VI SA/Wa 967/06

VI SA/Wa 967/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-05-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Frąckiewicz /przewodniczący/
Ewa Marcinkowska
Zbigniew Rudnicki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ
Rada Adwokacka
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną uchwałę
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz Sędziowie Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.) Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant apl. prok. Magdalena Morys po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. W. na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r. w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] września 2005 r. p. A. W. zwróciła się do Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] o wpis na listę adwokatów. Wnioskodawczyni stwierdziła, iż warunki wpisu na listę adwokatów określają przepisy art. 65 i 66 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz.U z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.), zmienionej ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. Wszystkie te ustawowe warunki wnioskodawczyni spełnia, wobec czego wniosek jest w pełni zasadny.
Uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. odmówiono p. A. W. wpisu na listę adwokatów Izby [...].
W uzasadnieniu stwierdzono, że zgodnie z art. 65 oraz art. 66 powołanej wyżej ustawy wpis na listę adwokatów może uzyskać m.in. osoba, która zdała egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny i jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.
Zainteresowana składając wniosek o wpisanie jej na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] wykazała zarówno to, że w 1991 r. złożyła egzamin prokuratorski z wynikiem dostatecznym, jak i to że spełnia przesłanki, o których mowa w art. 65 pkt 2 i 3 powołanej ustawy. Ponadto Rada Adwokacka w [...] uznała, że nie ma podstaw do kwestionowania przesłanki "nieskazitelności charakteru" starającej się o wpis. Ocena ta znajduje oparcie w treści opinii udzielonych o kandydatce przez dwóch adwokatów – przy równoczesnym braku dowodów przeciwnych odnoszących się do cech charakteru zainteresowanej. Oceniając drugą przesłankę wynikającą z powołanego przepisu, tj. "rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", Rada Adwokacka w [...] stanęła na stanowisku, że ograniczenie tej oceny do zdarzeń dotychczasowych ( według ustawy – "dotychczasowe zachowanie"), czyli oderwanych od oceny aktualnie istniejącej możliwości i zdolności do wykonywania zawodu adwokata, mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której osoba – przy ścisłym stosowaniu kryterium ustawowego, związanego z "dotychczasowym zachowaniem" – zostanie uznana za osobę realizującą wymóg rękojmi, przy równoczesnej konstatacji, iż osoba ta nie jest dostatecznie przygotowana do samodzielnego "wykonywania zawodu adwokata". Okręgowa Rada Adwokacka w [...] reprezentuje więc pogląd, że "nieskazitelność charakteru" i "dotychczasowe zachowanie" osoby ubiegającej się o wpis nie mogą stanowić jedynych podstaw do oceny, czy osoba ta daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. W związku z tym Rada dokonała oceny przebiegu dotychczasowej pracy zawodowej kandydata przez pryzmat udokumentowanych przez zainteresowaną okoliczności, a w szczególności ukończenia w 1991 r. aplikacji prokuratorskiej z wynikiem dostatecznym i zatrudnienia wykonywanego od 1992 r. poza wymiarem sprawiedliwości, w ramach własnej działalności gospodarczej, w tym od 1995 r. związanej z doradztwem podatkowym. Ocena taka nie jest jednak równoznaczna ze spełnieniem przesłanki rękojmi (zdolności) do wykonywania zawodu adwokata. W celu zbadania tej przesłanki komisja powołana przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] – na podstawie § 21 ust. 4 regulaminu organizacji i funkcjonowania okręgowych rad adwokackich ( uchwała nr 14/02 NRA z dnia 28 września 2002 r. – z późn. zm.) przeprowadziła z zainteresowana rozmowę, której celem nie był badanie merytorycznej wiedzy prawniczej, lecz ustalenie stopnia przygotowania ubiegającej się o wpis do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata. Komisja ta przedstawiła Okręgowej Radzie Adwokackiej w [...] wniosek negatywnie oceniający spełnienie przez zainteresowaną tak rozumianego wymogu rękojmi.
Okręgowa Rada Adwokacka w [...] na posiedzeniu w dniu [...] stycznia 2006 r. dokonała oceny zasadności wniosku komisji i zapoznając się z przedstawionym przez komisję protokołem z tej rozmowy podzieliła negatywną ocenę komisji. Rada Adwokacka wzięła w szczególności pod uwagę, że zainteresowana nie wykazała się niezbędną znajomością regulacji prawnych ogólnie obowiązujących i korporacyjnych, dotyczących wykonywania zawodu adwokata.
Odpowiedzi zainteresowanej na pytania postawione przez komisję muszą być uznane za błędne albo niepełne. Ocena ta odnosi się w szczególności do odpowiedzi na pytania dotyczące przeszkód do wykonywania zawodu adwokata, obowiązków adwokata przejmującego pełnomocnictwo do obrony w sprawie, w której oskarżony ma już obrońcę ustanowionego z urzędu, możliwych działań adwokata w przypadku orzeczenia niegodnego z Konstytucją lub umową międzynarodową, wskazania różnic pomiędzy egzekucją komorniczą i egzekucją sądową. Rada Adwokacka w [...] oceniła tę sytuacje i okoliczności oraz odpowiedzi udzielone przez kandydatkę na pytania członków komisji jako bezspornie i jednoznacznie potwierdzające nieznajomość przez kandydatkę podstawowych zasad wykonywania zawodu adwokata i uznała, że niezależnie od dotychczasowej drogi zawodowej p. A. W. nie daje ona obecnie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Rada Adwokacka wzięła też pod uwagę, że w istocie obydwie przedłożone przez kandydatkę opinie koncentrują się na formalnym tylko opisie jej drogi zawodowej, zaś formułowane w nich oceny o przydatności kandydatki do zawodu adwokata nie znajdują realnego, wiarygodnego i przekonywującego uzasadnienia w treści samych tych opinii.
Ponadto podejmując przedmiotowa uchwałę Rada Adwokacka w [...] kierowała się także oceną, że uchwała o wpisie na listę adwokatów winna mieć przede wszystkim na względzie ochronę interesu publicznego, która jest podstawowym zadaniem samorządu adwokackiego. Ochrona tego interesu publicznego wymagała ustalenia, że kandydatka jest w stanie – już obecnie – profesjonalnie realizować zadania pełnomocnika w ramach szeroko rozumianego systemu wymiaru sprawiedliwości i należycie zabezpieczyć interesy swego klienta.
Powyższą uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. zaskarżyła zainteresowana wnosząc o jej uchylenie i podjęcie uchwały o wpisie odwołującej się na listę adwokatów Izby [...]. Zaskarżonej uchwale zainteresowana zarzuciła rażące naruszenie prawa, a w szczególności: - art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 68 ust. 2 i 68 ust. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez odmowę wpisu mimo spełnienia ustawowych przesłanek do jego dokonania i obligatoryjnemu obowiązkowi wpisu; - art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez zastosowanie niedopuszczalnej rozszerzającej jego wykładni w zakresie pojęcia "dotychczasowego zachowania" wpływającego na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu; - art. 7 K.p.a. polegające na przekroczeniu przez organ granic uznania w imię mechaniczno i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu społecznego nad interesem indywidualnym, prowadzące do naruszenia praw jednostki; - art. 68 ust. 5 powołanej ustawy o adwokaturze, polegającego na przekroczeniu ustawowego terminu do podjęcia uchwały oraz nieprawidłowym wskazaniu organu uprawnionego do rozpoznawania odwołania od uchwały odmawiającej wpisu na listę adwokatów. Ponadto odwołująca się zarzuciła zaskarżonej uchwale, iż została ona wydana w oparciu o nieuprawnione zastosowanie uchwały nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej, wydanej na gruncie ustawy – Prawo o adwokaturze przed jej nowelą z dnia 30 czerwca 2005 r., polegające na prowadzeniu postępowania w celu ustalenia stopnia przygotowania do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu, a w konsekwencji polegające na ocenie przydatności do zawodu oraz na żądaniach w zakresie dodatkowych wymogów stawianych wnioskodawcy wbrew uregulowaniom powołanej wyżej ustawy, a także w oparciu o: - niedopuszczalną wykładnię art. 1 i 3 ustawy – Prawo o adwokaturze, polegającą na utożsamianiu ochrony praw adwokatury z ochroną interesu publicznego, a w konsekwencji prowadzącą do niezgodnego z prawem ograniczenia uprawnień indywidualnych; - dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego materiału, w szczególności co do zatrudnienia wykonywanego poza wymiarem sprawiedliwości, czynności podejmowanych w okresie prowadzenia działalności zawodowej, rekomendacji innych adwokatów, rzetelności świadczonych usług oraz doświadczenia procesowego.
Przedstawione zarzuty zostały rozwinięte w uzasadnieniu odwołania. Stwierdzono w nim m.in., iż pismem Okręgowej Rady Adwokackiej skarżąca została powiadomiona, że w dniu [...] listopada 2005 r. w siedzibie Rady odbędzie się rozmowa z komisją Rady. Komisja ta zamiast przeprowadzenia rozmowy w celu uzyskania informacji co do dotychczasowego postępowania wnioskodawczyni rozpoczęła regularny egzamin z różnych dziedzin prawa, w związku z czym wnioskodawczyni początkowo protestowała przeciwko takiej formie działania komisji, by w końcu udzielić kilku wymijających odpowiedzi mających na celu zwrócenie uwagi komisji na jej nieuprawnione działania.
Uzasadniając zarzut wydania zaskarżonej uchwały z rażącym naruszeniem art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 68 ust. 2 i 68 ust. 4 ustawy – Prawo o adwokaturze skarżąca podniosła m.in., ze protokół z rozmowy odbytej z kandydatką nie wskazuje, aby prowadzono dochodzenie co do jej dotychczasowej drogi zawodowej, by poprzez jej dotychczasowe doświadczenie i praktykę, a w konsekwencji postępowanie wobec organów wymiaru sprawiedliwości, mocodawców i profesjonalnych pełnomocników ocenić możliwość wykonywania zawodu w ramach korporacji.
W uzasadnieniu zarzutu rażącego naruszenia art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze poprzez zastosowanie niedopuszczalnej rozszerzającej jego wykładni w zakresie pojęcia "dotychczasowego zachowania" wpływającego na rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu stwierdzono m.in., że stanowisko organu pierwszej instancji, który dokonał – jak sam wskazuje – rozszerzającej wykładni tego pojęcia, jest niedopuszczalne. Takie działanie organu wykracza poza kompetencje przyznane przez ustawodawcę, a w konsekwencji wskazuje na całkowicie dowolne realizowanie celów postawionych przed organem samorządu. Według skarżącej orzecznictwo sądów administracyjnych wskazuje jednoznacznie, iż art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Tymczasem organ orzekający stwierdza wprost, iż dokonał sprawdzenia wiedzy skarżącej z zakresu różnych dziedzin prawa, podając wręcz przykłady badania wiedzy merytorycznej i zadawanych pytań. Analiza zakresu egzaminu adwokackiego wskazuje wprost, iż pytania kierowane do skarżącej obejmowały tę właśnie problematykę, a nie miały na celu uzyskania informacji o dotychczasowym postępowaniu.
Podnosząc zarzut naruszenia zaskarżoną uchwałą art. 7 K.p.a., w związku z brakiem należytego wyjaśnienia przesłanek określonych w art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, skarżąca wskazała, iż nie sprawdzono okoliczności wskazanych w rekomendacjach adwokatów czy życiorysie skarżącej, że reprezentuje ona interesy mocodawców przed sądami administracyjnymi, polubownymi, cywilnymi w przypadku osób spokrewnionych, a na podstawie art. 87 K.p.c. także przed sądami powszechnymi, w zakresie łączących ją umów stałego zlecenia lub zarządu. Równocześnie organ, wbrew powyższemu, powołuje jako okoliczność świadczącą przeciw doświadczeniu skarżącej zatrudnienie poza wymiarem sprawiedliwości, mając w zebranym materiale dowodowym także dokumenty wskazujące na wpis na listę doradców podatkowych, a więc przynależność do grupy zawodowej uprawnionej do występowania przed sądami (co traktuje jako wskazujące na nieskazitelność charakteru). Skoro skarżąca na gruncie obowiązującego prawa może występować w sądach w imieniu swoich klientów, bez uzyskania wpisu na listę adwokatów, to brak jest jakichkolwiek przesłanek wskazujących na konieczność ochrony interesów tych klientów w rozumieniu interesu publicznego. Jeżeli przez okres dziesięciu lat wykonywania zawodu, polegającego m.in. na reprezentowaniu klientów w sądzie, żaden z nich nie zgłaszał żadnych pretensji w tym zakresie, to nie sposób uznać, że należy ich chronić wbrew nim samym i woli ustawodawcy. W rezultacie stwierdzono, że zaskarżona uchwała narusza art. 7 i 107 § 3 K.p.a. w zakresie prawidłowości postępowania, a nadto, że posłużenie się uznaniem administracyjnym przez organ było niewłaściwe z uwagi na brak konsekwencji i spójności w ocenie przesłanek materialno-prawnych rozstrzygnięcia.
Uzasadniając z kolei zarzut nieuprawnionego zastosowania uchwały nr [...] Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] września 2002 r. podniesiono, iż została ona wydana przed zmianą ustawy o adwokaturze, dokonaną ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. (Dz.U. Nr 163, poz. 1361), w zasadniczo odmiennym stanie prawnym. Wprowadzone z dniem 10 września 2005 r. przepisy znowelizowanej ustawy – Prawo o adwokaturze spowodowały, że uregulowania powołanej uchwały pozostają z nimi w sprzeczności. Organ samorządu nie jest bowiem obecnie uprawniony do ustalania wykazu wymaganych dokumentów, w tym np. rekomendacji innych adwokatów, które miałyby wpływać na decyzję o wpisie wnioskodawcy na listę adwokatów. Co ważniejsze, organ samorządu nie jest również uprawniony do przeprowadzania postępowania w zakresie oceny przydatności wnioskującego do zawodu poprzez sprawdzenie jego wiedzy. Obligatoryjny wpis osób wymienionych w art. 66 ust. 1 w powiązaniu z obowiązkiem spełnienia przesłanek z art. 65 powołanej ustawy wyklucza stawanie dodatkowych wymogów i sprawdzanie wiedzy merytorycznej. Już na marginesie wskazano, iż rzeczona uchwała określa, iż ewentualne rozmowy z wnioskodawcami przeprowadza dziekan lub jego zastępca a nie komisja, przed jaką wezwano skarżącą.
Ponadto skarżąca rozwinęła w uzasadnieniu zarzuty polegające na nieuprawnionym utożsamianiu w zaskarżonej uchwale ochrony praw adwokatury z ochroną interesu publicznego, który w istocie polega na ochronie praw korporacji zawodowej, oraz zarzut dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego materiału, w szczególności co do zatrudnienia wykonywanego poza wymiarem sprawiedliwości.
W konkluzji uzasadnienia stwierdzono, że zaskarżona uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] w sprawie odmowy wpisu zainteresowanej na listę adwokatów wykonujących zawód na terenie Izby [...] wydana została z rażącym naruszeniem szeregu uregulowań. Ocena organu zawarta w przedmiotowej uchwale nosi cechy dowolności i subiektywizmu, a postępowanie wyjaśniające nie zostało przeprowadzone w sposób wszechstronny i pozwalający na zebranie materiału dowodowego w celu dokonania ustaleń zgodnie z wymogami ustawy. Okręgowa Rada Adwokacka w [...] jako organ orzekający w rozpatrywanej sprawie była uprawniona do samodzielnej oceny spełnienia przesłanek wynikających z przepisu art. 65 ustawy – Prawo o adwokaturze, a w szczególności przesłanek o charakterze uznaniowym, tj. posiadania przez skarżącego nieskazitelnego charakteru oraz rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, jednak nie była uprawniona do całkowitej dowolności lub też oparcia się na niedopuszczalnym egzaminie czy na gołosłownych stwierdzeniach.
Uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r., podjętą po rozpatrzeniu złożonego odwołania, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].
W uzasadnieniu uchwały, po przedstawieniu stanu sprawy stwierdzono, że należy w pierwszym rzędzie podzielić dokonaną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] interpretację treści art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze i wyprowadzony zeń pogląd, iż dla adwokatów konieczne jest ustalenie stopnia przygotowania kandydata do praktycznego i samodzielnego wykonywania zawodu adwokata. Rację ma Okręgowa Rada Adwokacka stwierdzając, że "nieskazitelność charakteru" oraz "dotychczasowe zachowanie" kandydatki są koniecznymi, ale nie wystarczającymi kryteriami oceny rękojmi należytego wykonywania zawodu.
Organy adwokatury, czuwając nad funkcjonowaniem korporacji i jej członów, stoją na straży interesu publicznego. który wymaga m.in. by pomoc prawna była świadczona na należytym poziomie i w taki sposób, by nie doznawały uszczerbku interesy reprezentowanych przez adwokata klientów. Dopuszczenie do wykonywania zawodu osób, które nie gwarantują dostatecznie wysokiego poziomu usług i nie mają orientacji w zakresie podstawowych zasad funkcjonowania adwokata w systemie wymiaru sprawiedliwości, byłoby ze strony organów samorządu adwokackiego sprzeniewierzeniem się podstawowym celom jego istnienia.
Stwierdzono, że zgodnie z przyjętą przez orzecznictwo sądów administracyjnych linią wykładni art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze komisja powołana przez Okręgową Radę Adwokacką nie badała merytorycznej wiedzy kandydata z poszczególnych dziedzin prawa, a jedynie jego orientację w zakresie podstawowych norm rządzących wykonywaniem zawodu, głównie z dziedziny zagadnień etycznych. Pani W. wykazała się niewiedzą na poziomie elementarnym, a udzielone przez nią odpowiedzi na niektóre pytania miały charakter nie tylko "niepełny’ lub "błędny", ale wręcz dyskwalifikujący (np. co do przyczyn niemożności wykonywania zawodu adwokata, czynności podejmowanych po przyjęciu sprawy karnej, a zwłaszcza – prawomocnych orzeczeń niezgodnych z Konstytucją, w której to sytuacji kandydatka proponowała zwrócenie się do organów samorządu adwokackiego o swego rodzaju interpretację lub do Trybunału Sprawiedliwości). W zakresie praktycznie jedynego merytorycznego pytania z postępowania cywilnego, które swoją poprzednią wypowiedzią niejako wywołała, kandydatka udzieliła odpowiedzi świadczącej o pełnym zagubieniu w dziedzinach, z którymi nie ma bezpośredniego kontaktu w toku aktualnej pracy. Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej respektując z konieczności stanowisko wykluczające możliwość sprawdzania wiadomości merytorycznych kandydatów nie może jednak przejść do porządku dziennego nad rażącym stopniem niekompetencji i zaakceptować w szeregach adwokatury osoby, która odbiega nie tylko o należytego, ale nawet miernego poziomu wykonywania zawodu.
W przebiegu dotychczasowej kariery zawodowej p. W. koncentrowała się tylko na niektórych, wąskich specjalnościach z zakresu prawa (podatki, procedura administracyjna), nie nabywając doświadczenia w pozostałych, o wiele liczniejszych i obszerniejszych dziedzinach. Kontakt kandydatki z praktyką sądową, nawet przy założeniu, że występowała incydentalnie w oparciu o art. 87 K.p.c., również jawi się jako niedostateczny. Poziom wymagań stawianych obecnie pełnomocnikom/obrońcom wedle przepisów proceduralnych nie pozwala na uznanie, by osoba nie mająca żadnej styczności z funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości mogła podołać współczesnym wyzwaniom zawodu adwokata.
Skargę na powyższą uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zainteresowana wnosząc o uchylenie przedmiotowej uchwały. Podniesione w skardze zarzuty wobec zaskarżonej uchwały, jak i ich uzasadnienie, są tożsame jak w odwołaniu.
W odpowiedzi na skargę Naczelna Rada Adwokacka wniosła o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Podnosząc nadal argument, że skarżąca w ocenie organów adwokatury nie spełnia przesłanki należytego wykonywania zawodu adwokata w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze Naczelna Rada Adwokacka podniosła, iż skarga powinna być rozstrzygnięta w oparciu o stan prawny obowiązujący w chwili orzekania. Zdaniem Rady, w związku z wejściem w życie w dniu 4 maja 2006 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. (sygn. K 6/06) utracił bowiem moc art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, mający stanowić w przypadku skarżącej podstawę wpisu na listę adwokatów. Przesądza to samoistnie o konieczności oddalenia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie.
Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r., odmawiającą p. A. W. wpisu na listę adwokatów Izby [...].
Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] stycznia 2006 r. została podjęta, jak wskazano na wstępie jej uzasadnienia, na podstawie art. 65 oraz art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze. Natomiast w zaskarżonej uchwale Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej tylko w przedstawieniu stanu sprawy przywołano art. 66 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, koncentrując uwagę na podtrzymaniu prawidłowości dokonanej przez organ pierwszej instancji interpretacji art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze,. Tym niemniej rozważenia wymaga przede wszystkim podniesiony w odpowiedzi na skargę argument o utracie mocy art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze – w związku z wejściem w życie w dniu 4 maja 2006 r. wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r.
Trybunał Konstytucyjny orzekał w kwestii zgodności z Konstytucją art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 7 lit a ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy – Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. Przepis ten ma następujące brzmienie: "Wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego nie stosuje się do (...) osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny". Trybunał orzekł, że powołany przepis w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym, jest niezgodny z art. 17 ust. 1 Konstytucji.
W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że "W toku postępowania zainicjowanego wnioskiem osoby wymienionej w art. 66 ust. 1 pkt 2 o wpis na listę adwokatów samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata. Trybunał Konstytucyjny stoi na stanowisku, że możliwy jest (także w świetle zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, ustanowionej w art. 65 ust. 1 Konstytucji) przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego. Nie oznacza to jednak, ze przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Kwestie te winien rozstrzygnąć jednoznacznie ustawodawca."
Wcześniej jednak Trybunał w tym samym uzasadnieniu uznał, że "Przy postępującym zbliżeniu ról zawodowych adwokata i radcy prawnego oraz wydłużeniu aplikacji radcowskiej (tożsamej z trwaniem aplikacji adwokackiej) nie istnieją przesłanki kwestionowania przygotowania zawodowego, jakie przynosi aplikacja radcowska potwierdzona zdanym egzaminem (radcowskim). Zasada wolności wyboru i wykonywania zawodu, gwarantowana w art. 65 Konstytucji, mieści możliwość dokonania zmiany zawodu z zachowaniem ograniczeń określonych w ustawie."
W konkluzji uzasadnienia Trybunał stwierdził, iż "Mankamentem art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy znowelizowanej jest brak ustawowego wymogu jakiegokolwiek stażu zawodowego, a nadto – nieokreślenie maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia – przez ubiegającego się o wpis na listę adwokatów – innego niż adwokacki egzaminu prawniczego. Dopuszcza to ubieganie się o wpis na listę adwokatów przez osoby, które uzyskały przed wielu laty dyplom ukończenia wyższych studiów prawniczych i odbyły inną niż adwokacka aplikację w całkowicie odmiennym systemie prawnym, bez jakiejkolwiek weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa. Nadto umożliwia dostęp do zawodu adwokata osobom bez jakiegokolwiek praktycznego doświadczenia prawniczego, w tym – profilującej umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. Sytuacja ta stwarza niebezpieczeństwo nienależytego wykonywania zawodu. W tym zakresie, jako nieodpowiadająca wymogom art. 17 ust. 1 Konstytucji, wina być poddana przez ustawodawcę stosownej modyfikacji."
W rezultacie Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. w zakresie, w jakim stwarza możliwość dopuszczenia do wykonywania zawodu adwokata osób, które po złożeniu wskazanych w nim egzaminów nie wykazują się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym. Inaczej mówiąc, Trybunał stwierdził niekonstytucyjność powołanego przepisu nie z tego powodu, co w nim jest, ale z powodu jego niedookreśloności, odnoszącej się do wymaganego okresu stażu zawodowego, maksymalnego okresu, jaki upłynął od momentu złożenia przez ubiegającego się o wpis innego niż adwokacki egzaminu prawniczego, weryfikacji znajomości aktualnie obowiązującego prawa oraz praktycznego doświadczenia prawniczego. Trybunał nie podważył natomiast samej możliwości wpisu na listę adwokatów – bez wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu radcowskiego – osób, które zdały inne egzaminy prawnicze, a w szczególności odbyły aplikację radcowską i złożyły egzamin radcowski. Z tego punktu widzenia zachowuje wartość orzecznictwo sądów administracyjnych, które traktują zwolnienie od wymogu odbycia aplikacji adwokackiej i złożenia egzaminu adwokackiego ściśle, dosłownie i literalnie, wyłączając możliwość odbycia podobnego egzaminu pod pozorem sprawdzania wymogu nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania kandydata, mających dawać rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata (art. 65 pkt 1 powołanej ustawy). Obowiązujące w czasie podejmowania zaskarżonych uchwał organów samorządu adwokackiego przepisy, jak i orzecznictwo, nie dawały żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 stycznia 1997 r., sygn. akt II SA 3093/95, Glosa 1997/9/29) – tym bardziej w drodze swoistego egzaminu. Przyjęcie odmiennego poglądu oznacza w istocie naruszenie zasady wolności wyboru i wykonywania zawodu, gwarantowanej w art. 65 Konstytucji, w której – jak stwierdził to Trybunał - mieści możliwość dokonania zmiany zawodu w ramach zawodów prawniczych, z zachowaniem ograniczeń określonych w ustawie.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzekł jak w sentencji wyroku.
Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.