VII GC 34/24

Sygn. akt VII GC 34/24 UZASADNIENIE W dniu 15 listopada 2023 roku Gmina K. pozwała J. C. o zapłatę kwoty 107.464 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 1 sierpnia 2023 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód podniósł, że pozwany jako wykonawca, realizował inwestycję polegającą na termomodernizacji budynku użyteczności publicznej na potrzeby Centrum (...) . W dniu 22 lutego 2021 roku po raz trzeci pozwany zgłosił gotowość do odbioru robót. W dniu 25 lutego 2021 roku powód odebrał roboty i określił pozwanemu odpowiedni termin na usunięcie wad nieistotnych. Po przedłużeniu terminu, w dniu 8 września 2021 r. roku powód stwierdził, że wady w zakresie wykonania robót budowlanych zostały usunięte. Strony w umowie określiły, iż roboty budowlane zostaną zakończone do dnia 29 grudnia 2020 roku. Termin realizacji inwestycji został przekroczony przez pozwanego o 53 dni. Zgodnie z § 13 ust. 1 pkt 1 umowy „Wykonawca zapłaci kary umowne Zamawiającemu w razie nieterminowego wykonania przedmiotu umowy w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia, a począwszy od 31 dnia opóźnienia 0,5% za każdy dzień opóźnienia. Całkowita kwota kar umownych nie może przekraczać 10% wynagrodzenia umownego brutto”. Kara umowna została naliczona za okres opóźnienia w wykonaniu przedmiotu umowy, tj. od dnia 30 grudnia 2020 roku do dnia 22 lutego 2021 roku. Wynagrodzenie brutto opiewało na kwotę 1 074 640,00 zł. W konsekwencji, wysokość kary umownej za nieterminowe wykonanie prac wynosi 107 464,00 zł (10%). Pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie kosztów procesu. Podniósł, że kwestionuje roszczenie powoda w całości, zarówno co do zasady jak i wysokości. Przyznał, że została zawarta umowa z dnia 16 kwietnia 2020 roku na wykonanie zadania inwestycyjnego. Zaznaczył, że teren budowy został przekazany w dniu 16.04.2020 roku. Natomiast zgłoszenie przez powoda do Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego o rozpoczęciu prac złożono dopiero 30.04.2020 roku, tj. z dwutygodniowym opóźnieniem. W konsekwencji, już na etapie realizacji inwestycji powstało, nie z winy pozwanego, dwutygodniowe opóźnienie. Wykonywanie robót budowlanych do końca lipca 2020 roku przebiegało zgodnie z harmonogramem. bez większych zakłóceń. Następnie, z uwagi na wybuch i skutki pandemii (...) 19, zaczęły pojawiać się duże problemy z zakupem materiałów budowlanych potrzebnych do realizacji inwestycji, a także zwolnienia lekarskie, prośby o urlopy oraz prośby o zwolnienia z pracy pracowników związane z chorobą (...) 19 celem opieki nad rodziną. Roboty budowlane zostały wstrzymane ze względu na brak możliwości dotarcia do pracy pracowników Pozwanego w określonych terminach oraz zakaz przemieszczania, wprowadzony z uwagi na zagrożenie epidemiologiczne. Ten stan rzeczy spowodował przesunięcie prac na okres jesienno-zimowy w 2020 r. Kolejno warunki atmosferyczne były istotną okolicznością wpływającą na przebieg robót budowlanych. Wykonanie robót budowlanych było uniemożliwione z uwagi na panujące warunki atmosferyczne, m.in. ciągłe opady deszczu, śniegu oraz mróz. Opisane powyżej warunki atmosferyczne oraz pandemia (...) 19 spowodowały przesuwanie terminu wykonania robót. Przedłużenie terminu wykonania umowy aneksami Numer l i Numer 2 zostało nastąpiło tylko o 30 dni. Konieczne przerwy w robotach budowlanych związane ze złymi warunkami atmosferycznymi w tym okresie trwały około 35 dni, co zostało zapisane w dzienniku budowy. Pozwany podnosił w korespondencji kierowanej do powoda kwestię przesunięcia terminu, z uwagi na panującą pandemię (...) 19. Jednakże, nie została ona uwzględniona przez stronę powodową. Następnie sprawa zmiany usytuowania przyłącza energetycznego na ścianie południowej uległa przedłużeniu nie z winy pozwanego. Rzeczony obowiązek spoczywał na powodzie a uniemożliwiał zakończenie prac do końca stycznia 2021r. Pozwany zaznaczył, że wady nieistotne obligują powoda do dokonania odbioru końcowego robót budowlanych, a usunięcie wad nieistotnych powinno nastąpić po wyznaczeniu Pozwanemu dodatkowego terminu. Z ostrożności procesowej pozwany wniósł o miarkowanie wysokości kary umownej do kwoty: 500 PLN. Podniósł, że powód nie poniósł żadnej szkody na skutek działania pozwanego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Gmina K. zawarła z pozwanym J. C. , prowadzącym wówczas działalność gospodarczą pod firmą Przedsiębiorstwo (...) J. C. , umowę nr (...) z dnia 16 kwietnia 2020 roku na wykonanie termomodernizacji budynku użyteczności publicznej na potrzeby Centrum (...) w ramach zadania inwestycyjnego pn. „Przebudowa i rozbudowa budynku Gimnazjum nr (...) w K. na potrzeby Centrum (...) - termomodernizacja”. Umowa określała termin zakończenia robót na 30 listopada 2020 r. i wynagrodzenie brutto 1 074 640 zł. § 13 ust. 1 pkt 1 umowy stanowił m.in., że wykonawca zapłaci kary umowne zamawiającemu w razie nieterminowego wykonania przedmiotu umowy w wysokości 0,2% wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień opóźnienia, a począwszy od 31 dnia opóźnienia 0,5% za każdy dzień opóźnienia. Całkowita kwota kar umownych nie może przekraczać 10% wynagrodzenia umownego brutto. Aneksami Numer l i Numer 2 z 30 listopada 2020 r. i 21 grudnia 2020 r. przedłużono termin wykonania umowy ze względu na warunki atmosferyczne, ostatecznie do 29 grudnia 2020 r. (bezsporne, umowa k. 20, aneksy k. 29-31) Pismem z 29 grudnia 2020 r. pozwany zgłosił zakończenie prac i gotowość do odbioru końcowego. Pismem z 5 stycznia 2021 r. powód w odpowiedzi na powyższe ustalił termin odbioru na 11 stycznia 2021 r. 10 stycznia inspektor nadzoru D. R. po kontroli przeprowadzonej poprzedniego dnia stwierdził, że roboty są nie zakończone i zwrócił się e-mailem do pracownika powoda G. Z. o decyzję, czy odbierają wykonane prace i dają wykonawcy 2 tygodnie na wykonanie robót w 100%, co jest minimalnym czasem w jakim byłby w stanie zakończyć bądź naprawić elementy. (bezsporne, pismo k. 66, 6, 687) 11 stycznia 2021 r. sporządzono protokół odbioru końcowego robót, w którym stwierdzono wady i powód odmówił odbioru przedmiotu zamówienia. (bezsporne, k. 74) W dniu 22 lutego 2021 roku po raz trzeci pozwany zgłosił gotowość do odbioru robót. W dniu 25 lutego 2021 roku powód odebrał roboty i wyznaczył pozwanemu termin na usunięcie wad nieistotnych, następnie przedłużany. W dniu 8 września 2021 r. roku powód odebrał roboty i stwierdził, że wady w zakresie wykonania robót budowlanych zostały usunięte (bezsporne) Sąd zważył, co następuje: Powyżej ustalone okoliczności faktyczne sprawy są bezsporne i wynikają z dokumentów składanych w sprawie. Sporna jest natomiast sama zasadność obciążenia pozwanego przez powoda karą umowną. Na wstępie należy stwierdzić, że dokonanie odbioru robót budowlanych jest jednym z podstawowych obowiązków inwestora określonych w art. 647 kc , zatem z chwilą zgłoszenia robót do odbioru, powinien on do niego przystąpić. Odbiór jest sformalizowanym aktem sprawdzenia, czy roboty zostały wykonane zgodnie z umową i wymaganiami oraz czy posiadają wady. Równocześnie stwierdzenie wad umożliwia uruchomienie procedury rękojmi. Sąd podziela w całości pogląd zawarty m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 9. 7. 2013 r. (sygn. V ACa 332/13, LEX nr 1356526), iż stwierdzenie w czasie odbioru występowania wad robót winno znaleźć odzwierciedlenie w protokole odbioru, ze wskazaniem oczekiwań inwestora co do usunięcia wad w określonym terminie, względnie innych ustaleń stron, m.in. w zakresie obniżenia wynagrodzenia wykonawcy. Przepis art. 647 k.c. nie stanowi o tym, że odbiór robót odnosi się tylko do robót wykonanych w całości i bez wad, a zatem nie znajduje żadnego uzasadnienia stanowisko, że odbiór następuje tylko wtedy, gdy roboty zostały wykonane w całości i nie mają żadnych wad, czyli nastąpił odbiór "skuteczny". Gdyby zaakceptować takie stanowisko, odbiory robót przeciągałyby się w czasie, a nierzadko nigdy nie dochodziłyby do skutku. Podobnie, w wyroku z dnia 7 marca 2013 r., w sprawie sygn. II CSK 476/12 Sąd Najwyższy wyraził stanowisko, że w sytuacji gdy wykonawca zgłosił zakończenie robót budowlanych wykonanych zgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej, zamawiający jest zobowiązany do ich odbioru ( art. 647 k.c. ). W protokole z tej czynności stanowiącym pokwitowanie spełnienia świadczenia i podstawę dokonania rozliczeń stron, niezbędne jest zawarcie ustaleń co do jakości wykonanych robót, w tym ewentualny wykaz wszystkich ujawnionych wad z terminami ich usunięcia lub oświadczeniem inwestora o wyborze innego uprawnienia przysługującego mu z tytułu odpowiedzialności wykonawcy za wady ujawnione przy odbiorze. Odmowa odbioru będzie uzasadniona jedynie w przypadku, gdy przedmiot zamówienia będzie mógł być kwalifikowany jako wykonany niezgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej lub wady będą na tyle istotne, że obiekt nie będzie się nadawał do użytkowania (npubl. LEX nr 1314394). Pogląd ten jest aprobowany także w nowszym orzecznictwie. Przykładowo, w wyroku z dnia 12 stycznia 2024 r. sygn.. akt I AGa 98/23 Sąd Apelacyjny w Lublinie wskazał, że niezasadne jest uzależnianie przez inwestora dokonania odbioru końcowego od braku jakichkolwiek usterek w wykonanym obiekcie. Dokonanie odbioru jest obowiązkiem inwestora za wyjątkiem sytuacji, gdy stwierdzone wady są na tyle istotne, że zachowania wykonawcy nie można poczytać jako dążenie do wykonania zobowiązania. W przypadku wad nieistotnych, zachowanie wykonawcy należy poczytywać jako prowadzące do spełnienia świadczenia, jednak w sposób nienależyty. W przypadku wad nieistotnych inwestor nadal jest zobowiązany do dokonania odbioru obiektu, natomiast z uwagi na istniejące wady po jego stronie powstają uprawnienia z tytułu rękojmi, ewentualnie gwarancji. Za wady istotne obiektu uważa się wady czyniące obiekt niezdatnym do użytku lub wyraźnie sprzeciwiające się umowie. Uzupełniając powyższe stanowisko należy dodać, że ewentualne stwierdzenie, że obiekt został wykonany niezgodnie z projektem i zasadami wiedzy technicznej lub istnieją istotne wady, powinno być dokonane właśnie w toku sformalizowanego odbioru, nawet, jeśli nie zakończyłby się formalnym odebraniem prac. W niniejszej sprawie powód co prawda przystąpił do odbioru robót 11 stycznia 2021 r., lecz odbioru ostatecznie odmówił w związku ze stwierdzeniem, że roboty budowlane nie zostały zakończone. Stanowisko takie nie zasługuje na aprobatę w świetle art. 647 kc i powoływanego orzecznictwa. W ocenie Sądu, w świetle art. 6 kc , ciężar udowodnienia faktu, że ewentualnie obiekt posiadał wady istotne, to jest czyniące go niezdatnym do użytku, spoczywał na stronie, która wywodzi z tego skutki prawne, czyli na powodowej Gminie. Co więcej, ustalenie takiej okoliczności z reguły wymaga wiadomości specjalnych – dowodu z opinii biegłego. To nie powód natomiast ma wykazywać w pierwszym rzędzie, że wykonał swoje zobowiązanie bez wad. Podkreślić należy, że w niniejszej sprawie treść e-maila inspektora nadzoru inwestorskiego D. R. z dnia 10 stycznia 2021 roku sporządzonego bezpośrednio po inspekcji budowy, wskazuje, że w istocie roboty budowlane nadawały się według niego do odbioru z wyznaczeniem terminu na usunięcie usterek i pozostawiał on decyzję co do dalszego toku czynności Gminie. Sąd nie dał wobec tego wiary stanowisku D. R. zeznającego jako świadka, że wady robót uprawniały do zaniechania odbioru. Zresztą, jak wskazano powyżej, taki charakter ewentualnych wad powinien być stwierdzony opinią biegłego. Z doświadczenia wiadomo, że występowanie usterek w obiektach budowlanych i konieczność ich usuwania jest rzeczą naturalną, którą zamawiający nawet przewidział w umowie w wyznaczonym terminie. Dopiero w przypadku niedotrzymania terminu usunięcia wad zamawiający miałby możliwość naliczania kar umownych, ale nie z tytułu nieterminowego oddania obiektu budowlanego, a z tytułu nieusunięcia usterek w wyznaczonym terminie. Co prawda istnieje pewna możliwość nadużywania instytucji usuwania usterek i oddawania nie w pełni ukończonych robót, jednakże to wykonawca ponosi wówczas ryzyko tego, że nie usunie wszystkich usterek (nie dokończy robót) w wyznaczonym mu dodatkowo terminie, co po pierwsze może pociągać kary umowne, a po drugie wiązać się z obniżeniem wynagrodzenia. W niniejszej sprawie co prawda jak wynika z pozwu procedura usunięcia usterek już po dokonanym odbiorze się przeciągała, a powód wyrażał zgody na wydłużenie tego terminu, ale pozostaje to już poza zakresem niniejszej sprawy. Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że z uwagi na zgłoszenie robót do odbioru i niewykazanie, że mają one wady istotne, nie doszło do nieterminowego wykonania przedmiotu umowy, uzasadniającego nałożenie kary umownej. Dlatego też bez znaczenia dla rozstrzygnięcia okazały się dowody z zeznań świadków, przeprowadzone w sprawie. Ubocznie jedynie należy wskazać, że gdyby nawet dojść do odmiennego wniosku, to należałoby rozważyć okoliczności wpływające na winę pozwanego, jakimi niewątpliwie była pandemia C. -19. Nie ma znaczenia, że umowa była zawarta już po wybuchu pandemii, skoro jej przebieg nie był możliwy do przewidzenia, a nie ulega wątpliwości, że wiązał się ze zwolnieniami lekarskimi i kwarantannami pracowników, których wpływ na opóźnienie robót był trudny do oszacowania. Sam pracownik powoda C. M. zeznał, że pod koniec budowy we wrześniu pozwany zgłaszał problemy z C. i „wszystko było spowolnione” (k. 181). Świadkowie ze strony pozwanego zaś również zeznawali o zlecaniu pozwanemu robót dodatkowych, które niewątpliwie również wpływały na termin wykonania. Mając powyższe na uwadze, Sąd oddalił powództwo jako niezasadne. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 §1 kpc , zasądzając od powoda na rzecz pozwanego kwotę 5417 zł, na co składa się kwota 5400 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, ustalona na podstawie §2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. nr 163, poz. 1349) w zw. z §21 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 r. oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. SSO Michał Derela