VII KZ 6/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSąd Najwyższy utrzymał w mocy postanowienie odrzucające wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku skazującego za odmowę służby wojskowej z powodu przekonań religijnych, uznając, że nie była to działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
J.K. złożył wniosek o stwierdzenie nieważności wyroku z 1974 r., skazującego go za odmowę służby wojskowej z powodu przynależności do Świadków Jehowy. Sąd Okręgowy nie uwzględnił wniosku, a Sąd Najwyższy utrzymał to postanowienie w mocy. Sąd uznał, że odmowa służby wojskowej z powodów religijnych, bez wyraźnej świadomości działalności niepodległościowej, nie spełnia przesłanek ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego.
Sąd Najwyższy rozpoznał zażalenie J.K. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P., które nie uwzględniło wniosku o stwierdzenie nieważności wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z 1974 r. Wyrokiem z 1974 r. J.K. został skazany za uchylanie się od odbycia 2-letniej zasadniczej służby wojskowej z powodu przekonań religijnych (przynależność do Świadków Jehowy). Sąd Najwyższy uznał, że zażalenie nie jest zasadne. Podkreślono, że ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych pozwala na stwierdzenie nieważności orzeczeń wydanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Jednakże, sama odmowa służby wojskowej z powodów religijnych, bez wyraźnej świadomości działalności niepodległościowej, nie jest równoznaczna z taką działalnością. Sąd wskazał, że głównym celem Świadków Jehowy jest działalność religijna, a nie polityczna. Powoływany przez wnioskodawcę wyrok ETPCz w sprawie Bayatyan przeciwko Armenii nie miał zastosowania, gdyż dotyczył naruszenia art. 9 EKPC w sytuacji braku alternatywnych form służby, a nie kwestii stwierdzenia nieważności orzeczeń w kontekście działalności niepodległościowej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, jeśli nie została wykazana świadomość działalności niepodległościowej po stronie osoby odmawiającej służby wojskowej.
Uzasadnienie
Sąd Najwyższy wyjaśnił, że ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń represyjnych dotyczy działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Sama odmowa służby wojskowej z powodów religijnych, bez wyraźnego powiązania z działalnością niepodległościową, nie spełnia tych kryteriów. Działalność Świadków Jehowy ma charakter religijny, a nie polityczny.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie
Strona wygrywająca
Skarb Państwa (w reprezentacji Prokuratury Krajowej)
Strony
| Nazwa | Typ | Rola |
|---|---|---|
| J.K. | osoba_fizyczna | wnioskodawca |
Przepisy (4)
Główne
u.o.u.n.o. art. 1 § ust. 1
Ustawa o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego
Przesłanką do stwierdzenia nieważności jest działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, co nie obejmuje samej odmowy służby wojskowej z powodów religijnych bez elementu świadomości niepodległościowej.
Pomocnicze
u.p.o.o.PRL art. 188 § ust. 1 i 3
Ustawa o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej
k.p.k.
Kodeks postępowania karnego
Zastosowanie przepisów dotyczących postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia.
EKPC art. 9
Konwencja o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
Przywołany w kontekście wyroku ETPCz Bayatyan przeciwko Armenii.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Odmowa służby wojskowej z powodów religijnych, bez wyraźnej świadomości działalności niepodległościowej, nie stanowi działalności na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego w rozumieniu ustawy represyjnej. Działalność Świadków Jehowy ma charakter religijny, a nie polityczny. Wyrok ETPCz w sprawie Bayatyan przeciwko Armenii nie ma zastosowania do oceny wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia w kontekście polskiej ustawy represyjnej.
Odrzucone argumenty
Przynależność do Świadków Jehowy i odmowa służby wojskowej powinny być uznane za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Wyrok ETPCz w sprawie Bayatyan przeciwko Armenii powinien prowadzić do uwzględnienia wniosku o stwierdzenie nieważności.
Godne uwagi sformułowania
nie każde zachowanie osoby, stanowiące wyraz korzystania z praw i wolności człowieka, w tym również działanie na rzecz swobody przekonań religijnych, równoznaczne jest z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Przynależność wnioskodawcy do Świadków Jehowy i wynikające z tego faktu konsekwencje w postaci odmowy pełnienia służby wojskowej, bez wyraźnie zaakcentowanej wówczas po jego stronie świadomości działalności niepodległościowej nie może być zatem uznane za działalność o jakiej mowa w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń (...).
Skład orzekający
Andrzej Tomczyk
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych, w szczególności w kontekście odmowy służby wojskowej z powodów religijnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą represyjną i orzecznictwem ETPCz w ograniczonym zakresie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego orzeczenia wojskowego i jego oceny przez pryzmat współczesnych praw człowieka i ustaw represyjnych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie karnym i historii.
“Czy odmowa służby wojskowej z powodów religijnych sprzed lat może zostać uznana za nieważną? Sąd Najwyższy odpowiada.”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionySygn. akt VII KZ 6/18 POSTANOWIENIE Dnia 25 lipca 2018 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Andrzej Tomczyk Protokolant Dorota Szczerbiak przy udziale prokuratora Prokuratury Krajowej Krzysztofa Czajki, w sprawie J.K., po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w dniu 25 lipca 2018 r. zażalenia J.K. na postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 18 maja 2018 r., sygn. akt: Ko. …/18, nieuwzględniające wniosku J.K. o stwierdzenie nieważności wydanego wobec niego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 13 marca 1974 r., sygn. akt Sg. …/74, p o s t a n a w i a utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 marca 1974 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy w K. uznał J. K. za winnego tego, że: będąc zobowiązany na podstawie karty powołania nr […], wystawionej i doręczonej mu przez pracownika Powiatowego Sztabu Wojskowego w W. do stawienia się w dniu 24 października 1973 r. w Jednostce Wojskowej […], celem odbycia 2-letniej zasadniczej służby wojskowej, w oznaczonym dniu nie zgłosił się w tej Jednostce, a działając w celu trwałego uchylenia się od tego obowiązku pozostawał u swego brata D. w m. G. do dnia 6 lutego 1974 r., tj. do chwili zgłoszenia się na wezwanie w Oddziale WSW w G., i za to, na podstawie art. 188 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz.U. nr 44, poz. 220 ze zm.), wymierzył mu karę trzech lat pozbawienia wolności (Sg ../74). W dniu 16 stycznia 2018 r. do Wojskowego Sądu Garnizonowego we W. wpłynął wniosek J. K. o unieważnienie wydanego wobec niego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 13 marca 1974 r., sygn. akt Sg. …/74. Pismem z dnia 17 stycznia 2018 r. Wojskowy Sąd Garnizonowy we W. przesłał wskazany wniosek według właściwości do rozpoznania przez Wojskowy Sąd Okręgowy w P. Do tego Sądu wnioskodawca pismem z dnia 6 lutego 2018 r. (data wpływu – 13 lutego 2018 r.) przesłał uzupełnienie wniosku, poprzez wskazanie nowych i obszerniejszych argumentów podniesionych w części motywacyjnej wniosku. W toku postępowania przed Wojskowym Sądem Okręgowym w P. uzyskana została kopia akt Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. o sygn. Sg. …/74, obecnie mającą nadaną sygnaturę archiwalną: IPN Ka …/2683. Wojskowy Sąd Okręgowy w P. postanowieniem z dnia 18 maja 2018 r., na mocy art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1987) a contrario , nie uwzględnił wniosku J.K. o stwierdzenie nieważności wydanego wobec niego wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 13 marca 1974 r., sygn. akt Sg. …/74. Zażalenie na powyższe orzeczenie złożył J.K., nie formułując jednak żadnych zarzutów. Z uzasadnienia środka odwoławczego wynika, że skarżący kwestionuje zasadność rozstrzygnięcia Wojskowego Sądu Okręgowego w P. z dnia 18 maja 2018 r., powołując się na orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka oraz okoliczności sprawy, które jego zdaniem powinny prowadzić do uwzględnienia wniosku i uznania za nieważny wyroku Wojskowego Sądu Garnizonowego w K. z dnia 13 marca 1974 r., skazującego go za odmowę służby wojskowej w związku z przynależnością do związku wyznaniowego „Świadkowie Jehowy”. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Zażalenie wnioskodawcy nie jest zasadne. Z zebranego materiału dowodowego, w szczególności z zachowanych akt sprawy Wojskowego Sądu Garnizonowego w K., Sg. …/74, a także oświadczeń samego wnioskodawcy złożonych w toku postępowania zakończonego wyrokiem tego Sądu wynika, iż J.K. popełnił zarzucany mu czyn z powodu swoich przekonań religijnych, gdyż był wyznawcą Świadków Jehowy. Ustawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1987) pozwala stwierdzić nieważność orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Rzecz jednak w tym, że nie każde zachowanie osoby, stanowiące wyraz korzystania z praw i wolności człowieka, w tym również działanie na rzecz swobody przekonań religijnych, równoznaczne jest z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Aby taka działalność została uznana za spełniającą warunki przewidziane w powołanej wyżej ustawie, konieczne jest ustalenie, że była ona działalnością na rzecz niezawisłości, suwerenności terytorialnej czy ustrojowej Państwa Polskiego (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 1992 r., II KRN 90/92, OSNKW 1992, z. 9-10, poz. 74). Przynależność wnioskodawcy do Świadków Jehowy i wynikające z tego faktu konsekwencje w postaci odmowy pełnienia służby wojskowej, bez wyraźnie zaakcentowanej wówczas po jego stronie świadomości działalności niepodległościowej nie może być zatem uznane za działalność o jakiej mowa w art. 1 ust. 1 cyt. ustawy o uznaniu za nieważne orzeczeń (...) (zob. postanowienie Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 16 czerwca 1995 r., II AKo 38/95, OSA 1996, z. 3, poz. 13). Podnoszone w chwili obecnej przez wnioskodawcę argumenty są nieprzekonujące. Przede wszystkim należy zaznaczyć, że głównym i podstawowym celem działalności Świadków Jehowy była i jest działalność religijna, polegająca między innymi na „przysparzaniu czci Jehowie, pomaganiu innym w poznawaniu Biblii oraz dzieleniu się dobrą nowiną” (por. www.jw.org.pl/). Brak jest w deklarowanej misji tej grupy wyznaniowej elementów związanych z jakąkolwiek działalnością polityczną, w tym także z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego. Twierdzenie zatem, że przystąpienie do Świadków Jehowy dawało możliwość działalności politycznej, nawet w szerokim rozumieniu tego pojęcia, stoi w rażącej sprzeczności z rzeczywistymi celami tego wyznania. Na zmianę zaskarżonego rozstrzygnięcia nie mógł mieć także wpływu powoływany przez J.K. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 7 lipca 2011 r. (Bayatyan przeciwko Armenii, skarga nr 23459/03, Lex nr 863807). Lektura tego orzeczenia pozwala bowiem jedynie na konstatację, że wydanie wyroku skazującego za odmowę odbycia służby wojskowej, m.in. z powodu przekonań religijnych, narusza art. 9 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz.U. z 1993 r., nr 61, poz. 284) wówczas, gdy prawo Państwa – strony nie umożliwia zastępczych form realizacji tego obowiązku. Rozstrzygnięcie to nie pozostaje jednak w żadnym związku z rozpoznawaną sprawą, ponieważ nie dotyczy problematyki choćby zbliżonej do regulacji zawartej w ustawie z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, jak i nie odnosi się do sytuacji faktycznej wnioskodawcy. Z tych wszystkich względów Sąd Najwyższy, podzielając stanowisko Wojskowego Sądu Okręgowego w P. przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, uznające, że nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 1 cytowanej ustawy z dnia 23 lutego 1991 r., nie uwzględnił zażalenia wnioskodawcy i utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. kc
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI