VII SA/Wa 1392/22

VII SA/Wa 1392/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Andrzej Siwek
Elżbieta Granatowska /sprawozdawca/
Tomasz Janeczko /przewodniczący/
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2010 nr 217 poz 1427
art. 25 ust. 1, art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Tomasz Janeczko, Sędziowie: sędzia WSA Andrzej Siwek, asesor WSA Elżbieta Granatowska (spr.), , Protokolant: ref. staż. Tomasz Bilewski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi R. F. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 27 kwietnia 2022 r., znak: WSO-1.621.1.179.2021 Wojewoda Mazowiecki, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu odwołania R. F. od decyzji Wójta Gminy R. z 24 lutego 2022 r., nr SO.5343.1.8.2021 orzekającej o odmowie wymeldowania R. M.F. z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł o wymeldowaniu R. M. F. z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R..
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
W dniu 13 września 2021 r. R. F. złożył wniosek o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R. M. F. i R. F. Postanowieniem z dnia 14 września 2021 r. Wójt Gminy R. odmówił wszczęcia postępowania w tej sprawie, wskazując, że ostateczną decyzją z dnia 31 maja 2021 r. orzekł odmowie wymeldowania R. F. z pobytu stałego w tym lokalu. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2021 r. Wojewoda Mazowiecki uchylił to postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazał, że tożsamość spraw występuje w przypadku, gdy w sprawie udział biorą te same podmioty, sprawy dotyczą tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym. W ocenie organu, w tej sprawie doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy, gdyż został wydany wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 czerwca 2021 r., który stał się prawomocny od dnia 3 sierpnia 2021 r. Wyrokiem tym Sąd oddalił powództwo R. F. o przywrócenie naruszonego posiadania.
Decyzją z 24 lutego 2022 r. Wójt Gminy R. orzekł o odmowie wymeldowania R. . F. z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R..
Organ ustalił, że lokal przy ul. O. [...] w R. jest współwłasnością R. F. i R. F. Wskazał, że w dniu 12 stycznia 2022 r. przesłuchano R. F. w charakterze strony, który zeznał, że od września 2021 r. przebywa za granicą w delegacji służbowej, na dzień dzisiejszy stronie nie jest znany termin powrotu. Przyczyną opuszczenia lokalu pod adresem R. ul. O. [...] był przymus psychiczny, prowokacja werbalna, szykany oraz kierowanie inwektyw pod adresem strony oraz jego małżonki, uniemożliwienie dostępu do części wspólnej przez wymianę zamków podczas nieobecności strony i przebywania w tym czasie w pracy. Zachowania R. F. skupiały się na działaniach utrudniających stronie zamieszkiwanie, które polegały na zakręcaniu ogrzewania, wody zimnej i ciepłej, założeniu zamka w kotłowni i wejściu do garażu i pomieszczenia gospodarczego, usunięciu pralki z kotłowni zakupionej przez R. F. Strona zeznała, że jak wezwała policję z powodu podejrzenia włamania i chciała wejść na posesję to R.F. powiedział do niego "czego tu chcesz", czego świadkiem był sąsiad P. T. Wyprowadzenie nie było trwałe ani dobrowolne, strona ma obawy, że w chwili emocji może dojść do usunięcia pozostałych rzeczy. Strona jednocześnie deklaruje, że po przeprowadzeniu remontu i umożliwieniu jej dostępu do nieruchomości zamierza tam zamieszkać na stałe. Obecnie strona jest właścicielem nieruchomości w 2/3 części, natomiast R. F. 1/3.
W dniu 17 stycznia 2022r. świadek J. W., oświadczyła, że jest siostrą R. F.. Świadek zeznała, że po śmierci matki ojciec nie wpuszczał ich do domu, natomiast jeszcze przez jakiś czas R. F. mieszkał pod adresem R. ul. O. [...]. Ostatni raz w asyście policji wchodził pod w/m adres ok. 2 lat temu. Obecnie strona posiada tam, swoje rzeczy, ale nie może wejść pod w/m adres, ponieważ został zmieniony zamek przez R.F. albo przez jego konkubinę. Świadek zeznał, że strona obecnie przebywa służbowo za granicą i mieszka pod adresem ul. O. [...] w miejscowości R., ponieważ nie mieli gdzie mieszkać, ale to nie z własnej woli bo gdzieś muszą przebywać.
Kolejny ze świadków I. S. zeznała, iż R. F. jest jej szwagrem. Pod adresem R. ul. O.[...] posiadają swoje rzeczy. Nie mieszkają od 2018 r. z powodu utrudnień stwarzanych przez R.F. tj. zakręcanie ogrzewania, wody, zmiana zamków (jak wychodzili do pracy to okazało się, że zamek został wymieniony), awantury, wyzwiska, brak dostępu do pralki. Brak dostępu do korespondencji kierowanej do M. i R. F., przetrzymywanej i nieprzekazywanej przez R.F. Został złożony wniosek o dostęp do nieruchomości. Obecnie R. i M. F. są oddelegowani do pracy za granicą, ale przyjeżdżają co jakiś czas do Polski i zatrzymują się pod innym adresem, ponieważ pod wskazany adres nie mogą wejść. Raz była wzywana policja przez szwagra. R. i M. F. chcą się przeprowadzić pod wskazany adres, ale przez utrudnienia R.F. nie mogą tego zrobić.
Świadek P. T. zeznał, że zna R. F. natomiast z R. F. miał spięcie, jest to człowiek konfliktowy. R. F. nie mieszka pod adresem O.[...] w miejscowości R., został zmuszony do wyprowadzenia się z powodu konfliktu z ojcem. Obecnie zamieszkuje pod adresem R. ul. O.[...]. Świadek zeznał, że gdy R. F. podszedł do posesji przy ul. O. [...]...] to R.F. powiedział "czego tutaj chcesz". Obecnie R. F. z żoną wyjechali służbowo za granicę i w tej chwili nie ma ich w Polsce.
Organ wskazał, że z dostarczonego pozwu o dopuszczenie do współposiadania złożonego do Sądu Rejonowego w P., wynika, iż w trakcie zeznań złożonych przed Sądem Rejonowym w P. w dniu 7 czerwca 2021 r. sygn. akt [...] R.F. zeznał, że ,,ja wymieniłem zamek w drzwiach wejściowych. Ja nie dałem kluczy synowi, żeby nikt obcy nie mógł wejść do domu, gdy mnie nie ma w domu, to syn nie ma możliwości dostać się do domu przy O. [...]" Zeznania R.F. potwierdziła na tej samej rozprawie M. B. (konkubina R.F.), że aby R. F. mógł wejść na teren własnej nieruchomości, musi zadzwonić do ojca i poprosić o wpuszczenie go na teren nieruchomości.
Organ I instancji na podstawie całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie uznał, iż nie można jednoznacznie udowodnić, że R. F. opuścił dobrowolnie i w sposób trwały miejsce pobytu stałego w miejscowości R. ul. O. [...] W ocenie organu, R. F. został zmuszony do opuszczenia lokalu z powodu szykan, przymusu psychicznego, prowokacji werbalnej, kierowaniu inwektyw pod adresem strony, zakręcaniu ogrzewania, wody zimnej i ciepłej, usunięcia pralki zakupionej przez stronę, wymiany zamków w drzwiach. R. F. chce mieszkać w/m lokalu i mieć nieograniczony dostęp, o czym świadczy złożony pozew do Sądu Rejonowego w P. o dopuszczenie do współposiadania. Okresowe nieobecności w mieszkaniu, związane są z częstymi wyjazdami służbowymi za granicę w związku na wykonywany charakter pracy i nie mogą stanowić podstawy do wymeldowania z pobytu stałego. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu art. 35 ustawy jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne. Zatem w postępowaniu dowodowym ustalono, że strona nie zerwała więzi z domownikami, ale została zmuszona do opuszczenia lokalu, co potwierdzili świadkowie P. T., J. W., I. S. R.F., zeznając przed Sądem Rejonowym w P. dnia 7 czerwca 2021 r. sygn. akt [...] zeznał, że wymienił zamek w drzwiach wejściowych i gdy go nie ma w domu, to syn nie ma możliwości dostać się do domu przy O. [...] Zeznania R.F. potwierdziła na tej samej rozprawie M. B. (konkubina R.F.), że aby R. F. mógł wejść na teren własnej nieruchomości, musi zadzwonić do ojca i poprosić o wpuszczenie go na teren nieruchomości.
W ocenie organu, w sytuacji, gdy organ nie może jednoznacznie ustalić, czy strona R. F. opuścił miejsce pobytu stałego R. ul. O.[...], decyzja orzekająca o odmowie wymeldowania wymienionej osoby jest zgodna z obowiązującymi przepisami i zasadna. Opierając się na treści art. 35 ustawy o ewidencji ludności, organ orzekł jak w sentencji decyzji.
Odwołanie od tej decyzji wniósł R.F., zarzucając organowi naruszenie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. W uzasadnieniu odwołania wskazał, że Wójt bezpodstawnie przyjął, że opuszczenie domu przy ul. O. [...] przez jego syna nie było dobrowolne. Twierdzenie to stoi w sprzeczności ze zgromadzonymi w sprawie dowodami, bowiem nawet z zeznań świadków, które przywołuje Wójt w uzasadnieniu decyzji, wynika, że R. F. samodzielnie podjął decyzję o wyprowadzeniu się, po tym jak w domu zaczął narastać konflikt z ojcem. Czym innym jest jednak opuszczenie mieszkania pod wpływem przymusu od dobrowolnej zmiany miejsca zamieszkania, która nastąpiła z uwagi na napięte relacje rodzinne i związany z tym dyskomfort. Uzasadnienie decyzji jest również wewnętrznie sprzeczne, ponieważ Wójt podnosi równocześnie, że nieobecność R. F. w mieszkaniu wynika z zagranicznych wyjazdów służbowych (a nie przymusowego opuszczenia mieszkania). Okoliczności sprawy wskazują również na to, że doszło do trwałego opuszczenia dotychczasowego mieszkania, ponieważ R. F. wraz z małżonką M. F., nabyli na własność nieruchomość zabudowaną jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym, przy ul. O. [...], w którym na stale zamieszkują. Miejsce to jest stałym ośrodkiem jego spraw osobistych, rodzinnych i majątkowych, a nie "zatrzymaniem się pod innym adresem".
Uzasadniając odmowę wymeldowania R. F., Wójt podniósł także, że nie może przyjąć, iż opuszczenie mieszkania było dobrowolne, ponieważ R. F. złożył pozew o dopuszczenie do współposiadania. Stanowisko Wójta jest nieuprawnione, ponieważ pozew złożony został po ponad 3 latach od opuszczenia mieszkania przy ul. O. [...] Ponadto, dotychczasowe postępowanie o naruszenie posiadania, które z powództwa R. F. toczyło się przed Sądem Rejonowym w P., pod sygn. [...], zakończyło się wydaniem w dniu 16 czerwca 2021 r. wyroku oddalającego powództwo. Już w tej pierwszej sprawie Sąd Rejonowy, uzasadniając wyrok, wskazał, że wniesione powództwo było spóźnione. W tej sytuacji, tym bardziej nieuprawnione jest powoływanie się na fakt złożenia kolejnego pozwu, zwłaszcza po tak długim okresie czasu po opuszczeniu mieszkania. Wójt nie może więc skutecznie powoływać się na złożony kolejny pozew, ponieważ już dotychczas stosowane środki prawne okazały się nieskuteczne. W ocenie odwołującego się, nieuzasadnione są również sugestie Wójta, jakoby R. F. został zmuszony do opuszczenia mieszkania na skutek wymiany przez ojca zamków w drzwiach. Twierdzenia takie są nieprawdziwe, gdyż z akt sprawy wynika jednoznacznie, że zamki zostały wymienione już po wyprowadzeniu się R. F. do własnego mieszkania przy ul. O. [...] Z zeznań świadków wynika, że R. F. ma dostęp do mieszkania, jednakże, musi w tym celu kontaktować się z ojcem w celu otwarcia drzwi, z czego nie robi on żadnego problemu.
Po rozpoznaniu odwołania R.F., Wojewoda Mazowiecki uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o wymeldowaniu R. F. z pobytu stałego w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w przeszłości toczyło się postępowanie o wymeldowanie R. F., które wykazało niespełnienie przesłanek opuszczenia przez niego wymienionego miejsca pobytu stałego. Wobec pojawienia się nowych okoliczności i dowodów, R.F. ponownie złożył wniosek o wymeldowanie syna, wskazując, że prawomocnym wyrokiem z 16 czerwca 2021 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w P. oddalił powództwo R. F. przeciwko niemu o przywrócenie naruszonego posiadania. Postępowanie sądowe wykazało, że R. F. wraz z żoną mieszkają od listopada 2018 r. w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R., który stanowi ich centrum życiowe.
R. F. oświadczył, że opuszczenie przez niego nieruchomości nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R. nie było trwałe i dobrowolne. Powodami opuszczenia były: przymus psychiczny stosowany przez ojca, tworzenie sytuacji konfliktowych oraz utrudnianie codziennego funkcjonowania (m.in. zakręcanie wody, centralnego ogrzewania, wyrzucenie pralki). Wzywana na miejsce policja odmawiała przyjazdu ze względu na rodzinny charakter konfliktu. W miejscu stałego zameldowania R. F. pozostawił majątek osobisty, do którego nie ma dostępu. Wyjaśnił, że wysyłał do ojca pisma przedprocesowe w sprawie wydania kluczy, jednak z powodu braku reakcji na nie, złożył pozew do Sądu Rejonowego w P. o dopuszczenie do współposiadania. Natomiast oddalenie powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania nastąpiło z przyczyn formalnych. R. F. deklaruje chęć powrotu i zamiar stałego zamieszkania w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R. po udostępnieniu kluczy przez ojca i przeprowadzeniu remontu. Jego aktualnym miejscem pobytu jest dom przy ul. O. [...] w miejscowości R., gm. R. (naprzeciwko miejsca stałego zameldowania). Od września 2021 r. przebywa wraz z żoną za granicą w związku z wykonywaną pracą, a termin ich powrotu nie jest znany.
Organ wskazał, że przesłuchani w sprawie świadkowie J. W., I. S., P. T. zgodnie zeznali, że R. F. nie przebywa w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R.. Przyczyną opuszczenia przez niego ww. nieruchomości był konflikt z ojcem. Aktualnym miejscem jego pobytu jest budynek nr [...] przy ul. O. w miejscowości R.. J. W. dodała, że brat pozostawił tam swoje rzeczy, lecz z powodu wymiany przez R.F. (lub jego konkubinę) zamków w drzwiach nie ma do nich dostępu. Pismem z 27 stycznia 2022 r., nr KP-R-D-696/22 Komisariat Policji w R. poinformował, że w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 27 stycznia 2022 r. nie odnotowano żadnej interwencji w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R..
Wojewoda wskazał, że podstawą materialnoprawną rozstrzygnięcia w rozpatrywanej sprawie jest przepis art. 35 ustawy o ewidencji ludności, w myśl którego, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie lokalu), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadających tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W świetle powyższego decyzja w sprawie wymeldowania zapada, gdy jednocześnie spełnione zostaną przesłanki opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Pobytem stałym, stosownie do art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Oznacza to, że o pobycie stałym przesądzają dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały. Trwałe opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego związane jest zazwyczaj z jednoczesnym zerwaniem wszelkich związków z tym lokalem i brakiem woli powrotu do miejsca swojego zameldowania. Z kolei opuszczenie lokalu można uznać za dobrowolne, jeżeli wynikało ono z nieskrępowanej woli przeniesienia swoich interesów życiowych w inne miejsce. Innymi słowy, o dobrowolności decyduje samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, nie zaś rezygnacja wywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej.
Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Wojewoda Mazowiecki doszedł do przekonania, że R. F. opuścił budynek nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R. w sposób uzasadniający jego wymeldowanie. Wydając decyzję o odmowie wymeldowania, organ I instancji przyjął na podstawie oświadczenia R. F. oraz zeznań świadków, że wymieniony nie wyprowadził się dobrowolnie, lecz został do tego zmuszony z uwagi na konflikt między nim a ojcem. W aktach sprawy brak jest jednak dokumentów potwierdzających, aby konflikt ten wiązał się z popełnieniem przez odwołującego czynów bezprawnych, tj. stosowaniem przemocy czy utrudnianiem zamieszkiwania. Policja nie odnotowała również w ww. nieruchomości żadnych interwencji z tym związanych. Sam fakt istnienia konfliktu między członkami rodziny nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. wyrok NSA z 6 marca 2008 r., II OSK 140/07).
W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowane jest stanowisko, w świetle którego, jeżeli istnieje konflikt rodzinny utrudniający funkcjonowanie danej osoby w miejscu dotychczasowego stałego pobytu, to przesłanka istnienia woli opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu może zostać uznana za spełnioną, gdy ziści się z upływem czasu inna obiektywna okoliczność. Za taką uznaje się fakt, że osoba zainteresowana nie podejmuje we właściwym terminie formalnych działań prawnych zmierzających do przywrócenia swojego pobytu w miejscu zameldowania. Ochrona prawna, o którą taka osoba powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania, realizowana jest na drodze powództwa posesoryjnego w tR. art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny lub w szczególnych okolicznościach w drodze innych inicjatyw procesowych zmierzających do ochrony posiadania (zob. wyroki NSA z 24 listopada 2017 r., Il OSK 215/17 i z 20 lipca 2018 r., II OSK 2036/16). W niniejszej sprawie R. F. złożył pozew o przywrócenie naruszonego posiadania budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., jednak został on oddalony prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w P. z 16 czerwca 2021 r., [...]. W konsekwencji za dobrowolne opuszczenie budynku należy uznać także taką sytuację, gdy osoba usunięta z budynku lub zmuszona do tego, nie skorzysta z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających jej powrót do lokalu lub środki te nie będą skuteczne prawnie (por. wyrok NSA z 10 czerwca 2011 r., II OSK 1049/10 i z 7 marca 2013 r., II OSK 2122/11).
W ocenie organu odwoławczego, twierdzenia R. F. o zamiarze i woli powrotu do budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., należy uznać za zdarzenie przyszłe i niepewne. Ośrodek życiowych interesów wymieniony koncentruje aktualnie w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., a miejsce stałego zameldowania opuścił w listopadzie 2018 r. Sam też przyznał, że do budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., powróci dopiero po udostępnieniu kluczy przez ojca i przeprowadzeniu remontu, co ze względu na silny konflikt pomiędzy stronami postępowania jest mało prawdopodobne. Podkreślenia wymaga, że woli rzeczywistego powrotu danej osoby do budynku nie można opierać wyłącznie na oświadczeniach w tej kwestii. Wola taka musi ewidentnie wynikać z realnych działań, których R. F. nie podjął. W związku z tym Wojewoda Mazowiecki uznał, że zebrany materiał dowodowy wykazał trwałe i dobrowolne opuszczenie przez R. F. budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., czym wypełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności.
Organ podkreślił, że zarówno zameldowanie, jak i wymeldowanie z pobytu stałego i czasowego służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Oznacza to, że nie rodzi ono ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Wymeldowanie nie spowoduje zatem utraty praw do lokalu, o ile osoba wymeldowania takie posiada, a jedynie potwierdzi fakt opuszczenia określonego lokalu. Organ dodał, że wymieniony powinien zameldować się w miejscu, w którym aktualnie przebywa, gdyż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca.
Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł R. F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając ją w całości i zarzucając organowi błędne ustalenia faktyczne odnośnie stanu niniejszej sprawy, a w szczególności charakteru wyprowadzenia się skarżącego z nieruchomości położonej przy ul. O. [...] w R., polegające na błędnym, nieuzasadnionym przyjęciu, że wyprowadzka R. F. z przedmiotowej nieruchomości miała charakter dobrowolny i trwały, implikujące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U.2010.510), polegające na błędnym przyjęciu, że przedmiotowy przepis daje podstawę do wymeldowania R. F. z pobytu stałego w budynku położonego przy ul. O. [...] w R., w sytuacji gdy skarżący został zmuszony do wyprowadzki i od tego czasu podejmuje działania prawne mające na celu umożliwienie mu powrót do nieruchomości, której jest większościowym właścicielem.
W skardze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie od Wojewody Mazowieckiego na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego wskazał, iż stosunek R.F. do syna pogarszał się od czasu śmierci matki skarżącego, a znacznemu pogorszeniu uległ po związaniu się uczestnika z M. B. i jej zamieszkaniu od końca 2017 r. w przedmiotowej nieruchomości. Po powrocie skarżącego z zagranicy i przeprowadzeniu się konkubiny do uczestnika, nastawienie jego skoncentrowane było na działaniach mających na celu wymuszenie wyprowadzenia się skarżącego wraz z małżonką z zajmowanej części domu. Zachowania pozwanego skupiały się na działaniach utrudniających powodowi i jego małżonce zamieszkiwania i polegały na: zakręcaniu ogrzewania, wody zimnej i ciepłej, założeniu zamka w kotłowni i wejściu do garażu i pomieszczenia gospodarczego, usunięciu pralki z kotłowni, zakupionej przez powoda oraz kierowaniu inwektyw pod adresem powoda i jego małżonki, prowokując tym samym do sytuacji konfliktowych. Ponieważ dalszy rozwój sytuacji był do przewidzenia, a dalsze zamieszkiwanie z pozwanym stało się niemożliwe, skarżący rozpoczął poszukiwania mające na celu zakup nieruchomości. Po otrzymaniu oferty od sąsiadki z naprzeciwka, podjął decyzję o nabyciu nieruchomości i rozpoczęciu prac remontowych, które trwały ok. 8 miesięcy. W tym czasie dochodziło do szeregu sytuacji konfliktowych, przy jednej z nich odbyła się interwencja Policji, argumentacja podniesiona w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji, zgodnie z którą takie działania nie były podejmowane jest więc nieprawidłowa (wskazuję przy tym, że w treści pisma Policji z dnia 6 maja 2022 r. błędnie wskazano adres interwencji - O.[...] zamiast O.[...]). Mając na uwadze przyczyny, dla jakich skarżący zdecydował się na wyprowadzenie się z domu, a polegające na trwałym, uporczywym, intensywnym uniemożliwianiu mu wspólnego zamieszkiwania, skarżący wyprowadził się z domu. Nie sposób jednak uznać, że wyprowadzka ta miała charakter dobrowolny.
Skarżący konsekwentnie od czasu zmuszenia go przez ojca do wyprowadzki, podejmuje starania, żeby móc wrócić na teren swojej nieruchomości. Pierwszym postępowaniem była sprawa o przywrócenie naruszonego posiadania, zawisła przed Sądem Rejonowym w P. pod sygn. akt [...], zakończona oddaleniem powództwa opartym na podniesionym przez pozwanego w przedmiotowym postępowaniu zarzucie przedawnienia. Mimo kwestionowania przez powoda prawidłowości przedmiotowego rozstrzygnięcia, R. F. odstąpił od jego zaskarżenia, uznając że zasadnym (bardziej chroniącym jego interesy) w niniejszej sprawie będzie wniesienie powództwa o dopuszczenie do współposiadania, co uczynił. Obecnie sprawa toczy się przed Sądem Rejonowym w P. pod sygn. akt [...], a na 16 maja 2022 r. został wyznaczony pierwszy termin rozprawy. W międzyczasie skarżący skierował do ojca wezwania o dopuszczenie do współposiadania i zaprzestanie naruszeń jego dóbr osobistych (oba pozostały bez odpowiedzi). Nie jest więc prawdą, że R. F. nie wykorzystuje dostępnych środków prawnych, żeby móc powrócić do lokalu albo nie wykazuje woli powrotu do tego lokalu.
Pełnomocnik skarżącego wskazał, że mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy i przyczyny, dla których skarżący wyprowadził się z nieruchomości położonej przy ul. O. [...] w R, nie sposób uznać, że jego wyprowadzka miała charakter dobrowolny, albowiem wynikała wyłącznie z działań ojca, który zmusił go do podjęcia takiej decyzji. Od czasu wyprowadzenia się z nieruchomości przy ul. O. [...] skarżący podejmuje szereg działań mających na celu powrót do niej, starając się podejmować rozmowy z ojcem, wzywając go do dopuszczenia do posiadania, inicjując kolejne postępowania sądowe.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Mazowiecki wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2022 poz. 329 – zwanej dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd uwzględnia skargę w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł doprowadziła do uznania, że nie narusza ona prawa.
Na wstępie wskazać należy, iż Sąd podzielił stanowisko Wojewody Mazowieckiego wyrażone w postanowieniu z dnia 8 listopada 2021 r., iż ze względu na zmianę okoliczności faktycznych i prawnych sprawy nie można uznać, że zachodzi tożsamość tej sprawy ze sprawą zakończoną decyzją Wójta Gminy R. z dnia 31 maja 2021 r. o odmowie wymeldowania skarżącego z pobytu stałego w przedmiotowym lokalu. Organ odwoławczy, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, prawidłowo wskazał, że tożsamość spraw występuje w przypadku, gdy w sprawie udział biorą te same podmioty, sprawy dotyczą tego samego przedmiotu i tego samego stanu prawnego przy niezmienionym stanie faktycznym. W tej sprawie doszło do istotnej zmiany stanu faktycznego sprawy, gdyż został wydany wyrok Sądu Rejonowego w P. z dnia 16 czerwca 2021 r., który stał się prawomocny od dnia 3 sierpnia 2021 r. Wyrokiem tym Sąd oddalił powództwo R. F. o przywrócenie naruszonego posiadania. Jak wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z dnia 5 sierpnia 2020 r., II SA/Gl 634/20 "upływ czasu od wydania decyzji o odmowie wymeldowania, może skutkować zmianą okoliczności sprawy, a w konsekwencji odmienną oceną prawną skutków opuszczenia miejsca stałego zameldowania. Tożsamość sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., zachodzi jedynie wówczas, gdy stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie. (...) z powodu upływu czasu nastąpiłoby przedawnienie możliwości wytoczenia powództwa o przywrócenie utraconego posiadania. W świetle art. 344 § 2 Kodeksu cywilnego, roszczenie wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. O ile okres ten nie upłynął jeszcze w dacie wydania powyższej decyzji odmownej, nastąpiło już wygaśnięcie roszczenia na etapie kolejnego wniosku". W tej sprawie na skutek upływu czasu przewidzianego do wytoczenia powództwa o przywrócenie naruszonego posiadania, powództwo wytoczone przez skarżącego zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu. Jest to nowa okoliczność faktyczna i prawna, która przesądzała o zmianie stanu sprawy i pozwalała organowi na ponowne prowadzenie postępowania w sprawie wymeldowania R. F.
Zgodnie z art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.), organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1 (właściwy ze względu na położenie nieruchomości), wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2 (posiadającego tytuł prawny do lokalu), decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. W myśl art. 25 ust. 1 ustawy, pobytem stałym jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Oznacza to, że o pobycie stałym przesądzają dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu w sposób stały.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu ww. przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. W orzecznictwie wskazuje się również, że brak dobrowolności nie stanowi jednoznacznie negatywnej przesłanki do orzeczenia wymeldowania. Należy bowiem przyjąć, że nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to brak podejmowania czynności prawnych w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu lub też bezskuteczne podejmowanie takich czynności, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła. Na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne. Z kolei przez trwałe opuszczenie miejsca stałego pobytu należy rozumieć przebywanie poza tym miejscem z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym (zob. wyroki NSA: z 14 lipca 2022 r., II OSK 2224/19, z 19 lutego 2021 r., II OSK 2961/20, z 1 lipca 2021 r., II OSK 2915/18, z 20 maja 2016 r., II OSK 2065/14, z 28 grudnia 2017 r., II OSK 863/17, z 1 marca 2018 r., II OSK 2068/17, wszystkie powołane orzeczenia publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl).
W sprawie bezsporne jest, że R. F. opuścił budynek nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., gm. R. w listopadzie 2018 r., a więc według stanu faktycznego na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy w lokalu tym nie przebywał około 3,5 roku. Organ prawidłowo więc uznał, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez skarżącego ma charakter trwały.
Kwestią sporną w tej sprawie jest natomiast to, czy opuszczenie przez R. F. miejsca pobytu stałego w domu nr [...] przy ul. O. w miejscowości R. miało charakter dobrowolny. Z ustaleń organów obu instancji wynika, że R. F. opuścił miejsce pobytu stałego w listopadzie 2018 r. na skutek konfliktu z ojcem i jego konkubiną. Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, aby konflikt ten wiązał się z popełnieniem przez odwołującego czynów bezprawnych, tj. stosowaniem przemocy czy utrudnianiem zamieszkiwania. Policja nie odnotowała również w ww. nieruchomości żadnych interwencji z tym związanych. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że sam fakt istnienia konfliktu między członkami rodziny nie powoduje podważenia oceny, że opuszczenie lokalu miało charakter trwały i dobrowolny. Nie traci bowiem co do zasady dobrowolnego charakteru wyprowadzenie się z dotychczasowego miejsca zamieszkania, jeżeli ma ono na celu poprawienie komfortu życiowego strony przez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (por. wyrok NSA z 6 marca 2008 r., II OSK 140/07, wyrok WSA w Krakowie z 7 marca 2013 r., III SA/Kr 654/12, wyrok WSA w Łodzi z 8 grudnia 2012 r., III SA/Łd 459/09). Skarżący podjął decyzję o wyprowadzeniu się z przedmiotowego lokalu w związku z konfliktem z ojcem, lecz nie była to nagła decyzja, gdyż zakupił on dom w pobliżu domu rodzinnego, przy ul. O. nr [...], w którym przeprowadził remont (trwający ok. 8 miesięcy) i zamieszkał tam z żoną.
Sąd podziela pogląd, w myśl którego za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 35 ustawy o ewidencji ludności należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do niego (por. wyroki NSA: z 9 maja 2012 r., II OSK 299/11; z 19 lipca 2012 r., II OSK 771/11, z 30 listopada 2012 r., II OSK 1369/11; z 25 lutego 2014 r., II OSK 2283/12). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że ochrona prawna, o którą taka osoba powinna zabiegać, aby powstrzymać skutek wymeldowania, realizowana jest na drodze powództwa posesoryjnego w tR. art. 344 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny lub w szczególnych okolicznościach w drodze innych inicjatyw procesowych zmierzających do ochrony posiadania. W niniejszej sprawie R. F. złożył pozew o przywrócenie naruszonego posiadania budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., jednak powództwo jako spóźnione (złożone po upływie roku) zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w Pruszkowie z 16 czerwca 2021 r., [...]. Podjęty przez skarżącego środek prawny okazał się zatem nieskuteczny. W orzecznictwie wskazuje się także, że niekorzystanie ze środków prawnych we właściwym czasie, jak również sytuacja, gdy nie odniosły one zamierzonego skutku powoduje, że zachodzą podstawy do wymeldowania, skoro jego przesłanką jest fakt niezamieszkiwania w lokalu (wyroki NSA z 10 maja 2007 r., II OSK 722/06, z 25 października 2005 r. II OSK 127/05).
Natomiast pozew przeciwko R. F. o dopuszczenie do współposiadania nieruchomości o powierzchni użytkowej 170 m2 domu oraz 807 m2 działki przy ul. O. [...] w miejscowości R., R. F. wniósł dopiero w lutym 2022 r., a więc po trzech latach od opuszczenia tego domu. Sąd uznał, że zamiar stałego zamieszkiwania w danym lokalu musi wynikać z realnych działań danej osoby, która opuściła lokal, podjętych w odpowiednim czasie, aby nie dochodziło do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej. Upływ długiego okresu czasu od opuszczenia lokalu do podjęcia działań prawnych przemawia za uznaniem, że nastąpiło trwałe i dobrowolne opuszczenie miejsca pobytu stałego.
Organ odwoławczy zasadnie także wskazał, że w zakresie przesłanki zamiaru opuszczenia przez R. F. miejsca pobytu stałego w domu nr [...] w miejscowości R. nie mógł się oprzeć wyłącznie na oświadczeniach skarżącego, który deklarował powrót do tego domu dopiero po udostępnieniu mu kluczy przez ojca i przeprowadzeniu remontu. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z 6 marca 2014 r., II OSK 2408/12). Istotną okolicznością w tej sprawie jest to, że ośrodek życiowych interesów w czasie pobytu w Polsce R. F. wraz z żoną koncentruje od listopada 2018 r. w budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., którego jest właścicielem, na co wskazywał sam skarżący i przesłuchani w sprawie świadkowie. Dla zaistnienia przesłanki opuszczenia miejsca pobytu konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu niż miejsce pobytu stałego towarzyszył zamiar stałego związania się z tym innym miejscem, urządzenia w nim swego trwałego centrum życiowego. Zamiar taki określa się na podstawie obiektywnych, możliwych do stwierdzenia okoliczności. W ocenie Sądu, przeprowadzenie się przez skarżącego wraz z żoną w listopadzie 2018 r. do zakupionego przez nich i wyremontowanego domu nr [...] w tej samej miejscowości należy obiektywnie ocenić jako przeniesienie ośrodka życiowych interesów do tego lokalu. Zakup domu nie jest działaniem, któremu można przypisać charakter tymczasowy. Ten fakt potwierdza zamiar opuszczenia przez skarżącego miejsca pobytu stałego w domu nr [...] i skoncentrowania swoich interesów życiowych w domu przy ul. O. [...].
Zdaniem Sądu, Wojewoda Mazowiecki prawidłowo uznał, że zebrany materiał dowodowy wykazał trwałe i dobrowolne opuszczenie przez R. F. budynku nr [...] przy ul. O. w miejscowości R., czym wypełnione zostały przesłanki wymeldowania określone w art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Podniesiony w skardze zarzut naruszenia tego przepisu jest nieuzasadniony.
Opuszczenie przez skarżącego budynku nr [...] w miejscowości R. na skutek upływu 3,5 roku nabrało cech trwałości, ponieważ przez ten czas nie powrócił on do przedmiotowego lokalu, środki prawne podjęte w tym zakresie (według stanu prawnego na dzień wydania decyzji przez organ odwoławczy) okazały się nieskuteczne, a dalsze utrzymywanie tego stanu stwarzałoby tzw. fikcję meldunkową. Skarżący na stałe zamieszkuje wraz z rodziną w będącym jego własnością domu nr [...] w tej samej miejscowości. Natomiast zamiar powrotu do lokalu nr [...] oraz wola skarżącego deklarowana w toku postępowania i w skardze do Sądu nie stanowią dostatecznych przesłanek do odmowy wymeldowania.
Prawidłowo podkreślił organ odwoławczy, że ewidencja ludności ma charakter jedynie rejestracyjny, a jej celem jest odzwierciedlenie stanu faktycznego, tj. miejsca pobytu oznaczonej osoby. Obowiązek meldunkowy rozumiany jest obecnie jako czynność wyłącznie techniczna, związana z rejestracją ruchu ludności, a zameldowanie w lokalu ma potwierdzać istniejący stan faktyczny. Utrzymanie zameldowania w lokalu, w którym dana osoba faktycznie nie przebywa, stanowiłoby tzw. fikcję meldunkową (wyroki NSA: z 28 września 2016 r. II OSK 439/15; z 7 maja 2013 r. II OSK 2672/11; z 22 lutego 2013 r. II OSK 1996/11, CBOSA), co jest sprzeczne z celami ustawy o ewidencji ludności. Dodać należy, iż zameldowanie na pobyt stały nie rodzi żadnych praw cywilnych do lokalu, a tym samym wymeldowanie ma charakter wyłącznie administracyjny i nie pozbawia uprawnień do lokalu, a jedynie potwierdza fakt opuszczenia określonego lokalu.
W tej sprawie organ słusznie wskazał, że skarżący powinien zameldować się w miejscu, w którym aktualnie przebywa, gdyż zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany zameldować się w miejscu pobytu stałego lub czasowego najpóźniej w 30 dniu, licząc od dnia przybycia do tego miejsca.
Natomiast w przypadku rozstrzygnięcia sporu cywilnego i rzeczywistego (a nie tylko deklarowanego) powrotu do domu przy ul. O. [...] przez skarżącego, brak jest przeszkód do ponownego w nim zameldowania, jeżeli skarżący będzie miał zamiar stałego przebywania pod tym adresem.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.