151 ww. ustawy.Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI