VI U 967/23

Sygn. akt VI U 967/23 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 29 stycznia 2026 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia Karolina Chudzinska Protokolant – starszy sekretarz sądowy Małgorzata Pyszka-Cichońska po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2026 r. w H. na rozprawie odwołania: T. N. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w H. z dnia 26 kwietnia 2023 r., znak: (...) w sprawie: T. N. przeciwko: Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w H. o emeryturę zmienia zaskarżoną decyzję i uwzględnia ubezpieczonemu podstawy wymiaru składek z okresu pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) w następujących wysokościach: - 1970r. – 10 688 zł - 1971r. – 16 192 zł - 1972r. – 16 000 zł - 1973r. – 25 536 zł - 1974r. – 27 108 zł - 1975r. – 30 068 zł - 1976r. – 31 496 zł - 1977r. – 31 248 zł - 1978r. – 31 124 zł pozostawiając organowi rentowemu matematyczne obliczenie emerytury w sposób najkorzystniejszy dla ubezpieczonego. Sędzia Karolina Chudzinska Sygn. akt VI U 967/23 UZASADNIENIE Decyzją z dnia 26 kwietnia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H. , po rozpoznaniu wniosku T. N. z dnia 17 kwietnia 2023 roku, odmówił mu przeliczenia świadczenia emerytalnego na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, albowiem okresy pracy wskazane w zeznaniach świadków z dnia 31 stycznia 2023 roku, tj. 6.12.1975 r. – 31.07.1992 r. oraz 5.04.1975 r. – 31.08.1992 r. zostały uwzględnione do wyliczenia wysokości emerytury. Ponadto za lata 1970 – 1978 przyjęto wynagrodzenie minimalne, a za lata 1979 – 1992 – wynagrodzenie wskazane w kartach wynagrodzeń. Organ rentowy nie uwzględnił natomiast zarobków rzeczywiście uzyskiwanych przez ubezpieczonego w latach 1970 – 1978 z braku stosownych zaświadczeń o zarobkach, a zeznania świadków na potwierdzenie wysokości osiąganych wynagrodzeń są niewystarczające. Odwołanie od ww. decyzji złożył T. N. , zaskarżając ją w całości. W uzasadnieniu odwołania wskazał on, że organ rentowy bezzasadnie odmówił mu przeliczenia emerytury z uwzględnieniem zarobków faktycznie uzyskiwanych w latach 1970 – 1978. Możliwe są one bowiem do ustalenia na podstawie kart wynagrodzeń świadków, którzy to pracowali na tożsamych stanowiskach, na których pracował odwołujący i otrzymywali jednakowe wynagrodzenie. Wobec powyższego odwołujący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w treści zaskarżonej decyzji. Na rozprawie w dniu 29 stycznia 2026 roku odwołujący wniósł o przeliczenie emerytury z uwzględnieniem zarobków z lat 1970 – 1978 według przeciętnego wynagrodzenia obowiązującego w poszczególnych latach, a pełnomocnik organu rentowego pozostawił rozstrzygnięcie sprawy do uznania Sądu. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: T. N. urodził się w dniu (...) . /okoliczność bezsporna/ W okresie od dnia 6 maja 1970 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku ubezpieczony pracował w (...) Przedsiębiorstwie (...) w H. na stanowisku mechanika samochodowego, operatora sprzętu ciężkiego i maszynisty koparek. Przeważnie obsługiwał samojezdną koparkę umieszczoną na samochodzie marki T. (...) . Pracował co najmniej 8 godzin dziennie, lecz zdarzało się, że pracował dłużej. Wyjeżdżał na różne budowy w delegacje. Otrzymywał wynagrodzenie ustalone według Zakładowego Systemu Wynagrodzeń w oparciu o stawkę godzinową wynagrodzenia, wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych oraz dodatek stażowy. Wpływ na wysokość stawki godzinowej wynagrodzenia poszczególnych pracowników zatrudnionych w ww. Przedsiębiorstwie miały m.in. kategoria prawa jazdy, dbałość o sprzęt, posiadane uprawnienia. Ubezpieczony pozostawał na urlopie bezpłatnym w okresach: 28.09.1981 r. – 31.10.1981 r., 1.11.1981 r. – 16.12.1981 r., 23.10.1982 r. – 22.01.1983 r., 8.10.1987 r. – 28.05.1989 r. (umowa eksportowa w ZSRR) oraz 9.10.1989 r. – 9.01.1990 r. W ww. przedsiębiorstwie pracował również świadek N. H. na stanowisku operatora żurawi wieżowych (1969 – 1991) oraz N. P. na stanowisku operatora ciężkich maszyn budowlanych – spycharko – koparek i dźwigów wieżowych (1968 – 1992). /dowód: świadectwo pracy, k. 17 – 17 v. akt emerytalnych ZUS; świadectwo, k. 19 akt emerytalnych ZUS; akta osobowe, załącznik do akt; zeznania odwołującego T. N. , nagranie audio, k. 26 akt; zeznania świadka N. H. , nagranie audio, k. 26 akt; zeznania świadka N. P. , nagranie audio, k. 26 akt/ Ubezpieczony T. N. w latach 1970 – 1978 był objęty następującymi kategoriami zaszeregowania i stawkami wynagrodzenia: - w okresie od dnia 6 maja 1970 roku – kategoria zaszeregowania 6 ze stawką wynagrodzenia 8 zł/godz. (angaż z dnia 6 maja 1970 r.); - w okresie od dnia 1 maja 1973 roku – kategoria zaszeregowania 8 ze stawką 13,50 zł/godz. (karta kwalifikacyjna z poprzednią stawką wynagrodzenia – 11 zł/godz. i angaż z dnia 30 kwietnia 1973 roku); - w okresie od dnia 4 lipca 1974 roku – uprawnienia kategorii II ze stawką wynagrodzenia 6,50 zł/godz. i 0,50 zł za rodzaj pojazdu (angaż z dnia 4 lipca 1974 roku); - w okresie od dnia 5 kwietnia 1975 roku – kategoria zaszeregowania 9 ze stawką 15,50 zł/godz. (umowa o pracę z dnia 12 kwietnia 1975 roku). W oparciu o ww. stawki wynagrodzenia oraz z uwzględnieniem normatywnego czasu pracy obowiązującego ubezpieczonego w latach 1970 – 1978, minimalne wynagrodzenie, jakie uzyskał ubezpieczony świadcząc pracę w pełnym wymiarze czasu pracy wynosiło: - w okresie od dnia 6 maja 1970 roku do dnia 31 grudnia 1972 roku – co najmniej 8 zł/godz.; - w okresie od dnia 1 stycznia 1973 roku do dnia 30 kwietnia 1973 roku – co najmniej 11 zł/godz.; - w okresie od dnia 1 maja 1973 roku do dnia 4 kwietnia 1975 roku – co najmniej 13,50 zł/godz. - w okresie od dnia 5 kwietnia 1975 roku do dnia 31 grudnia 1978 roku – co najmniej 15,50 zł/godz. Wobec powyższego wynagrodzenie ubezpieczonego w poszczególnych latach 1970 – 1978 kształtowało się co najmniej w następującej wysokości: 1) rok 1970 - od 6 maja: - normatywny czas pracy w maju - 152 godz., w tym od 6 maja — 136 godz. x 8,00 zł. Razem: 136 godz. x 8,00 zł/1 godz. = 1.088,00 zł, - normatywny czas pracy w czerwcu - 176 godz., w lipcu - 184 godz., w sierpniu - 160 godz., we wrześniu - 176 godz., w październiku - 176 godz., w listopadzie - 160 godz. i w grudniu - 168 godz. Razem: 1.200 godz. x 8,00 zł/1 godz. = 9.600,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1970 r. stanowiąca podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 10.688 zł. 2) rok 1971: - normatywny czas pracy w całym 1971 r. - 2.024 godz. Razem: 2.024 godz. x 8,00 zł/1 godz. = 16.192,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1971 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 16.192 zł. 3) rok 1972: - normatywny czas pracy w całym 1972 r. - 2.000 godz. Razem: 2.000 godz. x 8,00 zł/1 godz. = 16.000,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1972 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 16.000 zł. 4) rok 1973 - od 1 stycznia do 30 kwietnia oraz od 1 maja do 31 grudnia: - normatywny czas pracy w styczniu - 176 godz., w lutym - 160 godz., w marcu - 176 godz. i w kwietniu - 160 godz. Razem: 672 godz. x 11,00 zł/1 godz. = 7.392,00 zł, - normatywny czas pracy w maju - 168 godz., w czerwcu - 160 godz., w lipcu - 176 godz., w sierpniu - 176 godz., we wrześniu - 160 godz., w październiku - 184 godz., w listopadzie - 168 godz. i w grudniu - 152 godz. Razem: 1.344 godz. x 13,50 zł/1 godz. = 18.144,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1973 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 25.536 zł. 5) rok 1974: - normatywny czas pracy w całym 1974 r. - 2.008 godz. Razem: 2.008 godz. x 13,50 zł/1 godz. = 27.108,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1974 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 27.108 zł. 6) rok 1975 - od 1 stycznia do 4 kwietnia oraz od 5 kwietnia do 31 grudnia: — normatywny czas pracy w styczniu - 176 godz., w lutym - 160 godz., w marcu - 160 godz. i w kwietniu - 32 godz. Razem: 528 godz. x 13,50 zł/1 godz. = 7.128,00 zł, — normatywny czas pracy w kwietniu - 144 godz., w maju - 152 godz., w czerwcu - 168 godz., w lipcu - 184 godz., w sierpniu - 160 godz., we wrześniu - 176 godz., w październiku - 184 godz., w listopadzie - 144 godz. i w grudniu - 168 godz. Razem: 1.480 godz. x 15,50 zł/1 godz. = 22.940,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1975 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 30.068 zł. 7) rok 1976: — normatywny czas pracy w całym 1976 r. - 2.032 godz. Razem: 2.032 godz. x 15,50 zł/1 godz. = 31.496,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1976 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 31.496 zł. 8) rok 1977: — normatywny czas pracy w całym 1977 r. - 2.016 godz. Razem: 2.016 godz. x 15,50 zł/1 godz. = 31.248,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1977 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 31.248 zł. 9) rok 1978: — normatywny czas pracy w całym 1978 r. - 2.008 godz. Razem: 2.008 godz. x 15,50 zł/1 godz. = 31.124,00 zł. Łączna kwota wynagrodzenia w 1978 r. stanowiąca podstawę składek na ubezpieczenia społeczne wynosi 31.124 zł. /dowód: opinia sądowa, k. 42 – 47 akt/ Przeciętne miesięczne wynagrodzenie w poszczególnych latach okresu spornego wynosiło: 1970 r. – 26.820 zł, 1971 r. – 28.296 zł, 1972 r. – 30.108 zł, 1973 r. – 33.576 zł, 1974 r. – 38.220 zł, 1975 r. – 46.956 zł, 1976 r. – 51.372 zł, 1977 r. – 55.152 zł, 1978 r. – 58.644 zł. Z kolei minimalne wynagrodzenie za pracę w poszczególnych latach wynosiło: od dnia 6 maja 1970 r. – 850 zł miesięcznie, od dnia 1 grudnia 1970 r. – 1.000 zł miesięcznie, od dnia 1 sierpnia 1974 r. – 1.200 zł miesięcznie, od dnia 1 maja 1977 r. – 1.400 zł miesięcznie i od dnia 1 maja 1978 r. – 1.600 zł miesięcznie, czyli w 1970 r. wynagrodzenie roczne z uwzględnieniem minimalnego wynagrodzenia za pracę wynosiło: 1970 r. (od maja) – 6.950 zł, w 1971 r. – 12.000 zł, 1972 r. – 12.000 zł, w 1973 r. – 12.000 zł, w 1974 r. – 13.000 zł, 1975 r. – 14.400 zł, 1976 r. – 14.400 zł, 1977 r. – 16.000 zł, 1978 r. – 18.400 zł. /okoliczności bezsporne, a nadto dowód: opinia sądowa, k. 42 – 47 akt/ Decyzją z dnia 25 lipca 2008 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H. przyznał ubezpieczonemu prawo do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach od dnia 9 maja 2008 roku. /dowód: decyzja ZUS z dnia 25 lipca 2008 roku, k. 173 – 173 v. akt emerytalnych ZUS/ Kolejną decyzją z dnia 17 lipca 2013 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H. przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury powszechnej od dnia 9 lipca 2013 roku, tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego. Do ustalenia podstawy wymiaru świadczenia organ rentowy przyjął dotychczasową podstawę wymiaru świadczenia (1.555,44 zł), obliczoną poprzez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru z poprzedniej decyzji – 68,36% przez kwotę bazową – 2.275,37 zł. Do ustalenia wysokości emerytury organ rentowy uwzględnił okresy składkowe – 35 lat, 9 miesięcy i 22 dni (tj. 429 msc) oraz okresy nieskładkowe – 11 lat i 10 miesięcy (tj. 142 msc). Kwota emerytury wynosiła 1.799 zł brutto miesięcznie. Następnie kolejnymi decyzjami organ rentowy przeliczył emeryturę odwołującego w związku z wnioskami o zmianę stażu pracy i w związku z uzyskiwanym przychodem. /dowód: decyzja ZUS z dnia 17 lipca 2013 roku, k. 21 – 22 v. akt emerytalnych ZUS, t. II/ W dniu 31 stycznia 2023 roku T. N. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w H. z wnioskiem o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego z uwzględnieniem składek zapisanych na koncie po przyznaniu świadczenia i z uwzględnieniem przeliczonego kapitału początkowego. Do wniosku dołączył pisemne zeznania świadków w osobach P. D. i N. P. potwierdzające okresy pracy T. N. w (...) w H. . P. D. oświadczył, że w okresie od dnia 6 grudnia 1975 roku do dnia 31 lipca 1992 roku odwołujący pracował na stanowisku kierowcy samochodu ciężarowego w pełnym wymiarze czasu pracy, a N. P. oświadczył, że odwołujący w okresie od dnia 5 kwietnia 1975 roku do dnia 31 sierpnia 1992 roku pracował na stanowisku maszynisty koparek i ładowarek jednonaczyniowych w pełnym wymiarze czasu pracy. Po rozpoznaniu wniosku decyzją z dnia 9 marca 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H. odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury, ponieważ okresy pracy wskazane w zeznaniach świadków zostały uwzględnione do wyliczenia emerytury. Nadto we wniosku tym T. N. błędnie wskazał, o co się ubiega, albowiem powinien wskazać, że ubiega się o doliczenie okresów składkowych. Ubezpieczony nie złożył odwołania od ww. decyzji. /dowód: wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno – rentowego, k. 106 – 107 akt emerytalnych ZUS, t. II; pisemne zeznanie świadka P. D. , k. 108 – 108 v. akt emerytalnych ZUS, t. II; pisemne zeznanie świadka N. P. , k. 109 – 109 v. akt emerytalnych ZUS, t. II; decyzja ZUS z dnia 9 marca 2023 roku, k. 110 akt emerytalnych ZUS, t. II/ W dniu 14 marca 2023 roku ubezpieczony wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w H. z nowym wnioskiem o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego poprzez doliczenie okresów składkowych i uwzględnienie faktycznie uzyskiwanych zarobków za okres pracy w (...) Przedsiębiorstwie (...) w H. na podstawie zeznań świadków. Pismem z dnia 5 kwietnia 2023 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w H. poinformował ubezpieczonego, że okresy pracy wskazane w zeznaniach świadków zostały już uwzględnione do wyliczenia wysokości emerytury na podstawie przedłożonego świadectwa pracy z dnia 17 kwietnia 2008 roku oraz że za lata 1970 – 1978 przyjęto minimalne wynagrodzenie za pracę, a za lata 1979 – 1992 przyjęto wynagrodzenie faktycznie uzyskiwane na podstawie kart wynagrodzeń. W odpowiedzi na ww. pismo ubezpieczony w dniu 17 kwietnia 2023 roku złożył po raz kolejny wniosek o przeliczenie emerytury, domagając się uwzględnienia wynagrodzenia faktycznego uzyskiwanego przez świadków na podstawie dokumentów przedłożonych przez nich do swoich wniosków emerytalnych za lata 1970 – 1978. Po rozpoznaniu ww. wniosku ubezpieczonego organ rentowy wydał decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie. /dowód: wniosek o ponowne ustalenie wysokości emerytury, k. 111 – 112 akt emerytalnych ZUS, t. II; informacja ZUS, k. 114 akt emerytalnych ZUS, t. II; wniosek o przeliczenie emerytury, k. 115 akt/ Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie okoliczności bezspornych oraz na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie, których wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu, a które nie były kwestionowane przez strony pod względem ich autentyczności, jak i prawdziwości zawartych w nich informacji. Podstawę ustalenia stanu faktycznego sprawy stanowiły również zeznania odwołującego T. N. oraz świadków N. H. i N. P. złożone na okoliczność pracy odwołującego w (...) Przedsiębiorstwie (...) w H. , które to Sąd uznał za wiarygodne. Kluczowe znaczenie dla ustalenia stanu faktycznego niniejszej sprawy miał jednak dowód z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości, księgowości i finansów publicznych z dnia 16 grudnia 2024 roku. Opinia ta była jasna, logiczna i zawierała stanowcze wnioski w kwestii ustalenia wynagrodzenia odwołującego w spornym okresie na minimalnym poziomie. Sąd uznał tę opinię za miarodajną dla ustalenia wysokości wynagrodzeń uzyskiwanych przez odwołującego w latach 1970 – 1978 roku. Sąd Okręgowy zważył, co następuje: Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2025 r., poz. 1749) prawo do świadczeń lub ich wysokość ulega ponownemu ustaleniu na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji w sprawie świadczeń zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość. Z cytowanego przepisu wynika, iż warunkiem ponownego ustalenia prawa do świadczeń jest uzyskanie nowych dowodów lub ujawnienie okoliczności, które istniały przed wydaniem decyzji, a nie były znane organowi w chwili orzekania i mają wpływ na prawo do tych świadczeń lub ich wysokość (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 231/99 - OSNAPiUS 2000 nr 19 poz. 734; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 5 czerwca 2003 r. III UZP 5/03 - OSNAPiUS rok 2003, Nr 18, poz. 442). Zwrot "przedłożenie nowych dowodów" oznacza zgłoszenie każdego prawnie dopuszczalnego środka dowodowego, stanowiącego potwierdzenie okoliczności faktycznych istniejących przed wydaniem decyzji, a mających wpływ na powstanie prawa do świadczenia lub jego wysokość. Natomiast pojęcie "ujawnienie okoliczności" oznacza powołanie się na fakty dotyczące ogółu wymagań formalnych i materialnych związanych z ustaleniem przez organ rentowy prawa do świadczenia lub wysokości świadczenia. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ma podstaw do ponownego ustalenia emerytury, wyrównania świadczeń, jeśli zainteresowany nie przedstawi dokumentów lub okoliczności zmieniających jego sytuację (por. wyrok. Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III UK 150/13, LEX nr 1458793). Mając powyższe na uwadze należy podkreślić, że skoro przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w oparciu o wniosek z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, to obowiązkiem organu rentowego, a następnie Sądu orzekającego była w pierwszej kolejności ocena, czy wystąpiły określone w tym przepisie przesłanki umożliwiające merytoryczne rozpoznanie wniosku. Należało zatem ustalić i ocenić, czy T. N. przedłożył nowe dowody mogące mieć wpływ na zmianę decyzji w przedmiocie wysokości świadczenia, ewentualnie, czy ujawniły się takie okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mogły rzutować na przyznanie ubezpieczonemu prawa do emerytury w wyższej wysokości. W ocenie Sądu okoliczności takie istniały, albowiem T. N. domagał się uwzględnienia faktycznych wynagrodzeń uzyskiwanych przez niego w okresie pracy w (...) w H. w latach 1970 – 1978 w oparciu o wynagrodzenia zastępcze osób wykonujących pracę na tożsamych stanowiskach pracy. Organ rentowy z braku dokumentów wskazujących na faktyczne zarobki odwołującego przyjął bowiem za ww. okres minimalne wynagrodzenie za pracę. W myśl art. 15 ust. 1 powyższej ustawy podstawę wymiaru emerytury i renty stanowi ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne na podstawie przepisów prawa polskiego w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych, wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę lub rentę, z uwzględnieniem ust. 6 i art. 176. Natomiast stosownie do brzmienia ust. 2a tego samego przepisu, jeżeli nie można ustalić podstawy wymiaru składek w okresie pozostawania w stosunku pracy wskazanym do ustalenia podstawy wymiaru emerytury i renty, za podstawę wymiaru składek przyjmuje się kwotę obowiązującego w tym okresie minimalnego wynagrodzenia pracowników, proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniu i wymiaru czasu pracy. Z kolei na postawie ust. 6 omawianego przepisu na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru emerytury lub renty może stanowić ustalona w sposób określony w ust. 4 i 5 przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne lub ubezpieczenia emerytalne i rentowe w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu. Zgodnie zaś z treścią § 21 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe (tekst jedn.: Dz. U. z 2011 r., nr 237, poz. 1412) środkiem dowodowym stwierdzającym wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu oraz uposażenia przyjmowanego do ustalenia podstawy wymiaru emerytury lub renty są zaświadczenia pracodawcy lub innego płatnika składek, legitymacja ubezpieczeniowa lub inny dokument, na podstawie którego można ustalić wysokość wynagrodzenia, dochodu, przychodu lub uposażenia. Przepisy ww. rozporządzenia w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno – rentowe mają zastosowanie przy ustalaniu przez organ rentowy wysokości świadczeń na podstawie wymienionych w nim środków dowodowych. Jednakże w postępowaniu wywołanym wniesionym odwołaniem od decyzji organu rentowego, sąd nie jest związany treścią tych przepisów i stosownie do okoliczności ocenia całokształt materiału dowodowego według zasad wynikających z art. 233 § 1 k.p.c. Zgodnie z treścią art. 473 § 1 k.p.c. w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych nie stosuje się przepisów ograniczających dopuszczalność dowodu ze świadków i przesłuchania stron. Dlatego też strona postępowania może posiłkować się wszelkimi źródłami dowodami, w tym dokumentami, czy zeznaniami świadków celem wykazania twierdzeń i udowodnienia okoliczności, które warunkują uwzględnienie jej roszczenia. Tym niemniej jednak ustalenie wysokości podstawy wymiaru emerytury lub renty wymaga podania zarobków w sposób indywidualny, konkretny i precyzyjny, zaś ciężar dowodu spoczywa na osobie ubiegającej się o te świadczenia. Dla celów obliczenia wysokości emerytury organ rentowy musi bowiem dysponować pewnymi danymi co do wysokości dochodów ubezpieczonego stanowiących podstawę do obliczenia świadczeń emerytalnych (por. wyr. SA w Szczecinie z dnia 17 września 2020 roku, III AUa 227/20, LEX nr 3116059; wyr. SA w Katowicach z dnia 10 marca 2020 roku, III AUa 1560/19, LEX nr 3042459). Wysokość uzyskiwanego uposażenia może być zatem ustalana także przy pomocy innych pisemnych środków dowodowych pochodzących od pracodawcy, czy też nawet dowodów pośrednich, nie wyłączając zeznań świadków - aczkolwiek wskazujących wprost na wysokość wynagrodzenia zainteresowanego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 1997 r. sygn. akt II UKN 186/97, opubl. OSNP 1998/11/342; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2006 r. sygn. I UK 115/06, opubl: Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych rok 2007, Nr 17-18, poz. 257, str. 753). Przy czym wysokości wynagrodzenia lub danego składnika wynagrodzenia nie można ustalać w sposób przybliżony, ale pewny, na podstawie konkretnego dokumentu bądź jego kopii, który zachował się w dokumentacji osobowej ubezpieczonego (ostatecznie w oparciu o wiarygodne i precyzyjne zeznania świadków). W takim wypadku uwzględnić można składniki wynagrodzenia, które są pewne, wypłacane były w danym okresie, stałe i w określonej wysokości (por. wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 18 stycznia 2012 r., III AUa 1555/11, LEX nr 1113058). W przedmiotowej sprawie odwołujący T. N. nie przedłożył dokumentów płacowych, które wprost potwierdzałyby wysokość zarobków uzyskiwanych w czasie zatrudnienia w (...) w H. w latach 1970 – 1978. Dokumenty płacowe z tego okresu nie zachowały się. Wprawdzie odwołujący powołał świadków dla potwierdzenia wysokości uzyskiwanych zarobków, aczkolwiek ich zeznania były niewystarczające w tym zakresie. Ponadto odwołujący domagał się przyjęcia wynagrodzenia zastępczego, tj. wynagrodzenia uzyskiwanego przez ww. świadków w okresie spornym. Wobec tego Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości na okoliczność ustalenia podstawy wymiaru składek na podstawie dowodów zgromadzonych w aktach ZUS (w tym aktach emerytalnych świadków) i w aktach sądowych oraz załączonej dokumentacji pracowniczej. Biegły wydał opinię z dnia 16 grudnia 2024 roku, w której to po szczegółowym przeanalizowaniu akt sprawy sądowej oraz dokumentacji pracowniczej odwołującego i świadka N. H. (zatrudnionego na podobnym stanowisku pracy w okresie spornym), a także akt emerytalnych odwołującego i świadka N. P. (również zatrudnionego na podobnym stanowisku pracy), stanowczo uznał, że nie dają one podstawy do opracowania opinii w zakresie dokładnego ustalenia wysokości uzyskiwanego przez odwołującego wynagrodzenia w latach 1970 – 1978. Powyższe wynika z braku kartotek płacowych za ten okres, zarówno ubezpieczonego, jak i pozostałych pracowników ( N. H. i N. P. ). Wszelka zgromadzona dokumentacja płacowa tych zatrudnionych pochodzi dopiero od 1979 roku. Ponadto – jak wskazał biegły – bazowanie na dokumentacji pracowniczej, w tym umowach o pracę i angażach pracownika N. H. , w których określono kategorię zaszeregowania i stawkę godzinową są mniej korzystne aniżeli stawki zaszeregowania i wynagrodzenia godzinowego odwołującego. Z kolei dokumentacja płacowa dotycząca kartotek N. P. pochodzi wyłącznie z 1979 roku i z lat późniejszych. W związku z powyższym wobec braku miarodajnych danych biegły ustalił minimalną wysokość wynagrodzenia, jaką uzyskał odwołujący w poszczególnych miesiącach i latach na podstawie normatywnej ilości czasu pracy, jaką musiał przepracować w latach 1970 – 1978 w oparciu o posiadane informacje zawarte w umowach o pracę, angażach oraz kartach kwalifikacyjnych T. N. zawierających kategorie zaszeregowania i stawkę godzinową wynagrodzenia. Wynagrodzenie tak ustalone nie uwzględnia jednak nadgodzin i pozostałych fakultatywnych składników wynagrodzenia, jakie odwołujący mógłby otrzymać w związku z zatrudnieniem. W oparciu o powyższe biegły ustalił, że w spornych latach odwołujący T. N. otrzymał wynagrodzenie co najmniej: w 1970 r. (od dnia 6 maja) - 10.688 zł, 1971 r. - 16.192 zł, 1972 r. - 16.000 zł, 1973 r. - 25.536 zł, 1974 r. - 27.108 zł, 1975 r. - 30.068 zł, 1976 r. - 31.496 zł, 1977 r. - 31.248 zł, 1978 r. - 31.124 zł. Sposób obliczenia ww. wynagrodzeń nie był przez strony kwestionowany i nie budzi wątpliwości Sądu. W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że wyliczenia dokonane przez biegłego są prawidłowe i mogą stanowić podstawę ponownego obliczenia wysokości emerytury. Już tylko na marginesie należy wskazać, że skoro możliwym było ustalenie kwoty zarobków w spornym okresie na podstawie dostępnej dokumentacji płacowej na minimalnym poziomie to nie było żadnych podstaw do przyjęcia przeciętnego wynagrodzenia za pracę, które to znacznie przewyższa kwoty wynagrodzenia ustalone przez biegłego. W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że uwzględnił ubezpieczonemu T. N. podstawy wymiaru składek z okresu pracy w (...) w H. w wysokości wyżej wskazanej, pozostawiając organowi rentowemu matematyczne obliczenie emerytury w sposób najkorzystniejszy dla ubezpieczonego. Mając powyższe na względzie, Sąd Okręgowy w Bydgoszczy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , orzekł jak w sentencji. Sędzia Karolina Chudzinska