II GSK 2041/24

II GSK 2041/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-10-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Skoczylas /przewodniczący/
Marcin Kamiński /sprawozdawca/
Wojciech Sawczuk
Symbol z opisem
6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne
Kara administracyjna
Sygn. powiązane
VI SA/Wa 4587/23 - Wyrok WSA w Warszawie z 2024-03-12
Skarżony organ
Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 320
art. 13 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Skoczylas Sędzia NSA Marcin Kamiński (spr.) Sędzia del. WSA Wojciech Sawczuk Protokolant starszy asystent sędziego Agnieszka Cudna po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 marca 2024 r. sygn. akt VI SA/Wa 4587/23 w sprawie ze skargi M. C. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia 2 czerwca 2023 r. nr BP.702.1289.2022.0747.PLD.575 w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz M.C. 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I. Przedmiot kontroli kasacyjnej.
Wyrokiem z dnia 12 marca 2024 r., sygn. akt VI SA/Wa 4587/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. C. (skarżący, strona skarżąca) na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego (GITD, organ, skarżony organ) z dnia 2 czerwca 2023 r. nr BP.702.1289.2022.0747.PLD.575 w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za przejazd po drodze krajowej bez uiszczenia opłaty elektronicznej.
II. Stan sprawy wynikający z kontrolowanego wyroku.
W dniu 6 kwietnia 2016 r. w miejscowości B., na autostradzie A4, na odcinku węzeł B.- węzeł R., inspektor Inspekcji Transportu Drogowego zatrzymał do kontroli mobilnej samochód specjalny marki Renault o nr. rej. [...], poruszający się wraz z naczepą ciężarową marki [...] o nr. rej. [...]. W wyniku kontroli dokonanej za pośrednictwem urządzenia DSRC zainstalowanego w pojeździe służbowym Inspekcji Transportu Drogowego ustalono, że kontrolowany pojazd został wyposażony w urządzenie do poboru opłaty elektronicznej za przejazd po drogach krajowych o nr. [...] [...]. W ramach kontroli prawidłowości uiszczenia opłaty elektronicznej, stwierdzono, iż 8 stycznia 2016 r. przedmiotowy pojazd poruszał się po płatnych odcinkach dróg z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, określonym w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (u.d.p.). Powyższe naruszenia związane były z brakiem na koncie przedpłaconym przypisanym do ww. pojazdu, odpowiedniej ilości środków pieniężnych koniecznych do opłacenia przejazdu w całości. Na podstawie okazanego w trakcie kontroli dowodu rejestracyjnego ustalono, że dopuszczalna masa całkowita ww. pojazdu przekracza 3,5 tony, pojazd został zarejestrowany jako samochód specjalny, a jego właścicielem jest skarżący. W piśmie z 30 kwietnia 2016 r. strona złożyła wyjaśnienia w sprawie wskazując, że kontrolowany pojazd wyposażony był w dwa urządzenia do poboru opłaty elektronicznej - urządzenie o nr. seryjnym [...] do uiszczania opłaty w trybie przedpłatowym oraz urządzenie o nr. seryjnym [...]do uiszczania opłaty w trybie odroczonej płatności z zabezpieczeniem. Na podstawie odpowiedzi udzielonej przez odpowiedzi udzielonej przez podmiot pobierający opłaty organ ustalił, że opłata elektroniczna za wskazane przejazdy pojazdu skarżącego nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie użytkownika. Z odpowiedzi wynikało, iż zawarta z użytkownikiem umowa do konta w trybie przedpłaconym nie przewidywała możliwości uiszczenia opłaty elektronicznej po dokonaniu przejazdu. Użytkownik nie składał reklamacji w związku z nieprawidłowym działaniem urządzenia viaBOX ani nie dokonywał jego wymiany. Ponadto ww. podmiot poinformował, że nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat w dniu naruszenia przez stronę obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Dostępne środki zostały wyczerpane 18 grudnia 2015 r., a użytkownik do dnia przedmiotowego naruszenia obowiązku wniesienia opłaty nie dokonał ponownego doładowania konta przedpłatowego. Organ stwierdził zatem, iż skarżący korzystając z drogi publicznej w dniu 8 stycznia 2016 r. nie uiścił opłaty, czym naruszył obowiązek uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd kontrolowanym pojazdem po płatnej drodze publicznej, określony w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Konsekwencją tego było nałożenie na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1500 zł, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Decyzją z dnia 11 czerwca 2016 r. organ nałożył na skarżącego karę pieniężną w wysokości 1.500 zł, stosownie do treści art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p.
Skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z 11 czerwca 2016 r. zakwestionował prawidłowość prowadzenia postępowania administracyjnego, ponieważ organ nie odniósł się do jego zarzutów. Podkreślił, że pojazd samochodowy był wyposażony w dwa urządzenia do poboru opłaty elektronicznej (viaBOX): jedno w trybie przedpłaty, drugie w trybie odroczonej płatności z zabezpieczeniem. Oba urządzenia w dniach zarejestrowania naruszeń obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej znajdowały się w pojeździe i były prawidłowo zamontowane, natomiast skarżący nie otrzymał dokumentów potwierdzających poprawne działanie bramownic. Skarżący podniósł również, iż nie jest możliwe wjechanie i zjechanie z płatnego odcinka drogi krajowej bez środków na koncie, a dopuszczenie do przejazdu bez uiszczenia opłaty za przyzwoleniem operatora systemu jest niezgodne z prawem.
Decyzją z dnia 22 marca 2017 r. organ utrzymał w mocy własną decyzję z 11 czerwca 2016 r. o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł. W uzasadnieniu organ wskazał, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że w dniu zarejestrowania przedmiotowego naruszenia kontrolowany pojazd poruszał się po płatnym odcinku drogi krajowej z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej. Poddany kontroli pojazd został wyposażony w jednostkę pokładową viaBOX, służącą do naliczania i pobierania opłaty za przejazd po drogach krajowych, wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej. Jednakże na koncie przedpłatowym użytkownika systemu nie znajdowała się wystarczająca ilość środków pieniężnych pozwalających na uiszczenie opłaty elektronicznej w całości.
Na powyższą decyzję GITD z 22 marca 2017 r. skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt VI SA/Wa 1205/17, uchylił zaskarżoną decyzję GITD z dnia 22 marca 2017 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 11 czerwca 2016 r.W uzasadnieniu wyroku WSA zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania polegające na niedostatecznym wywiązaniu się z obowiązku wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Sąd uznał, że organ, uwzględniając zawarcie przez skarżącego dwóch umów i posiadania dwóch urządzeń viaBOX, powinien był rozważyć te okoliczności w kontekście możliwości nałożenia na stronę kary pieniężnej za nieuiszczenie opłaty elektronicznej za przedmiotowy przejazd. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że wątpliwości dotyczące stanu faktycznego nie mogą być rozstrzygane na niekorzyść strony. Sąd zwrócił uwagę, że w uzasadnieniu decyzji z 22 marca 2017 r. znajduje się stwierdzenie o braku wyposażenia pojazdu skarżącego w urządzenie viabox, które stoi w sprzeczności z ustaleniem o zawarciu przez skarżącego dwóch umów, a co za tym idzie – o posiadaniu dwóch urządzeń viabox. W ocenie Sądu, organ w swoich rozważaniach odniósł się szeroko do umowy pre-pay, natomiast do umowy post-pay – jedynie lapidarnie. Sąd stwierdził, że w przypadku umów post-pay wystawienie dokumentu wzywającego do zapłaty konkretyzuje dopiero wymagalność zapłaty. Sąd podkreślił, że dopiero w następstwie wyjaśnienia kwestii dotyczących uiszczenia opłaty, w tym okoliczności, czy doszło do wystawienia wobec skarżącego wezwania do zapłaty obejmującej sporny przejazd, organ może ustalić, mając na uwadze poczynione oceny prawne i wskazania Sądu odnośnie do dalszego postępowania, czy materiał dowodowy w sprawie jest wystarczający dla nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za przejazd po drodze publicznej bez uiszczenia tej opłaty.
Wyrok WSA z dnia 4 grudnia 2017 r. został zaskarżony do Naczelnego Sądu Administracyjnego przez Głównego Inspektora Transportu Drogowego.
Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 25 marca 2021 r., sygn. akt II GSK 783/18, oddalił skargę kasacyjną organu. W uzasadnieniu wyroku NSA wskazał, że Sąd pierwszej instancji zasadnie zarzucił organowi naruszenie przepisów postępowania polegające na niedostatecznym wywiązaniu się z obowiązku wszechstronnego i pełnego wyjaśnienia okoliczności sprawy oraz uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. Zdaniem NSA organ nie przeprowadził wnikliwej analizy stanu sprawy, pod kątem ustalenia, czy w sytuacji posiadania dwóch urządzeń viaBOX oraz dwóch rodzajów umów, w tym jednej przewidującej uiszczanie opłaty elektronicznej w trybie odroczonych płatności z zabezpieczeniem, mogło dojść do faktycznego nieuiszczenia opłaty przez skarżącego. W tym stanie rzeczy Sąd pierwszej instancji słusznie zalecił wyjaśnienie tej kwestii przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Mając na uwadze powyższe wyroki WSA i NSA, organ przeprowadził ponownie postępowanie wyjaśniające w sprawie.
Decyzją z dnia 30 sierpnia 2022 r. Główny Inspektor Transportu Drogowego orzekł ponownie o nałożeniu na skarżącego kary pieniężnej w wysokości 1.500 zł.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym wskazał, iż podtrzymuje argumenty podnoszone na etapie wcześniejszych postępowań.
Decyzją z dnia 4 czerwca 2023 r. organ utrzymał w mocy ww. decyzję własną z dnia 30 sierpnia 2022 r.
GITD stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący zawarł umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną. Jednakże wniesiona przez stronę przedpłata nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów. Organ ustalił, że opłata elektroniczna za sporny przejazd 8 stycznia 2016 r. nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie umowy typu pre-pay. Dostępne na koncie środki zostały wyczerpane w dniu 18 grudnia 2015 r. Opłata za przejazd nie została również pobrana za pośrednictwem urządzenia viabox wydanego dla umowy typu post-pay, bowiem z tym urządzeniem bramownica się nie skomunikowała. W toku postępowania administracyjnego nie ustalono, aby opłata za sporny przejazd została uiszczona. Co więcej, dowodu na taką okoliczność nie przedstawiła strona postępowania. Przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był brak środków pieniężnych na koncie podmiotu korzystającego z sieci dróg publicznych objętych tą opłatą. Materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. Ponadto operator systemu poinformował, że nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat, a oprogramowanie i urządzenia rejestrujące naruszenia były zgodne z prawem i spełniały normy, którym podlegały. Organ stwierdził, że sam fakt posiadania przez stronę dwóch umów oraz dwóch urządzeń viabox nie świadczy o tym, że strona dopełniła wszystkich obowiązków ciążących na niej jako na użytkowniku systemu Viatoll Powyższe oznacza, że strona nie stosowała się do zasad uiszczania opłaty elektronicznej w obowiązującym na dzień naruszenia systemie Viatoll. Opłata elektroniczna w tym systemie była uiszczana za pośrednictwem wydanego dla konkretnego pojazdu oraz prawidłowo zainstalowanego w pojeździe urządzenia, a nie kilku urządzeń viabox. Zdaniem organu, instalując w pojeździe dwa urządzenia viabox do poboru opłaty, strona, po pierwsze naruszyła zasady uiszczania opłaty elektronicznej w tym systemie, po drugie świadomie naraziła się na konsekwencje spowodowane jej nieuiszczeniem. Organ podkreślił, że w celu prawidłowego uiszczania opłat elektronicznych za przejazdy po drogach płatnych strona powinna zainstalować w pojeździe jedno, sprawnie działające urządzenie viabox. Organ stwierdził, że podczas spornego przejazdu urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy skomunikowało się z urządzeniem pokładowym viabox wydanym dla umowy typu pre-pay, natomiast opłata za przejazd nie została pobrana za pośrednictwem urządzenia viabox wydanego dla umowy typu post-pay, bowiem z tym urządzeniem bramownica się nie skomunikowała. Organ podał również, że skarżący nie otrzymał wezwania do zapłaty obejmującej sporny przejazd w związku z umową typu post-pay, gdyż urządzenia kontrolne zainstalowane na bramownicach komunikowały się podczas przejazdów tylko z urządzeniem viabox wydanym dla umowy w trybie pre-pay. Podsumowując GITD stwierdził, że w sprawie w sposób wyczerpujący zebrano materiał dowodowy, który jest wystarczający do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Wydając przedmiotowe rozstrzygnięcie organ opierał się wyłącznie na ustalonych w sprawie faktach mających poparcie w zebranych dowodach, nie naruszając tym samym zasady zaufania obywateli do władzy publicznej. Decyzja o wymierzeniu kary pieniężnej jest decyzją związaną, co oznacza, że w przypadku stwierdzenia naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej na organie spoczywa obowiązek wymierzenia kary pieniężnej niezależnie od motywów, jakimi kierował się korzystający z drogi publicznej, wjeżdżając na drogę płatną, jego sytuacji osobistej i materialnej, jak i od tego, czy miał on świadomość, że narusza prawo. Odpowiedzialność uregulowana w ustawie o drogach publicznych ma charakter zobiektywizowany, a ustawową przesłanką nałożenia kary pieniężnej jest naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, zgodnie z art. 13 ust. 1 pkt 3 udp.
Skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję GITD, zaskarżając to rozstrzygnięcie w całości.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
III. Ocena prawna wyrażona w kontrolowanym wyroku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie opisanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.
Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie uiścił opłaty elektronicznej za przedmiotowy przejazd w dniu 8 stycznia 2016 r. i dlatego organ zasadnie nałożył stosowną karę. Podstawę faktyczną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiło wykonywanie przejazdu po drodze krajowej wymienionej w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 marca 2011 r. w sprawie dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną oraz wysokości stawek opłaty elektronicznej, z naruszeniem obowiązku uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. Zdaniem Sądu I instancji, organ ponownie rozpoznając sprawę zasadnie stwierdził, że z całokształtu zebranego materiału dowodowego w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że przedmiotowy pojazd poruszał się w ww. dniu po płatnym odcinku drogi i za przejazd, stwierdzony w czasie kontroli mobilnej, nie została uiszczona opłata, o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. WSA w Warszawie stwierdził, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że skarżący zawarł umowę z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną. Jednakże wniesiona przez stronę przedpłata nie pokryła w całości należności wynikających z dokonanych przejazdów. Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo ustalił, że opłata elektroniczna za przejazd w dniu 8 stycznia 2016 r. po płatnej drodze krajowej nie została uiszczona. Przyczyną nieuiszczenia opłaty był brak środków na koncie umowy typu pre-pay. Dostępne na tym koncie środki zostały wyczerpane w dniu 18 grudnia 2015 r. Opłata za przejazd nie została pobrana za pośrednictwem urządzenia viabox wydanego dla umowy typu post-pay, bowiem z tym urządzeniem bramownica się nie skomunikowała. Sąd wskazał, że w toku postępowania administracyjnego nie ustalono, aby opłata za sporny przejazd została uiszczona. Dowodu na uiszczenie opłaty nie przedstawiła także strona postępowania. Przyczyną naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej był brak środków pieniężnych na koncie podmiotu korzystającego z sieci dróg publicznych objętych tą opłatą. Materiał dowodowy nie wskazuje, by ujawnione przez organ naruszenie było konsekwencją nieprawidłowego działania systemu elektronicznego poboru opłat. Operator systemu w piśmie z dnia 30 maja 2016 r. poinformował, że nie odnotował nieprawidłowości w funkcjonowaniu elektronicznego systemu poboru opłat, a oprogramowanie i urządzenia rejestrujące naruszenia były zgodne z prawem i spełniały normy, którym podlegały. Sąd Wojewódzki zauważył, że organ wyjaśnił, że w systemie elektronicznego poboru opłat Viatoll zasadą było, że dany pojazd "był rejestrowany w systemie na jednej umowie" i dla takiego pojazdu powinno zostać wydane jedno urządzenie pokładowe viabox. Urządzenie viabox było przypisane zawsze dla konkretnego numeru rejestracyjnego pojazdu. Co istotne, po wprowadzeniu do systemu numeru rejestracyjnego pojazdu pracownik punktu obsługi klientów systemu Viatoll miał możliwość sprawdzenia, czy dany pojazd nie został już wcześniej zarejestrowany w tym systemie. Jednakże sprawdzenie to następowało na podstawie wprowadzonego do systemu numeru rejestracyjnego pojazdu, a nie numeru VIN pojazdu. Sąd I instancji stwierdził, że zgodnie z obowiązującym w czasie powstania naruszenia § 3 ust. 2 "Ogólnych warunków korzystania z konta w trybie przedpłaconym (OWU)", wszelka zmiana danych zawartych w dowodzie rejestracyjnym pojazdu/pojazdów (np. zmiana numeru rejestracyjnego pojazdu), w zakresie danych zawartych w umowie, wymagała natychmiastowej zmiany umowy, przed skorzystaniem z drogi płatnej, co należało potwierdzić podpisaniem aneksu do umowy lub umowy z nowymi danymi wprowadzonymi do systemu. Ogólne warunki korzystania z konta w trybie przedpłaconym załączane były do każdej umowy podpisywanej przez operatora systemu Viatoll z użytkownikiem. Sąd I instancji wskazał, że od dnia 3 października 2015 r. do dnia 17 maja 2016 r. pojazd skarżącego "był zarejestrowany na dwóch umowach" typu pre-pay oraz post-pay, a dla pojazdu dla każdej z umów zostały wydane dwa urządzenia do poboru opłaty elektronicznej. W ocenie WSA, strona nie zastosowała się do zasad uiszczania opłaty elektronicznej w obowiązującym na dzień naruszenia systemie Viatoll. Opłata elektroniczna w tym systemie była uiszczana za pośrednictwem wydanego dla konkretnego pojazdu oraz prawidłowo zainstalowanego w pojeździe urządzenia viabox, a nie kilku urządzeń viabox. Sąd Wojewódzki wskazał, że w celu prawidłowego uiszczania opłat elektronicznych za przejazdy po drogach płatnych skarżący powinien zainstalować w pojeździe jedno, sprawnie działające urządzenie viabox. Sąd I instancji stwierdził, że podczas spornego przejazdu urządzenie kontrolne zainstalowane na bramownicy skomunikowało się tylko z urządzeniem pokładowym viabox wydanym dla umowy typu pre-pay, natomiast opłata za przejazd nie została pobrana za pośrednictwem urządzenia viabox wydanego dla umowy typu post-pay, bowiem z tym urządzeniem bramownica się nie skomunikowała. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wskazanych ustaleń i oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ dokonał bez mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 Kodeks postępowania administracyjnego (k.p.a.). Stanowisko GITD znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które w zakresie wskazania i oceny okoliczności świadczących o zaistnieniu naruszenia odpowiada wymaganiom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Ponadto z akt administracyjnych wynika, że GITD zapewnił skarżącemu prawo czynnego udziału w postępowaniu (art. 10 § 1 k.p.a.), z którego to prawa skarżący korzystał, składając m.in. wyjaśnienia na piśmie.
IV. Skarga kasacyjna i jej zarzuty.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości, wnosząc o jego uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
1) art. 151 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 k.p.a. poprzez oddalenie przez Sąd I Instancji wniesionej skargi i odmowę uchylenia przez Sąd I instancji zaskarżonej decyzji, a tym samym zaaprobowanie dokonanych przez Główny Inspektorat Transportu Drogowego ustaleń, pomimo iż:
a) organ dokonał błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy oraz błędnej oceny materiału dowodowego, tj. w sposób wybiórczy i nieobiektywny, z przekroczeniem zasady swobodnej oceny dowodów, jak również nie wyjaśnił okoliczności istotnych dla sprawy, dokonując dowolnych ocen materiału dowodowego oraz rozstrzygając wszelkie istniejące w sprawie wątpliwości na niekorzyść Skarżącego, w tym m.in. poprzez stwierdzenie, iż zamontowane urządzenie viabox z odroczoną płatnością, które znajdowało się w samochodzie specjalnym marki Renault o nr rej. [...], poruszającym się wraz z naczepą ciężarową marki [...]o nr rej. [...], nie nawiązało połączenia z bramownicą, a w konsekwencji błędne uznanie, że tym samym Skarżący nie dopełnił obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej o której mowa w art. 13 ust. 1 pkt 2u.p.d., oraz:
b) organ nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w tym nie podjął działań mających na celu ustalenie, iż w niniejszej sprawie faktycznie nie doszło do naruszenia obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, z uwagi na fakt, iż:
- w kontrolowanym pojeździe znajdowało się prawidłowo działające urządzenie viabox, które nie wydawało żadnych sygnałów wskazujących na to, że opłata nie jest pobierana, co potwierdza także fakt, iż zostały wystawione faktury (faktura VAT 311714 z dnia 15.03.2016 r. oraz faktura VAT 312701 z dnia 31.03.2016 r., co wynika z pisma [...]z dnia 7 grudnia 2016 r., które znajduje się w aktach sprawy w związku z ww. urządzeniem viabox z odroczoną płatnością), co byłoby niemożliwe w przypadku, gdyby ww. urządzenie nie działało prawidłowo, w sytuacji gdy w pojeździe znajdują się dwa urządzenia jednocześnie;
- w dniu 1 marca 2016 r. (a zatem jeszcze przed kontrolą) Skarżący przeprowadził rozmowę telefoniczną z pracownikiem operatora systemu, który potwierdził prawidłowe działanie urządzenia z odroczoną płatnością i wskazał, że nie wystąpiły żadne przypadki nieuiszczenia opłat, które to kwestie nie zostały wyjaśnione przez Sąd I Instancji, a wszelkie działania (i zaniechania) Organu w tym zakresie były dokonywane z całkowitym brakiem uwzględnienia interesu obywateli (Skarżącego);
2) art. 141 p.p.s.a polegające na uzasadnieniu zaskarżonego Wyroku bez wyczerpującego wskazania i wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz uzasadnienia, w szczególności dlaczego stanowisko Skarżącego, który podnosił m.in., że urządzenie post-pay nie wskazywało w żaden sposób, że nie działa w sposób prawidłowy (co potwierdzał wydawany przez ww. urządzenie dźwięk przy przekraczaniu bramek oraz co również potwierdził Skarżący w trakcie rozmowy telefonicznej w dniu 1 marca 2016 r.), należy uznać zdaniem Sądu I Instancji za nieprawidłowe;
3) art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 8 k.p.a. poprzez oddalenie skargi rozpatrywanej przez Sąd I Instancji, pomimo że Organ wydając decyzję zaniechał wskazania, którym dowodom dał wiarę i oparł na nich swoje rozstrzygnięcie, a którym odmówił mocy dowodowej wraz ze wskazaniem przyczyny; w szczególności Organ "nie odniósł się zupełnie" do twierdzeń Skarżącego jakoby urządzenie viabox w żaden sposób nie wskazywało, iż działa nieprawidłowo, czy też do wyjaśnień Skarżącego, zgodnie z którymi "przed kontrolą kontaktował się z infolinią w dniu 1 marca 2016 r." i uzyskał potwierdzenie prawidłowości działania urządzenia z odroczoną płatnością;
4) art. 133 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy oraz wydanie przedmiotowego orzeczenia nie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego a poprzez fragmentaryczne odniesienie się do zgromadzonego materiału "a w konsekwencji dokonanie błędnej oceny dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy", m.in. poprzez pominięcie istotnego faktu, na który wielokrotnie wskazywał Skarżący, iż w momencie gdy pojazd przejeżdżał pod bramownicą (czyli punktem poboru opłat) urządzenie viabox z odroczoną płatnością wydawało prawidłowe (pojedyncze) sygnały dźwiękowe, a co za tym idzie - informowało, iż opłata została prawidłowo pobrana, co z kolei doprowadziło do oddalenia skargi, podczas gdy dokonując prawidłowej analizy zgromadzonego w sprawie materiału, rozstrzygnięcie winno być odmienne;
5) art. 106 § 3 i art. 113 § 1 i art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a poprzez brak wyjaśnienia całości okoliczności faktycznych sprawy i pominięcie przez Sąd I Instancji przy rozstrzyganiu sprawy, iż:
a) Skarżący podnosił że w momencie gdy pojazd przejeżdżał pod bramownicą (czyli punktem poboru opłat) urządzenie viabox z odroczoną płatnością wydawało prawidłowe (pojedyncze) sygnały dźwiękowe, a co za tym idzie - informowało, iż opłata została prawidłowo pobrana;
b) Skarżący podnosił, iż przed zdaniem urządzenia pre-pay zostały wystawione faktury dotyczące opłaty elektronicznej w związku z ww. urządzeniem viabox z odroczoną płatnością, co byłoby niemożliwe w przypadku, gdyby ww. urządzenie nie działało prawidłowo, w sytuacji gdy w pojeździe znajdują się dwa urządzenia jednocześnie (faktura VAT 311714 z dnia 15.03.2016 r. oraz faktura VAT 312701 z dnia 31.03.2016 r., co wynika z pisma [...]z dnia 7 grudnia 2016 r., które znajduje się w aktach sprawy);
c) Skarżący podnosił, iż w dniu 1 marca 2016 r. przeprowadził rozmowę telefoniczną z pracownikiem operatora systemu, który potwierdził prawidłowe działanie urządzenia i wskazał, że nie wystąpiły żadne przypadki nieuiszczenia opłat, które to kwestie nie zostały wyjaśnione przez Sąd I Instancji a wszelkie działania (i zaniechania) Organu w tym zakresie były dokonywane z całkowitym brakiem uwzględnienia interesu obywateli (Skarżącego) - które to okoliczności miały istotne znaczenie dla sprawy.
Niezależnie od podniesionych wyżej zarzutów proceduralnych, powołując się na art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Skarżący zarzucił ponadto naruszenie następujących przepisów prawa materialnego: art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych, polegające na ich niewłaściwym zastosowaniu w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy prawidłowo ustalony stan faktyczny wskazuje na brak podstaw do zastosowania ww. przepisów i wymierzenia kary pieniężnej Skarżącemu, albowiem dopełnił on wszelkich obowiązków w zakresie opłaty elektronicznej, o której mowa w ww. ustawie.
V. Stanowisko strony przeciwnej.
Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, rozpoznania sprawy na rozprawie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
VI. Uzasadnienie prawne wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny rozważył, co następuje:
1. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę sądowoadministracyjną w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu – a więc niezależnie od powyższych granic – nieważność postępowania przed sądem pierwszej instancji. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych.
2. Wobec niestwierdzenia określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstaw nieważności postępowania sądowego, jak również podstaw do zastosowania z urzędu art. 189 p.p.s.a., rozpoznanie sprawy ograniczono do kontroli prawidłowości zaskarżonego wyroku w świetle podniesionych zarzutów kasacyjnych.
3. Weryfikacja zarzutów sformułowanych przez stronę skarżącą kasacyjnie doprowadziła Naczelny Sąd Administracyjny do wniosku, że konieczną i wystarczającą podstawą do wzruszenia zaskarżonego wyroku jest stwierdzenie zasadności zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w zakresie, w jakim Sąd Wojewódzki uchylił się od dokonania pełnej i kontrolowalnej oceny prawnej – stanowiącego element istoty przedmiotowej sprawy i tym samym wyjaśnienia podstawy prawnej jej rozstrzygnięcia (art. 141 § 4 zd. 1 in fine p.p.s.a.) – zagadnienia, które sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy i w jakim zakresie można przypisać stronie skarżącej odpowiedzialność sankcyjną za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (u.d.p.), w przypadkach o których mowa w art. 13k ust. 1 pkt 2 u.d.p., jeżeli obiektywny fakt nieuiszczenia tego rodzaju opłaty był konsekwencją wadliwej (niepełnej) regulacji prawnej systemu elektronicznego poboru opłat (art. 13hc w zw. z art. 13i u.d.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu drogowego) i jednocześnie obowiązująca w dniu poddanego sankcjonowaniu zdarzenia regulacja ustawowa i podustawowa nie nakładała bezpośrednio na korzystającego z dróg publicznych (użytkownika dróg publicznych) publicznoprawnych (administracyjnoprawnych) obowiązków w zakresie rejestrowania lub aktualizacji danych dotyczących numeru rejestracyjnego pojazdu podlegającego opłacie elektronicznej w razie jego zmiany, umożliwiając zawarcie co do tożsamego pojazdu więcej niż jednej umowy w przedmiocie korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, oraz pobranie kolejnego urządzenia na potrzeby pobierania tej opłaty (w tym także działającego w innym trybie), co miało wpływ na techniczne możliwości pobierania opłat w ramach systemu poboru opłat elektronicznych.
4. W sprawie, której dotyczy przedmiotowa skarga kasacyjna, kontrolowany Sąd Wojewódzki ograniczył wyjaśnienie podstawy prawnej wydanego wyroku oddalającego skargę do bezkrytycznego i pozbawionego wartości weryfikacyjnej powtórzenia ustaleń oraz ocen skarżonego organu, nie wykonując w istocie nawet formalnego obowiązku przedstawienia oceny prawnej zasadniczych elementów podstawy prawnej zaskarżonej decyzji.
Przede wszystkim Sąd ten nie dostrzegł, że miarodajna regulacja ustawowa dotycząca systemu elektronicznego poboru opłat w brzmieniu obowiązującym w dniu wykonania spornego przejazdu (8 stycznia 2016 r.) w sposób wysoce ograniczony (niepełny) normowała publicznoprawne obowiązki użytkownika dróg publicznych w zakresie przekazywania właściwym organom odpowiednich danych koniecznych do zapewnienia prawidłowego i skutecznego działania technicznego systemu elektronicznego poboru opłat w zakresie odpowiedniej komunikacji urządzenia zainstalowanego w pojeździe na potrzeby pobierania opłat elektronicznych (art. 13i ust. 3-4 u.d.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu) z tym systemem.
Zgodnie z treścią obowiązujących w dniu spornego przejazdu przepisów art. 13i ust. 3-4b u.d.p. podmioty, o których mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p., obowiązane do uiszczania opłat elektronicznych, były co do zasady zobowiązane do instalowania w pojazdach odpowiednich urządzeń na potrzeby pobierania tych opłat (ust. 3-4), kierujący pojazdami samochodowymi wyposażonymi w te urządzenia byli zobowiązani do wprowadzenia do tych urządzeń prawidłowych danych o kategorii pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 u.d.p. (ust. 4a), natomiast właściciele tych pojazdów oraz ich posiadacze zostali zobowiązani do używania ww. urządzeń zgodnie z ich przeznaczeniem (ust. 4b). Określone obowiązki związane z wnoszeniem i rozliczaniem opłat elektronicznych zostały również określone w przepisach obowiązującego od dnia 1 października 2015 r. rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Rozwoju z dnia 27 sierpnia 2015 r. w sprawie wnoszenia i rozliczania opłat elektronicznych (uchylonego z dniem 15 czerwca 2021 r.; cyt. jako "rozporządzenie MIiR"). W § 3 ust. 1 rozporządzenia MIiR postanowiono, że przed rozpoczęciem korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, użytkownik: 1) zawiera umowę z pobierającym opłatę elektroniczną dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną (umowa); 2) odbiera urządzenie od pobierającego opłatę elektroniczną; 3) instaluje urządzenie w pojeździe, do użytkowania w którym zostało ono przeznaczone zgodnie z umową; 4) wnosi przedpłatę - w przypadku wybrania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MIiR (tryb przedpłaty; tzw. tryb pre-pay); 5) ustanawia zabezpieczenie oraz przekazuje pobierającemu opłatę elektroniczną dokument potwierdzający jego ustanowienie - w przypadku wybrania przez użytkownika trybu wnoszenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w § 6 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia MIiR (tryb płatności okresowej z zabezpieczeniem; tzw. tryb post-pay). Ponadto w § 6 ust. 1 rozporządzenia MIiR zawarto jedynie lakoniczne zastrzeżenie, że opłatę elektroniczną wnosi się w trybie: "1) przedpłaty albo 2) płatności okresowej z zabezpieczeniem". W powyższym akcie wykonawczym nie zawarto jednak jakiejkolwiek regulacji, z której wynikałyby dalsze obowiązki publicznoprawne użytkownika drogi publicznej objętej systemem poboru opłat w zakresie aktualizowania danych dotyczących samego użytkownika, pojazdu, dla którego urządzenie zostało wydane (w tym obejmujących numer rejestracyjny), lub wskazania trybu wnoszenia opłaty elektronicznej zgodnie z § 6 ust. 1 (zob. § 3 ust. 3 i 4 rozporządzenia MIiR – dotyczący jedynie odpowiednich postanowień umowy z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną).
Dopiero ustawą z dnia 6 maja 2020 r. o zmianie ustawy o drogach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1087 ze zm.), w związku z ustanowieniem nowego Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS, działającego w systemie teleinformatycznym (art. 13hb ust. 1ba i 1bb u.d.p.), z dniem 1 lipca 2020 r. wprowadzono nowe obowiązki korzystających z dróg publicznych (zob. m.in. art. 13i ust. 4aa, 4ab i 4c, art. 13ia, art. 13ib, art. 13ic u.d.p.), w tym – co ma istotne znaczenie w niniejszej sprawie – obowiązek rejestracyjny właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu w rejestrze uiszczających opłatę elektroniczną (art. 13ia ust. 1 u.d.p.). Powyższy rejestr zawiera następujące dane: 1) właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu; 2) urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3a u.d.p., w tym urządzenia mobilnego wraz z oprogramowaniem, o którym mowa w art. 13ia ust. 3d u.d.p.; 3) pojazdów samochodowych, przyczep i naczep; 4) dotyczące trybu wnoszenia opłaty elektronicznej oraz wnoszonego zabezpieczenia; 5) korzystającego z drogi, który nie jest właścicielem, posiadaczem albo użytkownikiem pojazdu (art. 13ia ust. 2 u.d.p.). Istotne jest również to, że rejestr ten zawiera szczegółowe dane dotyczące pojazdu samochodowego, a w szczególności jego numer rejestracyjny (art. 13ia ust. 5 pkt 3 u.d.p.). W art. 13ia ust. 10 u.d.p. nałożono na właściciela, posiadacza albo użytkownika pojazdu obowiązek aktualizowania danych zawartych w ww. rejestrze (art. 13ia ust. 1 u.d.p.), niezwłocznie, nie później niż przed rozpoczęciem przejazdu po drogach, określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 13ha ust. 6. Dodatkowo zgodnie z nowym przepisem art. 13ib ust. 1 u.d.p. korzystający z dróg publicznych został zobowiązany przed rozpoczęciem przejazdu po drogach, o których mowa w art. 13ha ust. 1, uzupełnić rejestr, o którym mowa w art. 13ia ust. 1, o: 1) kategorię pojazdu, o której mowa w art. 13ha ust. 3 lub liczbę osi pojazdu - w przypadku różnicowania, o którym mowa w art. 13ha ust. 7 pkt 1; 2) numery rejestracyjne przyczepy lub naczepy stanowiących zespół pojazdów z pojazdem, o którym mowa w art. 13ia ust. 5 pkt 3; 3) numer referencyjny urządzenia wykorzystywanego w pojeździe, o którym mowa w art. 13іa ust. 8. Odrębnie nałożono na korzystających z dróg publicznych obowiązki niezwłocznej aktualizacji danych, o których mowa w art. 13ib ust. 1, oraz przekazania kierującemu pojazdem samochodowym numeru referencyjnego, o którym mowa w art. 13іa ust. 8, po uzupełnieniu rejestru, o którym mowa w art. 13ia ust. 1 (art. 13ib ust. 2 i 3 u.d.p.).
5. Wskazane wyżej obowiązki nie mogły ciążyć na skarżącym kasacyjnie, który wykonywał sporny przejazd drogowy w okresie przed wejściem w życie ww. ustawy nowelizującej z dnia 6 maja 2020 r., co potwierdza regulacja intertemporalna wynikająca z art. 21 tego aktu. W tym zakresie podstawę do wyznaczenia zakresu obowiązków publicznoprawnych skarżącego kasacyjnie w zakresie trybu, sposobu i terminu wnoszenia opłat elektronicznych oraz ich rozliczania stanowiły przepisy cyt. rozporządzenia MIiR. Skarżący kasacyjnie wykonał wszystkie obowiązki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia MIiR.
Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego sprawy, skarżący kasacyjnie wykonał wszystkie obowiązki, o których mowa w § 3 ust. 1 rozporządzenia MIiR. Sporne pozostaje jednak zagadnienie skutków prawnych zawarcia przez skarżącego z pobierającym opłatę elektroniczną dwóch umów dotyczących korzystania z dróg krajowych przez ten sam pojazd (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MIiR), odbioru dwóch urządzeń wykorzystywanych na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, wydanych dla tego samego pojazdu (najpierw urządzenia działającego w trybie przedpłaty – tzw. tryb pre-pay, a następnie urządzenia działającego w trybie płatności okresowej z zabezpieczeniem – w tzw. tryb post-pay), w związku ze zmianą jego numeru rejestracyjnego (§ 3 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 3 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia MIiR), oraz zainstalowania w powyższym pojeździe dwóch urządzeń działających w tzw. trybie pre-pay i tzw. trybie post-pay (§ 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia MIiR).
Z przepisu § 6 ust. 1 rozporządzenia MIiR wynika, jak już stwierdzono, alternatywność rozłączna w zakresie trybu wnoszenia wymaganej opłaty elektronicznej (tryb przedpłaty albo tryb płatności okresowej z zabezpieczeniem), jednak nie można na podstawie tej regulacji wywodzić skierowanych do korzystającego z dróg publicznych zakazów zawierania z pobierającym opłatę elektroniczną kolejnych umów dotyczących tego samego pojazdu, odbioru lub wydawania kolejnych urządzeń wykorzystywanych na potrzeby pobierania opłat elektronicznych co do tego samego pojazdu lub instalowania wielu urządzeń tego samego lub różnego rodzaju w tym samym pojeździe. Podstawy do tego rodzaju wykładni nie stanowi przede wszystkim art. 13i ust. 4b u.d.p. w brzmieniu obowiązującym w dniu przejazdu. Przepis ten nakładał na właściciela pojazdu samochodowego oraz jego posiadacza jedynie obowiązek używania urządzenia, o którym mowa w art. 13i ust. 3 (urządzenia do instalacji w pojazdach samochodowych na potrzeby pobierania opłat elektronicznych), zgodnie z jego przeznaczeniem. Również ramowo określona treść umowy zawieranej przez korzystającego z dróg publicznych z podmiotem pobierającym opłatę elektroniczną (§ 3 ust. 3-5 rozporządzenia MIiR) nie stanowi podstawy do wywodzenia obowiązków w formie nakazów lub zakazów, których naruszenie mogłoby stać się podstawą do przypisania finalnej odpowiedzialności administracyjnoprawnej za naruszenie obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej, o którym mowa w art. 13 ust. 1 pkt 3 u.d.p. (art. 13k ust. 1 u.d.p.). Trzeba bowiem pamiętać, że możliwość pełnej i skutecznej realizacji obowiązku uiszczenia opłaty elektronicznej za przejazd na drodze publicznej była uzależniona od realizacji uprzednich (instrumentalnie zależnych) obowiązków administracyjnoprawnych, które względem korzystającego z dróg publicznych określono w rozważanym zakresie w § 3 ust. 1 rozporządzenia MIiR. Nie można natomiast stwierdzić naruszenia tego rodzaju obowiązków uprzednich, jeżeli wykonujący zadania publiczne podmiot pobierający opłatę elektroniczną zawarł z korzystającym z drogi publicznej w zakresie tożsamego pojazdu kolejną umowę dotyczącą korzystania z dróg krajowych lub ich odcinków, na których pobiera się opłatę elektroniczną, a następnie na podstawie tej umowy wydał kolejne urządzenie na potrzeby pobierania tej opłaty, które zostało skutecznie zainstalowane w tym pojeździe. Oczywiście sytuacja wyglądałaby odmienne, gdyby ustawodawca przewidział w okresie zawierania spornych umów i wykonywania na ich podstawie przejazdów objętych obowiązkiem uiszczania opłat elektronicznych funkcjonowanie teleinformatycznego rejestru uiszczających opłatę elektroniczną, stanowiącego obecnie część Systemu Poboru Opłaty Elektronicznej KAS (art. 13ia ust. 1-6 u.d.p.). Niestety poważne deficyty regulacji normatywnej w tym zakresie, istniejące aż do dnia 30 czerwca 2020 r., umożliwiały zawieranie z podmiotami pobierającymi opłatę elektroniczną wielokrotnych umów dotyczących tego samego pojazdu w związku ze zmianą jego numeru rejestracyjnego, natomiast negatywne skutki tego stanu – m.in. w postaci wadliwości działania systemu poboru opłat w razie przyporządkowania do tego samego pojazdu wielu urządzeń na potrzeby pobierania opłat elektronicznych, działających w różnych trybach (przedpłaty oraz płatności okresowej z zabezpieczeniem) – nie mogą być przerzucane na korzystających z dróg publicznych, którzy nie naruszyli w powyższym zakresie nakazów lub zakazów administracyjnoprawnych, gdyż same postanowienia umów zawieranych z podmiotami pobierającymi opłatę elektroniczną nie mogły być – wobec braku odpowiedniej regulacji ustawowej lub podustawowej, z której wynikałyby obowiązki administracyjnoprawne – podstawą do nałożenia na korzystających z dróg publicznych tego rodzaju obowiązków.
6. Powyższa ocena jest wystarczająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku i – wobec uznania, że istota sprawy sądowoadministracyjnej nie została dostatecznie wyjaśniona – przekazania kontrolowanemu Sądowi Wojewódzkiemu sprawy do ponownego rozpoznania (art. 185 § 1 w zw. z art. 188 p.p.s.a.). Sąd ten, z zachowaniem zasady związania prawomocną wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 190 p.p.s.a.), dokona ponownej weryfikacji legalności zaskarżonej decyzji.
7. Z tych wszystkich względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1, art. 203 pkt 1 oraz art. 207 § 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, orzekł o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzeniu od skarżonego organu na rzecz strony skarżącej kasacyjnie kwoty 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
-----------------------
2