VI U 615/19

Sąd Okręgowy w BydgoszczyBydgoszcz2022-01-31
SAOSubezpieczenia społecznerentyWysokaokręgowy
renta rodzinnafunkcjonariusz SBustawa dezubekizacyjnasłużba na rzecz totalitarnego państwaIPNprawo emerytalneorzecznictwoKonstytucjaprawa człowieka

Sąd Okręgowy oddalił odwołanie wdowy po funkcjonariuszu Służby Bezpieczeństwa od decyzji obniżającej rentę rodzinną, uznając, że służba męża na rzecz totalitarnego państwa uzasadnia zastosowanie przepisów ograniczających świadczenia.

Wdowa po funkcjonariuszu Służby Bezpieczeństwa odwołała się od decyzji obniżającej rentę rodzinną, argumentując naruszenie przepisów Konstytucji i prawa UE. Sąd Okręgowy oddalił odwołanie, stwierdzając, że służba męża na rzecz totalitarnego państwa, potwierdzona analizą jego akt osobowych i orzecznictwa, uzasadnia zastosowanie przepisów ograniczających wysokość renty. Sąd podkreślił, że ocena służby powinna uwzględniać indywidualne czyny i ich wpływ na prawa człowieka, a nie tylko wykładnię językową przepisów.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy rozpoznał odwołanie M. S. od decyzji Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego MSWiA, która ponownie ustaliła wysokość policyjnej renty rodzinnej po zmarłym mężu, funkcjonariuszu Służby Bezpieczeństwa. Organ rentowy, opierając się na informacji z IPN, uznał, że mąż ubezpieczonej pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, co skutkowało zastosowaniem przepisów ograniczających wysokość renty rodzinnej zgodnie z art. 24a w zw. z art. 13b i art. 15c ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy. Ubezpieczona zarzuciła naruszenie szeregu przepisów Konstytucji RP oraz prawa UE, twierdząc, że jej mąż nie dopuścił się czynów niegodnych, a jego służba była zgodna z prawem. Kwestionowała również zastosowanie przepisów ograniczających jej świadczenia. Sąd Okręgowy, analizując akta osobowe zmarłego męża oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego (uchwała III UZP 1/20) i Trybunału Konstytucyjnego (wyrok P 10/20), uznał, że ocena służby na rzecz totalitarnego państwa powinna uwzględniać wszystkie okoliczności, w tym indywidualne czyny funkcjonariusza i ich wpływ na prawa człowieka. Sąd stwierdził, że zebrane dowody, w tym charakterystyki służbowe i osobiste pisma funkcjonariusza, wskazują na jego udział w działaniach naruszających podstawowe prawa i wolności obywatelskie, co uzasadnia kwalifikację jego służby jako „służby na rzecz totalitarnego państwa”. W konsekwencji, sąd oddalił odwołanie, uznając zastosowanie przepisów ograniczających rentę za uzasadnione. Jednocześnie, ze względu na precedensowy charakter sprawy i subiektywne przekonanie ubezpieczonej o słuszności swojego stanowiska, sąd odstąpił od obciążania jej kosztami zastępstwa procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Ocena służby na rzecz totalitarnego państwa powinna uwzględniać wszystkie okoliczności sprawy, w tym indywidualne czyny funkcjonariusza i ich weryfikację pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. Służba męża odwołującej była związana z ingerencją w prawa i wolności człowieka, co uzasadnia zastosowanie przepisów ograniczających rentę.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale SN III UZP 1/20, zgodnie z którą bezrefleksyjna wykładnia językowa art. 13b ustawy zaopatrzeniowej jest nieprawidłowa. Analiza akt osobowych zmarłego funkcjonariusza wykazała, że jego działania w ramach służby naruszały podstawowe prawa i wolności obywatelskie, co uzasadnia zastosowanie przepisów ograniczających rentę rodzinną.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalenie odwołania

Strona wygrywająca

Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.

Strony

NazwaTypRola
M. S. (1)osoba_fizycznaodwołująca
Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W.instytucjaorgan rentowy

Przepisy (13)

Główne

ustawa zaopatrzeniowa art. 24a § 1 i 2

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Zastosowanie przepisu ogranicza wysokość renty rodzinnej po osobie, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, do kwoty przeciętnej renty rodzinnej ZUS.

ustawa zaopatrzeniowa art. 13b

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Definiuje pojęcie 'służby na rzecz totalitarnego państwa', która jest podstawą do zastosowania przepisów ograniczających świadczenia.

Pomocnicze

ustawa zaopatrzeniowa art. 15c § pkt 1

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Dotyczy okresu, w którym funkcjonariusz nie pracował i nie był ubezpieczony, co wpływa na podstawę wymiaru świadczenia.

ustawa zaopatrzeniowa art. 4

Ustawa o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin

Ogólny przepis dotyczący prawa do świadczeń.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawa urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 30

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Nienaruszalność i poszanowanie godności człowieka.

Konstytucja RP art. 42 § ust. 3

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Domniemanie niewinności.

Konstytucja RP art. 45

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy.

Konstytucja RP art. 177

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Niezawisłość sędziowska.

Konstytucja RP art. 32

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa i zakazu dyskryminacji.

Konstytucja RP art. 64

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Ochrona własności.

k.p.c. art. 477¹⁴ § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa prawna do oddalenia odwołania.

k.p.c. art. 102

Kodeks postępowania cywilnego

Podstawa do odstąpienia od obciążania strony kosztami postępowania w szczególnie uzasadnionych wypadkach.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Służba męża odwołującej na rzecz totalitarnego państwa, potwierdzona analizą akt osobowych i orzecznictwa, uzasadnia zastosowanie przepisów ograniczających wysokość renty rodzinnej. Ocena służby powinna uwzględniać indywidualne czyny funkcjonariusza i ich wpływ na prawa człowieka, a nie tylko wykładnię językową przepisów. Przepisy ograniczające rentę nie są niezgodne z Konstytucją RP ani prawem UE.

Odrzucone argumenty

Zastosowanie przepisów ograniczających rentę narusza Konstytucję RP (art. 2, 30, 42, 45, 177, 32, 64) oraz prawo UE. Mąż odwołującej nie dopuścił się czynów niegodnych ani sprzecznych z prawem. Zastosowanie art. 15c ustawy skutkuje sytuacją, w której wdowa znalazłaby się w lepszej sytuacji, gdyby jej mąż został skazany za przestępstwo.

Godne uwagi sformułowania

bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art.13 b ust.1 ustawy zaopatrzeniowej nie jest prawidłowa kryterium służby na rzecz totalitarnego państwa było oceniane z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności z uwzględnieniem indywidualnych czynów ubezpieczonego i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności S. S. (2) podczas służby w SB, realizując zadania z zakresu bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego ówczesnego państwa, działał na rzecz łamania podstawowych praw i wolności obywatelskich. nie jest konieczne wykazanie poszczególnych zdarzeń i okoliczności, bowiem przedmiotem oceny w sprawie niniejszej nie jest kwestia odpowiedzialności karnej za konkretne czyny; istotne jest, czy rodzaj podejmowanych czynności i ich charakter był tego rodzaju, że z istoty swojej wiązały się z ingerencją w prawa lub wolności człowieka i obywatela.

Skład orzekający

Janusz Madej

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących tzw. 'ustawy dezubekizacyjnej', ocena służby na rzecz totalitarnego państwa, zgodność przepisów z Konstytucją i prawem UE."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej grupy funkcjonariuszy służb PRL; orzeczenie opiera się na analizie konkretnych dowodów z akt osobowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy kontrowersyjnych przepisów 'dezubekizacyjnych' i ich wpływu na renty rodzinne po funkcjonariuszach służb PRL, co budzi duże zainteresowanie społeczne i prawnicze.

Czy służba w SB oznacza niższe świadczenia dla rodziny? Sąd rozstrzyga.

Sektor

administracja publiczna

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
Sygn. akt VI U 615/19 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 31 stycznia 2022 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący Sędzia Janusz Madej Protokolant – starszy sekretarz sądowy D. H. po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2022 r. w Bydgoszczy na rozprawie odwołania : M. S. (1) od decyzji : Dyrektora Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. z dnia 26 lipca 2017 r., N. ewid : (...) w sprawie: M. S. (1) przeciwko: Dyrektorowi Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. o wysokość policyjnej renty rodzinnej 1) oddala odwołanie; 2) nie obciąża ubezpieczonej M. S. (1) kosztami zastępstwa prawnego strony przeciwnej. VI U 615/19 UZASADNIENIE Decyzją z dnia z dnia 26 lipca 2017. nr (...) Dyrektor Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. ponownie ustalił od dnia (...) r. wysokość renty rodzinnej wypłacanej M. S. (1) . Wyjaśniając w uzasadnieniu decyzji sposób ponownego ustalenia wysokości świadczenia organ rentowy wskazał, iż podstawę wymiaru świadczenia, które przysługiwało zmarłemu mężowi M. S. (2) S. , stanowi kwota 8792,91 zł, a emerytura od której naliczana jest renta rodzinna stanowi 3,47% podstawy wymiaru zmarłego. Renta rodzinna dla 1 osoby uprawnionej wynosi 85% emerytury, t.j. kwotę 1000 zł. Ponadto do renty rodzinnej przysługuje M. S. (1) dodatek pielęgnacyjny w kwocie 209,59 zł. W zestawieniu dołączonym do decyzji wskazano, że ustalona na dzień (...) r. wysługa zmarłego męża ubezpieczonej obejmuje także okres określony w art. 13b ustawy liczony po 0,0% - od 1 lipca1949 r. do 8 lutego 1990 r. Jako podstawę prawną decyzji wskazano przepisy art. 24a w zw. z art. 32 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2016, poz. 708 z późn. zm.) w związku z otrzymaną z IPN informacja Nr 273531/2017 z dnia 2 marca 2017 r. Odwołanie od powyższej decyzji wniosła ubezpieczona M. S. (1) , domagając się uchylenia decyzji w całości oraz zasądzenia od organu na swoją rzecz kosztów postępowania. Odwołująca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa materialnego: I Krajowego: 1) art. 4 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin , zwanej dalej ustawa, poprzez bezpodstawne niezastosowanie do odwołującego się; 2) art. 13b ustawy – poprzez zastosowanie bez zdefiniowania w stosunku do zmarłego męża odwołującej się pojęcia „służby na rzecz totalitarnego państwa”; 3) art. 15c pkt 1 ustawy – poprzez zastosowanie w stosunku do zmarłego męża odwołującej i przyjęcie, iż przez okres 30 lat 11 miesięcy i 22 dni nie pracował i nie był przez ten okres ubezpieczony; 4) art. 15c pkt 3 ustawy poprzez jego zastosowanie sprzecznie z uprawnieniami wynikającymi z ogólnie obowiązujących przepisów o emeryturach wypłacanych przez Fundusz Ubezpieczeń Społecznych; 5) art. 24a ust. 1 i 2 ustawy – poprzez jego zastosowanie sprzecznie z uprawnieniami przysługującymi według przepisów ogólnie obowiązujących; 6) art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. Nr 78, 483), wobec naruszenia zaskarżoną decyzją standardów ustanowionych powołanym przepisem, stanowiącym iż Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej; 7) art. 30 w związku z art. 42 ust. 3, art. 45 i art. 177 Konstytucji poprzez naruszenie zasady nienaruszalności i poszanowania godności poprzez orzeczenie, iż zmarły mąż odwołującej dopuścił się czynów niegodnych, sprzecznych z prawem, jak również karalnych, co w decyzji uczyniono z pominięciem domniemania niewinności, zastępując w tym względzie niezawisły sąd; 8) art. 32 zasada równości wobec prawa i zakazu dyskryminowania jednostki poprzez zastosowanie odmiennych kryteriów prawa do ubezpieczenia, niż w stosunku do osób pracujących w państwowych jednostkach organizacyjnych; 9) naruszenie art. 64 zasada ochrony własności poprzez pozbawienie odwołującej się prawa do świadczenia rentowego zgodnie z ogólnie stosowanym systemem ubezpieczeń społecznych. II Unii Europejskiej – w związku z art. 9 i art. 93 pkt 3 Konstytucji : 1) art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej 26.10.2012 r. ( Dz. Urz. C. 2021 326.13) nakazującego państwom członkowskim poszanowanie godności, równości i praw człowieka; 2) art. 4 ust. 3 Traktatu w zakresie uznania prawa, wolności i zasady określonej w Karcie Praw Podstawowych UE Z 7.12.2000r. w brzmieniu dostosowanym do 12.12.2007 r. w Strasburg, która ma taką samą moc jak Traktaty w związku z : 3) art. 6 in fine Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej 4.11.1950 r. z 26.10.2012 r. (Dz. Urz. UE C Nr 326 str. 4) oraz 4) Konwencja o Ochronie praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 4.11.1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 62, poz. 284) w zakresie zakazu karania bez podstawy prawnej i zakazu dyskryminacji. W uzasadnieniu odwołania M. S. (1) wskazywała na niesporne okoliczności sprawy, w szczególności iż jej zmarły mąż nieprzerwanie służył w (...) od 1 lipca 1949 r. do 8 lutego 1990 r. Po 40 latach nienagannej służby - wykonywanej zgodnie z przepisami resortowymi oraz powszechnie obowiązującym prawem – zakończył ją po ustaleniu niezdolności do służby na skutek zaliczenia go do I grupy inwalidzkiej. Odwołująca podnosiła też, że jej mąż nie dopuścił się czynów powodujących wszczęcie postępowania karnego czy dyscyplinarnego. Pomimo nieudowodnienia jej mężowi działania, w najszerszym tego słowa znaczeniu sprzecznego z prawem, odwołująca została ograniczona w prawach emerytalnych, poprzez pozbawienie jej w całości uprawnień rentowych, czym została stygmatyzowana jako osoba nie mająca podmiotowości, bowiem zastosowanie art. 15c pkt 1ustawy, spowodowało, iż w lepszej sytuacji znalazłaby się, gdyby udowodniono jej zmarłemu mężowi i zostałby prawomocnie skazany za popełnienie przestępstwa, co gwarantowałoby nabycie prawa do świadczeń pieniężnych z ubezpieczenia emerytalnego i rentowego na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – zgodnie z art. 10 ustawy. W miejsce naliczenia stawki podstawy emerytury wynoszącej 0,00%, stanowiącej podstawę obliczenia renty rodzinnej, zastosowany zostałby wskaźnik 1,3%. W przedstawionej w dalszej części uzasadnienia odwołania obszernej argumentacji, ubezpieczona kwestionowała zgodność przepisów, które zastosował pozwany organ rentowy do obniżenia jej świadczenia zaskarżoną decyzją, z Konstytucją oraz podnosiła sprzeczność tych przepisów z wynikającymi z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej zasadami : rządów prawa, równości i niedyskryminacji, prawa do rzetelnego procesu, prawa własności i proporcjonalności. Rażąca niezgodność art. 13a, 15c, 22a oraz 24a ust. 1 i 2 ustawy ze wskazanymi na wstępie przepisami Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowymi prawami Unii Europejskiej: Traktatem o Unii Europejskiej, Traktatem o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej i Konwencją o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności . W odpowiedzi na odwołanie Dyrektor Zakładu Emerytalno - Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie od odwołującej na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy wskazał, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy powołane w jej treści oraz na podstawie informacji otrzymanej z Instytutu Pamięci Narodowej o przebiegu służby S. N. (...) z (...) r. Zgodnie z art. 24a ustawy zaopatrzeniowej w przypadku renty rodzinnej przysługującej po osobie, która pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b, i która pozostawała w służbie przed dniem 2 stycznia 1999 r., renta rodzinna przysługuje na zasadach określonych w art. 24, z zastrzeżeniem, iż wysokość renty rodzinnej ustala się na podstawie świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu z uwzględnieniem przepisów art. 15c lub 22a (ust.1). Wysokość renty rodzinnej, ustalonej zgodnie z ust. 1, nie może być wyższa niż miesięczna kwota przeciętnej renty rodzinnej wypłaconej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ogłoszonej przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Zatem renta rodzinna wyliczona dla odwołującej – 1 osoby uprawnionej stanowiąca: 85% emerytury, jaka przysługiwałaby zmarłemu (1000,00 zł brutto) została ograniczona do kwoty 1209,59 zł brutto/1063,69 zł netto (z uwzględnieniem kwoty dodatku pielęgnacyjnego). Sąd Okręgowy ustalił i rozważył, co następuje: Mąż odwołującej S. S. (2) ( urodz. (...) ) z dniem 1 lipca 1949 r. przyjęty został na stanowisko wartownika w Powiatowym Urzędzie (...) w B. . Następnie pełnił obowiązki sekretarza tego (...) , a z dniem 1 czerwca 1951 r. przeniesiono go na to stanowisko. 15 października 1953 r. mianowany został na stanowisko referenta referatu V w powyższym Urzędzie. Pełnił też funkcję II sekretarz podstawowej organizacji partyjnej ( (...) ) działającej w PU ds. BP w B. . Następnie z dniem 1 lutego 1955 r. przeniesiony został na stanowisko referenta referatu V w Powiatowym Urzędzie do (...) w G. , a 1 kwietnia 1955 r. mianowany został referentem operacyjnym w tym Urzędzie. S. S. (2) posiadał już wówczas stopień chorążego. Po ukończeniu Rocznej Szkoły Podwyższania Kwalifikacji Referentów i Oficerów Śledczych Komitetu do (...) w L. mianowany został z dniem 1 września 1956 r. na stanowisko oficera operacyjnego Sekcji VII Wydziału II-go Wojewódzkiego (...) do (...) w B. , a na skutek reorganizacji, z dniem 1 stycznia 1957 r. przeniesiono go na stanowisko oficera Wydziału II Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej w B. . Wówczas posiadał on stopień podporucznika MO. Z dniem 1 sierpnia 1959 r. mianowano go na stanowisko starszego oficera operacyjnego Wydziału II powyższej K. . Z dniem 1 września 1961 r. mianowano porucznika S. S. na stanowisko Kierownika Grupy VII Wydziału II (...) w B. . W połowie lat sześćdziesiątych ubiegłego wieku awansowano go do stopnia kapitana MO oraz pełnił też funkcję sekretarza Oddziałowej Organizacji (...) i członka egzekutywy Komitetu Zakładowego (...) . Z kolei z dniem 1 grudnia 1960 r. został on awansowany na stanowisko Zastępcy Naczelnika Wydziału II Służby Bezpieczeństwa (...) w B. , a w dniu 1 kwietnia 1970 r. nadano mu stopień Majora MO. Do tego momentu był on odznaczony: odznakami 10 lat w Służbie Narodu ( nadaną 05.06. 1959 r.) oraz 20 lat w Służbie Narodu ( nadaną w dniu 26.08.1969 r.), Srebrnym Krzyżem Zasługi PRL (nadanym 15 lipca 1969 r.) oraz Brązowym Medalem Zasłużony dla Obronności Kraju ( 01.10.1969 r.). W listopadzie 1973 r. mianowano go na stanowisko Naczelnika Wydziału II Służby Bezpieczeństwa (...) w B. . W kwietniu 1974 r. nadano mu stopień podpułkownika MO. Z dniem 15 maja 1977 r. S. S. (2) mianowany został na stanowisko Zastępcy Komendanta Wojewódzkiego MO do spraw Służby Bezpieczeństwa w B. . W dniu 26 czerwca 1978 r. nadano mu też stopień pułkownika MO. Z dniem 1 sierpnia 1983 r. został on mianowany na stanowisko Zastępcy Szefa Wojewódzkiego Urzędu Spraw Wewnętrznych do spraw Służby Bezpieczeństwa. Rozkazem personalnym Ministra Spraw Wewnętrznych C. N. (...) z dnia 8 lutego 1990 r. S. S. (2) został zwolniony ze służby w Służbie Bezpieczeństwa i w Milicji Obywatelskiej, a od dnia 1 marca 1990 r. ustalono mu prawo do emerytury. Mąż odwołującej zmarł w dniu 27 marca 2006 r. i od tej daty ustalono dla niej prawo do policyjnej renty rodzinnej decyzją Dyrektora Zakładu Emerytalno-Rentowego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji w W. z dnia 21 kwietnia 2006 r. Powyższy stan faktyczny ustalony został na podstawie dowodów z dokumentów zebranych w aktach osobowych S. S. (2) nadesłanych do akt sprawy na płycie CD przez IPN - k. 22 i k. 103 a.s. oraz w aktach emerytalno-rentowych powódki i jej męża, nadesłanych do akt sprawy przez pozwany organ rentowy. Pozwany organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję na podstawie informacji Instytutu Pamięci Narodowej N. (...) z dnia 2 marca 2017 r., z której wynikało, iż mąż ubezpieczonej S. S. (2) w okresie od 1 lipca 1949 r. do 8 lutego 1990 r. pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13 b ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej Służby Celno - Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 708 z późn. zm.). W dniu 16 września 2020 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę w sprawie o sygn. akt III UZP 1/20, w której wskazał, iż kryterium „służby na rzecz totalitarnego państwa” określone w art.13b ust.1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji (…) powinno być oceniane na podstawi wszystkich okoliczności sprawy, w tym także na podstawie indywidualnych czynów i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności człowieka. Według Sądu Najwyższego – bezrefleksyjna, wyłącznie językowa wykładnia art.13 b ust.1 ustawy zaopatrzeniowej nie jest prawidłowa. Niezbędne jest, aby kryterium służby na rzecz totalitarnego państwa było oceniane z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności sprawy, w szczególności z uwzględnieniem indywidualnych czynów ubezpieczonego i ich weryfikacji pod kątem naruszenia podstawowych praw i wolności. Dopiero przy takiej weryfikacji mamy do czynienia ze stwierdzeniem służby na rzecz totalitarnego państwa. Katalog okoliczności uwzględnianych jest przy tym - zdaniem Sądu Najwyższego - otwarty, w szczególności należą do nich: długość okresu pełnienia służby i jego historyczne umiejscowienie, miejsce pełnienia służby, stanowisko służbowe, stopień służbowy. Przy czym ważnym elementem jest ustalenie indywidualnych czynów ubezpieczonego pod kątem ich weryfikacji, jako naruszenie podstawowych praw i wolności człowieka. Wszystkie te okoliczności winny być ustalone wg procesowych zasad dowodzenia i rozkładu ciężaru dowodu. Jak podkreślono, taka wykładnia jest zgodna z jednolitym i utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, w szczególności NSA w sprawach skarg na decyzje MSWiA dotyczących odmowy wyłączenia stosowania ustawy wobec konkretnych funkcjonariuszy na podstawie art.8a ustawy. W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że S. S. (2) podczas służby w SB, realizując zadania z zakresu bezpieczeństwa wewnętrznego i zewnętrznego ówczesnego państwa, działał na rzecz łamania podstawowych praw i wolności obywatelskich. Świadczą o tym okoliczności przywoływane w jego charakterystykach służbowych, a nawet pismach osobiście sporządzanych przez niego i znajdujących się w jego aktach osobowych. W charakterystyce służbowej jego osoby z dnia 25 stycznia 1952 r. (k. 222 akt osobowych) podano, że „ w 1951 r. otrzymał dwa razy nagrody pieniężne za wzorowe się zachowanie i gorliwe wywiązywanie się z powierzonych obowiązków… kwalifikuje się na przeniesienie go do pracy operatywnej do czego ma chęć i zamiłowanie”. W opinii służbowej z dnia 10 lipca 1969 r. podano, iż posiada on „na łączności 5 tajnych współpracowników… Niektóre jednostki t.w. zatrudnione w UMK przekazywały i przekazują cenne informacje polityczne. W okresie opiniowanym pozyskał do współpracy dwóch t.w.”. (opinia służbowa – k. 272 a.o.) „Wydział II pod jego kierownictwem osiąga systematycznie pozytywne rezultaty w organizowaniu źródeł informacyjnych i w prowadzeniu spraw operacyjnych.(opinia służbowa z 6 maja 1975 r. – k. 271 a.o.) Powyższe okoliczności wskazują na to, iż S. S. (2) organizował i nadzorował inwigilację środowiska akademickiego, aktywnie uczestnicząc w tym procederze. W opiniach o nim sporządzanych przez przełożonych wysoko oceniano jego służbę, w tym pracę operacyjną, jak również przyznawano mu dodatki i nagrody pieniężne. W swoim osobistym piśmie do ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych gen. C. K. z dnia 14 października 1988 r. określał on siebie jako funkcjonariusza, który lojalnie służył przez 40 lat „swojej partii i swojej ludowej Ojczyźnie”, podkreślał, iż kierownictwo całej SB w WUSW w B. objął we wrześniu 1981 r., kiedy to trwał (...) , jednak kierowane przez niego służby „w pełni wykonywały postawione przed nimi zadania”. (k. 21 i 22 drugiego pliku na płycie CD akt osobowych – k. 22 akt sprawy). Rodzajowo zatem opisane w charakterystykach i opiniach służbowych działania S. S. (2) wykonywane przez niego w trakcie pełnienia służby, w powiązaniu z zakresem zadań jednostek, w których służył bądź którymi kierował oraz danymi z jego akt osobowych, mogą stanowić podstawę do sformułowania oceny, zgodnie z którą w czasie służby wykonywał on czynności naruszające podstawowe prawa i wolności człowieka. Zdaniem Sądu Okręgowego możliwe jest zakwalifikowanie służby funkcjonariusza, jako „służby na rzecz totalitarnego państwa” w sytuacji, gdy faktycznie wykonywane przez niego w czasie służby czynności były tego rodzaju (miały taki charakter), że naruszały podstawowe prawa lub wolności człowieka. Nie stoi temu na przeszkodzie nieustalenie bardziej szczegółowych okoliczności poszczególnych zdarzeń, jeżeli dowody w sprawie wskazują, że rodzaj faktycznie podejmowanych przez funkcjonariusza w ramach jego służby działań wiązał się z ingerencją w prawa lub wolności człowieka. Na wyeksponowanie w tym miejscu zasługuje to, iż mąż powódki dosłużył się w organach bezpieczeństwa państwa komunistycznego stopnia pułkownika MO-SB i zajmował przez wiele lat najwyższe w skali województwa bydgoskiego stanowisko w Służbie Bezpieczeństwa. W takiej sytuacji nie jest konieczne wykazanie poszczególnych zdarzeń i okoliczności, bowiem przedmiotem oceny w sprawie niniejszej nie jest kwestia odpowiedzialności karnej za konkretne czyny; istotne jest, czy rodzaj podejmowanych czynności i ich charakter był tego rodzaju, że z istoty swojej wiązały się z ingerencją w prawa lub wolności człowieka i obywatela. Odnośnie podnoszonych w odwołaniu zarzutów niezgodności z przepisami Konstytucji art. 24 a i innych związanych z tym artykułem przepisów ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy… zauważyć trzeba, że nieograniczenie się przy dokonywaniu wykładni art.13b ustawy zaopatrzeniowej jedynie do wyników wykładni językowej pozostaje w zgodzie z zasadami i wartościami konstytucyjnymi. Uznanie, że oceny czy funkcjonariusz pełnił służbę na rzecz totalitarnego państwa, należy dokonywać z uwzględnieniem wszystkich okoliczności sprawy, a nie jedynie na podstawie wyników wykładni językowej, nie narusza przepisów konstytucyjnych. W aktualnym stanie prawnym nie została stwierdzona niezgodność przepisów art. 24a, art.13b lub art.15c ustawy zaopatrzeniowej z Konstytucją . W przypadku zaś uznania przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej decyzji z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej , przepisy proceduralne przewidują odpowiednie mechanizmy w tym zakresie (skarga o wznowienie postępowania). Dodatkowo wskazać w tym miejscu można, iż w wyroku kontrolującym kwestię zgodności z Konstytucją przepisu art. 22a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy… Trybunał Konstytucyjny uznał, iż przepis ten (dotyczący zmniejszenia renty inwalidzkiej funkcjonariusza z powodu jego służby na rzecz totalitarnego państwa) nie jest niezgodny z art. 2 oraz art. 67 ust. 1 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji ( wyrok z dnia 16 czerwca 2021 r. w sprawie P 10/20). Przypomnieć w tym miejscu należy, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka dopuścił możliwość ograniczenia praw emerytalnych byłych funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa, wskazując iż na podstawie art.1 Protokołu nr 1 do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności uprawnienia ustawodawcze Państwa obejmują zmniejszenie lub zmianę wypłacanych z systemu zabezpieczenia społecznego świadczeń. A fortiori Państwa mogą znieść, realizując uzasadniony prawnie cel, istniejącą nierówność pomiędzy uprzywilejowanym świadczeniem emerytalnym przyznanym konkretnej grupie i postrzeganymi jako niesprawiedliwe i nadmierne w porównaniu do świadczeń wypłacanych z powszechnego systemu zabezpieczenia społecznego zwykłym świadczeniobiorcom. Trybunał rozpatrując sprawę ze skargi byłych funkcjonariuszy podkreślił, iż nie mogą oni w uzasadniony prawnie sposób oczekiwać, iż przywileje przyznane im przez ustrój komunistyczny będą w każdych warunkach nieodwołalne (tak decyzja ETPC w sprawie Cichopek i inni przeciwko Polsce z dnia 14 maja 2013 r. – sygn. 15189/10 , LEX nr 1324219 – wydana na kanwie przepisów pierwszej ustawy „dezubekizacyjnej”). Mając na względzie wyżej przedstawione ustalenia i argumenty natury prawnej Sąd Okręgowy doszedł do przekonania, że zastosowanie przez pozwany organ rentowy w zaskarżonej decyzji przepisu art. 24a ( w związku z art.15c i art. 22a w zw. z art.13b ) ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin znajduje uzasadnienie i na podstawie art.477 14 § 1 k.p.c. oddalił odwołanie (punkt 1 sentencji wyroku). W punkcie 2 sentencji wyroku Sąd odstąpił, na podstawie art.102 k.p.c. , od obciążania ubezpieczonej kosztami zastępstwa procesowego strony przeciwnej. Przemawiał za tym precedensowy charakter niniejszej sprawy oraz to, iż ubezpieczona działała w subiektywnym przekonaniu o słuszności swojego stanowiska, odwołując się do wykładni przepisów prawa i naruszenia norm Konstytucyjnych. Sprawa – w zakresie wykładni zastosowanych przepisów – nie miała prostego charakteru. Okoliczności te dają podstawy do uznania, że w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w art.102 k.p.c. Sędzia Janusz Madej

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI