VII Ka 1125/13

Sygn. akt VII Ka 1125/13 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 stycznia 2014 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie w VII Wydziale Karnym Odwoławczym w składzie: Przewodniczący: SSO Dorota Lutostańska, Sędziowie: SO Małgorzata Tomkiewicz, SO Dariusz Firkowski (spr.), Protokolant: st. sekr. sądowy Marzena Wach przy udziale Prokuratora del. do Prokuratury Okręgowej Radosława Smoktunowicza po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014r. sprawy W. K. i S. K. oskarżonych o przestępstwo z art. 233§1 kk na skutek apelacji wniesionej przez oskarżone i ich obrońców od wyroku Sądu Rejonowego w Olsztynie z dnia 19 września 2013r.sygn. akt II K 519/13 I zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonej W. K. uchyla i na podstawie art.17§1pkt.3 kpk postępowanie umarza, II zaskarżony wyrok w stosunku do oskarżonej S. K. zmienia i uniewinnia ją od popełnienia zarzucanego jej czynu, III koszty procesu w sprawie ponosi Skarb Państwa, IV zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokatów A. G. i P. D. kwoty 420 ( czterysta dwadzieścia ) zł tytułem opłat za obronę z urzędu odpowiednio oskarżonych W. K. i S. K. w postępowaniu odwoławczym oraz kwoty 96,60 (dziewięćdziesiąt sześć złotych i sześćdziesiąt groszy ) zł tytułem podatku VAT od tych opłat. Sygn. akt VII Ka 1125/13 UZASADNIENIE 1. W. K. została oskarżona o to, że : I. W dniu 7 lutego 2012 r. w O. przy ul. (...) , składając mające służyć za dowód zeznania w sprawie autentyczności podpisów złożonych na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011 r. wniesionego w sprawie (...) Prokuratury Rejonowej O. -Północ w O. , po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz wiedząc o prawie do odmowy odpowiedzi na pytania, o którym mowa w art. 183 k.p.k. , zeznała nieprawdę podając, że widniejące na wymienionym dokumencie podpisy o treści (...) oraz (...) zostały nakreślone przez te, wymienione osoby, podczas gdy sporządziła je inna nieustalona osoba, tj. o czyn z art. 233 § 1 k.k. 2. S. K. została oskarżona o to, że : II. W dniu 1 marca 2012 r. w O. w Komendzie (...) Policji przy ul. (...) , składając mające służyć za dowód zeznania dotyczące autentyczności podpisów złożonych na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011 r. wniesionego w sprawie (...) Prokuratur Rejonowej O. -Północ w O. , po uprzednim pouczeniu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań oraz wiedząc o prawie do odmowy odpowiedzi na pytania, o którym mowa w art. 183 k.p.k. , zeznała nieprawdę podając, że widniejące na wymienionym dokumencie podpisy o treści (...) oraz (...) zostały nakreślone przez te, wymienione osoby, podczas gdy sporządziła je inna nieustalona osoba, tj. o czyn z art. 233 § 1 k.k. Sąd Rejonowy w Olsztynie wyrokiem z dnia 19 września 2013r. w sprawie II K 519/13 orzekł I oskarżone W. K. i S. K. uznał za winne popełnienia zarzucanego im czynu i za to na podstawie art. 233 §1 kk skazał oskarżone, a na podstawie art. 233 §1 kk w zw. z art. 58 § 3 kk i wymierzył im kary grzywien w wymiarze po 50 (pięćdziesiąt) stawek dziennych ustalając wysokość jednej stawki na 10 (dziesięć) złotych. II. na podstawie art. 69 §1 i 2 kk , art. 70 § 1 pkt 2 kk wykonanie wymierzonych w pkt I kar grzywien warunkowo zawiesił obu oskarżonym na okres próby 2 (dwóch) lat. III. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz kancelarii adwokackiej adw. A. G. kwotę 804 (osiemset cztery) zł wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT tytułem wynagrodzenia za obronę oskarżonej W. K. wykonywaną z urzędu, w tym kwotę 300 (trzysta) zł za postępowanie przygotowawcze. IV. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz kancelarii adwokackiej adw. P. D. kwotę 804 (osiemset cztery) zł wraz z należnym od tej kwoty podatkiem VAT tytułem wynagrodzenia za obronę oskarżonej S. K. wykonywaną z urzędu, w tym kwotę 300 (trzysta) zł za postępowanie przygotowawcze. V. na podstawie art. 624 § 1 kpk zwolnił oskarżone od zapłaty na rzecz Skarbu Państwa kosztów sądowych w całości. Od powyższego wyroku apelację wniosły oskarżone oraz ich obrońcy. Oskarżone W. K. i S. K. zaskarżyły przedmiotowe orzeczenie w całości. Z treści złożonej apelacji wynika, iż skarżące zarzucają orzeczeniu błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieuwzględnieniu tego, iż córka oskarżonej W. K. - E. podpisała się w imieniu oskarżonych na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011 r. wniesionego w sprawie (...) Prokuratury Rejonowej O. -Północ w O. , w dobrej wierze, gdyż będąc chorą, nie miała świadomości tego, że nie powinna się podpisać. Skarżące podnosząc powyższy zarzut wniosły o uchylenie wyroku i umorzenie sprawy. Obrońca oskarżonej W. K. zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonej. Skarżący wyrokowi temu na podstawie art. 427 § 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 k.p.k. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, mogące mieć wpływ na treść zaskarżonego wyroku, a to art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. polegające na skazaniu oskarżonej za przestępstwo określone w art. 233 § 1 k.k. , podczas gdy złożyła ona zeznania w charakterze świadka, mimo iż winna być przesłuchana w charakterze podejrzanej, a złożone zeznania odnosiły się do okoliczności związanych z czynem, za który odpowiedzialność mogła ponosić oskarżona, wobec czego zarzucany oskarżonej czyn nie zawierał znamion czynu zabronionego z art. 233 § 1 k.k. Stawiając powyższy zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej W. K. od zarzucanego jej czynu. Obrońca oskarżonej S. K. zaskarżył wyrok w całości na korzyść oskarżonej. Skarżący wyrokowi temu na podstawie art. 427 § 1 i 2 k.p.k. i art. 438 pkt 2 i 3 k.p.k. zarzucił: 1. obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, a polegającą na naruszeniu art. 414 § 1 k.p.k. w zw. z art. 17 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez skazanie oskarżonej S. K. za przestępstwo określone w art. 233 § 1 k.k. , podczas gdy złożyła ona w postępowaniu karnym zeznania w charakterze świadka, które odnosiły się do okoliczności związanych z zarzucanym jej czynem w odrębnym postępowaniu karnym, 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który mógł mieć wpływ na jego treść, a polegający na uznaniu, iż zeznania złożone przez oskarżoną S. K. w dniu 1 marca 2012 roku w ramach postępowania prowadzonego pod sygnaturą (...) stanowiły dowód, podczas gdy prawidłowa ocena wszystkich okoliczności sprawy, a w szczególności treść złożonych zeznań prowadzi do odmiennego wniosku. Stawiając powyższy zarzuty skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i uniewinnienie oskarżonej S. K. od zarzucanego jej czynu, ewentualnie z ostrożności procesowej - o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Apelacja obrońcy S. K. w pełni zasługuje na podzielenie. Natomiast wprawdzie brak jest podstaw do uniewinnienia W. K. , to jednakże apelacja jej obrońcy zasługuje na podzielenie w takim zakresie w jakim podniesione w niej okoliczności oraz wynikające z akt sprawy i załączników pozwalają na zmianę wyroku i umorzenie co do niej postępowania. W tożasamy sposób potraktować należy nieformalną apelację oskarżonych. Na wstępie zauważyć należy, że zgromadzone dowody Sąd I instancji poddał prawidłowej analizie i na ich podstawie trafnie ustalił stan faktyczny. Podzielić zatem należało stanowisko Sądu Rejonowego co do tego, nie polegały na prawdzie relacje oskarżonej W. K. i oskarżonej S. K. odpowiednio z dnia 7 lutego 2012r. i z dnia 1 marca 2012r. co do złożenia przez wymienione podpisów na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011r. Powyższe wynika nie tylko z analizy wyjaśnień oskarżonych w sprawie II K 519/13 ale przede wszystkim z wniosków płynących z opinii jak na k.11-19. Pomimo powyższego nie sposób jest jednakże podzielić argumentacji Sądu I instancji wskazującej za zawinienie S. K. . Trafnie bowiem jej obrońca podniósł, że przy przesłuchaniu tej oskarżonej w dniu 1 marca 2012r. doszło do obrazy art.313§1 kpk , zgodnie z którym „jeżeli dane istniejące w chwili wszczęcia śledztwa lub zebrane w jego toku uzasadniają dostatecznie podejrzenie, że czyn popełniła określona osoba, sporządza się postanowienie o przedstawieniu zarzutów, ogłasza je niezwłocznie podejrzanemu i przesłuchuje się go, chyba że ogłoszenie postanowienia lub przesłuchanie podejrzanego nie jest możliwe z powodu jego ukrywania się lub nieobecności w kraju”. W ocenie Sądu Okręgowego analiza akt spawy (...) ewidentnie wskazuje na to, że w dniu 1marca 2012r. istniały dane uzasadniające dostatecznie podejrzenie, że określona osoba popełniła czyn zabroniony co w konsekwencji winno prowadzić do przesłuchania S. K. w charakterze podejrzanej a nie świadka . Mianowicie zwrócić uwagę należy, że S. K. nie została tak jak W. K. przesłuchana w sprawie (...) w dniu 7 lutego 2012r., które to postępowanie toczyło się w sprawie kierowania gróźb wobec W. K. . Ponadto podkreślić należy, że w czasie przesłuchania W. K. w dniu 7 lutego 2012r. wymieniona oprócz złożenia zeznań dotyczących kierowanych wobec niż gróźb wypowiedziała się na okoliczność podpisów złożonych pod zażaleniem z dnia 12 listopada 2011r. Po pouczeniu w trybie art.183 kpk W. K. zeznała, że pod pismem sporządzonym przez E. P. ( jej córkę ) podpisy złożyły: ta ostatnia, ona sama oraz córka S. K. –k.75-76 akta (...) . Wreszcie pomimo złożenia tożsamych zeznań odnośnie osób, składających podpisy pod przedmiotowym zażaleniem przez E. P. –k.79 akt (...) w dniu 16 lutego 2012r. wszczęto dochodzenie w sprawie podejrzenia popełnienia czynu z art.270§1 kk –k.19 i w sprawie (...) w dniu 1 marca 201r.przesłuchano S. K. w charakterze świadka. Jeszcze raz przy tym podnieść należy, że wymieniona miała być przesłuchana jako świadek w dniu 7 lutego 2012r. w sprawie gróźb kierowanych wobec jej matki, jednakże do takiego przesłuchania nie doszło z uwagi na niestawiennictwo S. K. . W dniu 1 marca 2012r. doszło natomiast do przesłuchania S. K. przy czym nie na okoliczności dotyczące gróźb wobec ale od razu odnośnie kwestii złożenia podpisu na dokumencie jak na k.41 akt (...) . Tym samym nie budzi wątpliwości, że organ procesowy już przed dniem 1 marca 2012r. powziął uzasadnione wątpliwości co do autorstwa podpisów pod przedmiotowym zażaleniem i formalnym tego wyrazem było wyrazem było wszczęcie postępowania w sprawie (...) . Co więcej znamienne jest, że w sprawie (...) organ procesowy zaniechał dalszego przesłuchiwania S. K. na okoliczność gróźb do czego uprzednio usilnie dążył. Wobec tego wprawdzie składając zeznania jak na k.35-36 w sprawie (...) S. K. została pouczona o treści art.183 kpk , to jednakże uznać należy, że nie stanowiło to dla niej wystarczających gwarancji procesowych, które w tym wypadku mogły być jedynie zapewnione przy zastosowaniu instytucji z art.313§1 kpk . W tym miejscu odwołać się należy także do stanowiska Sądu Najwyższego wyrażonego w uchwale z dnia 26 kwietnia 2007r. w sprawie I KZP 4/07 zgodnie, z którym: „ nie ponosi odpowiedzialności karnej na podstawie art. 233 § 1 k.k. osoba, która przesłuchana została w charakterze świadka wbrew wynikającemu z art. 313§1 k.p.k. nakazowi przesłuchania jej jako podejrzanego ”- OSNKW 2007/6/45. Mając na uwadze powyższe okoliczności zaskarżony wyrok w stosunku do S. K. zmieniono i uniewinniono ją od czynu z art.233§1 kk albowiem składając w dniu 1 marca 2012r. zeznania określonej treści faktycznie realizowała ona swoje prawo do obrony. Dla zaakcentowanie wyrażonego stanowiska zacytować należy fragmenty argumentacji z uzasadnienia wskazanej już wyżej uchwały Sądu Najwyższego gdzie między innymi stwierdzono, że: -„w treści art. 313 § 1 k.p.k. upatrywać należy zakazu przesłuchania określonej w nim osoby w charakterze innym, jak tylko podejrzanego. Trzeba się oczywiście zgodzić z czynioną często uwagą, że należy unikać przesłuchania takiej osoby w charakterze świadka, lecz nie można na tym spostrzeżeniu poprzestać, kiedy tego nie uniknięto. Nie można też - respektując zasadę prawa do obrony - twierdzić, że skutek tego uchybienia łagodzi fakt, iż świadek ten nie jest pozbawiony prawa do obrony, wobec pouczenia go o uprawnieniu z art. 183 § 1 k.p.k . Za niestosowne uznać trzeba w szczególności podejmowane niekiedy próby zacierania różnicy między statusem świadka i podejrzanego argumentem, że i status oskarżonego (podejrzanego) nie chroni przed nadużyciami ze strony osób prowadzących postępowanie karne. Z treści art. 6 k.p.k. wynika, że prawo do obrony przysługuje oskarżonemu (podejrzanemu). Uzasadnione jest stwierdzenie, że przysługuje również osobie wskazanej w art. 313 § 1 k.p.k. , bo nie jej status formalny, lecz określony materialnie obiektywnym stanem dowodów obciążających i obowiązkiem nałożonym przez przepis prawa na organ ścigania, jest w tym zakresie rozstrzygający. Nie jest to kwestia pozostawiona swobodnej decyzji organu ścigania i nie sprowadza się do nieznaczącego naruszenia prawa” oraz: - „Akceptowanie złożonych w takiej sytuacji zeznań jako podstawy jej ( w tym wypadku S. K. – przypis Sądu Okręgowego w Olsztynie ) odpowiedzialności karnej na podstawie art. 233 § 1 k.k. , byłoby akceptowaniem naruszenia prawa do obrony - i to naruszenia polegającego na całkowitym pozbawieniu wszystkich uprawnień wchodzących w zakres tego prawa. Co więcej, oznaczałoby to również aprobowanie praktyki pociągania do odpowiedzialności karnej za zachowania zgodne z uprawnieniami przysługującymi na podstawie przepisów prawa, przy jednoczesnym bagatelizowaniu naruszenia prawa przez organ zobowiązany do jego stosowania”. Odnośnie oskarżonej W. K. , to w pełni odnoszą się do niej uwagi wskazujące na chronologię i porządek czynności procesowych przeprowadzonych z jej udziałem. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego co do tej oskarżonej brak było podstaw do podzielenia argumentacji obrońcy wskazującej na zaistnienie i w tym wypadku okoliczności wskazanych w art.313§1 kpk . Mianowicie analiza zeznań jak na k.75 akt (...) pozwala na uznanie, że wezwanie na przesłuchanie w dniu 7 lutego 2012r. nadal dotyczyło kwestii jej zawiadomienia o kierowane wobec niej groźby i na te okoliczności była ona przesłuchiwana. Dopiero w trakcie składnia dalszych zeznań W. K. została przesłuchana odnośnie podpisów na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011r. Tym samym, inaczej niż to miało miejsce w stosunku do S. K. , organ procesowy w tym wypadku nie dysponował danymi dostatecznie uzasadniającymi podejrzenie czynu zabronionego, co uzasadniałoby przesłuchanie W. K. w charakterze podejrzanej. Zatem pomimo pouczenia w trybie art.183 kpk W. K. zeznała nieprawdę co do podpisów o treści „ W. K. ” i „ S. K. ” na przedmiotowym zażaleniu. Tym samym formalne wyczerpanie dyspozycji przez W. K. art.233§1 kk nie budzi wątpliwości. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego, to zachowanie W. K. nie stanowiło przestępstwa z uwagi na znikomy stopień społecznej szkodliwości czynu. Przede wszystkim dokonując analizy zachowania oskarżonej nie można pominąć okoliczności, iż wymieniona w istocie skoncentrowana była na zagrożeniu dla niej samej w postaci gróźb, co do których złożyła zawiadomienie. Fakt ten nie ekskulpuje wprawdzie zachowania wymienionej, ale w sposób istotny wpływa na ocenę naganności przypisanego jej czynu w zakresie złożenia fałszywych zeznań. Nadto postępowanie W. K. winno być oceniane przez pryzmat skutku, jaki faktycznie spowodowało. Nie można bowiem uznać, aby treść zeznań z dnia 7 lutego 2012r. przyniosło dla innych osób niż ona sama – w postaci toczącego się w sprawie II K 519/13 postępowania- jakiekolwiek ujemne konsekwencje. Tym samym, w kategoriach obiektywnych, należało stwierdzić, iż po stronie oskarżonej nie istniało nasilenie złej woli chociażby w minimalnym stopniu. Powyższe pozwala potraktować społeczną szkodliwość przypisanego jej czynu za znikomą, nie będącą realnym i poważnym zagrożeniem dla porządku prawnego. O powyższym świadczą wskazane okoliczności dotyczące prowadzenia sprawy z zawiadomienia W. K. o groźby z art.190§1 kk . To postępowanie (...) zostało umorzone a Sąd Rejonowy w Olsztynie postanowieniem z dnia 16 kwietnia 2012r. w sprawie (...) utrzymał je w mocy. Wprawdzie w postanowieniu z dnia 16 kwietnia 2012r. przyjęto, że rozpoznaniu podlegało między innymi zażalenie W. K. , które faktycznie nie było przez nią podpisane, to nie budzi wątpliwości, że W. K. był pokrzywdzoną w sprawie (...) i jej intencją było zaskarżenie orzeczenia z dnia 31 października 2011r. o odmowie wszczęcia dochodzenia z jej zawiadomienia. Ponadto bezsporne jest to, że na zażaleniu z dnia 12 listopada 2011r. podpis złożyła jedna z pokrzywdzonych tj. E. P. co otwierało możliwość zaskarżenia postanowienia prokuratora z dnia 31 października 2011r. W konsekwencji czyn z art.233§1 kk zarzucany W. K. cechuje się znikomym stopniem społecznej szkodliwości i tym samym w myśl art.1§2 kk nie stanowi przestępstwa. Co do apelacji oskarżonych jak na k.187 i 188, to wobec ich nieformalnego charakteru w pełni odnoszą się do nich poczynione wyżej uwagi ustosunkowujące się do zarzutów zawartych w apelacjach obrońców. Faktycznie przy tym skarżące odwołują się do zagadnień nie mogących być przedmiotem niniejszej sprawy i jedynie wskazują, że podpis na zażaleniu w sposób nieświadomy za obie oskarżone został złożony przez E. P. . Zauważyć przy tym należy, że opinia grafologiczna w tym zakresie nie jest kategoryczna-k.18odw.-19. Mając powyższe na uwadze zaskarżony wyrok: - w stosunku do oskarżonej W. K. uchylono i na podstawie art.17§1pkt.3 kpk postępowanie umarzono, - w stosunku do oskarżonej S. K. zmieniono i uniewinnioną ją od popełnienia zarzucanego jej czynu, Na podstawie art.632pkt.2 koszty procesu w sprawie ponosi Skarb Państwa, W myśl art.29 ustawy prawo o adwokaturze oraz stosownego rozporządzenia wykonawczego zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adwokatów A. G. i P. D. kwoty 420 ( czterysta dwadzieścia ) zł tytułem opłat za obronę z urzędu odpowiednio oskarżonych W. K. i S. K. w postępowaniu odwoławczym oraz kwoty 96,60 (dziewięćdziesiąt sześć złotych i sześćdziesiąt groszy ) zł tytułem podatku VAT od tych opłat.