VI U 268/24

Sygn. akt VI U 268/24 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 12 listopada 2025 r. Sąd Rejonowy dla Warszawy Pragi-Północ w Warszawie VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: Sędzia Iwona Dzięgielewska Protokolant: Anna Zarębska po rozpoznaniu w dniu 13 października 2025 r. w W. na rozprawie sprawy z odwołania D. P. przeciwko pozwanemu Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w W. z udziałem zainteresowanego (...) Szpitala (...) w W. o zasiłek chorobowy na skutek odwołania D. P. od decyzji z dnia 16 maja 2024 roku nr (...) 1.zmienia zaskarżoną decyzję, zwalniając odwołującego się D. P. z obowiązku zwrotu zasiłku chorobowego z okres czasu od dnia 26.10.2020 roku do dnia 18.11.2020 roku, od dnia 06.12.2021 roku do dnia 08.12.2021 roku wraz z odsetkami; 2.zasądza od pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w W. na rzecz odwołującego się D. P. kwotę 360 zł( trzystu sześćdziesięciu złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. VI U 268/24 UZASADNIENIE W dniu 1 lipca 2024 roku wpłynęło odwołanie C. V. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział ZUS w W. z dnia 16 maja 2024 roku znak (...) w przedmiocie odmowy prawa do zasiłku chorobowego za okres od 26 października 2020 roku do 18 listopad 2020 roku oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w kwocie łącznej brutto 13 626,70 zł. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że organ odmówił mu prawa do zasiłku powołując się na okoliczność, że w okresie niezdolności do pracy odwołujący się wykonywał pracę zarobkową. Zaprzeczył, aby pracował w tym czasie na rzecz jakiegokolwiek płatnika, przebywał w izolacji domowej w związku z zachorowaniem na (...) 2. Wskazał, że udzielił w tym czasie teleporad trzem pacjentom powołując się przy tym na działanie na korzyść pacjenta. Zaznaczył, że działalność ta miała charakter incydentalny i spowodowane były nadzwyczajnym okolicznościami związanymi z pandemią (...) 19, w ramach własnej praktyki lekarskiej. Gwałtownie rosła w tym czasie liczba zachorowań, a wystawianie zwolnień lekarskich warunkowane było trudnymi warunkami w skali kraju. Za udzielone porady nie pobrał wynagrodzenia. Nadto podał, że nie mial świadomości, iż pozostawanie w izolacji niesie za sobą takie same skutki w zakresie braku podejmowania czynności zawodowych jak przebywanie na zwolnieniu lekarskim. Nie miał zatem świadomości, że nienależnie pobrał świadczenie (odwołanie k. 1-13) W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. wniósł o oddalenie odwołania. W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że w czasie izolacji domowej oraz zwolnienia lekarskiego, którego płatnikiem był (...) Szpital (...) z siedzibą w W. , odwołujący się wykonywał pracę zarobkową na rzecz (...) Medycznego. Wysłany do odwołującego się protokół z kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego nie został przez odwołującego się podjęty w terminie. W takich okolicznościach sprawy brak jest podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji (odpowiedź na odwołanie k. 16-16v). W toku postępowania strony podtrzymały swoje stanowiska w sprawie. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Odwołujący pracuje jako lekarz internista. W okresie objętym zaskarżoną decyzją pracował w Klinice (...) jako nauczyciel akademicki oraz na Oddziale VII (...) Szpitala (...) w W. . Wynagrodzenie wypłacane było z góry za dany miesiąc, jeśli były zwolnienia to korygowane były w kolejno następnym miesiącu. Listy obecności miał podpisywać pracownik, w przypadku braku podpisu, poświadczał obecność kierownik. Listy były też wypełniane elektronicznie. Dodatkowo odwołujący się prowadził jednoosobową działalność gospodarczą, w ramach której świadczył usługi dla spółki (...) Spółka z o.o. w W. , a także prowadził indywidualną praktykę lekarską pod firmą (...) . Okres objęty zaskarżoną decyzją to czas pandemii (...) 19. Odwołujący się pracował wśród chorych ludzi i oba okresy niezdolności do pracy od 26 października 2020 roku do 18 listopad 2020 roku oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku związane były z zachorowaniem na (...) . Rok 2020 był to czas, kiedy gwałtownie wzrastała liczba zachorowań, zamykano zakłady pracy, ograniczano usługi gastronomiczne, a na (...) do końca 2021 roku nie odbywały się zajęcia ze studentami stacjonarne na Uczelni, a jedynie online. Wykładowców poproszono, aby nagrali wcześniej wykłady, które następnie miały być odtwarzane studentom, wykładowcy - lekarze pozostawali zaś przy łóżkach pacjentów (zeznania świadka M. P. k. 85- 86 e - protokół (...) ; zeznania odwołującego się k. 86v e - protokół (...) ). W okresie od 26 października 2020 roku do 18 listopad 2020 roku oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku odwołujący się był niezdolny do pracy. W pierwszym okresie przebywał też w izolacji. Za ten okres płatnik składek (...) Szpital (...) z siedzibą w W. wypłacił odwołującemu się zasiłek chorobowy w łącznej kwocie brutto 10 329,93 zł (okoliczność niesporna). W dniach 26 października 2020 roku, 28 października 2020 roku, 13 listopada 2020 roku i 17 listopada 2020 roku przeprowadził teleporady dla 3 pacjentów, podczas których zostały wypisane zostały 4 zwolnienia lekarskie. Czynności te wykonał nieodpłatnie w ramach prowadzonej praktyki lekarskiej. Nie świadczył pracy w okresie objętym zaskarżoną decyzją na rzecz (...) Spółka z o.o. w W. , ani nie wykładał na Uniwersytecie Medycznym (email. k.14; zeznania odwołującego się k. 86v e - protokół (...) oświadczenia - akta rentowe k.9). W dniu 18 stycznia 2024 roku odwołujący się otrzymał zawiadomienie o wszczęciu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy za lata 2020-2021, przedłożonych płatnikowi (...) . Ustalono brak podstaw do uznania, że wykorzystywał on zwolnienia od pracy niezgodnie z ich celem (pismo k. 23; pismo k.24). Odrębne postępowanie prowadzono w zakresie zwolnień lekarskich przedłożonych płatnikowi składek : (...) . Na podstawie nadesłanych przez (...) dla Dorosłych wyjaśnień ustalono, że w okresie od 26 października 2020 r. do 18 listopada 2020 r. oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku odwołujący się wykonywał pracę w (...) na stanowisku asystent - nauczyciel akademicki. Pracę wykonywał osobiście, za co otrzymał wynagrodzenie (pismo k. 29; protokół pokontrolny k. 28 akt rentowych). Decyzją z dnia 16 maja 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w (...) odmówił odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego w okresie od 26 października 2020 roku do 18 listopada 2020 roku oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami, w kwocie łącznej brutto 13 626,70 zł (decyzja k.40 akt rentowych). Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy, aktach rentowych, na podstawie zeznań świadka M. P. k. 85- 86 e - protokół (...) i zeznań odwołującego się k. 86v e - protokół 00:51:35 - 01:00:47. S ąd zważył co następuje: Odwołanie jako uzasadnione zasługiwało na uwzględnienie. Zaskarżona decyzją z dnia 16 maja 2024 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. odmówił odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego w okresie od 26 października 2020 roku do 18 listopada 2020 roku oraz od 6 grudnia 2021 roku do 8 grudnia 2021 roku i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami, w kwocie łącznej brutto 13 626,70 zł. Zgodnie z art. 17 ust 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r.o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U.2025.501 t.j.) ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Zgodnie z art 21 ustawy z dnia 24 czerwca 2021 o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i niektórych innych ustaw (DzU 2021.1621) (przepisy przejściowe) „zasiłki oraz świadczenia rehabilitacyjne, do których prawo powstało przed dniem 1 stycznia 2022 wypłaca się w wysokości, na zasadach i w trybie określonych w przepisach ustawy zmieniającej w art 4 w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2022 za cały okres nieprzerwanej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 68 ust 1 ustawy zasiłkowej Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz płatnicy składek, o których mowa w art. 61 podmioty ustalające prawo i wypłacające zasiłki ust. 1 pkt 1, są uprawnieni do kontrolowania ubezpieczonych co do prawidłowości wykorzystywania zwolnień od pracy zgodnie z ich celem oraz są upoważnieni do formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich. Szczegółowe zasady natomiast i i tryb kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich określa Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz. U. Nr 65, poz. 743). Organ rentowy odmówił odwołującemu się prawa do zasiłku chorobowego za okresy objęte zaskarżoną decyzją bowiem w trakcie kontroli ustalił, że odwołujący się w trakcie zwolnień lekarskich wykonywał pracę zarobkową na rzecz innych podmiotów niż płatnik składek (...) . Oparł się przy tym na piśmie jakie otrzymał od (...) , że odwołujący się poświadczył obecności w danych dniach na listach obecności tj. prowadził wykłady dla studentów w tym czasie. Odwołujący zaprzeczył, aby wykładał dla studentów na uczelni w tym czasie, a jedynie dla 3 pacjentów wystawił incydentalnie zwolnienia lekarskie. Sąd przeprowadził postępowanie dowodowe ze złożonych do akt sprawy dokumentów - w tym list obecności - oryginałów za okres październik - listopad 2020 oraz kopii za grudzień 2021 roku - oraz dokumentów znajdujących się w aktach rentowych. Sąd ustalił, że niewątpliwie w obu spornych okresach odwołujący się był niezdolny do pracy z powodu choroby i w obu przypadkach było to zachorowanie na (...) 19. Był to czas pandemii i liczba zachorowań w tym czasie znacząco rosła. W okresie pierwszej niezdolności od 26 października 2020 roku do 18 listopada 2020 roku do pracy miał zapalenie mięśnia sercowego przebywał na zwolnieniu lekarskim, a następnie w izolacji domowej. Na podstawie obowiązujących wówczas przepisów szczególnych tj. ustawy z dnia 27 listopada 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem (...) 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2020 r. poz. 2157) osoby skierowane na kwarantannę albo przebywające w izolacji miały prawo do wynagrodzenia za czas choroby, które finansował pracodawca albo zasiłku chorobowego (art. 4 hb). Sąd ustalił, że odwołujący się nie wykonywał pracy zarobkowej podczas pierwszego okresu zwolnienia tj. od 26 października 2020 roku do 18 listopada 2020 roku. Z oryginałów list obecności wynika, że odwołujący się nie świadczył pacy w tym czasie na (...) . Nie wykonywał też pracy na rzecz LuxMed (oryginały list obecności k. 71 plik; mail. k.14). W tym okresie odwołujący się w ramach własnej praktyki lekarskiej wystawił cztery zwolnienia lekarskie dla trzech pacjentów, w ramach teleporady. Nie przyjmował ich osobiście i nie pobrał za powyższe wynagrodzenia, a działania swoje argumentował pomocą pacjentom podczas narastającej liczby zachorowań (...) 19. Nie kierował się chęcią zysku, ale potrzebą społeczną i wsparciem medycznym. Pracą zarobkową, której wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego lub świadczenia rehabilitacyjnego na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, jest każda aktywność ludzka zmierzająca do osiągnięcia zarobku (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 maja 2018 r. III UK 72/17; wyrok SN z 20.10.2005 r., II UK 154/04, OSP Nr 4/2006, poz. 43; wyrok SN z 5.4.2005 r., I UK 370/04, OSNP Nr 21/2005, poz. 342). Zasadą jest więc, że osoba ubezpieczona pobierająca zasiłek chorobowy w czasie zwolnienia lekarskiego nie może podejmować żadnej pracy zarobkowej. Zasiłek chorobowy jest pewnego rodzaju rekompensatą za utracone wynagrodzenie, które moglibyśmy otrzymać gdybyśmy byli w stanie pracować. Jakiekolwiek czynności związane z pracą, a mające charakter incydentalny, które orzecznictwo Sądu Najwyższego warunkowo dopuszcza jako wykonywanie czynności służbowych w trakcie zwolnienia lekarskiego nie mogą mieć jednak bezpośredniego związku z wypracowywaniem dochodu. Sytuacje takie dotyczą jednak przede wszystkim przedsiębiorców, którzy muszą podjęć czynności z uwagi na zatrudnianie pracowników jak np: podpisywanie dokumentów finansowych – listy płac, listy przelewów, dokumenty rozliczeniowe sporządzone przez pracowników. Sąd uznał, że nieodpłatne wystawienie podczas teleporad 4 zwolnień lekarskich w ramach prowadzonej działalności stanowi przykład takiego incydentalnego zachowania. Sąd miał przy tym na uwadze także ówczesną sytuację związaną z pandemią, ogromny wzrost zachorowań w tym okresie i niedobór pomocy medycznej lekarskiej i pielęgniarskiej. Także czynności te, w ocenie Sądu, jak najbardziej można uznać za wymuszone okolicznościami. W zakresie natomiast drugiego z okresów niezdolności 6 - 8 grudnia 2021 roku Sąd zważył, że niewątpliwie odwołujący się nie świadczył pracy w ramach własnej praktyki lekarskiej, ani na rzecz LuxMed. Organ rentowy nie wykazał również ponad wszelką wątpliwość, że w tym czasie odwołujący się wykonywał pracę na rzecz (...) , a na tym oparł swoją decyzję. W toku postępowania przedłożono jedynie kopie list obecności, wobec braku oryginałów (lista obecności k. 80). Odwołujący się zaprzeczył, aby na listach były jego podpisy, a zeznająca w sprawie świadek M. P. , kierownik biura ds personalnych, zeznała że jeżeli na liście obecności nie ma podpisu pracownika to powinien ją potwierdzić kierownik jednostki. Był okres, że lista uzupełniana była cyfrowo. Nie była w stanie powiedzieć czy w tych dniach to odwołujący się prowadził zajęcia. Nadto wskazała, że do końca roku 2021 nie odbywały się zajęcia stacjonarne ze studentami na uczelni, a jedynie w formie online. W tej sytuacji, przy braku udowodnienia świadczenia pracy przez odwołującego się i uzyskania z tego tytułu zarobku, Sąd uznał decyzję za niezasadną. Osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych zasadniczo jest zobowiązana do jego zwrotu. Zasady, na których odbywa się zwrot takich świadczeń zostały określone w art. 84 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 350, 620, 622, 769, 820, 1083, 1160, 1216,1409, 1413, 1423.). Zgodnie z ww. przepisem osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem ust. 11 . Przepisy te znajdują zastosowanie nie tylko do nienależnie pobranych świadczeń wypłaconych przez ZUS, ale stosuje się je odpowiednio również do świadczeń wypłaconych bezpośrednio przez płatnika składek. Za nienależnie świadczenie uważa się: 1. 
        świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2. 
        świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia. Obowiązek zwrotu obciąża więc tego kto przyjął w złej wierze świadczenie, wiedząc że mu się nie należało (wyrok SN z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn II USKP 156/21). Skoro zatem Sąd uznał, że odwołującemu się przysługiwał zasiłek chorobowy to pobrany zasiłek był należny i nie podlega zwrotowi. O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. , w myśl którego strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Odwołująca się była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – radcę prawnego, w związku z czym należało uwzględnić koszty zastępstwa procesowego, które Sąd ustalił na podstawie § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U.2023.1964 t.j.) z uwzględnieniem zmian wprowadzonych Rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 grudnia 2024 r. Dz.U. 2024 Poz. 1949) - 360 zł. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. , orzekł jak w sentencji.